# فوز (ف-و-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fevz Gölgeliktir

- Harfler: ف - و - ز
- Kur'an'da: 29 geçiş · 27 ayet · 8 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْفَوْزُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B2%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Kurtulup başarmak | 16 | 16 | [4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/4:13.md) |
| [الْفَائِزُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%B2%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Kurtulup başaranlar | 4 | 4 | [9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:20.md) |
| [فَوْزًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B2%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Kurtulup başarmak | 3 | 3 | [4:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/4:73.md) |
| [فَازَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kurtulup başardı | 2 | 2 | [3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/3:185.md) |
| [بِمَفَازَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | بِمَفْعَلَةٍ | Kurtulup başardıkları için | 1 | 1 | [3:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/3:188.md) |
| [بِمَفَازَتِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِمَفْعَلَتِهِمْ | Onların kurtulup başarmaları | 1 | 1 | [39:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/39:61.md) |
| [فَأَفُوزَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B2%D9%8E.md) | فَأَفْعُلَ | Sebebiyle kurtulup başarırım | 1 | 1 | [4:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/4:73.md) |
| [مَفَازًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/siga/%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعَلًا | Kurtulup başarmak | 1 | 1 | [78:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/78:31.md) |

## Mücavir kökler — 39 mücavir (120 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 17 ortak ayet · G² 99 · Büyük
2. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 10 ortak ayet · G² 63 · Ayağın alt tarafı demektir
3. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 58 · Cariye yelkenli sandal demektir
4. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 54 · Bahçe demektir
5. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 48 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
6. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 37 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
7. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · Dahl: Kuytu yer demektir
8. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Badiye çöl demektir
9. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
10. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · “Yemm” durgun akan su demektir
11. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
12. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
13. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
14. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
15. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Zenb : Kuyruk demektir
16. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
17. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
18. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
19. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İyi
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 6 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
22. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
23. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
24. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
25. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
26. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
27. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
28. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
29. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
30. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
31. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
32. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
33. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
34. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
35. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
36. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
37. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
38. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
39. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوز |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md), [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md), [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Helak edici tehlike alanını (çöl/boşluk) aşıp sağ salim kurtulmak ve murat edilen hayra/ödüle kavuşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Azaptan veya cehennemden tamamen uzaklaştırılıp kalıcı esenlik yurdu olan cennete ve ilahi rızaya erişmek |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal risk hattının başarıyla geçilip nihai değer ve kurtuluş sermayesinin ebedi kazanıma dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca dünyevi başarı, kura kazanımı veya haz elde etme gibi algılanıp tehlikeden arınma ve nihai kurtuluş boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Açıklık, geniş boşluk, yarık, kabarma ve öteye geçiş; bu anlam [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) (arayı açıp geçmek), [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md) (geniş kalabalık halinde akmak), [فور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1.md) (kaynayıp fışkırmak), [فوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B6.md) (geniş alana yayılmak/bırakmak), [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) (üst sınıra çıkmak) ve [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) (açıklık, ağız) köklerinde açıkça izlenir | ز | Ayrılma, kesilme ve sınır aşma niteliği eklenerek tehlikeli açıklığı/çölü arkada bırakıp kurtuluş ve zafer sınırına kesin biçimde ulaşma anlamı özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, dışarı verme, sınır çizgisi | Tehlikeli veya dar bir vasattan genişliğe doğru çıkış ve açıklık kapısı |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme | Çıkış sürecinde hedefe tutunma, güvenli alana bağlanma ve irtibat |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, sınır çekme | Zarar veren ortamla bağı kesin olarak kesme, tehlikeli mesafeyi yararak selamet çizgisine geçme |
| فوز | Açıklığı aşıp tutunarak tehlike hattını kesip ayrılmak | Helak mahallinden kesin bir kopuşla sıyrılarak güvenli ve mükafatlı menzile tam yerleşme |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Uçsuz bucaksız, susuz ve tehlikeli çölü (مَفَازَة) aşıp sağ salim kurtuluşa ermek; tehlikeli alanı arkada bırakıp su veya yerleşim yerine varmak; kumar/ok çekme (مَيْسِر) uygulamasında kazanan okun (قِدْح) sandıktan öne fırlayıp sahibine pay kazandırması; koruyucu askeri çadır/gölgelik (فَازَة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | TırMessageh b. Hakîm beytinde kazanan okun pay getirmesi anlamında şöyle der: وَابْنِ سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً / مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ebû Bekir döneminde Hâlid b. Velîd'in çölü geçişinde Râfi‘ b. Umeyre'nin kılavuzluğuna dair erken dönem şahidinde tehlikeli çölü aşmak anlamında şöyle geçer: للهِ دَرُّ رَافِعٍ أَنَّى اهْتَدَى / خَمْساً إِذَا مَا سَارَهَا الجَيْشُ بَكَى / مَا سَارَهَا مِنْ قَبْلِهِ إِنْسٌ يُرَى / فَوَّزَ مِنْ قُرَاقِرٍ إِلَى سُوَى |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça فوز kökü, Sami dillerinin güney kolunda özelleşmiş semantik bir gelişime işaret eder. Kuzeybatı Sami grubunda (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan f-w-z kök dizilimi zayıf temsil edilmekle birlikte, fonetik olarak dudak ünsüzü ve ıslıklı/sızıcı ünsüz birlikteliğini taşıyan köklerde (örneğin İbranice פוץ dağılmak, yayılmak, kaçıp kurtulmak veya פושׁ sıçramak, serbest kalmak) mekânsal bir açıklığa çıkma veya tehlikeden sıyrılma izleri görülür. Arapçada kök çift yönlü bir anlam gelişimi (ezdâd) sergilemiştir: Bir yandan tehlikeli araziye atılmak ve hatta orada helak olup ölmek (فَوَّزَ الرَّجُلُ), diğer yandan bu ölümcül alanı aşıp selamete ve nihai zafere ulaşmak (فَازَ بِالشَّيْءِ). Çöl anlamına gelen مَفَازَة kelimesinin hem helak mahalli olması hem de sağ çıkma temennisiyle tefe’ülen bu adla anılması bu ikili tabiatın somut kanıtıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوز | Tehlikeli boşluğu (çölü) aşıp selamete çıkma, pay/ödül kazanma ve tehlikeden sıyrılma karşıtlığını bünyesinde birleştiren kök içi semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami sızıcı-dudak kökleri | Mekânsal daralmadan veya tehlikeden genişliğe sıyrılma, kurtulma ve yayılma çekirdeğiyle akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوز | Anlamlı | Kurtulmak, pay/zafer kazanmak | Helak edici tehlikeyi aşıp güvenliğe ve hedefe erişmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فزو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [وفز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2.md) | Anlamlı | Sıçramak, acele etmek, telaş | Yerinde duramayıp hızla kalkmak, hafif ve tedirgin hareket etmek | Fonetik permütasyon; Kur'an'da geçmez |
| [وزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%81.md) | Anlamlı | Hızlı ve kesik adımlarla yürümek | Acele ile mesafeyi katetmek, öne doğru atılmak | Hareket sürati bakımından ilişkili; Kur'an'da geçmez |
| زفو | Anlamlı | Sürüklemek, hızla sevk etmek | Rüzgarın tozu veya gelinin topluluğu sevk etmesi gibi akış | [زفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D9%81.md) ile kökdeş hareket; Kur'an'da geçmez |
| [زوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%81.md) | Anlamlı | Göğsünü kabartmak, böbürlenerek yürümek | Boynunu uzatarak öne doğru yürümek; bitki adı | Morfolojik permütasyon; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوز | Merkez | Tehlikeden kurtulup zafere ermek | Hem büyük bir felaketten kesin sıyrılmayı hem de arzulanan nihai nimete kavuşmayı birlikte içerir | İki kutuplu (kurtuluş + kazanım) nihai başarı |
| [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) | Komşu | Kurtulmak, sıyrılmak | Yalnızca tehlikeli veya sıkıntılı durumdan yakayı kurtarmaya odaklanır; arkasından gelen ödülü zorunlu kılmaz | Zarardan salim kalma hali |
| [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Zafer kazanmak, galebe çalmak | Bir yarışta, çatışmada veya arayışta hedefe ulaşıp üstün gelmeyi öne çıkarır | Talebe erişme ve üstünlük boyutu |
| [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) | Komşu | Emeğin semeresiyle kurtuluşa ermek | Tarlayı yarıp tohumun yeşermesi gibi, uzun bir çaba ve engelleri yararak verimli sonuca ulaşmayı anlatır | Süreç ve emek merkezli refah |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Zıt | Ziyan etmek, hüsrana uğramak | Sermayeyi, imkânı ve varoluşsal fırsatı tüketip helak ve mahrumiyet içinde kalmak | Kurtuluşun ve kazanımın tam zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوز | Kurtulup zafere ermek | Büyük tehlikeden salim çıkıp ebedi veya değerli mükafata nail olma bütünlüğü | Kesin |
| Latince | Salus, Victoria, Triumphus | Esenlik, kurtuluş, zafer | Salus esenlik ve kurtuluşu, victoria kazanımı karşılar; tek kelime iki kutbu birden tam örtmez | Güçlü |
| İngilizce | Deliverance, Ultimate triumph, Salvation | Tehlikeden kurtuluş ve nihai zafer | Deliverance ve salvation kurtuluş kutbunu, triumph ise büyük ödülü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Erlösung, Triumph, Heilsgewinn | Selamet, nihai başarı, kurtuluş kazancı | Erlösung felaketten kurtulmayı, Sieg veya Triumph zaferi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Salut, Triomphe suprême | Kurtuluş, yüce muzafferiyet | Salut cehennemden ve azaptan kurtuluşu, triomphe ise cennete kavuşmayı yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفَوْزُ الْعَظِيمُ / الْفَوْزُ الْكَبِيرُ / الْفَوْزُ الْمُبِينُ | Ebedi kurtuluş ve cennete kavuşma | İman ve salih amel sahiplerinin ahirette cehennemden uzaklaştırılıp cennet nimetlerine nail olması bağlamı (Âl-i İmrân [3:185](https://lisan.digital/tr/ayet/3:185.md), Nisâ [4:13](https://lisan.digital/tr/ayet/4:13.md), Tevbe [9:100](https://lisan.digital/tr/ayet/9:100.md), Furkân [25:11](https://lisan.digital/tr/ayet/25:11.md), Burûc [85:11](https://lisan.digital/tr/ayet/85:11.md)) |
| مَفَازًا / مَفَازَةٍ / بِمَفَازَتِهِمْ | Kurtuluş yeri, kurtuluş vesilesi, selamet mahalli | Azaptan kesinlikle uzak ve güvende olma hali ile takva sahiplerine vadedilen güvenli ödül menzili bağlamı (Âl-i İmrân [3:188](https://lisan.digital/tr/ayet/3:188.md), Zümer [39:61](https://lisan.digital/tr/ayet/39:61.md), Nebe [78:31](https://lisan.digital/tr/ayet/78:31.md)) |
| الْفَائِزُونَ | Başarıya ve kurtuluşa eren zümre | İlahi çağrıya uyup sabır, takva ve cihad ile nihai felaketten kurtularak ebedi mükâfatı hak eden topluluk bağlamı (Tevbe [9:20](https://lisan.digital/tr/ayet/9:20.md), Mü'minûn [23:111](https://lisan.digital/tr/ayet/23:111.md), Nûr [24:52](https://lisan.digital/tr/ayet/24:52.md), Haşr [59:20](https://lisan.digital/tr/ayet/59:20.md)) |
| فَوْزًا عَظِيمًا (Dünyevi bağlam) | Maddi ganimet, çıkar ve dünyevi zafer | Münafıkların veya zayıf imanlıların savaştan sağ çıkıp ganimet elde etmeyi en büyük başarı saymaları bağlamı (Nisâ [4:73](https://lisan.digital/tr/ayet/4:73.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, adalet, necât ve va'd-va'îd meselesi | Nihai kurtuluşun (fevz) amelle mi yoksa ilahi lütuf ve rahmetle mi gerçekleştiği tartışması | Azaptan tamamen kurtulup rü'yetullah ve rıdvana ulaşma mertebesi |
| Fıkıh | Cihat, ganimet ve can güvenliği | Savaşta tehlikeli araziden selametle çıkma ve meşru hakları/hisseleri elde etme hükümleri | Helak tehlikesinden canı ve malı koruyup meşru sonuca ulaşma |
| Tefsir | Âl-i İmrân [3:185](https://lisan.digital/tr/ayet/3:185.md) ve Nebe [78:31](https://lisan.digital/tr/ayet/78:31.md) tefsirleri | Âyetteki "ateşten uzaklaştırılıp cennete sokulan kimse fevz bulmuştur" tanımının ıstılahi tahlili | Cehennemden uzaklaşma (نجاة) ile cennete girişin (ظفر) ayrılmaz bileşimi |
| Hadis | Şehadet, kurtuluş ve müjde rivayetleri | Hz. Peygamber ve ashabının zorlu seferleri aşması ve şehidin "Kâbe'nin Rabbine andolsun ki kazandım" (فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ) nidası | Dünyevi ölümün hakikatte en büyük fevz ve ebedi hayata geçiş sayılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve rıza-i ilahi | Nihai kurtuluş ve ebedi saadet | Tehlikeyi bertaraf edip ebedi mükâfatı teminat altına alma | Cehennem helakinden sıyrılarak cennet rıdvanına yerleşme gayesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve cehalet karanlığı | Şüpheden ve cehalet felaketinden tahkike ulaşma | Zihinsel helak riskini giderip yakin bilgiyi elde etme | Yanılgı çölünü aşıp sağlam delil ve kesin bilgi menziline vasıl olma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal güvenlik ve kriz yönetimi | Toplumu felaketten çıkarıp güvenli nizama ulaştırma | Dağılma ve helak tehditlerini bertaraf ederek istikrarı kurma | Kaos ve tehdit alanını aşarak halkı esenlik ve bağımsızlık zeminine kavuşturma | Güçlü |
| İktisadi | İflas riski ve krizden çıkış | İflas ve zarardan sıyrılıp kalıcı refaha erme | Kaynakların yok olma riskini yönetip sürdürülebilir artı değer sağlama | Kriz ve hüsran darboğazını aşarak sermayeyi güvenli kazanıma dönüştürme | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik eşiğin (potansiyel bariyerinin) aşılması ve kararlı denge durumuna geçiş | Fizikte bir parçacığın yüksek enerji engelini (tünelleme veya aşma yoluyla) arkada bırakıp kararlı ve korunaklı en düşük potansiyel kuyuya düşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Krizden çıkış ve varoluşsal güvenlik inşası | Sosyolojide ve psikolojide bireyin ya da toplumun ölümcül bir travma/risk havzasından sağ çıkıp kalıcı bir refah ve güvence zeminine yerleşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın seküler başarı, sınav kazanma, makam elde etme, kura tutturma veya piyango vurması gibi gelip geçici maddi kazanımlara indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ateşten ve ebedi helakten uzaklaşmayı ön şart kılan, sadece kazanmayı değil aynı zamanda mutlak yıkımdan salim kalmayı içeren varoluşsal nihai kurtuluş |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ [4:73](https://lisan.digital/tr/ayet/4:73.md) ayetinde kınanan münafık tavrında olduğu gibi, dünyevi küçük bir menfaati "en büyük kazanç" sanıp ebedi felaketi görmezden gelme basiretsizliği |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai insan tasavvurunda "başarı" ve "kurtuluş" kriterini belirler; başarının konjonktürel bir zenginlik değil, varoluşsal bir felaketten (ateşten) uzaklaşarak ebedi nimet yurduna girmek olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet-cehennem ayrımını kuran eskatolojik ayetlerde (Âl-i İmrân [3:185](https://lisan.digital/tr/ayet/3:185.md)), müminlerin vasıflarını bildiren surelerde (Tevbe [9:100](https://lisan.digital/tr/ayet/9:100.md), Mü'minûn [23:111](https://lisan.digital/tr/ayet/23:111.md)) ve münafıkların dünyevileşmiş zafer algısını eleştiren pasajlarda (Nisâ [4:73](https://lisan.digital/tr/ayet/4:73.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın zihnindeki seküler ve anlık "kazanç/başarı" yanılsamasını yıkar; tehlikeyi defetmeden elde edilen şeyin zafer olamayacağını, asıl fevzin tehlikeden kesin uzaklaşma (mefâze) ile başladığını öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Susuz ve ölümcül çöl arazisini geride bırakıp selamet vahasında güvenlik ve himayeye (çadıra/fâzeye) kavuşmak; payını tehlikeden çekip almak.
- Soyut anlam: Ebedi hüsran ve azap tehdidinden tamamen tecrit edilip kalıcı esenlik, mükâfat ve rızaya erişerek varoluşsal zafere ulaşmak.
- Sistematik karşılık: Risk ve helak parametresinin sıfırlanması ile nihai değer ve fayda parametresinin sonsuza ulaştırıldığı karar ve sonuç sistemi.
- LaTeX modeli: $$\Phi = \lim_{t \to \infty} \left( [1 - H(t)] \cdot \Omega(t) \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki $\Phi$ nihai kurtuluş ve başarıyı (فوز); $H(t)$ bireyin maruz kalabileceği helak ve azap fonksiyonunu; $[1 - H(t)]$ helakten kesin arınma ve uzaklaştırılma emniyetini; $\Omega(t)$ ise ulaşılan ebedi nimet, kazanç ve ilahi rıza potansiyelini temsil eder. Zamanın sonsuza gitmesi ($t \to \infty$), fevzin geçici dünyevi kazançları değil, ahiretteki kalıcı ve nihai neticeyi gösterdiğini sembolize eder. Helak sıfıra inmediği müddetçe ($H \neq 0$) fevz gerçekleşemez.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/3:185.md) — فَازَ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Her nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

### [Ali İmran 3:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/3:188.md) — بِمَفَازَةٍ

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ettikleri ile sevinen ve yapmadıkları şeylerle övülmeyi sevenlerin azabtan kurtarılacaklarını sanma. Onlar için pek acıklı bir azab vardır.

### [Nisa 4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/4:13.md) — الْفَوْزُ

تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

### [Nisa 4:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/4:73.md) — فَأَفُوزَ · فَوْزًا

وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَالَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Şayet Allah’ın büyük bir nimetine mazhar olursanız; andolsun ki, sizinle bir dostluk ve tanışıklığı yokmuş gibi: Keşki onlarla beraber olsaydım da ben de büyük bir başarıya erişseydim, der.

### [Maide 5:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/5:119.md) — الْفَوْزُ

قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah buyurdu ki: Bu, doğru söyleyenlerin doğruluklarının fayda verdiği gündür. Onlara; altından ırmaklar akan, içinde temelli kalacakları cennetler vardır. Allah; onlardan hoşnud olmuştur, onlar da Allah’dan hoşnud olmuşlardır. Büyük kurtuluş işte budur.

### [En'am 6:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/6:16.md) — الْفَوْزُ

مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ

Meal (IK): O gün, kim ondan döndürülürse; şüphesiz o, rahmete ermiştir. İşte apaçık kurtuluş budur.

### [Tevbe 9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:20.md) — الْفَائِزُونَ

الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Onlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:72.md) — الْفَوْزُ

وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Tevbe 9:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:89.md) — الْفَوْزُ

أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için Allah; içinde ebedi kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetler hazırladı. İşte bu, en büyük kurtuluştur.

### [Tevbe 9:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:100.md) — الْفَوْزُ

وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhacirlerden, ensardan en ileri ve önde gelenlerle, ihsan ile onlara uyanlardan Allah razı olmuştur. Onlar da Allah’tan hoşnuddurlar. Hem onlara altından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Orada temelli kalıcıdırlar. İşte budur en büyük kurtuluş.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/9:111.md) — الْفَوْزُ

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Yunus 10:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/10:64.md) — الْفَوْزُ

لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için dünya hayatında da, ahirette de müjde vardır. Allah’ın sözleri değişmez. Bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Müminun 23:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/23:111.md) — الْفَائِزُونَ

إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Sabrettiklerinden dolayı bugün onları mükafatlandırdım. Doğrusu onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Nur 24:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/24:52.md) — الْفَائِزُونَ

وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Kim, Allah’a ve Rasulüne itaat eder, Allah’tan korkar ve sakınırsa; işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Ahzab 33:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/33:71.md) — فَازَ · فَوْزًا

يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ki O da işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Rasulüne itaat ederse; gerçekten büyük bir kurtuluşla kurtulmuştur

### [Saffat 37:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/37:60.md) — الْفَوْزُ

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bu, şüphesiz büyük kurtuluştur.

### [Zümer 39:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/39:61.md) — بِمَفَازَتِهِمْ

وَيُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفَازَتِهِمْ لَا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Allah muttakileri, kurtuluşlarına sebep olan ile selamete erdirir. Onlara hiç bir kötülük gelmez ve üzülmezler de.

### [Mü'min 40:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/40:9.md) — الْفَوْزُ

وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onları kötülüklerden koru. O gün kötülüklerden kimi korursan; şüphesiz ona rahmet etmiş olursun. En büyük kurtuluş işte budur

### [Duhan 44:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/44:57.md) — الْفَوْزُ

فَضْلًا مِنْ رَبِّكَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Rabbından bir lutuf olarak. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Casiye 45:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/45:30.md) — الْفَوْزُ

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İman edip salih amel işlemiş olanlara gelince; Rabbları onları rahmetine girdirir. Apaçık kurtuluş işte budur.

### [Fetih 48:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/48:5.md) — فَوْزًا

لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ta ki; mü’min erkeklerle mü’min kadınları, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedi kalacakları cennetlere koysun ve onların kötülüklerini örtsün. İşte Allah katında en büyük kurtuluş budur.

### [Hadid 57:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/57:12.md) — الْفَوْزُ

يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O gün; mü’min erkeklerle mü’min kadınların nurları önlerinden ve sağlarından koşarken görürsün. Müjde, bugün altlarından ırmaklar akan ve içinde ebediyyen kalacağınız cennetler sizindir, denilir. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Haşr 59:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/59:20.md) — الْفَائِزُونَ

لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Cehennem ashabı ile cennet ashabı bir değildir. Cennet ashabı; işte onlardır kurtuluşa erenler.

### [Saff 61:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/61:12.md) — الْفَوْزُ

يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O; sizin günahlarınızı bağışlar, sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerindeki güzel yerlere koyar. İşte en büyük kurtuluş budur.

### [Tegabün 64:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/64:9.md) — الْفَوْزُ

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Sizi toplanma günü için topladığı gün; işte o gün, kimin aldandığının açığa çıkacağı gündür. Kim, Allah’a inanır ve salih amel işlerse; Allah onun kötülüklerini örter ve onu, altından ırmaklar akan, içinde ebediyyen kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur.

### [Nebe 78:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/78:31.md) — مَفَازًا

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا

Meal (IK): Şüphesiz ki muttakiler için kurtuluş vardır.

### [Buruc 85:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/ayet/85:11.md) — الْفَوْزُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ

Meal (IK): Doğrusu iman edip salih amel işlemiş olanlar için, altlarından ırmaklar akan cennetler vardır. İşte büyük kurtuluş budur.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fevz Gölgeliktir. Gölgeye girmek anlamında “kurtulmak”, mezara girmek anlamında ölmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والفاء و و ا ي ء معهما
ز و ف، و ز ف، ف و ز، و ف ز، ز ف ي، ز ي ف، أ ز ف مستعملات
زوف:
الزَّوف: يقالُ: الغِلْمان يَتَزاوفونَ، وهو أن يَجيءَ أحدُهم إلى رُكنِ الدّكّان، فيضع يَدَهُ على حَرْفه، ثم يَزُوفُ زوفةً فيستقلّ من مَوْضِعه، ويدورُ حوالَيْ ذلك الدّكّان في الهواء حتّى يَعُود إلى مكانِه، وإنّما يَتَعَلَّمُون بذلك الخِفّة للفُرُوسيّة.
وزف:
وأَمّا وَزَفَ يَزِفُ وزفاً فيجري مجرى زفّ يَزِفُّ زفّاً، وهو سُرعةُ المَشْي، قال الله عزّ وجلّ في قراءة من قرأ: "فأَقْبَلوا إليهِ يَزْفُونَ"، أي: يُسرِعُون.
فوز:
الفَوْزُ: الظَّفَرُ بالخَيْر، والنّجاة من الشّرّ. يقال: فاز بالجنّةِ ونَجا من النّارِ، وقوله جلّ وعزّ: "فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب"، أي: مَنْجاة.
وفوّز الرَّجُلُ تفويزاً: رَكِبَ المفازة ومضى فيها، قال الشاعر:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى
ومنه يُقالُ لمن مات: فَوَّزَ، أي: صار في مَفازةٍ بين الدُّنيا والآخرة. ويقال: بل سُمِّيَتْ، تطيّراً من الفلاة وهي المَهلكة، كما قيل لِلّديغ: سليم.
وإذا خرج قِدْح قومٍ في القمار قيل: قد فاز، قال الطِّرِمّاح:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ
والفازةُ: من أَبنيةِ الحِزَقِ وغيرها تُبْنَى في العساكر.
وفز:
الوَفَزَةُ: أَنْ تَرَى الإنسانَ مُستَوْفِزاً، قَدِ اسْتَقَلّ على رِجْلَيْه ولمّا يَسْتَوِ قائماً، وقد تهيّأَ للأَفز والوُثُوبِ والمُضِيِّ، يُقالُ: ما لي أراك مُسْتَوْفِزاً لا تَطمئنّ!!
زفي:
الرِّيحُ تَزْفي الغُبارَ والتُّرابَ والسَّحابَ، وكلَّ شَيْءٍ، إذا طَرَدَته ورفعته على وجه الأرض، كما تَزْفي الأمواجُ السّفينةَ.
والزَّفَيان: شِدّةُ هُبُوب الرِّيح، لأنّها تَزْفي كلَّ شيءٍ تَمُرُّ به، وتَسُوقُه معها، قال العجّاج:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ
زيف:
يُقال: زافت عليهم دراهم كثيرة، وهي تَزِيف عليه زَيفا.
والجَمَلُ يَزِيفُ في مَشْيِهِ زَيَفاناً. والمرأة تَزِيفُ في مَشيِها كأنّها تستديرُ. والحمامة تَزِيفُ عند الحَمامِ الذَّكَر، إذا تمشّيتْ بين يَدَيه مُدِلّة، أي: اقترب ودنا.
أزف:
أَوِفَ الشّيءُ يَأْزَفُ أَزَفاً وأُزُرفاً. والآزفةُ القيامة.
والمُتَآزِفُ: المكانُ الضَّيِّق. والمتآزف: الخَطْوُ المُتَقارِب، والمتآزف: القَصيرُ مِن الرّجال، قال:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الفاء** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ز و ف**، و **ز ف**، **ف و ز**، و **ف ز**، **ز ف ي**، **ز ي ف**، **أ ز ف** مستعملات

**زوف**:
**الزَّوف**: denilir ki: **الغِلْمان** **يَتَزاوفونَ**; bu, onların birinin dükkânın köşesine gelmesi, elini onun kenarına koyması, sonra bir **زوفةً** ile **يَزُوفُ** edip bulunduğu yerden hafifleyip yükselmesi, o dükkânın çevresinde havada dönmesi, ta ki yerine dönünceye kadar; ancak bununla süvarilik için hafifliği öğrenirler.

**وزف**:
أما **وَزَفَ** **يَزِفُ** **وزفاً** ise, **زفّ** **يَزِفُّ** **زفّاً**’ın yürüdüğü yolda yürür; o, yürüyüşün süratidir. Allah azze ve celle, okuyan kimsenin okuduğu bir kıraatte buyurdu: “فأَقْبَلوا إليهِ **يَزْفُونَ**”، yani: hızlanırlar.

**فوز**:
**الفَوْزُ**: hayır ile zafere ermek ve şerden kurtuluştur. Denilir: cennet ile **فاز** etti ve ateşten **نَجا** etti. Ve O’nun (celle ve azze) sözü: “فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب”، yani: kurtuluş.

Ve adam **فوّز** eder **تفويزاً**: **المفازة**’ye bindi ve onda yürüdü. Şair dedi ki:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى

Ve ondan, ölen kimse için denilir: **فَوَّزَ**; yani: dünya ile âhiret arasında bir **مَفازةٍ**’de oldu. Ve denilir: bilakis, **الفلاة**’den (o ise helâk edicidir) uğursuzluk savma yoluyla adlandırıldı; nasıl ki **اللّديغ** için: **سليم** denildi.

Ve eğer bir kavmin **قِدْح**’ı kumarda çıkarsa denilir: **قد فاز**. **الطِّرِمّاح** dedi ki:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ

Ve **الفازةُ**: **الحِزَقِ** ve başkalarının yapılarındandır; askerî kamplarda inşa edilir.

**وفز**:
**الوَفَزَةُ**: insanı **مُستَوْفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde doğrulmuş, henüz dimdik ayakta eşitlenmemiştir; **للأَفز** ve sıçramaya ve gitmeye hazırlanmıştır. Denilir: “Bana ne oluyor da seni **مُسْتَوْفِزاً** görüyorum, sükûnet bulmuyorsun!!”

**زفي**:
Rüzgâr, tozu, toprağı, bulutu ve her şeyi **تَزْفي** eder; onu kovduğu ve yer yüzü üzerinde kaldırdığı zaman; tıpkı dalgaların gemiyi **تَزْفي** etmesi gibi.

Ve **الزَّفَيان**: rüzgârın esişinin şiddetidir; çünkü o, üzerinden geçtiği her şeyi **تَزْفي** eder ve onu kendisiyle birlikte sürer. **العجّاج** dedi ki:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ

**زيف**:
Denilir: onların üzerine çokça dirhem **زافت**; o, onun üzerine **زَيفا** **تَزِيف** eder.

Ve deve yürüyüşünde **زَيَفاناً** **يَزِيفُ** eder. Ve kadın yürüyüşünde **تَزِيفُ** eder; sanki dönüp durur. Ve güvercin, erkek güvercinin yanında **تَزِيفُ** eder; onun iki eli arasında nazlanarak yürüdüğü zaman; yani: yaklaş ve yakın ol.

**أزف**:
**أَوِفَ** şey **يَأْزَفُ** **أَزَفاً** ve **أُزُرفاً**. Ve **الآزفةُ**: kıyamettir.

Ve **المُتَآزِفُ**: dar yerdir. Ve **المتآزف**: birbirine yakın adım atmadır. Ve **المتآزف**: erkeklerden kısa olandır. Dedi ki:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَوْزُ: النجاة والظفر بالخير. والفَوْزُ أيضاً: الهلاك. تقول منهما: فازَ يَفوزُ. وفَوَّزَ، أي مات. ومنه قول الشاعر:
فمَنْ للقوافي شانَها من يَحوكهاإذا ما ثَوى كعبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ
وأفازَهُ الله بكذا فَفازَ به، أي ذَهَبَ به. وقوله تعالى: "فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ من العَذابِ"، أي بمَنْجاةٍ منه. والمَفازَةُ أيضاً: واحدة المفاوِزِ. قال ابن الأعرابي: سمِّيت بذلك لأنها مَهْلَكة، من فَوَّزَ أي هلك. وقال الأصمعيُّ: سمِّيت بذلك تفاؤلاً بالسلامة والفوز. ويقال: فَوَّزَ الرجلُ بإبله، إذا ركب بها، لمَفازَةَ. والفازَةُ: مِظلَّة تمدُّ بعمود، عربيٌّ فيما أرى.

##### Türkçe

**الفَوْزُ**: kurtuluş ve hayır ile zafere erişme. Ve **الفَوْزُ** ayrıca: helâk. İkisinden de şöyle dersin: **فازَ يَفوزُ**. Ve **فَوَّزَ**; yani öldü. Ondan şairin sözü:
فمَنْ للقوافي شانَها من يَحوكهاإذا ما ثَوى كعبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ
Ve Allah onu bununla **أفازَهُ** da; o da onunla **فَفازَ**; yani onu götürdü. Ve Yüce Allah’ın sözü: "فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ من العَذابِ"، yani ondan bir kurtuluşta. Ve **المَفازَةُ** ayrıca: **المفاوِزِ**’in bir tanesi. İbnü’l-A‘râbî dedi: O bununla adlandırıldı; çünkü o bir helâk yeridir; **فَوَّزَ**’dan, yani helâk oldu. Ve el-Asma‘î dedi: Selâmet ve **الفوز** ile tefe’ül olarak bununla adlandırıldı. Ve denir: adam develeriyle **فَوَّزَ** etti; yani onlarla bir **مَفازَة**’ye binip gittiği zaman. Ve **الفازَةُ**: bir direkle gerilen bir gölgelik; gördüğüm kadarıyla Arapçadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ف ( و ا ي ء )
زوف ، وزف ، زيف ، زفي ، فوز ، أزف ، وفز ، أفز ، زأف .
زوف : قال الليث : الزَّوْف ، يقال : إن الغِلمان يتزاوَفون ، وهو أن يجيءَ أحدُهم إلى رُكن الدكان فيضع يده على حرفه ثم يزُوف زَوْفَةً فيستقلّ من موضعه ويدور حواليْ ذلك الدكّان في الهواء حتى يعودَ إلى مكانه ، وإنما يتعلمون بذلك الخفّة للفُروسية .
وقال ابن دريد : الزَّوفُ : زَوْفُ الحمامة : إذا نَشَرَتْ جناحيها وذنبها عَلَى الأرض . وكذلك زَوْف الإنسان إذا مشى مسترخِيَ الأعضاء .
وزف ( زيف ) : قال : وزفْتُه وَزفاً : إذا استعجَلْتَه .
وقال الليث : قرىء : ( فأقبلوا إليه يَزِفُون ) ( الصافات : 94 ) ، بتخفيف الفاء ، من وَزَفَ يَزِف : إذا أسرع ، مثل : زَفّ يَزِفُّ .
قال الفرّاء : لا أعرف وَزَف في كلام العرب ، وقد قرىء به .
وزعم الكسائيُّ أنه لا يعرفها .
وقال الزجاج : عرف غيرُ الفرّاء : ( يَزفُون ) بالتخفيف بمعنى يُسْرِعون ، وقال : هي صحيحة .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي يقال : وزَفَ وأَوْزَفَ ووَزَّفَ : إذا أَسرع .
وقال غيره : التّوازُف : المُنَاهَدة في النّفقات ، يقال : توازَفوا بينهم ، وأنشد :
عِظَامُ الجِفانِ بالعَشِيّة والضُّحا
مَشاييطُ للأبْدَانِ عند التَّوَازف
وأما زافَ يَزِيف ، فإنه يقال للجمَل هو يَزِيف في مشيَتِه زيفاناً وهي سُرْعةٌ في تَمَايل ؛ وأَنشد :
أَنْكَبُ زَيافٌ وما فيه نكَبْ
والمرأة تَزِيف في مِشْيتها كأنّها تَستدِير . والحمامةُ تَزِيف عند الحَمامِ الذَّكَر إذا تمشّت بين يديه مُدلِة . والزَّيف من حنقه الدراهم ، ويقال : زافَتْ عليه دَرَاهِمُه ، وهي تَزِيف ، أي : صارتْ مردودة الغِشِّ فيها ، وقد زُيِّفَتْ : إذا رُدّت .
ورُوِي عن عُمَر أنه قال : من زافَتْ عليه
دراهمهُ فليأتِ بها السُّوق وليشترِ بها سَحْقَ ثوب ، ولا يُحالِف الناسَ عليها أنّها جياد .
وقال اللّحياني : يقال : زَافَ الدِّرهمُ والقَوْلُ يَزِيف ، وهو زَيْف وزأيف ، وزِفْتُه أنا وزَيّفْته .
قال : وزفتُ الحائطَ : إذا قفزته .
وقول عدي بن زيد :
تركوني لدى قصور وأعراض لقصور لزيفهن مراقي
الزيف : شُرَف القصور واحدتها زيفة : سميت بذلك لأن الحمام يزيف عليها من شرفة إلى شرفة .
( أفز ) : عَمْرو عن أبيه : الأفْزُ بالزاي : الوَثْبة بالعَجَلة . والأفْرُ بالراء : العَدْو ، يقال : أَفَرَ يأْفِرُ والأبْزُ مِثْل الأفْر .
وفز : قال الليث : الوَفَزةَ : أن تَرَى الإنسان مستوفِزاً ، قد استقلّ على رِجْليه ، ولما يستوِ قائماً ، وقد تهيأ للأفْز والوُثُوب والمُضِيِّ يقال له : اطمئِنّ فإنّي أراكَ مستوفِزاً .
قلتُ : والعَرَب تقول : فلانٌ على أوْفازٍ وعلى وَفْزٍ ، أي : على حَدِّ عَجَلة .
وقال أبو مُعَاذ : المستوفِز : الّذي قد رَفَع أليَتَه ووَضع رُكبتيه ، قاله في تفسيرِ قوله : ( الْمُبْطِلُونَ وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ ) ( الجاثية : 28 ) .
قال مجاهد : على الرُّكَب مستَوْفِزين .
قال أبو بكر : الوَفْز : ألا يطمئن في قعوده ؛ يقال : قعد على أوفاز من الأرض ، ووِفاز ، وأَنشد :
أَسُوق عيْراً مائلَ الجَهاز
صَعْباً يُنزيّني على أوفاز
فوز : قال الليث : الفَوْز : الظَّفَر بالخَيْر ، والنَّجاة من الشرّ ، يقال : فازَ بالخَيْر ، وفاز من العذاب . .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ ) ( آل عمران : 188 ) .
قال الفراء : معناه ببعيد من العذاب .
وقال أبو إسحاق : بمَنجاة ، قال : وأصلُ المفَازة مَهلَكة فتفاءَلوا .
وقال : فازَ إذا لَقِي ما يَغتبِط به ، وتأويلُه : التباعُد من المكْروه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : فَوَّزَ الرجلُ : إذا رَكِب المَفَازَة . وفَوَّز : إذا مات ، وأَنشَد :
فَوَّزَ مِن قُراقِرٍ إلى سُوَى
خَمْساً إذا ما ركب الجَيْشَ بكى
وقال ابن الأعرابيّ : سُمِّيت الفَلاةُ مفَازةً لأنَّ مَن خَرَج منها وقطَعَها فاز .
ويقال : فاوَزْتُ بينَ القومِ وفارَضْتُ بمعنًى واحد .
ثعلب عن الأعرابي : سميت المفازة من فوَّز الرجل إذا مات ، يقال : فوَّز إذا مضى .
وقال ابن شميل : المفَازة : الفَلاة التي لا ماءَ فيها ، وإذا كانت ليلتين لا ماءَ فيها فهي مَفَازة ، وما زاد على ذلك كذلك ، وأما الليلة واليوم فلا تُعَدُّ مفَازة .
وقال أبو زيد : المفَازةُ والفَلاةُ : إذا كان بين الماءَين رِيْع من وِرْدِ الإبل وغِبٌّ مِن وِرْدِ سائرِ الماشية وهي الفَيْفَاةُ ولم يعرف الفَيْف .
وقال الليث : فَوّزَ الرجلُ تفويزاً : إذا رَكِب المفَازةَ ومَضى فيها . ويقال للرّجل إذا مات : قد فَوَّز ، أي : صار في مَفازةٍ ما بين الدنيا والآخرة من البَرْزخ الممدود .
قال : وإذا تَسَاهَم القومُ على المَيْسر فكُلّ ما خَرَج قِدْحُ رجلٍ قيل : قد فاز فَوْزاً ، وقال الطِّرِمّاح :
وابن سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً
مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ منسوبةٍ تُلُدهْ
قال : والفَازةُ من أبنية الحِزَق وغيرِها تُبنى في العساكر .
زأف : أبو عُبيد عن الكسائي : موْتٌ زُؤافٌ وزؤام . وقد أَزأَفْتُ عليه ، أي : أجهَزْتُ عليه وأزأمْتُه على الشيء : إذا أكرهتَه .
زفي : قال الليث : الرِّيحُ تَزْفِي الغُبارَ والسّحابَ وكلَّ شيء : إذا رَفَعَتْه وطرَدَتْه على وَجْهِ الأرض ، كما تَزفِي الأمواجُ السفينةَ .
وقال العجّاج :
يَزْفيه والمُفَزّعُ المَزْفِيُّ
من الجَنُوبِ سَنَنٌ رَمْلِيُّ
وقال أبو العباس : الزَّفَيان ميزانُه فعَيال فينصرِف في حالَيه ، مِن زفَن : إذا نَزَا .
قال : وإذا أخذتَه من الزَّفْيِ وهو تحريك الرِّيح للقصب والتّراب فاصرِفْه في النَّكرة وامنْعه الصَّرْفَ في المعرفة ، وهو فَعَلانُ حينئذٍ .
ويقال : زَفَى السَّرابُ الآلَ ، وزَهَاه وحَزَاه : إذا رفَعَه ، وأنشَد :
وتحتَ رَحْلي زفَيانٌ مَيْلَعُ
قال أبو سعيد : هو يزفي بنفسه ، أي : يجود بنفسه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ أَزفَى : إذا نَقَل شيئاً من مكانٍ إلى مكان ، ومنه : أزفَيْتُ العَروسَ : إذا نقَلْتَهَا من بيتِ أبوَيْها إلى بيتِ زوجها .
أزف : قال الليث وغيرُه : كلّ شيء اقتربَ فقد أَزِف أَزفاً .
وقال الله تعالى : ( ( الاُوْلَى أَزِفَتِ الاَزِفَةُ ) ( النجم : 57 ) ، أي : دنَت القيامة .
قال : والمتآزفُ : المكان الضيّق .
والمتآزفْ : الخَطْوُ المتقارِبُ .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : المتآزف : القصيرُ من الرّجال ، وأَنشَد :
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتآزفٌ
ولا رَهِلٌ لَبّاتُه وبآدِلُه

##### Türkçe

ز ف ( **و** **ا** **ي** **ء** )
**زوف** ، **وزف** ، **زيف** ، **زفي** ، **فوز** ، **أزف** ، **وفز** ، **أفز** ، **زأف** .

**زوف** : Leys dedi: **الزَّوْف**; denilir ki: “Oğlanlar **يتزاوَفون**”; bu, onların birinin dükkânın köşesine gelmesi, elini onun kenarına koyması, sonra bir **زَوْفَةً** **يزُوف** etmesi; böylece bulunduğu yerden hafifleyip yükselmesi ve o dükkânın çevresinde havada dönmesi, nihayet yerine dönmesidir; onlar bununla süvarilik için hafifliği öğrenirler.

İbn Düreyd dedi: **الزَّوفُ**: güvercinin **زَوْفُ**’u; iki kanadını ve kuyruğunu yere yaydığı zaman. Aynı şekilde insanın **زَوْف**’u da, uzuvları gevşek olarak yürüdüğü zaman.

**وزف** ( **زيف** ) : dedi: Onu **وَزفاً** ile **وزفْتُه**: onu acele ettirdiğim zaman.

Leys dedi: Şöyle okundu: ( **فأقبلوا إليه يَزِفُون** ) ( الصافات : 94 ) ; **الفاء**’nın hafifletilmesiyle; **وَزَفَ يَزِف**’ten: hızlandığı zaman; şu gibi: **زَفّ يَزِفُّ**.

Ferrâ dedi: Arapların sözünde **وَزَف**’i tanımıyorum; hâlbuki onunla okunmuştur.

Kisâî, onu tanımadığını iddia etti.

Zeccâc dedi: Ferrâ’dan başkası, ( **يَزفُون** )’u hafifletmeyle “hızlanırlar” mânasında tanıdı; ve dedi: o sahihtir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denilir: **وزَفَ** ve **أَوْزَفَ** ve **وَزَّفَ**: hızlandığı zaman.

Başkası dedi: **التّوازُف**: masraflarda karşılıklı yüklenme; denilir: aralarında **توازَفوا**; ve şu beyti okudu:
عِظَامُ الجِفانِ بالعَشِيّة والضُّحا
مَشاييطُ للأبْدَانِ عند التَّوَازف

Ama **زافَ يَزِيف** gelince; deve için denilir: yürüyüşünde **يَزِيف** eder, **زيفاناً**; bu, sallanma içinde bir sürattir; ve şu beyti okudu:
أَنْكَبُ زَيافٌ وما فيه نكَبْ

Kadın yürüyüşünde **تَزِيف** eder; sanki dönüp dolaşır. Güvercin, erkek güvercinin yanında, onun önünde nazlanarak yürüdüğü zaman **تَزِيف** eder. **الزَّيف** ise, dirhemlerin sahte olanıdır; denilir: onun üzerine dirhemleri **زافَتْ**; ve onlar **تَزِيف** eder; yani, içlerinde hile bulunduğu için reddedilmiş olmuştur; ve **زُيِّفَتْ**: reddedildiği zaman.

Ömer’den rivayet olundu ki dedi: Kimin üzerine dirhemleri **زافَتْ** olursa, onları pazara getirsin ve onlarla bir elbise aşınmışlığı satın alsın; ve onların iyi olduklarına dair insanlarla yeminleşmesin.

Lihyânî dedi: denilir: dirhem ve söz **زَافَ** eder, **يَزِيف** eder; ve o **زَيْف** ve **زأيف**’tir; ve ben onu **زِفْتُه** ve onu **زَيّفْته**.

Dedi: Duvarı **وزفتُ**: onu aştığım zaman.

Adî b. Zeyd’in sözü:
تركوني لدى قصور وأعراض لقصور لزيفهن مراقي

**الزيف**: sarayların şerefeleridir; tekili **زيفة**’dir; buna, güvercinlerin bir şerefeden bir şerefeye onun üzerinde **يزيف** etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir.

( **أفز** ) : Amr, babasından: **الأفْزُ** ( **الزاي** ile): acele ile sıçrayıştır. **الأفْرُ** ( **الراء** ile): koşmadır; denilir: **أَفَرَ يأْفِرُ**; ve **الأبْزُ** **الأفْر** gibidir.

**وفز** : Leys dedi: **الوَفَزةَ**: insanı **مستوفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde hafiflemiş olarak yükselmiştir, henüz dimdik ayakta değildir; **الأفْز**’e, sıçramaya ve gitmeye hazırlanmıştır; ona denilir: “Sakin ol; çünkü seni **مستوفِزاً** görüyorum.”

Ben dedim: Araplar der ki: “Falan **على أوْفازٍ** ve **على وَفْزٍ**”; yani: acele sınırı üzeredir.

Ebû Mu‘âz dedi: **المستوفِز**: kalçasını kaldırmış ve dizlerini koymuş olan kimsedir; bunu, şu sözün tefsirinde söyledi: ( **الْمُبْطِلُونَ وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ** ) ( الجاثية : 28 ) .

Mücâhid dedi: dizler üzerinde **مستَوْفِزين** olarak.

Ebû Bekir dedi: **الوَفْز**: oturuşunda sakinleşmemektir; denilir: yerden **على أوفاز** ve **وِفاز** üzerine oturdu; ve şu beyti okudu:
أَسُوق عيْراً مائلَ الجَهاز
صَعْباً يُنزيّني على أوفاز

**فوز** : Leys dedi: **الفَوْز**: hayırla zafere erişmek ve şerden kurtuluştur; denilir: hayırla **فازَ** etti; azaptan **فاز** etti.

Allah, aziz ve celil, dedi: ( **فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ** ) ( آل عمران : 188 ) .

Ferrâ dedi: mânası: azaptan uzak bir yerde olarak.

Ebû İshâk dedi: bir kurtuluşla; dedi: ve **المفَازة**’nin aslı helâktir; sonra uğur saydılar.

Ve dedi: **فازَ**: sevineceği şeye rastladığı zaman; ve te’vili: hoş olmayan şeyden uzaklaşmadır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **فَوَّزَ** etti: **المَفَازَة**’ye bindiği zaman. Ve **فَوَّز**: öldüğü zaman; ve şu beyti okudu:
فَوَّزَ مِن قُراقِرٍ إلى سُوَى
خَمْساً إذا ما ركب الجَيْشَ بكى

İbnü’l-A‘râbî dedi: Çöl, **مفَازة** diye adlandırıldı; çünkü ondan çıkan ve onu kesip geçen kimse **فاز** eder.

Ve denilir: Kavim arasında **فاوَزْتُ** ve **فارَضْتُ**; tek bir mânada.

Sa‘leb, A‘râbî’den: **المفازة** adlandırıldı, adam **فوَّز** etti: öldüğü zaman; denilir: **فوَّز**: geçtiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **المفَازة**: içinde su olmayan çöldür; iki gece su yoksa o **مَفَازة**’dir; bundan fazlası da böyledir; ama bir gece ve bir gün, **مفَازة** sayılmaz.

Ebû Zeyd dedi: **المفَازةُ** ve **الفَلاةُ**: iki su arasında, develerin suya gelişinden bir **رِيْع** ve diğer hayvanların suya gelişinden bir **غِبٌّ** olduğu zaman; o **الفَيْفَاةُ**’dır; ve **الفَيْف**’i tanımadı.

Leys dedi: Adam **فَوّزَ** etti, **تفويزاً**: **المفَازة**’ye bindiği ve onda yürüdüğü zaman. Ve adam öldüğü zaman ona denilir: “**قد فَوَّز**”; yani: dünya ile âhiret arasında uzatılmış berzahdan bir **مَفازةٍ**’ye girdi.

Dedi: Kavim **المَيْسر** üzerine kura çekiştiği zaman, her ne vakit bir adamın oku çıkarsa “**قد فاز فَوْزاً**” denilir; ve Tırimmâh dedi:
وابن سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً
مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ منسوبةٍ تُلُدهْ

Dedi: **الفَازةُ**: askerî kamplarda yapılan, **الحِزَق** ve başkalarının yapılarından bir yapıdır.

**زأف** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **موْتٌ زُؤافٌ** ve **زؤام**. Ve onun üzerine **أَزأَفْتُ**; yani: onun işini bitirdim. Ve onu bir şeye **أزأمْتُه**: onu zorladığım zaman.

**زفي** : Leys dedi: Rüzgâr, tozu, bulutu ve her şeyi **تَزْفِي** eder: onu kaldırdığı ve yerin yüzü üzerinde sürdüğü zaman; tıpkı dalgaların gemiyi **تَزفِي** etmesi gibi.

A‘câc dedi:
يَزْفيه والمُفَزّعُ المَزْفِيُّ
من الجَنُوبِ سَنَنٌ رَمْلِيُّ

Ebû’l-Abbâs dedi: **الزَّفَيان**’ın vezni **فعَيال**’dır; iki hâlinde de munsarif olur; **زفَن**’den: sıçradığı zaman.

Dedi: Onu **الزَّفْي**’den alırsan—ki o, rüzgârın kamışı ve toprağı hareket ettirmesidir—onu nekirede munsarif kıl; marifede sarftan men et; o vakit o **فَعَلانُ**’dır.

Ve denilir: Serap, parıltıyı **زَفَى** etti, **زَهَاه** etti ve **حَزَاه** etti: onu kaldırdığı zaman; ve şu beyti okudu:
وتحتَ رَحْلي زفَيانٌ مَيْلَعُ

Ebû Saîd dedi: Kendisiyle **يزفي** eder; yani: canını cömertçe verir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَزفَى**: bir şeyi bir yerden bir yere naklettiği zaman; ondan: Gelini **أزفَيْتُ**: onu ana-babasının evinden kocasının evine naklettiğim zaman.

**أزف** : Leys ve başkası dedi: Her şey yaklaştıysa, **أَزِف** etti, **أَزفاً**.

Allah تعالى dedi: ( **الاُوْلَى أَزِفَتِ الاَزِفَةُ** ) ( النجم : 57 ) ; yani: kıyamet yaklaştı.

Dedi: **والمتآزفُ**: dar yerdir.

**والمتآزفْ**: birbirine yakın adımdır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المتآزف**: erkeklerden kısa olandır; ve şu beyti okudu:
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتآزفٌ
ولا رَهِلٌ لَبّاتُه وبآدِلُه

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه.
(فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه.
(فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا.
(فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان.
وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر.
(فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
وفار غضبُه، إذا جاشَ.
وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن.
(فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة.
فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].
والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *
(فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين.
(فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾  [غافر 44].
ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة.
(فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة.
(فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء.
(فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف.
(فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع.
فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ.
وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10])
وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾  [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب.
ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه.
وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه.
(فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى.
(فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا.
(فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها.
ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق.
---------------------ـ
([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر".
([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ).
([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح).
([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك.
([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز).
([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى".
([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء".
([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه".
([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة.
([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق).
([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق).
([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372.
([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والواو وما يثلثهما**)

(**فوت**) **الفاء والواو والتاء** sahih bir asıldır; bir şeyin idrak edilmesinin ve ona ulaşılmasının zıddına delâlet eder. Denir ki: **فاته الشَّيءُ فوتاً**. Ve **تفاوَتَ الشَّيئانِ**: ikisi arasındaki şey uzaklaştı; yani bu, şunu idrak etmedi. Ve **الافتيات**: **الفَوت**’tan bir iftiâldir; **الائتمار** olmaksızın şeye karşı öne geçmektir. Denir ki: **فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه**; yani emri olmaksızın bir şey yapılmaz.

Ve babdandır: **الفَوْت**: iki şey arasındaki boşluk; iki parmak arasındaki boşluk gibi. Çoğulu **أفوات**. Denir ki: **ماتَ موتَ الفَوات**; ansızın yakalandığı zaman; sanki vasiyet ve benzeri şeylerden murad ettiği şey kendisini geçmiş gibidir. Ve denir ki: **هو منِّي فَوْتَ الرُّمح**. Bir adam bir başkasına sövdü de dedi ki: “**جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه**”; yani onu görür de ona ulaşamaz olduğu yerde.

(**فوج**) **الفاء والواو والجيم** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفَوْج**; insanlardan cemaat, çoğulu **أفواج**; çoğulun çoğulu **أفاوِج** ve **أفاويج**. Amma **أفاجَ الرَّجُل**; süratlenince, o **ذوات الياء**’dandır; ondan **الفَيْج**.

(**فوح**) **الفاء والواو والحاء** kabarma ve kaynamaya delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: **فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً**. Bir topluluk nakletti: **فاحت القِدرُ**: kaynadı. Ben de onu **أفحتُها**.

(**فود**) **الفاء والواو والدال** tek bir kelimedir; sonra ödünç alınır. **الفَوْد**: iki kulağa bitişik olan taraftan, saçın (لِمَّة) büyük kısmıdır; sonra ödünçleme olarak kartalın iki kanadı için derler: **فَوْدان**.

Ondan olmayan şeylerdendir onların sözü: **فاد يفود**; öldüğü zaman. Bunun aslı **الياء**’dadır; zikredilmiştir.

(**فور**) **الفاء والواو والراء** kaynamaya delâlet eden bir kelimedir; sonra bunun üzerine kıyas edilir. **الفَوْر**: kaynamadır. Denir ki: **فارت القدرُ تَفورُ فَوراً**. Dedi ki:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا

Ve **فار غضبُه**; coştuğu zaman.

Buna kıyas edilenlerdendir onların sözü: **فَعَله من فَوْره**; yani işinin başlangıcında, sükûn bulmadan önce.

(**فوز**) **الفاء والواو والزاء** birbirine zıt iki kelimedir. Birincisi kurtuluş, diğeri helâk.

Birincisi onların sözü: **فازَ يفوز**; kurtulduğu zaman; o **فائز**’dir. Ve **فاز بالأمر**; onu götürdüğü ve sıyrılıp ayrıldığı zaman. Adam, karısını boşadığı vakit ona derdi ki: **فُوزِي بأمرك**; nitekim denir: emrin elindedir. Hayırla zafere erip onu götüren kimse için de denir. Allah تعالى buyurdu: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].

Diğer kelime onların sözü: **فَوَّزَ الرَّجُل**; öldüğü zaman. **الكُميت** dedi ki:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ

Sonra **المَفَازَة** hakkında ihtilâf edildi. Bir kavim dedi ki: ona, binek sahibinin selâmet ve kurtuluşla tefe’ül etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir. Ve **المَفَازَة**: **المَنْجَاة**’dır. Allah عزّ وعلا buyurdu: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. Başkaları dedi ki: o, ikinci kelimedendir; **فَوَّزَ**; helâk olduğu zaman. Sonra denir ki: **فوَّز الرَّجُل**; **المَفَازَة**’ye bindiği zaman. Dedi ki:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى *

(**فوص**) **الفاء والواو والصاد** bir şeyden arınmaya yahut kurtulmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: kelerin kuyruğunu tuttum da **فأفاصَ من يدي**; yani kuyruğunu kurtardı. Hadiste **المَفَاوصة**: ayırıp belirtmedir. Ve dili onunla **وما يُفِيص بها لسانُه**; yani açıklar.

(**فوض**) **الفاء والواو والضاد** sahih bir asıldır; işte bir başkasına dayanmayı ve onu ona iade etmeyi gösterir; sonra dallanır da ona benzeyeni ona döndürür. Bundan: **فوَّضَ إليه أمرَه**; onu iade ettiği zaman. Allah تعالى, “﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾”  [غافر 44] diyenin kıssasında buyurdu.

Ve bundan onların sözü: **باتوا فَوْضَى**; yani karışık hâlde; manası, her birinin işini ötekine havale etmiş olmasıdır. Dedi ki:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا

Ve denir ki: **مالُهم فوضَى بينهم**; birinin ötekine muhalefet etmediği zaman. Ve **تفاوَض الشَّريكان في المال**; mala ortak oldukları vakit; her biri işini arkadaşına havale ettiğinde; bu, şunun yaptığından razı ve şu da bunun yaptığından razı; şeriatın cevaz verdiği şeylerdendir.

(**فوع**) **الفاء والواو والعين** bir şeyde kabarmaya delâlet eder. Güzel koku mayası ve kokusundan kabaran şey için: **فَوْعة** denir. Ve gündüzün yükselmesi için: **فَوعة** denir.

(**فوغ**) **الفاء والواو والغين** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفَوغ**: iri. Denir ki: karısı **فَوغاء**.

(**فوف**) **الفاء والواو والفاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **الفُوف**: pamuk. Sonra gençlerin tırnaklarında görülen beyazlığa: **الفُوف** denir. Bundan: **بُرْدٌ مفَوَّف** denir.

(**فوق**) **الفاء والواو والقاف** iki sahih asıldır; birisi yükseklik üzerine, diğeri dönüp geri gelme üzerine delâlet eder.

Birincisi **الفَوْق**tur; o yüksekliktir. Ve denir ki: **فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم**; onlara üstün geldiği zaman. Ve **أمرٌ فائق**; yani yüksek, yüce.

Amma diğeri: **فَفُوَاق النَّاقَة**; sağmadan sonra sütün onun memesine geri dönmesidir. Dersin ki: onun yanında ancak bir devenin **فُوَاقَ**ı kadar kaldı. Sütün birikmiş olanının adı: **فيقة**; aslı onda **الواو**dur. **الأعشى** dedi ki:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا

Bazı hadiste Kur’an’ın zikrinde: “**أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح**”; manası: cüz’ümü bir defada okumam; fakat parça parça. Onu sütün **فُواق**ına benzetti. **فُوَاق** ve **فَواق** denir. Allah تعالى buyurdu: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق﴾  [ص 15]; yani onun için ne bir geri dönüş, ne bir ikileme, ne bir geri dönme vardır. Başkası dedi ki: onun için bir bakış (mühlet) yoktur. İki mana yakındır. Ve derler ki: **أفاقَ السَّكرانُ يُفيق**; bu, aklının ona geri dönmesindendir. Ve **الأفاويق**: bulutta sudan toplanan şeylerdir.

Ve babdandır **الفُوق**: okun **فُوق السَّهم**’i; ona bu ad verildi; çünkü kiriş, sanki ona geri döndürülmüş gibi yapılır. Çoğulu **أفواق**. Ve derler ki: **فُقىً**; o ters çevrilmiştir. Ve denir ki: **سهمٌ أفْوَق**; **فُوق**u kırıldığı zaman.

Bu iki asıldan şâz olanlardandır onların sözü: **هو يَفُوق بنفسه**. Bu, ibdâl babındandır; aslı **يسوق**tur; **الفاء** **السين**’in bedelidir; bu, canını cömertçe verdiği zaman.

(**فول**) **الفاء والواو واللام** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفُول**: bakla.

(**فوم**) **الفاء والواو والميم** sahih bir asıldır; tefsirinde ihtilâf edilmiştir; o, **الفُوم**dur. Bir kavim dedi ki: o **الثُّوم**dur; başkaları dedi ki: o **الحِنطة**dır. Ve derler ki: **فَوِّمُوا لنا**; yani bize ekmek yapın.

(**فوه**) **الفاء والواو والهاء** sahih bir asıldır; bir şeyde açılmaya delâlet eder. Bundan: **الفَوَه**: ağzın genişliği. **رجلٌ أفْوَه** ve **امرأةٌ فوهاء**. Ve **أهلُ العربية** derler ki: ağzın aslı **فَوَهٌ**dur; bu sebeple dediler: **رجلٌ أفْوَه**. Ve **فاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به**; onu telaffuz ettiği zaman. Ve **المُفَوَّه**: konuşmaya muktedir olan. Bir topluluk zannetti ki **الفَوَه** ayrıca: üst ön dişlerin çıkması ve onların uzunluğudur.

Ve babdandır **الفُوَّهَة**: nehrin ağzı; bunu, nehir için olan ile insan için olan arasında fark olsun diye bu bina üzere yaptılar. Ve **الفُوه**: güzel kokuların **أفواه**’ının biridir; **سُوق** ve **أسواق** gibi. Kıyas birdir; sanki kokusu yayıldığında onunla **فاه** etti; yani konuştu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف و ز
طوبى لمن فاز بالثواب وفاز من القعاب أي ظفر ونجا‏.‏
وهو بمفازة من العذاب أي بمنجاة منه‏:‏ وضربوا الفازات أي الفساطيط‏.‏
وتقول‏:‏ تلك الفازه فيها المفازه أي المفلحة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ المفازة للفلاة‏:‏ سمّيت باسم المنجاة على سبيل التفاؤل‏.‏
وفوّز المسافر‏:‏ ركب المفازة ومضى فيها‏.‏
قال حسّان‏:‏ لله درّ رافع أنّى اهتدى فوز من قراقر إلى سوى وفوّز بإبله‏.‏
وفوّز الرجل‏:‏ مات فصار في مفازة ما بين الدنيا والآخرة من البرزخ الممدود أو لأن المفازة صارت اسماً للمهلكة فأخذ منها فوّز بمعنى هلك‏.‏
وفاز سهمه وخرج له سهم فائز إذا غلب‏.‏
وفاز بفائزة أي بشيء يسرّه ويصيب به الفوز‏.‏
وتقول‏:‏ فاز فلان بفائزة هنيّة وأجيز بجائزة سنيّه‏.‏

##### Türkçe

ف و ز
Sevap ile **فاز** edene ne mutlu; ve **فاز** eden **من القعاب** yani zafere erdi ve kurtuldu.‏
Ve o, azaptan **بمفازة**dedir; yani ondan bir kurtuluş yerindedir: ve **الفازات**ı yani çadırları vurdular.‏
Ve dersin ki: şu **الفازه**de **المفازه** vardır; yani başarılı olan.‏
Mecazdandır: **المفازة** çöl düzlük içindir: iyimserlik yoluyla kurtuluşun adıyla adlandırıldı.‏
Ve yolcu **فوّز** etti: **المفازة**ye bindi ve onun içinde yürüdü.‏
Hassân dedi: Râfi‘e ne büyük pay; nasıl doğru yolu buldu! **فوز** (olan), **من قراقر**’dan **إلى سوى**’ya; ve develeriyle **فوّز** etti.‏
Ve adam **فوّز** etti: öldü; böylece dünya ile âhiret arasında uzatılmış berzahdan olan bir **مفازة**de oldu; yahut **المفازة** helâk yerinin adı oldu da ondan **فوّز** “helâk oldu” mânâsıyla alındı.‏
Ve oku **فاز** etti; ve galip geldiği zaman ona **سهم فائز** çıktı.‏
Ve **بفائزة** ile **فاز** etti; yani onu sevindiren ve onunla kazanmayı elde ettiği bir şey ile.‏
Ve dersin ki: falan kimse hoş bir **بفائزة** ile **فاز** etti ve yüce bir **بجائزة** ile mükâfatlandırıldı.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَوْزُ: النَّجاءُ والظَّفَرُ بالأُمْنِيَّة والخيرِ، فازَ به فَوْزاً ومَفازاً ومَفازَةَ. وقوله عز وجل: إِن للمتقين مَفازاً حَدائِقَ وأَعْناباً؛ إِنما أَراد مُوجِبات مَفاوِز ولا يجوز أَن يكون المَفازُ هنا اسْمَ الموضع لأَن الحدائق والأَعناب لسن مواضع. الليث: الفَوْزُ الظَّفَرُ بالخير والنَّجاةُ من الشر. يقال: فازَ بالخير وفازَ من العذاب وأَفازَهُ الله بكذا ففازَ به أَي ذهب به. وفي التنزيل العزيز: فلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازةٍ من العذاب؛ قال الفراء: معناه ببعيد من العذاب، وقال أَبو إِسحق: بمنْجاةٍ من العذاب، قال: وأَصل المَفازَةِ مَهْلَكَةٌ فتفاءلوا بالسلامة والفَوْزِ. ويقال: فازَ إِذا لَقِيَ ما يُغْتَبَطُ، وتأْويله التباعد من المكروه. والمَفازَةُ أَيضاً: واحدةُ المفاوِزِ، وسميت بذلك لأَنها مَهْلَكة من فَوَّزَ أَي هَلَكَ، وقيل: سميت تفاؤلاً من الفَوْزِ النَّجاةِ. وفازَ القِدْحُ فَوْزاً أَصابَ، وقيل: خرج قبل صاحبه؛ قال الطرماح:
وابْن سَبِيلٍ قَرَيْتُه أُصُلاً
من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ
وإِذا تساهم القوم على المَيْسِرِ فكلما خرج قِدْح رجل قيل: قد فازَ فَوْزاً.والفَوْزُ أَيضاً: الهلاك. فازَ يَفُوزُ وفَوَّزَ أَي مات؛ ومنه قول كعب بن زهير:
فَمَنْ للقَوافي شَانَها من يَحُوكُها،
إِذا ما تَوى كَعْبٌ، وفَوَّزَ جَرْوَلُ؟
يقولُ، فلا يَعْيا بشيءٍ يَقُولُه،
ومن قائلِيها من يُسِيءُ ويَعْمَلُ
قوله شانها أَي جاء بها شائنة أَي معيبة. وتوى: مات وكذا فَوَّزَ. قال ابن بري: وقد قيل إِنه لا يقال فوّز فلان حتى يتقدم الكلامَ كَلامٌ فيقال: مات فلانٌ وفَوَّزَ فلان بعده، يشبه بالمُصَلِّي من الخيل بعد المُجَلِّي. وجَرْوَلٌ: يعني به الحُطَيْئَةَ؛ وقال الكميت: وما ضَرَّها أَنَّ كَعْباً تَوَى،
وفَوَّزَ من بعدِه جَرْوَلُ
قال ابن الأَعرابي: فوَّز الرجل إِذا مات؛ وأَنشد:
(* قوله «فوّز إلخ»
الذي في ياقوت:
لله درّ رافع أنى اهتدى * فوّز من قراقر إلى سوى
خمساً إذا ما سارها الجبس بكى * ما سارها من قبله انس يرى ورواها في قراقر على غير هذا الترتيب فقدّم وأخر وجعل بدل الجبس الجيش. ولعله روى بهما اذ المعنى على كل صحيح، ثم ان المؤلف استشهد بالبيت على أن فوّز بمعنى هلك وعبارة ياقوت: قراقر واد نزله خالد بن الوليد عند قصده الشام وفيه قيل لله در إلخ ا هـ. ففوّز فيه بمعنى مضى فالانسب ما ذكره المؤلف بعد وهو الذي اقتصر عليه الجوهري.)
فَوَّزَ من قُراقِر إِلى سُوَى
خَمْساً، إِذا ما ركب الجِبسُ بَكَى
ويقال للرجل إِذا مات: قد فَوَّزَ أَي صار في مَفازَةٍ ما بين الدنيا والآخرة من البرزخ الممدود؛ وفي حديث سَطِيح:
أَمْ فازَ فازْلَمَّ به شَأْوُ العَنَنْ
أَي مات. قال ابن الأَثير: ويروى بالدال، وقد تقدم. ويقال: فَوَّزَ الرجل بإِبله إِذا ركب بها المَفَازَةَ؛ ومنه قول الراجز: فَوَّزَ من قُراقِر إِلى سُوَى
وهما ماءان لكلب. وفي حديث كعب بن مالك: واسْتَقْبَلَ سفراً بعيداً ومَفازاً؛ المَفازُ والمَفازَةُ: البَرِّيَّةُ القَفْرُ، وتجمع المَفاوِزَ. ويقال: فاوَزْتُ بين القوم وفارَضْتُ بمعنى واحد. والمَفازَة: المَهْلَكة على التَّطَيُّر، وكلُّ قَعْرٍ مَفازَةٌ؛ وقيل: المَفازَةُ والفَلاة إِذا كان بين الماءين رِبْعٌ من وِرْدِ الإِبل وغِبٌّ من سائر الماشية، وقيل: هي من الأَرضين ما بين الرِّبْع من وِرْدِ الإِبلِ من الغِبِّ من وِردِ غيرها من سائر الماشية، وهي الفَيفاةُ، ولم يعرف أَبو زيد الفَيْفَ. ابن الأَعرابي: سميت الصحراء مفازَة لأَن من خرج منها وقطعها فاز. وقال ابن شميل: المفازة التي لا ماء فيها وإِذا كانت ليلتين لا ماء فيها فهي مَفازة وما زاد على ذلك كذلك، وأَما الليلة واليوم فلا يعدّ مَفازة. قال ابن الأَعرابي: سميت المفازة من فَوَّزَ الرجل إِذا مات. ويقال: فَوَّزَ إِذا مضى. وفَوَّزَ تَفْوِيزاً: صار إِلى المَفازة، وقيل: ركبها ومضى فيها، وقيل: فَوَّزَ خرج من أَرض إِلى أَرض كهاجَرَ. وتَفَوَّزَ: كَفَوَّزَ؛ قال النابغة الجعدي:
ضَلال خَوِيّ إِذ تَفَوَّزَ عن حِمًى،
ليَشْرَبَ غِبًّا بالنِّباجِ ونَبْتَلا
(* قوله« بالنباج» ونبتلا» هما اسما موضعين كما في ياقوت.) وفازَ الرجلُ وفَوَّزَ: هلك؛ وقيل: إِن المَفازة مشتقة من هذا، والأَول أَشهر وإِن كان الآخر أَقيس.
والفَازَةُ: بناء من خِرَقٍ وغيرها تبنى في العساكر، والجمع فازٌ، وأَلفها مجهولة الانقلاب؛ قال ابن سيده: ولكن أَحملها على الواو لأَن بدلها من الواو أَكثر من الياء، وكذلك إِذا حَقَّرَ سيبويه شيئاً من هذا النحو أَو كَسَّرَه حمله على الواو أَخذاً بالأَغلب. قال الجوهري: والفازَةُ مِظَلَّةٌ تمدّ بعمود، عَرَبيٌّ فيما أُرى.

##### Türkçe

**الفَوْزُ**: kurtuluş ve dileğe ve hayra erişme; onunla **فازَ** eder: **فَوْزاً** ve **مَفازاً** ve **مَفازَةَ**. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “Şüphesiz muttakîler için bir **مَفازاً** vardır: bahçeler ve üzümler”; ancak muradı, **مَفاوِز**in (kurtuluşların) gerektiricileridir; ve burada **المَفازُ**un mekân adı olması câiz değildir; çünkü bahçeler ve üzümler mekânlar değildir. **الليث**: **الفَوْزُ**, hayırla zafere erişmek ve şerden kurtuluştur. Denir: **فازَ** hayırla; ve **فازَ** azaptan; ve Allah onu bununla **أَفازَهُ** etti de onunla **ففازَ** etti; yani onu götürdü. Ve aziz tenzilde: “Onları azaptan bir **بِمَفَازةٍ** içinde sanma”; **الفراء** dedi: manası, azaptan uzak ile (yani azaptan uzak bir yerde)dir; **أَبو إِسحق** dedi: azaptan bir kurtuluş ile (yani azaptan kurtuluş içinde)dir; dedi: ve **المَفازَةِ**nin aslı bir helâk yeridir; sonra selâmete ve **الفَوْزِ**e (kurtuluşa) uğur saydılar. Ve denir: **فازَ**; hoş görülüp gıpta edilen şeyi bulduğu zaman; ve onun te’vili, mekruhtan uzaklaşmadır. Ve **المَفازَةُ** ayrıca: **المفاوِزِ**in bir tanesidir; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, **فَوَّزَ**dan, yani helâk oldu’dan bir helâk yeridir; ve denildi: **الفَوْزِ** olan kurtuluştan uğur sayma olarak adlandırıldı. Ve **فازَ** **القِدْحُ** **فَوْزاً**: isabet etti; ve denildi: sahibinden önce çıktı; **الطرماح** dedi:
وابْن سَبِيلٍ قَرَيْتُه أُصُلاً
من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ
Ve kavim **المَيْسِرِ** üzerine kura çekiştiği zaman, her ne vakit bir adamın **قِدْحُ**u çıkarsa: “**قد فازَ فَوْزاً**” denirdi. Ve **الفَوْزُ** ayrıca: helâktir. **فازَ يَفُوزُ** ve **فَوَّزَ**: öldü; bundan **كعب بن زهير**’in sözü:
فَمَنْ للقَوافي شَانَها من يَحُوكُها،
إِذا ما تَوى كَعْبٌ، وفَوَّزَ جَرْوَلُ؟
يقولُ، فلا يَعْيا بشيءٍ يَقُولُه،
ومن قائلِيها من يُسِيءُ ويَعْمَلُ
Onun “**شانها**” sözü: yani onu ayıplayıcı olarak getirdi; yani kusurlu olarak. Ve **توى**: öldü; ve aynı şekilde **فَوَّزَ**. **ابن بري** dedi: ve denilmiştir ki, “falanca **فوّز** etti” denmez; ta ki sözün önüne bir söz geçsin de şöyle denilsin: “falanca öldü ve ondan sonra falanca **فَوَّزَ** etti”; atlardan **المُصَلِّي**nin, **المُجَلِّي**den sonra olmasına benzetilir. Ve **جَرْوَلٌ**: bununla **الحُطَيْئَةَ**yı kasteder; ve **الكميت** dedi:
وما ضَرَّها أَنَّ كَعْباً تَوَى،
وفَوَّزَ من بعدِه جَرْوَلُ
**ابن الأَعرابي** dedi: adam **فوَّز** eder; öldüğü zaman; ve şu beyti okudu:
(* قوله «فوّز إلخ»
الذي في ياقوت:
لله درّ رافع أنى اهتدى * فوّز من قراقر إلى سوى
خمساً إذا ما سارها الجبس بكى * ما سارها من قبله انس يرى
ورواها في قراقر على غير هذا الترتيب فقدّم وأخر وجعل بدل الجبس الجيش.
ولعله روى بهما اذ المعنى على كل صحيح، ثم ان المؤلف استشهد بالبيت على
أن فوّز بمعنى هلك وعبارة ياقوت: قراقر واد نزله خالد بن الوليد عند قصده
الشام وفيه قيل لله در إلخ ا هـ. ففوّز فيه بمعنى مضى فالانسب ما ذكره
المؤلف بعد وهو الذي اقتصر عليه الجوهري.)
**فَوَّزَ** من **قُراقِر** إِلى **سُوَى**
خَمْساً، إِذا ما ركب **الجِبسُ** بَكَى
Ve adama öldüğü zaman denir: “**قد فَوَّزَ**”; yani dünya ile âhiret arasında, uzatılmış berzahdan bir **مَفازَةٍ** içine girdi. Ve **سَطِيح** hadîsinde:
أَمْ فازَ فازْلَمَّ به شَأْوُ العَنَنْ
yani öldü. **ابن الأَثير** dedi: **بالدال** ile rivayet olunur; ve daha önce geçti. Ve denir: adam develeriyle **فَوَّزَ** etti; onları **المَفَازَةَ**ya bindiği zaman; bundan **الراجز**in sözü:
فَوَّزَ من قُراقِر إِلى سُوَى
ve ikisi, **كلب** için iki sudur. Ve **كعب بن مالك** hadîsinde: “uzak bir yolculuğu ve bir **مَفازاً**yı karşıladı”; **المَفازُ** ve **المَفازَةُ**: çöl, ıssız kırdır; **المَفاوِزَ** diye çoğul yapılır. Ve denir: kavimler arasında **فاوَزْتُ** ettim ve **فارَضْتُ** ettim; tek bir mana ile. Ve **المَفازَة**: uğursuz sayma üzere helâk yeridir; ve her çukur yer bir **مَفازَةٌ**dir; ve denildi: **المَفازَةُ** ve **الفَلاة**; iki su arasında develerin suya gelişinin **رِبْعٌ**ı ve diğer bütün davarların suya gelişinin **غِبٌّ**ü bulunduğu zaman; ve denildi: o, yerlerden, develerin suya gelişinin **الرِّبْع**ı ile, diğer bütün davarların suya gelişinin **الغِبّ**ü arasındaki şeydir; ve o **الفَيفاةُ**dır; ve **أَبو زيد** **الفَيْفَ**i bilmedi. **ابن الأَعرابي**: sahra **مفازَة** diye adlandırıldı; çünkü ondan çıkan ve onu kesip geçen **فازَ** etti. **ابن شميل** dedi: **المفازة** su bulunmayan yerdir; iki gece su bulunmazsa o bir **مَفازة**dir; bundan fazlası da böyledir; ama bir gece ve bir gün olursa **مَفازة** sayılmaz. **ابن الأَعرابي** dedi: **المفازة**, adam **فَوَّزَ** ettiği zaman, yani öldüğü zaman, ondan adlandırıldı. Ve denir: **فَوَّزَ**; geçtiği zaman. Ve **فَوَّزَ تَفْوِيزاً**: **المَفازة**ya vardı; ve denildi: ona bindi ve içinde geçti; ve denildi: **فَوَّزَ**, bir yerden bir yere, **هاجَرَ** gibi çıktı. Ve **تَفَوَّزَ**: **كَفَوَّزَ** gibidir; **النابغة الجعدي** dedi:
ضَلال خَوِيّ إِذ تَفَوَّزَ عن حِمًى،
ليَشْرَبَ غِبًّا بالنِّباجِ ونَبْتَلا
(* قوله« بالنباج» ونبتلا» هما اسما موضعين كما في ياقوت.)
Ve adam **فازَ** etti ve **فَوَّزَ** etti: helâk oldu; ve denildi: **المَفازة** bundan türemiştir; ve birincisi daha meşhurdur; ikincisi daha kıyaslı olsa bile.
Ve **الفَازَةُ**: askerî kamplarda kurulan, bez parçalarından ve başkalarından bir yapıdır; çoğulu **فازٌ**dur; ve onun elif’i dönüşümü bilinmeyendir. **ابن سيده** dedi: fakat onu vâv üzerine taşırım; çünkü onun vâvdan bedeli yâ’dan bedelinden daha çoktur; ve aynı şekilde **سيبويه** bu türden bir şeyi küçülttüğü veya çoğul kırdığı zaman onu vâv üzerine taşır; galibe göre alma olarak. **الجوهري** dedi: ve **الفازَةُ**, bir direkle gerilen bir gölgeliktir; gördüğüm kadarıyla Arapçadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف و ز * * الفَوْزُ * الناة والظفر بالخير وهو الهلاك أيضا وبابهما قال و * أفَازَهُ * الله بكذا * فَفَازَ * به أي ذهب به وقوله تعالى ﴿بمفازة من العذاب﴾ أي بمنجاة منه و * المضفَازضةُ * أيضا واحدة * المَفَاوِزِ * قال بن الأعرابي سميت بذلك لأنها مهلكة من * فَوَّزَ تَفْويزا * أي هلك وقال الأصمعي سميت بذلك تفاؤلا بالسلامة والفوز

##### Türkçe

* ف و ز * * **الفَوْزُ** * kurtuluş ve hayırla zafere erişmektir; o, helâk da olur; ikisinin bâbı da (böyledir). Dedi ve: * **أفَازَهُ** * Allah onu bununla (şöyle) kurtardı; * **فَفَازَ** * onunla, yani onunla gitti. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**بمفازة من العذاب**﴾ yani ondan bir kurtuluşla. Ve * **المضفَازضةُ** * da, * **المَفَاوِزِ** *’in bir tekilidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, bununla adlandırıldı; çünkü o, helâk edicidir; (şundan) * **فَوَّزَ تَفْويزا** * yani helâk oldu. Ve el-Asma‘î dedi: O, bununla adlandırıldı; selâmete tefe’ülen (uğur sayarak) ve **الفوز**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفوز: النجاة من الشر، والظفر بالخير والأمنية، يقال: فاز بالخير، وفاز من العذاب. الفوز أيضا: الهلاك، وهو ضد، يقال: فاز يفوز: مات وهلك. فاز به فوزا ومفازا ومفازة: ظفر، ويقال: فاز، إذا لقي ما يغتبط، وتأويله التباعد من المكروه. فاز منه فوزا ومفازا: نجا. الفوز: ة، بحمص، نقله الصاغاني. أفازه الله بكذا: أظفره، ففاز به، أي ذهب به. المفازة: المنجاة، وبه فسر أبو إسحاق قوله تعالى:  فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب  أي بمنجاة منه، وقال الفراء: أي ببعيد منه. قيل: أصل المفازة: المهلكة، من الفوز بمعنى الهلاك. وقال ابن الأعرابي: سميت المفازة، من فوز الرجل، إذا مات، وقيل: سميت تفاؤلا بالسلامة، من الفوز: النجاة، وهذا قول الأصمعي حققه ابن فارس في المجمل وغيره، وقد أنكره أبو حيان في شرح التسهيل حيث قال: السليم للديغ، من سلمته الحية: لدغته، ولا تنظر إلى قول من قال: إنه على طريقة التفاؤل، فقد غلط في ذلك جماعة من العلماء، كما غلطوا في قولهم: إن المفازة سميت من الفوز، على التفاؤل، وإنما سميت من فاز الإنسان فوزا، إذا هلك. قال شيخنا: وما نفاه وجعله غلطا فقد رواه جماعة عن الأصمعي، وقد ذكروا فيها أقوالا، منها ما ذكرناه، ومنها التأويل، وصحح أقوام ما ذهب إليه أبو حيان، وأنشدوا:
  أحب الفال حين رأى كثيرا                      أبوه عن اقتناء المجد عاجز فسماه لقلته كثيرا، كتسمية المهالك بالمفاوز. قلت: والأقوال ذكرها ابن سيده والأزهري وقالا: الأول أشهر، وإن كان الآخر أقيس. المفازة: البرية، وكل قفر مفازة. وقيل: المفازة: الفلاة التي لا ماء بها، قاله ابن شميل. وقال بعضهم: إذا كانت ليلتين لا ماء فيها فهي مفازة، وما زاد على ذلك كذلك، وأما الليلة واليوم فلا يعد مفازة. وقيل: المفازة والفلاة، إذا كان بين الماءين ربع من ورود الإبل وغب من سائر الماشية. وقيل: هي من الأرضين: ما بين الربع من ورود الإبل وما بين الغب من ورود غيرها من سائر الماشية، وهي الفيفاء، ولم يعرف أبو زيد الفيف. وقال ابن الأعرابي أيضا: سميت الصحراء مفازة لأن من خرج منها وقطعها فاز. وفوز الرجل: مات، قال كعب بن زهير:
  فمن للقوافي شانها من يحوكها                      إذا ما توى كعب وفوز جرول
  يقول فلا يعيا بشيء يقـولـه                      ومن قائليها من يسيء ويعمل قوله: شانها، أي جاء بها شائنة، أي معيبة، وتوى: مات. وكذا فوز. قال ابن بري: وقد قيل إنه لا يقال فوز فلان حتى يتقدم الكلام كلام، فيقال: مات فلان، وفوز فلان بعده، يشبه بالمصلي من الخيل بعد المجلي، وجرول يعني به الحطيئة. وقال الكميت:
  وما ضرها أن كعبا توى                      وفوز من بعده جرول وقال غيره: يقال للرجل إذا مات: قد فوز، أي صار في مفازة ما بين الدنيا والآخرة من البرزخ الممدود. فوز الطريق: بدا وظهر، نقله الصاغاني، وزاد بعده: أو انقطع، وتركه المصنف قصورا. قال ابن الأعرابي: ويقال فوز الرجل إذا صار إلى المفازة. وقيل: ركبها ومضى فيها. يقال: فوز الرجل بإبله، إذا ركب بها المفازة، ومنه قول الراجز:
  فوز من قـراقـر إلـى سـوى                      خمسا إذا ما سارها الجبس بكى.

  وقراقر وسوى: ماءان لكلب. والفازة: مظلة بعمودين، ونص الجوهري: مظلة تمد بعمود، عربي فيما أرى. وقال ابن سيده: ألفها منقلبة عن الواو، والجمع فاز. وفازة: ع، بالأهواب من ساحل بحر اليمن بالقرب من زبيد. والفائز: سيف سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل، رضي الله تعالى عنه. نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: فاز القدح فوزا: أصاب، وقيل: خرج قبل صاحبه قال الطرماح:
  وابن سبيل قريته أصـلا                      من فوز قدح منسوبة تلده وإذا تساهم القوم على الميسر فكلما خرج قدح رجل قيل: قد فاز فوزا. والمفاز: المفازة، ومنه حديث كعب بن مالك: فاستقبل سفرا بعيدا ومفازا. وفوز الرجل: خرج من أرض إلى أرض، كهاجر. وتفوز كفوز. قال النابغة الجعدي:
  ضلال خوي إذ تفوز عن حمى                      ليشرب غبا بالنباج ونبـتـلا ويقال: فاوزت بين القوم وفارصت بمعنى واحد. وقد سموا فوزا. وخطاب بن عثمان الفوزي: محدث. وفاز بفائزة: أي بشيء يسره ويصيب به الفوز.

##### Türkçe

**الفوز**: şerden kurtuluş; hayır ve temenni ile zafere erişme. Denilir: **فاز بالخير** (hayır ile kazandı), ve **فاز من العذاب** (azaptan kurtuldu). **الفوز** ayrıca: helâk; ve o bir zıttır. Denilir: **فاز يفوز**: öldü ve helâk oldu. **فاز به فوزا ومفازا ومفازة**: zafere erişti; ve denilir: **فاز**; bir şeyle karşılaştığında ki onunla sevinilir; ve onun te’vîli, mekruhtan uzaklaşmadır. **فاز منه فوزا ومفازا**: kurtuldu. **الفوز**: حمص’ta bir yer; onu الصاغاني nakletti. **أفازه الله بكذا**: ona zafere eriştirdi; böylece **ففاز به**; yani onunla gitti.

**المفازة**: kurtuluş yeri; ve bununla Ebû İshâk, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: **فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب**; yani ondan bir kurtuluş yeriyle. Ferrâ dedi: yani ondan uzak ile. Denildi: **المفازة**’nin aslı: helâk yeri; **الفوز**’dan, helâk mânâsıyla. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المفازة** adlandırıldı, adamın **فوز**’undan; adam öldüğü zaman; ve denildi: selâmetle tefe’ül olarak adlandırıldı; **الفوز**’dan: kurtuluş; ve bu, الأصمعي’nin sözüdür; İbn Fâris onu **المجمل**’de ve başkasında tahkik etti; Ebû Hayyân ise onu **شرح التسهيل**’de inkâr etti; şöyle dedi: **السليم** (yılan sokulmuş kimse) için; **سلمته الحية**’den: onu soktu; ve “o tefe’ül yolu üzerinedir” diyenin sözüne bakma; çünkü bunda âlimlerden bir cemaat hata etti; tıpkı onların “**المفازة** **الفوز**’dan, tefe’ül üzere adlandırıldı” sözlerinde hata ettikleri gibi; hâlbuki o, insanın **فاز** etmesinden adlandırıldı; **فوزا**; öldüğü zaman. Şeyhimiz dedi: onun nefyettiği ve hata kıldığı şey, onu bir cemaat الأصمعي’den rivayet etmiştir; ve onda sözler zikretmişlerdir; onlardan, bizim zikrettiğimiz; ve onlardan te’vîl; ve bir kavim, Ebû Hayyân’ın gittiği şeyi sahih saydı; ve şu beyti okudular:
  أحب الفال حين رأى كثيرا                      أبوه عن اقتناء المجد عاجز
فسمماه لقلته كثيرا، كتسمية المهالك بالمفاوز.

Dedim: sözleri İbn Sîde ve Ezherî zikretti; ve ikisi dedi: birincisi daha meşhurdur; her ne kadar öteki daha kıyaslı ise de.

**المفازة**: kır; ve her çorak yer **مفازة**’dir. Ve denildi: **المفازة**: su bulunmayan çöl; bunu İbn Şümeyl söyledi. Bazıları dedi: iki gece su bulunmazsa o **مفازة**’dir; bundan fazlası da böyledir; ama bir gece ve bir gün, **مفازة** sayılmaz. Ve denildi: **المفازة** ve **الفلاة**; iki su arasında, develerin suya gelişinden bir **ربع** ve diğer bütün davarların suya gelişinden bir **غب** bulunduğu zaman. Ve denildi: o, yerlerden şudur: develerin suya gelişinden **ربع** ile, diğerlerinin suya gelişinden **غب** arasındaki; ve o **الفيـفاء**’dır; Ebû Zeyd ise **الفيف**’i bilmedi. İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **الصحراء** **مفازة** diye adlandırıldı; çünkü ondan çıkan ve onu kat eden kimse **فاز** etti.

**فوز الرجل**: öldü. Ka‘b b. Züheyr dedi:
  فمن للقوافي شانها من يحوكها                      إذا ما توى كعب وفوز جرول
  يقول فلا يعيا بشيء يقـولـه                      ومن قائليها من يسيء ويعمل

Onun sözü: **شانها**; yani onu **شائنة** olarak getirdi; yani ayıplı. **توى**: öldü. Ve aynı şekilde **فوز**. İbn Berrî dedi: ve denilmiştir ki, “falanca **فوز** etti” denilmez; ta ki sözün öncesinde bir söz geçsin; böyle denilir: “falanca öldü”; ve ondan sonra “falanca **فوز** etti”; atlardan **المصلي**’ye, **المجلي**’den sonra benzetilir. Ve **جرول** ile الحطيئة kastedilir. Kümeyt dedi:
  وما ضرها أن كعبا توى                      وفوز من بعده جرول

Başkası dedi: adam öldüğünde ona denilir: **قد فوز**; yani dünya ile âhiret arasındaki, uzatılmış berzahdan, bir **مفازة**’de oldu.

**فوز الطريق**: belirdi ve göründü; bunu الصاغاني nakletti; ve ondan sonra şunu ekledi: yahut kesildi; musannif ise bunu eksiklikten dolayı terk etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve denilir: adamın **فوز**’u; **المفازة**’ye vardığı zaman. Ve denildi: ona bindi ve onda yürüdü. Denilir: **فوز الرجل بإبله**; develeriyle **المفازة**’ye bindiği zaman. Ve ondan, recez söyleyenin sözü:
  فوز من قـراقـر إلـى سـوى                      خمسا إذا ما سارها الجبس بكى.

Ve **قراقر** ve **سوى**: Kelb kabilesine ait iki sudur.

**الفازة**: iki direkli bir gölgelik. Cevherî’nin nassı: bir direkle gerilen bir gölgelik; gördüğüm kadarıyla Arapçadır. İbn Sîde dedi: onun elif’i vâvdan dönmüştür; cem‘i **فاز**’dır. **وفازة**: Yemen denizinin sahilinden, Zübeyd yakınında, **الأهواب**’da bir yer. **الفائز**: Sa‘îd b. Zeyd b. ‘Amr b. Nüfeyl’in kılıcıdır; Allah Teâlâ ondan razı olsun. Bunu الصاغاني nakletti.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **فاز القدح فوزا**: isabet etti; ve denildi: sahibinden önce çıktı. Tırmâh dedi:
  وابن سبيل قريته أصـلا                      من فوز قدح منسوبة تلده

Kavim meysir üzerine kura çektiğinde, her ne zaman bir adamın **قدح**’ı çıkarsa denilir: **قد فاز فوزا**.

**المفاز**: **المفازة**. Ve ondan, Ka‘b b. Mâlik hadisi: **فاستقبل سفرا بعيدا ومفازا**.

**وفوز الرجل**: bir yerden bir yere çıktı; Hâcir gibi. **وتفوز**: **كفوز**. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
  ضلال خوي إذ تفوز عن حمى                      ليشرب غبا بالنباج ونبـتـلا

Ve denilir: **فاوزت بين القوم** ve **فارصت**; bir mânâdadır. Ve **فوزا** diye adlandırdılar. **وخطاب بن عثمان الفوزي**: muhaddis.

**وفاز بفائزة**: yani onu sevindiren bir şey ile ve onunla **الفوز**’a eriştiği bir şey ile.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَازَ
1 فَازَ ذ , aor. يَفُوزُ, inf. n. فَوْزٌ (S, A, O, Msb, K) and مَفَازٌ and مَفَازَةٌ, (TA,) He attained, acquired, gained, or won, good, or good fortune, (S, A, O, Msb, * K,) or his wish or desire, or what he desired or sought; (Bd in iii. 182, and TA;) he met with, or experienced, that for which one would be regarded with a wish to be in the like condition, without its being desired that it should pass away from him; he became far from what was disliked, or hated, or evil: (TA:) he succeeded, or was successful: he won, or gained the victory: (Msb:) [he had his arrow drawn, or] his arrow came forth [from the رِبَابَة], in the game called المَيْسِر: and (tropical:) it (an arrow) won; or came forth before its fellow [or fellows in that game]. (O, * TA.) You say, فَازَ بِهِ He attained it, acquired it, gained it, or won it; (Kh, A, O, Msb, K;) namely, good, or good fortune; (Kh, O;) or reward: (A:) and he took it away, went away with it. (S, K.) ― -b2- He became safe, or secure; he escaped. (S, A, O, Msb, K.) You say, فَازَ مِنهُ He became safe, or secure, from it; he escaped it; (A, O, K;) namely, evil; (TA;) or punishment. (A, O, TA.) And طُوبَى لِمَنْ فَازَ بِالثَّوَابِ وَفَازَ مِنَ العِقَابِ A happy end is his who gains reward and escapes punishment. (A.) -A2- And فَازَ, (S, O, K,) aor. يَفُوزُ, (TA,) inf. n. فَوْزٌ, (S, A, K,) (tropical:) He perished: (S, A, K:) he died; and so ↓ فَوَّزٌ: (S, A, O, Msb, K:) thus the former bears two contr. significations: (A, K:) but IB says that, accord. to some, the latter is not used in this sense unless preceded by another phrase such as in the following ex.: فُلَانٌ بَعْدَهُ ↓ مَاتَ فُلَانٌ وَفَوَّزَ [Such a one died and such a one died after him]: and accord. to others, ↓ فوّز signifies (tropical:) he became in the مَفَازَة [or state of temporary safety] which is between the present life and that which is to come. (TA.) [This last signification is given in the A.] ― -b2- See also 2.

فوّز
2 فوّز ذ (assumed tropical:) He went, or his course brought him, to the مَفَازَة: (IAar, TA:) or (tropical:) he went upon the مفازة: (A, TA:) or (assumed tropical:) he went away. (IAar, O, K:) or (tropical:) he went away into the مفازة: (A:) and ↓ فَازَ signifies (assumed tropical:) he traversed the مفازة. (Msb.) You say, فوّز بِاـِبِلِهِ (S, A, O, K) (tropical:) He entered upon the مفازة with his camels. (S, O, K.) ― -b2- Also (assumed tropical:) He went forth from one land or country to another: and ↓ تفوّز signifies the same as فوّز. (TA.) ― -b3- See also 1, latter part, in three places. -A2- And, said of a road, It was, or became, apparent: (O, K:) and Sgh adds. [but not in the O,] and it stopped, or came to an end. (TA.)

افازهُ بِكَذَا
4 افازهُ بِكَذَا ذ He (God, S, O, K, or a man, Msb) caused him to attain, acquire, gain, or win, such a thing. (S, O, Msb, K.)

5 تَفَوَّزَ see 2.

فَازٌ
فَازٌ ذ : see what next follows.

فَازَةٌ
فَازَةٌ ذ A [tent such as is called] مِظَلَّة, (S, K.) with two poles, (K,) or that is extended with a pole: (S; in which is added, “ it is in my opinion an Arabic word: ”) pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ فَازٌ. (ISd, TA.)

فَائِزَةٌ
فَائِزَةٌ ذ (tropical:) A thing that rejoices one, and by which one attains good or the object of his desire: you say, فَازَ بِفَائِزَةٍ (tropical:) He attained, acquired, gained, or won, a thing that rejoiced him, &c. (A, O, * TA.)

مَفَازٌ
مَفَازٌ ذ : see the following paragraph, near the end.

مَفَازَةٌ
مَفَازَةٌ ذ A place of safety, security, or escape. (S, A, O, K.) So in the Kur [iii. 185], فَلَا تَحْسِبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ [Do thou by no means reckon them to be in a place of security from punishment]: (S, A, * O:) or, accord. to Fr, the meaning here is, far from punishment. (TA.) ― -b2- A cause, or means, of prosperity, or success, or of the attainment or acquisition of that which one desires or seeks, or of what is good, or of that whereby one becomes in a happy or good state; syn. مَفْلَحَةٌ. (A.) ― -b3- (tropical:) [The state of temporary safety which is between the present life and that which is to come. See 1, last signification.] -A2- (tropical:) A place of perdition, or destruction: (Msb, K: *) or i. q. فَلَاةٌ: (A:) [i. e.] a desert; syn. بَرِّيَّةٌ; any [desert such as is called] قَفْرٌ: (TA:) or a desert in which is no water: (ISh, O, K:) and a desert in which is no water for the space of a journey of two nights or more: when there is none for the space of a journey of a night and a day, it is not thus called. (ISh, O, TA:) or a tract in which two wateringplaces are so far apart that camels are kept from drinking two days, with a portion of the day preceding them and of the day following them, [accord. to that which is generally preferred of the explanations of the term رِبْعٌ which is here employed,] and other animals [that journey quicker] drink on alternate days; as also فَلَاةٌ: or such as is between that in which camels are kept from drinking two days &c. as above, and that in which other animals drink on alternate days; as also فَيْفَاةٌ: (TA:) so called to prognosticate good fortune, and safety. (As, IF, S, A, O, Msb,) as meaning a place of safety, (A,) from فَازَ signifying “ he became safe: ” (Msb:) or from فَوَّزَ, (IAar, S, O, * Msb,) or فَازَ. (AHei, TA.) signifying “ he perished, ” (IAar, S, O, * AHei,) or “ he died: ” (Msb, TA:) AHei condemns the former of these assertions; but Az and ISd say that it is the more commonly approved, though the latter is the more agreeable with analogy: (TA:) or it is so called because he who comes forth from it, having traversed it, is safe: (IAar, TA:) the pl. is مَفَاوِزُ: (S:) and ↓ مَفَازٌ signifies the same as مَفَازَةٌ. so in a trad. of Kaab Ibn-Mلlik; فَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا [And he saw before him, or looked forward to, a far journey and a desert, or a waterless desert, &c.]. (TA.)

##### Türkçe

**فَازَ**
1 **فَازَ** ذ, muzâri‘ **يَفُوزُ**, mastar ismi **فَوْزٌ** (S, A, O, Msb, K) ve **مَفَازٌ** ve **مَفَازَةٌ**, (TA,) O, hayır, yahut iyi talih elde etti, kazandı, edindi veya kazandı, (S, A, O, Msb, * K,) yahut arzusunu veya isteğini, yahut arzuladığı veya talep ettiği şeyi; (Bd in iii. 182, and TA;) kişinin, kendisi gibi bir hâlde olmayı temenni edeceği, ondan geçip gitmesi istenmeksizin, o şeyle karşılaştı veya onu tecrübe etti; o, hoşlanılmayan, yahut nefret edilen, yahut kötü olandan uzak oldu: (TA:) başarılı oldu, yahut başarılı idi: galibiyeti kazandı, yahut galibiyeti elde etti: (Msb:) [oku çekildi, yahut] oku, **رِبَابَة**’den, **المَيْسِر** denilen oyunda çıktı: ve (mecazen:) o (bir ok) kazandı; yahut [o oyunda] eşinden [veya eşlerinden] önce çıktı. (O, * TA.) Sen dersin ki, **فَازَ بِهِ** Onu elde etti, edindi, kazandı veya kazandı; (Kh, A, O, Msb, K;) yani hayır, yahut iyi talih; (Kh, O;) yahut sevap: (A:) ve onu alıp götürdü, onunla gitti. (S, K.) ― -b2- Emniyete erdi, yahut güvende oldu; kurtuldu. (S, A, O, Msb, K.) Sen dersin ki, **فَازَ مِنهُ** Ondan emniyete erdi, yahut ondan güvende oldu; ondan kurtuldu; (A, O, K;) yani kötülükten; (TA;) yahut cezadan. (A, O, TA.) Ve **طُوبَى لِمَنْ فَازَ بِالثَّوَابِ وَفَازَ مِنَ العِقَابِ** Sevabı kazanan ve cezadan kurtulan kimseye mutluluk. (A.) -A2- Ve **فَازَ**, (S, O, K,) muzâri‘ **يَفُوزُ**, (TA,) mastar ismi **فَوْزٌ**, (S, A, K,) (mecazen:) helâk oldu: (S, A, K:) öldü; ve bunun gibi ↓ **فَوَّزٌ**: (S, A, O, Msb, K:) böylece birincisi iki zıt mânâ taşır: (A, K:) fakat IB der ki, bazılarına göre ikincisi bu mânâda, ancak aşağıdaki örnekte olduğu gibi başka bir ibareyle önce gelmedikçe kullanılmaz: **فُلَانٌ بَعْدَهُ** ↓ **مَاتَ فُلَانٌ وَفَوَّزَ** [Falanca öldü ve falanca da ondan sonra öldü]: ve başkalarına göre, ↓ **فوّز** (mecazen) **مَفَازَة**’de [yahut bu dünya ile gelecek olan arasındaki geçici emniyet hâlinde] oldu mânâsına gelir. (TA.) [Bu son mânâ A’da verilmiştir.] ― -b2- 2’ye de bak.

**فوّز**
2 **فوّز** ذ (varsayılan mecaz:) **مَفَازَة**’ye gitti, yahut gidişi onu **مَفَازَة**’ye götürdü: (IAar, TA:) yahut (mecazen:) **مفازة** üzerine gitti: (A, TA:) yahut (varsayılan mecaz:) uzaklaştı, gitti. (IAar, O, K:) yahut (mecazen:) **مفازة**’ye doğru uzaklaştı: (A:) ve ↓ **فَازَ** (varsayılan mecaz:) **مفازة**’yi katetti mânâsına gelir. (Msb.) Sen dersin ki, **فوّز بِاـِبِلِهِ** (S, A, O, K) (mecazen:) develeriyle **مفازة**’ye girdi. (S, O, K.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) bir memleketten yahut ülkeden başka birine çıktı: ve ↓ **تفوّز** **فوّز** ile aynı mânâya gelir. (TA.) ― -b3- 1’in son kısmına da, üç yerde, bak. -A2- Ve, bir yol hakkında denildiğinde, belirgin oldu, yahut belirginleşti: (O, K:) ve Sgh ekler: [fakat O’da değil,] ve durdu, yahut sona erdi. (TA.)

**افازهُ بِكَذَا**
4 **افازهُ بِكَذَا** ذ O (Allah, S, O, K, yahut bir adam, Msb) ona böyle bir şeyi elde ettirdi, edindirdi, kazandırdı veya kazandırdı. (S, O, Msb, K.)

5 **تَفَوَّزَ** 2’ye bak.

**فَازٌ**
**فَازٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**فَازَةٌ**
**فَازَةٌ** ذ İki direkli, (K,) yahut bir direkle gerilmiş, (S; bunda “bence Arapça bir kelimedir” ilâvesi vardır,) **مِظَلَّة** [denilen türden] bir çadır. (S, K.) çoğulu [yahut daha doğrusu cins ismi] ↓ **فَازٌ**. (ISd, TA.)

**فَائِزَةٌ**
**فَائِزَةٌ** ذ (mecazen:) İnsanı sevindiren ve onunla hayra yahut arzusunun maksadına ulaşılan şey: sen dersin ki, **فَازَ بِفَائِزَةٍ** (mecazen:) onu sevindiren bir şeyi vb. elde etti, edindi, kazandı veya kazandı. (A, O, * TA.)

**مَفَازٌ**
**مَفَازٌ** ذ : aşağıdaki paragrafın sonlarına yakın olana bak.

**مَفَازَةٌ**
**مَفَازَةٌ** ذ Emniyet, güvenlik veya kurtuluş yeri. (S, A, O, K.) Kur’ân’da [iii. 185], **فَلَا تَحْسِبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ** [Onları azaptan bir emniyet yerinde sanma]: (S, A, * O:) yahut Fr’ye göre buradaki mânâ, azaptan uzak olmaktır. (TA.) ― -b2- Refahın, yahut başarının, yahut kişinin arzuladığı veya talep ettiği şeyin elde edilmesinin yahut edinilmesinin, yahut hayrın, yahut kişinin mutlu yahut iyi bir hâlde olmasına vesile olan şeyin sebebi veya vasıtası; eş anlamlısı **مَفْلَحَةٌ**. (A.) ― -b3- (mecazen:) [Bu dünya ile gelecek olan arasındaki geçici emniyet hâli. 1’in son mânâsına bak.] -A2- (mecazen:) helâk yahut yok oluş yeri: (Msb, K: *) yahut **فَلَاةٌ** ile aynı: (A:) [yani] bir çöl; eş anlamlısı **بَرِّيَّةٌ**; her **قَفْرٌ** [denilen türden] çöl: (TA:) yahut içinde su bulunmayan çöl: (ISh, O, K:) ve iki gece yahut daha fazla yolculuk mesafesi boyunca su bulunmayan çöl: bir gece ve bir gün yolculuk mesafesi boyunca su yoksa, böyle adlandırılmaz. (ISh, O, TA:) yahut iki su menzili arasının, develerin iki gün, onlardan önceki günün bir kısmı ve sonraki günün bir kısmıyla birlikte, su içmekten alıkonulacağı kadar uzak olduğu bir saha, [burada kullanılan **رِبْعٌ** teriminin açıklamalarından genelce tercih edilene göre,] ve diğer hayvanlar [daha hızlı yol alanlar] gün aşırı su içer; bunun gibi **فَلَاةٌ** da: yahut develerin iki gün vb. yukarıdaki gibi su içmekten alıkonulduğu ile diğer hayvanların gün aşırı su içtiği arasındaki türden olan; bunun gibi **فَيْفَاةٌ** da: (TA:) iyi talih ve emniyeti uğurlamak için böyle adlandırılmıştır. (As, IF, S, A, O, Msb,) “emniyet yeri” mânâsında, (A,) **فَازَ**’dan, “emniyete erdi” mânâsına gelmesinden: (Msb:) yahut **فَوَّزَ**’dan, (IAar, S, O, * Msb,) veya **فَازَ**’dan. (AHei, TA.) “helâk oldu” (IAar, S, O, * AHei,) yahut “öldü” (Msb, TA:) mânâsına gelmesinden: AHei bu iddiaların birincisini kınar; fakat Az ve ISd der ki, o daha yaygınca kabul edilendir; gerçi ikincisi kıyasla daha uyumludur: (TA:) yahut, onu kat edip ondan çıkan kimse emniyette olduğu için böyle adlandırılmıştır: (IAar, TA:) çoğulu **مَفَاوِزُ**’dür: (S:) ve ↓ **مَفَازٌ** **مَفَازَةٌ** ile aynı mânâya gelir. Ka‘b İbn-Mلlik’ten bir rivayette böyledir; **فَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا** [Ve önünde uzak bir yolculuk ve bir çöl, yahut susuz çöl vb. gördü, yahut ona yöneldi]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَازَ
فَازَ ( w )  U ( n. ac. فَوْز 1 )
a.  [ Bi ], Seized, took, carried off; gained, won; obtained, acquired.

b.  [ Bi ], Saved ( himself ); escaped.

c.  [ Min ], Escaped, fled from.

d.  see II (a) , ( b ).

فَوَّزَ
فَوَّزَ II ,
a.  Entered, traversed the desert.

b.  Went away, departed; ran away, fled; perished, died.

c.  Was, became apparent.

أَفْوَزَ
أَفْوَزَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Made to obtain, gain, win.

تَفَوَّزَ
تَفَوَّزَ V ,
a.  see II (a) .

فَوْز
فَوْز [ 1 ],
a.  Success; victory.

b.  Safety; escape; deliverance, rescue.

فَوْزَة
فَوْزَة [ 1t ],
a.  see 1 .

فَازَة
فَازَة [ 1tA ] , ( pl. فَوْز 1A ],
a.  Tent with two poles.

مَفَاز
مَفَاز [ 17A ],
a.  see 17t (b) .

مَفَازَة
مَفَازَة [ 17tA ] , ( pl. reg. &  مَفَاْوِزُ 44 ),
a.  Place of safety; escape; security.

b.  Desert; place of destruction.

فَائِز
فَائِز [ 21 ],
a.  Successful; victorious; winner; victor.

##### Türkçe

**فَازَ**
**فَازَ** ( w ) U ( n. ac. **فَوْز** 1 )
a.  [ Bi ], Ele geçirdi, aldı, götürüp aldı; kazandı, galip geldi; elde etti, iktisap etti.

b.  [ Bi ], (Kendisini) kurtardı; kurtuldu.

c.  [ Min ], -den kurtuldu, -den kaçtı.

d.  II (a), (b)’ye bak.

**فَوَّزَ**
**فَوَّزَ** II ,
a.  Çöle girdi, çölü katetti.

b.  Uzaklaştı, ayrıldı; kaçtı, firar etti; helâk oldu, öldü.

c.  Zâhir oldu, zâhir hâle geldi.

**أَفْوَزَ**
**أَفْوَزَ** IV
a.  [ acc. &  Bi ], Elde ettirdi, kazandırdı, galip getirdi.

**تَفَوَّزَ**
**تَفَوَّزَ** V ,
a.  II (a)’ya bak.

**فَوْز**
**فَوْز** [ 1 ],
a.  Başarı; zafer.

b.  Selâmet; kurtuluş; halâs, necât.

**فَوْزَة**
**فَوْزَة** [ 1t ],
a.  1’e bak.

**فَازَة**
**فَازَة** [ 1tA ] , ( pl. **فَوْز** 1A ],
a.  İki direkli çadır.

**مَفَاز**
**مَفَاز** [ 17A ],
a.  17t (b)’ye bak.

**مَفَازَة**
**مَفَازَة** [ 17tA ] , ( pl. reg. &  **مَفَاْوِزُ** 44 ),
a.  Selâmet yeri; kurtuluş; emniyet.

b.  Çöl; helâk yeri.

**فَائِز**
**فَائِز** [ 21 ],
a.  Başarılı; muzaffer; kazanan; galip.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فوز
فَازَ - يَفُوْزُ - فَوْز - فَائِز - فَائِزُوْن - مَفَاز - مَفَازَة
فَازَ - يَفُوْزُ + الكائن + بـِ ثمرة أو نفع: ضد خاب: يحصل على سلامة وخير بعد نجاته من مخاطرة: يحصل على سلامة وعلى خير وسرور وذلك بعد أن عرض نفسه بإرادته لمحنة وخطر وشدة، والذي كان يأمل منه تحصيل هذا الخير السرور، إذا ما نجا وتجاوز هذه المحنة
فَوْز: اسم فعل " فَازَ - يَفُوْزُ ":  السلامة والخير الكثير بعد النجاة من المخاطرة
فَائِز: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " فَازَ - يَفُوْزُ "
فَائِزُوْن: جمع " فائِز "
مَفَاز: على وزن " مَفـْعـَل " مصدر ميمي من " فَازَ - يَفُوْزُ ": اسم مكان منه: اسم المكان أو الموضع الذي يحقق لصاحبه الفوز: المكان الآمن الذي ينجو فيه صاحبه من المحنة والخطر ويأمن على غنيمته ويتمتع بها فيه
مَفَازَة: على وزن " مَفـْعـَلة " مصدر ميمي من فعل " فَازَ - يَفُوْزُ ": الفوز من شيء محدد
﴿وينجي الله الذين اتقوا بمفازتهم لا يمسهم السوء﴾
﴿فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب﴾ مفازة من العذاب: النجاة والسلامة من العذاب في جهنم إلى الخير والسرور: تشبه بالعامية قولنا " ينفد بفعلته ويستمتع بغنيمته " : يحصل على السلامة والخير بعد محنة العذاب في جهنم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الفعل إلى هدفه بالنجاح وتحقق ثمرة ونفع "، وهي:
فازَ - يَفُوْزُ، ثَابَ - يَثُوْبُ، فَلَحَ - يَفْلَحُ، رَبِحَ - يَرْبَحُ، أَجَرَ - يَأْجُرُ، كَسَبَ - يَكْسِبُ
فاز - يفوز
 	﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران
 	﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة ياليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما(73)﴾ النساء
 	﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما (71)﴾ الأحزاب
فوز
الفوز العظيم
ما هو الفوز العظيم
1) عند الناس
فضل من الله﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة ياليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما(73)﴾ النساء
2) عند الله
الوعد بالجنة﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم (111)﴾ التوبة
لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة	ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62)الذين آمنوا وكانوا يتقون(63) لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم(64) } يونس ﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد
يغفر لكم ذنوبكم	﴿يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
ويكفر عنهم سيئاتهم	﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما (5)﴾ الفتح ﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (9)﴾ التغابن
يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد
فيدخلهم ربهم في رحمته	﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيدخلهم ربهم في رحمته ذلك هو الفوز المبين (30)﴾ الجاثية
وعدهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها	﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبرذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة ﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة
أعد الله لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها	﴿لكن الرسول والذين آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم وأولئك لهم الخيرات وأولئك هم المفلحون(88) أعد الله لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك الفوز العظيم (89)﴾ التوبة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(100)﴾ التوبة
بشراكم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد
ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها	﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (9)﴾ التغابن ﴿تلك حدود الله ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك الفوز العظيم(13)﴾ النساء ﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما (5)﴾ الفتح ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(11) يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
ومساكن طيبة في جنات عدن	﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبرذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة ﴿يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
رضي الله عنهم ورضوا عنه	﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(100)﴾ التوبة
ورضوان من الله أكبر	﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبر ذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة
أفما نحن بميتين إلا موتتنا الأولى وما نحن بمعذبين	﴿أفما نحن بميتين(58)إلا موتتنا الأولى وما نحن بمعذبين(59) إن هذا لهو الفوز العظيم (60)﴾ الصافات ﴿إن المتقين في مقام أمين(51)في جنات وعيون(52)يلبسون من سندس وإستبرق متقابلين(53)كذلك وزوجناهم بحور عين(54)يدعون فيها بكل فاكهة آمنين(55)لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى ووقاهم عذاب الجحيم(56) فضلا من ربك ذلك هو الفوز العظيم (57)﴾ الدخان
من يصرف عنه العذاب يوم القيامة	﴿من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه وذلك الفوز المبين (16)﴾ الأنعام ﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر
لمن الفوز العظيم
المؤمنين والمؤمنات﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبرذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة ﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم (111)﴾ التوبة ﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما (5)﴾ الفتح ﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (9)﴾ التغابن
الذين آمنوا وعملوا الصالحات	﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيدخلهم ربهم في رحمته ذلك هو الفوز المبين (30)﴾ الجاثية ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم جنات تجري من تحتها الأنهار ذلك الفوز الكبير(11)﴾ البروج
أولياء الله	{ ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون(62) الذين آمنوا وكانوا يتقون(63)﴿لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم(64)﴾ يونس ﴿إن المتقين في مقام أمين(51)في جنات وعيون(52)يلبسون من سندس وإستبرق متقابلين(53)كذلك وزوجناهم بحور عين(54)يدعون فيها بكل فاكهة آمنين(55)لا يذوقون فيها الموت إلا الموتة الأولى ووقاهم عذاب الجحيم(56) فضلا من ربك ذلك هو الفوز العظيم (57)﴾ الدخان
الصادقين	﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة
ومن يطع الله ورسوله	﴿تلك حدود الله ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك الفوز العظيم(13)﴾ النساء ﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما(71)﴾ الأحزاب
مؤمنون مجاهدون	﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(11) يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف ﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم (111)﴾ التوبة
الرسول والذين آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان	﴿لكن الرسول والذين آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم وأولئك لهم الخيرات وأولئك هم المفلحون(88) أعد الله لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك الفوز العظيم(89)﴾ التوبة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم (100)﴾ التوبة
فائز - الفائزون
 ﴿الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم أعظم درجة عند الله وأولئك هم الفائزون(20)﴾ التوبة ﴿إني جزيتهم اليوم بما صبروا أنهم هم الفائزون (111)﴾ المؤمنون ﴿ومن يطع الله ورسوله ويخش الله ويتقيه فأولئك هم الفائزون (52)﴾ النور ﴿لا يستوي أصحاب النار وأصحاب الجنة أصحاب الجنة هم الفائزون (20)﴾ الحشر
مفاز -  مفازا
 ﴿إن للمتقين مفازا(31)﴾ النبأ ﴿وينجي الله الذين اتقوا بمفازتهم لا يمسهم السوء ولا هم يحزنون(61)﴾ الزمر
مفازة
 ﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم(188)﴾ آل عمران ﴿وينجي الله الذين اتقوا بمفازتهم لا يمسهم السوء ولا هم يحزنون(61)﴾ الزمر
مختار الصحاح
● [فوز] ف و ز: الفَوْزُ النجاة والظفر بالخير وهو الهلاك أيضا وبابهما قال و أفَازَهُ الله بكذا فَفَازَ به أي ذهب به وقوله تعالى ﴿بمفازة من العذاب﴾ أي بمنجاة منه و المفَازةُ أيضا واحدة المَفَاوِزِ قال بن الأعرابي سميت بذلك لأنها مهلكة من فَوَّزَ تَفْويزا أي هلك وقال الأصمعي سميت بذلك تفاؤلا بالسلامة والفوز
الراغب
فوز
- الفوز: الظفر بالخير مع حصول السلامة. قال تعالى: }ذلك هو الفوز الكبير﴿[البروج/11]،﴾فاز فوزا عظيما﴿[الأحزاب/71]،﴾ذلك هو الفوز المبين﴿[الجاثية/30]، وفي أخرى:﴾العظيم﴿(﴾وذلك هو الفوز العظيم﴿سورة غافر: آية 9)﴾أولئك هم الفائزون﴿[التوبة/20]، والمفازة قيل: سميت تفاؤلا للفوز، وسميت بذلك إذا وصل بها إلى الفوز، فإن القفر كما يكون سببا للهلاك فقد يكون سببا للفوز، فيسمى بكل واحد منهما حسبما يتصور منه ويعرض فيه، وقال بعضهم: سميت مفازة من قوله: فوز الرجل: إذا هلك (انظر: المجمل 3/707)، فإن يكن فوز بمعنى هلك صحيحا فذلك راجع إلى الفوز تصورا لمن مات بأنه نجا من حبالة الدنيا، فالموت - وإن كان من وجه هلكا - فمن وجه فوز، ولذلك قيل: ما أحد إلا والموت خير له (قال بعض السلف: ما من أحد، إلا والموت خير له من الحياة؛ لأنه إن كان محسنا فالله تعالى يقول:﴾وما عند الله خير وأبقى﴿، وإن كان مسيئا فالله تعالى يقول:﴾إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴿. تحسين القبيح ص 72)، هذا إذا اعتبر بحال الدنيا، فأما إذا اعتبر بحال الآخرة فيما يصل إليه من النعيم فهو الفوز الكبير:﴾فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز﴿[آل عمران /185]، وقوله:﴾فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب﴿[آل عمران/188]، فهي مصدر فاز، والاسم الفوز، أي: لا تحسبنهم يفوزون ويتخلصون من العذاب. وقوله:﴾إن للمتقين مفازا﴿[النبأ/31]، أي: فوزا، أي: مكان فوز، ثم فسر فقال:﴾حدائق وأعنابا... ﴿الآية [النبأ/32]، وقوله:﴾ولئن أصابكم فضل﴿إلى قوله:﴾فوزا عظيما﴿(الآية:﴾ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة يا ليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما{ سورة النساء: آية 73) أي: يحرصون على أغراض الدنيا، ويعدون ما ينالونه من الغنيمة فوزا عظيما.
ملخص اللسان:
1.     فوز: الفَوْزُ: النَّجاءُ والظَّفَرُ بالأُمْنِيَّة والخيرِ، فازَ به يفُوز فَوْزاً ومَفازاً ومَفازَةَ.
2.      الفَوْزُ  الظَّفَرُ بالخير والنَّجاةُ من الشر.
3.     والمَفازَةُ أَيضاً: واحدةُ المفاوِزِ، وسميت بذلك  لأَنها مَهْلَكة من فَوَّزَ أَي هَلَكَ، وقيل: سميت تفاؤلاً من الفَوْزِ  النَّجاةِ.
4.     والمَفازَة: المَهْلَكة  على التَّطَيُّر، وكلُّ قَعْرٍ مَفازَةٌ؛
5.     والفَازَةُ: بناء من خِرَقٍ وغيرها تبنى في العساكر،
6.     والفازَةُ  مِظَلَّةٌ تمدّ بعمود،
لسان العرب
● - فوز: الفَوْزُ: النَّجاءُ والظَّفَرُ بالأُمْنِيَّة والخيرِ، فازَ به  فَوْزاً ومَفازاً ومَفازَةَ. وقوله عز وجل: إِن للمتقين مَفازاً حَدائِقَ  وأَعْناباً؛ إِنما أَراد مُوجِبات مَفاوِز ولا يجوز أَن يكون المَفازُ هنا  اسْمَ الموضع لأَن الحدائق والأَعناب لسن مواضع. الليث: الفَوْزُ  الظَّفَرُ بالخير والنَّجاةُ من الشر. يقال: فازَ بالخير وفازَ من العذاب  وأَفازَهُ الله بكذا ففازَ به أَي ذهب به. وفي التنزيل العزيز: فلا  تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازةٍ من العذاب؛ قال الفراء: معناه ببعيد من العذاب، وقال  أَبو إِسحق: بمنْجاةٍ من العذاب، قال: وأَصل المَفازَةِ مَهْلَكَةٌ  فتفاءلوا بالسلامة والفَوْزِ. ويقال: فازَ إِذا لَقِيَ ما يُغْتَبَطُ، وتأْويله  التباعد من المكروه. والمَفازَةُ أَيضاً: واحدةُ المفاوِزِ، وسميت بذلك  لأَنها مَهْلَكة من فَوَّزَ أَي هَلَكَ، وقيل: سميت تفاؤلاً من الفَوْزِ  النَّجاةِ. وفازَ القِدْحُ فَوْزاً أَصابَ، وقيل: خرج قبل صاحبه؛ قال  الطرماح:  وابْن سَبِيلٍ قَرَيْتُه أُصُلاً  من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ  وإِذا تساهم القوم على المَيْسِرِ فكلما خرج قِدْح رجل قيل: قد فازَ  فَوْزاً.والفَوْزُ أَيضاً: الهلاك. فازَ يَفُوزُ وفَوَّزَ أَي مات؛ ومنه قول  كعب بن زهير:  فَمَنْ للقَوافي شَانَها من يَحُوكُها،  إِذا ما تَوى كَعْبٌ، وفَوَّزَ جَرْوَلُ؟  يقولُ، فلا يَعْيا بشيءٍ يَقُولُه،  ومن قائلِيها من يُسِيءُ ويَعْمَلُ  قوله شانها أَي جاء بها شائنة أَي معيبة. وتوى: مات وكذا فَوَّزَ. قال  ابن بري: وقد قيل إِنه لا يقال فوّز فلان حتى يتقدم الكلامَ كَلامٌ فيقال:  مات فلانٌ وفَوَّزَ فلان بعده، يشبه بالمُصَلِّي من الخيل بعد  المُجَلِّي. وجَرْوَلٌ: يعني به الحُطَيْئَةَ؛ وقال الكميت:  وما ضَرَّها أَنَّ كَعْباً تَوَى،  وفَوَّزَ من بعدِه جَرْوَلُ  قال ابن الأَعرابي: فوَّز الرجل إِذا مات؛ وأَنشد:  (* قوله «فوّز إلخ»  الذي في ياقوت:  لله درّ رافع أنى اهتدى * فوّز من قراقر إلى سوى  خمساً إذا ما سارها الجبس بكى * ما سارها من قبله انس يرى  ورواها في قراقر على غير هذا الترتيب فقدّم وأخر وجعل بدل الجبس الجيش.  ولعله روى بهما اذ المعنى على شكل صحيح، ثم ان المؤلف استشهد بالبيت على  أن فوّز بمعنى هلك وعبارة ياقوت: قراقر واد نزله خالد بن الوليد عند قصده  الشام وفيه قيل لله در إلخ ا هـ. ففوّز فيه بمعنى مضى فالانسب ما ذكره  المؤلف بعد وهو الذي اقتصر عليه الجوهري.)  فَوَّزَ من قُراقِر إِلى سُوَى  خَمْساً، إِذا ما ركب الجِبسُ بَكَى  ويقال للرجل إِذا مات: قد فَوَّزَ أَي صار في مَفازَةٍ ما بين الدنيا  والآخرة من البرزخ الممدود؛ وفي حديث سَطِيح:  أَمْ فازَ فازْلَمَّ به شَأْوُ العَنَنْ  أَي مات. قال ابن الأَثير: ويروى بالدال، وقد تقدم. ويقال: فَوَّزَ  الرجل بإِبله إِذا ركب بها المَفَازَةَ؛ ومنه قول الراجز:  فَوَّزَ من قُراقِر إِلى سُوَى  وهما ماءان لكلب. وفي حديث كعب بن مالك: واسْتَقْبَلَ سفراً بعيداً  ومَفازاً؛ المَفازُ والمَفازَةُ: البَرِّيَّةُ القَفْرُ، وتجمع المَفاوِزَ.  ويقال: فاوَزْتُ بين القوم وفارَضْتُ بمعنى واحد. والمَفازَة: المَهْلَكة  على التَّطَيُّر، وكلُّ قَعْرٍ مَفازَةٌ؛ وقيل: المَفازَةُ والفَلاة إِذا  كان بين الماءين رِبْعٌ من وِرْدِ الإِبل وغِبٌّ من سائر الماشية، وقيل:  هي من الأَرضين ما بين الرِّبْع من وِرْدِ الإِبلِ من الغِبِّ من وِردِ  غيرها من سائر الماشية، وهي الفَيفاةُ، ولم يعرف أَبو زيد الفَيْفَ. ابن  الأَعرابي: سميت الصحراء مفازَة لأَن من خرج منها وقطعها فاز. وقال ابن  شميل: المفازة التي لا ماء فيها وإِذا كانت ليلتين لا ماء فيها فهي مَفازة  وما زاد على ذلك كذلك، وأَما الليلة واليوم فلا يعدّ مَفازة. قال ابن  الأَعرابي: سميت المفازة من فَوَّزَ الرجل إِذا مات. ويقال: فَوَّزَ إِذا  مضى. وفَوَّزَ تَفْوِيزاً: صار إِلى المَفازة، وقيل: ركبها ومضى فيها،  وقيل: فَوَّزَ خرج من أَرض إِلى أَرض كهاجَرَ. وتَفَوَّزَ: كَفَوَّزَ؛ قال  النابغة الجعدي:  ضَلال خَوِيّ إِذ تَفَوَّزَ عن حِمًى،  ليَشْرَبَ غِبًّا بالنِّباجِ ونَبْتَلا  (* قوله« بالنباج» ونبتلا» هما اسما موضعين كما في ياقوت.)  وفازَ الرجلُ وفَوَّزَ: هلك؛ وقيل: إِن المَفازة مشتقة من هذا، والأَول  أَشهر وإِن كان الآخر أَقيس.  والفَازَةُ: بناء من خِرَقٍ وغيرها تبنى في العساكر، والجمع فازٌ،  وأَلفها مجهولة الانقلاب؛ قال ابن سيده: ولكن أَحملها على الواو لأَن بدلها من  الواو أَكثر من الياء، وكذلك إِذا حَقَّرَ سيبويه شيئاً من هذا النحو  أَو كَسَّرَه حمله على الواو أَخذاً بالأَغلب. قال الجوهري: والفازَةُ  مِظَلَّةٌ تمدّ بعمود، عَرَبيٌّ فيما أُرى.
مقاييس اللغة:
(فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة.
فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].
والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *
القاموس المحيط:
الفَوْزُ النَّجاةُ، والظَّفَرُ بالخَيْرِ، والهَلاَكُ، ضِدٌّ. فازَ ماتَ، به ظَفِرَ، منه نَجا، وة بحِمْصَ.
وأفازَهُ اللّهُ بكذا: أظْفَرَهُ، ففازَ به: ذَهَبَ به. والمَفَازَةُ: المَنْجاةُ، والمَهْلَكَةُ، والفَلاةُ لا ماء بها.
وفَوَّزَ: ماتَ، الطريقُ: بذا وظَهَرَ، الرجُلُ: مَضَى، بإبِلِهِ: رَكِبَ بها المَفَازَةَ. والفازَةُ: مِظَلَّةٌ بعَمُودَيْنِ، وع بالأهْوَابِ من ساحِلِ بحْرِ اليمنِ. والفايِزُ: سَيْفُ سَعيدِ بن زيدِ بنِ عَمْرِو بن نُفَيْلٍ، رضي اللّهُ تعالى عنه.
تاج العروس:
فوز
الفَوْزُ : النَّجاةُ من الشَّرِّ والظَّفرُ بالخير والأُمنية يقال : فازَ بالخير وفازَ من العذابِ . الفَوْزُ أَيضاً : الهَلاكُ وهو ضِدُّ يُقال : فازَ يَفُوزُ : ماتَ وهلَكَ . فازَ به فَوْزاً ومَفازاً ومَفازَةً : ظَفِرَ ويقال : فازَ إذا لَقِيَ ما يُغْتَبَطُ وتأْويلُه التَّباعُد من المَكروه . فازَ منه فَوْزاً ومَفازاً : نَجا . الفَوْزُ : ة بحِمْصَ نقله الصَّاغانِيّ . أَفازَه الله بكذا : أَظْفَرَه ففازَ به أَي ذهبَ به . المَفازَةُ : المَنْجاةُ وبه فَسَّرَ أَبو إسحاقَ قولَه تعالى : " فلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ العَذابِ " أَي بمَنْجاةٍ منه وقال الفرَّاءُ : أَي ببعيدٍ منه . قيل : أَصْلُ المَفازَةِ : المَهْلَكَةُ من الفَوزِ بمعنى الهَلاكِ . وقال ابن الأَعرابيِّ : سُمِّيَتِ المَفازَةُ من فوَّزَ الرَّجلُ إذا ماتَ وقيل : سُمِّيَتْ تَفاؤُلاً بالسَّلامة من الفَوز : النَّجاة وهذا قول الأَصمعيّ حقَّقه ابنُ فارس في المُجمَل وغيره وقد أَنكرَه أَبو حيَّانَ في شرح التَّسهيل حيث قال : السَّليمُ للَّدِيغ مِنْ سَلَمَتْه الحَيَّةُ : لدَغَتْه ولا تَنْظُر إلى قول من قال : إنَّه على طريقة التَّفاؤُلِ فقد غَلِطَ في ذلك جماعةٌ من العلماءِ كما غَلِطُوا في قَولِهم : إنَّ المَفازَةَ سُمِّيَتْ من الفَوْزِ على التَّفاؤُل وإنَّما سُمِّيَتْ من فازَ الإنسانُ فَوْزاً إذا هلَك . قال شيخُنا : وما نفاهُ وجعلَه غَلَطاً فقد رواهُ جماعةٌ عن الأَصمعيِّ وقد ذَكَروا فيها أَقوالاً منها ما ذَكَرناهُ ومنها التَّأْويلُ وصَحَّحَ أَقْوامٌ ما ذهب إليه أَبو حَيَّان وأَنشدوا :
أَحَبَّ الفالَ حينَ رَأَى كَثيراً ... أَبوهُ عن اقتناءِ المجْدِ عاجِزْ فسَمَّاه لقِلَّته كَثيراً كتَسْمِيَة المَهالِكِ بالمَفاوُزِ . قلتُ : والأَقوالُ ذَكرَها ابن سِيده والأَزْهَرِيُّ وقالا : الأَوَّل أَشهَر وإن كان الآخَرُ أَقْيَسُ . المَفازَةُ : البَرِّيَّةُ وكُلُّ قَفْرٍ مَفازَةٌ . وقيل : المَفازَةُ : الفَلاةُ التي لا ماءَ بها قاله ابن شُمَيْلِ . وقال بعضهم : إذا كانت ليلتين لا ماء فيها فهي مَفازَةٌ وما زاد على ذلك كذلك وأَمّا الليلةُ واليومُ فلا يُعَدُّ مَفازَةً . وقيل : المَفازَةُ والفَلاةُ إذا كان بين الماءينِ رِبْعٌ من ورودِ الإبل وغِبٌّ من سائر الماشية . وقيل : هي من الأَرَضين : ما بين الرِّبْعِ من وُرودِ الإبل وما بين الغِبِّ من ورود غيرها من سائر الماشية وهي الفَيْفَاءُ ولم يعرف أَبو زيدٍ الفَيْفَ . وقال ابن الأَعرابيّ أَيضاً : سُمِّيَتِ الصَّحراءُ مَفازَةً لأَنَّ من خرجَ منها وقطَعها فَازَ . وفوَّزَ الرَّجُلُ : ماتَ قال كعب بن زُهَيْر :
فَمَن لِلقوافي شَانَها مَن يَحوكُها ... إذا ما تَوَى كَعْبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ
يقولُ فلا يَعْيا بشيءٍ يَقولُه ... ومِن قائليها مَنْ يُسيءُ ويَعْمَلُ قولُه : شانَها أَي جاء بها شائنةً أَي مَعيبَةً وتَوَى : ماتَ . وكذا فوَّزَ . قال ابن برّيٍّ : وقد قيل إنَّه لا يُقالُ فوَّزَ فُلانٌ حتّى يتقدّم الكلامَ كلامٌ فيقال : مات فلانٌ وفَوَّزَ فلانٌ بعده يشبِّه بالمُصَلِّي من الخَيْلِ بعدَ المُجَلِّي وجَرْوَلٌ يَعْنِي به الحُطَيْئَةَ . وقال الكُمَيْت :
وما ضَرَّها أَنَّ كعباً تَوَى ... وفَوَّزَ من بعدِه جَرْوَلُ وقال غيرُه : يقال للرجلِ إذا ماتَ : قد فَوَّزَ أَي صارَ في مَفازَة ما بين الدُّنيا والآخرةِ من البَرْزَخِ المَمْدُود . فَوَّزَ الطَّريق : بَدا وظَهَرَ نقله الصَّاغانِيّ وزاد بعدَه : أَو انقطَعَ وتركَه المُصنّف قُصوراً . قال ابن الأَعرابيّ : ويقال فَوَّزَ الرجل إذا صارَ إلى المَفازَة . وقيل : رَكِبَها ومَضى فيها . يُقال : فَوَّزَ الرَّجلُ بإبلِه إذا ركِبَ بها المَفازَةَ ومنه قول الرَّاجِز :
فَوَّزَ من قُراقِرٍ إلى سُوى ... خِمْساً إذا ما سارَها الجِبْسُ بَكى
وقُراقِرُ وسُوى : ماءانِ لِكَلْب . والفازَةُ : مِظَلَّةٌ بعمودين ونَصُّ الجَوْهَرِيّ : مِظَلَّةٌ تُمَدُّ بعَمُودٍ عربيٌّ فيما أُرَى . وقال ابن سيدَه : أَلِفُها مُنقلبةٌ عن الواو والجَمْع فازٌ . وفازَةُ : ع بالأَهوابِ من ساحِلِ بَحْرِ اليَمَنِ بالقرب من زَبِيدَ . والفائزُ : سَيْفُ سعيدِ بنِ زيدِ بن عَمْرِو بنِ نُفَيْلٍ رضي الله تعالى عنه . نقله الصَّاغانِيّ . ومما يستدرك عليه : فازَ القِدْحُ فَوْزاً : أَصابَ وقيل : خَرَجَ قبل صاحبه قال الطِّرْماحُ :
وابنِ سبيلٍ قَرَيْتُه أُصُلاً ... مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ وإذا تَساهَمَ القَوْمُ على المَيْسِرِ فكلَّما خرَجَ قِدْحُ رجلٍ قيل : قد فازَ فَوْزاً . والمَفازُ : المَفازَةُ ومنه حديث كَعْبِ بنِ مالكٍ : فاسْتقبِلْ سَفَراً بعيداً ومَفازاً . وفَوَّز الرَّجلُ : خرَجَ من أَرْضٍ إلى أَرض كهاجَرَ . وتَفَوَّزَ كفَوَّزَ . قال النّابغةُ الجَعْدِيُّ :
ضَلال خَوِيٍّ إذْ تَفَوَّزَ عن حِمىً ... ليَشْرَبَ غِبّاً بالنِّباجِ ونَبْتَلاَ ويقال : فَاوَزْتُ بينَ القَوْمِ وفارَصْتُ بمعنى واحدٍ . وقد سَمَّوا فَوْزاً . وخَطَّاب بن عثمانَ الفَوْزِيُّ : مُحَدِّثٌ . وفازَ بفائزَةٍ : أَي بشيءٍ يَسُرُّه ويصيبُ به الفَوْزَ

_Türkçe çeviri henüz yok_
