# فوض — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B6/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B6/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B6.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فوض

فوض
فَوَضَ - يَفْوِضُ - فَوَّضَ - يُفَوِّضُ
فَوَضَ - يَفْوِضُ + كائن + في كائن: يتداخل فيه ويتشارك معه: يدخل كائن في كائن آخر دون أن يصير جزءاً منه، فيخالطه ويؤثر فيه ويتشارك معه
فوضى: اسم فعل مبالغة على وزن " فَعلى" من " فَوَضَ - يَفْوِض ": التداخل والتشارك، بعض الشيء في بعض الشيء الآخر: وبالعامية: الأمور فايتة ببعضها
فاوض - يفاوض + كائن + كائناً: يتبادل الكائنان الدخول، كلٌ في ملك وأمر الآخر: يتشابكان ويتداخلان، ومنه التفاوض في الجدل والمباحثات: تبادل وتداخل الأفكار والأراء
فَوَّضَ - يُفَوِّضُ + كائن + كائناً + في شيء: على وزن " فَعَّل" من " فَوَضَ - يَفْوِض ": جعله " يَفْوِض " على وجه التكرار والشدة: جعل الكائن يدخل في شيء فيشاركه ويخالطه، من غير بيان الحدود الفاصلة بينهما
فوَّض - يُفَوِّض + كائن + إلى كائن +  شيئاً: يجعله يدخل في ملك الكائن الآخر، وتحت أمره، من غير تحفظ
﴿وأفوض أمري إلى الله﴾: أجعل أمري إلى الله، وأدخله في ملكه وأمره، وأجعله هو الحاكم فيه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان تقسيم ملك شيء أو مال، ثم تخصيص وتوزيع الأقسام لكائن أو أكثر على شكل حصة أو سهم"، وهي:
يَسَرَ - يَيْسَر، نَصَبَ - يَنْصُبُ، حَظَّ - يَحَظُّ، شَرِكَ - يَشْرَكُ، سَهَمَ - يَسْهَمُ، فَوَضَ - يَفْوِض
يفرق لفظاً:
فَاضَ - يَفِيْضُ + السائل أو الماء + من وعائه: ينزح ويسيل ويخرج السائل من الوعاء أو المجرى الذي يحويه نحو ما حوله
فَضَا - يَفْضُو (فَضِيَ - يفْضى) + المكان أو الشيء أو الكائن: يصبح خالياً فارغاً واسعا ليس فيه شيء من متاع أو حواجز أو موانع
فَضَّ - يَفُضُّ + كائن + شيئاً: يكسره  ويمزقه ويفرق جمعه ويشتته إلى مزقات وقطع ملتصقة أو متناثرة
وَفَضَ - يَفِضُ - أَوفَضَ - يُوفِضُ + كائن + إلى كائن أو شيء: يذهب إليه مسرعاً بفزع وترقب
فَوَضَ - يَفْوِضُ + كائن + في كائن: يتداخل فيه ويتشارك معه

فوَّض - يُفَوِّض
 	﴿فستذكرون ما أقول لكم وأفوض أمري إلى الله إن الله بصير بالعباد(44)﴾ غافر
مختار الصحاح
● [فوض] ف و ض: فَوَّضَ اليه الأمر تَفْويضاً رده اليه وقوم فَوْضَى بوزن سكرى أي متساوون لا رئيس لهم و تَفَاوَضَ الشريكان في المال اشتركا فيه أجمع وهي شركة المُفَاوَضَةِ و فَاوَضَهُ في أمره أي جاراه و تَفَاوَضَ القوم في الأمر أي فاوض بعضهم بعضا
معجم الفرائد القرآنية:
ف و ض
" أُفَوِّضُ" في قوله تعالى:" فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ " (44)غافر .
فَوَّضَ إليه الأمر : أي ردَّه إليه، وجعله الحاكم فيه .
الراغب
فوض
- قال تعالى: }وأفوض أمري إلى الله{ [غافر/44]، أرده إليه، وأصله من قولهم: مالهم فوضى بينهم قال الشاعر:
- 358 - طعامهم فوضى فضا في رحالهم
(الشطر تقدم في مادة (فضى) ؛ وهو في غريب الحديث للخطابي 2/531؛ وكشف المشكل 1/253)
ومنه: شركة المفاوضة.
ملخص اللسان:
1.     فَوَّضَ إِليه الأَمرَ: صَيَّرَه إِليه وجعَلَه الحاكم فيه
2.     وقَوْمٌ فَوْضَى: مُخْتَلِطُون،
3.     وما مُفاوَضةُ  العلماء؛ قال: كنت إِذا لقِيتُ عالماً أَخذت ما عنده وأَعطيته ما عندي؛
4. المُفاوَضةُ: المُساواةُ والمُشارَكةُ
5.     وقيل: هم الذين لا أَمير لهم ولا من  يجمعهم ، وكذلك جاء القوم فَوْضى، وأَمْرُهم فَيْضَى وفَوْضَى: مختلط وقوم  فَوْضَى أَي مُتَساوُونَ لا رَئيسَ لهم.
6.     وفاوَضَه في أَمْره أَي  جارَاه.
7.     وتَفاوَضوا الحديث: أَخذوا فيه وصار الناسُ فَوْضَى أَي متفرِّقين،
8.     المُفاوضَةِ: الشَّرِكةُ العامّةُ في كل  شيء.
9. وتَفاوَضَ الشَّرِيكانِ في المال إِذا اشتركا فيه أَجمع، وهي شركة  المفاوضة
لسان العرب
● - فوض: فَوَّضَ إِليه الأَمرَ: صَيَّرَه إِليه وجعَلَه الحاكم فيه. وفي  حديث الدعاء: فَوَّضْتُ أَمْري إِليك أَي رَدَدْتُه إِليك. يقال: فَوَّضَ  أَمرَه إِليه إِذا ردّه إِليه وجعله الحاكم فيه؛ ومنه حديث الفاتحة:  فَوَّضَ إِليَّ عَبْدي. والتَّفْوِيضُ في النكاح التزويجُ بلا مَهْر.  وقَوْمٌ فَوْضَى: مُخْتَلِطُون، وقيل: هم الذين لا أَمير لهم ولا من  يجمعهم؛ قال الأَفْوَهُ الأَوْدِي:  لا يَصْلُحُ القَوْمُ فَوْضَى لا سَراةَ لَهم،  ولا سَراةَ إِذا جُهّالُهُم سادُوا  وصار الناسُ فَوْضَى أَي متفرِّقين، وهو جماعةُ الفائضِ، ولا يُفْرَدُ  كما يُفْرد الواحد من المتفرّقين. والوحش فَوْضَى: متفرّقة تتردّد. وقوم  فَوْضَى أَي مُتَساوُونَ لا رَئيسَ لهم. ونَعامٌ فَوْضَى أَي مُخْتَلِطٌ  بعضه ببعض، وكذلك جاء القوم فَوْضى، وأَمْرُهم فَيْضَى وفَوْضَى: مختلط؛  عن اللحياني، وقال: معناه سواء بينهم كما قال ذلك في فضا. ومتاعُهم  فَوْضَى بينهم إِذا كانوا فيه شركاء، ويقال أَيضاً فَضاً؛ قال:  طَعامُهُمُ فَوْضَى فَضاً في رِحالِهِمْ،  ولا يَحْسَبُونَ السُّوءَ إِلاَّ تَنادِيا  ويقال: أَمرهم فَيْضُوضا وفَيْضيضَا وفَوْضُوضا بينهم. وهذه الأَحرف  الثلاثة يجوز فيها المدُّ والقصر، وقال أَبو زيد: القوم فَيْضُوضا أَمرُهم  وفَيْضُوضا فيما بينهم إِذا كانوا مختلطين، فيَلْبَسُ هذا ثوبَ هذا،  ويأْكل هذا طعامَ هذا، لا يُؤَامِرُ واحد منهم صاحِبَه فيما يَفْعَلُ في  أَمره. ويقال: أَموالُهم فَوْضَى بينهم أَي هم شرَكاء فيها، وفَيْضُوضا مثله،  يمد ويقصر. وشَرِكةُ  (* قوله «وشركة» ككلمة ويخفف وهو الأَغلب بكسر  أَوّله وتسكين ثانيه؛ أفاده المصباح.) المُفاوضَةِ: الشَّرِكةُ العامّةُ في كل  شيء. وتَفاوَضَ الشَّرِيكانِ في المال إِذا اشتركا فيه أَجمع، وهي شركة  المفاوضة. وقال الأَزهري في ترجمة عنن: وشارَكه شركة مفاوضة، وذلك أَن  يكون مالهما جميعاً من كل شيء يَمْلِكانه بينهما، وقيل: شَرِكةُ المفاوضة  أَن يشتركا في كل شيء في أَيديهما أَو يَسْتَفِيئانِه من بعد، وهذه الشركة  باطلة عند الشافعي، وعند النعمان وصاحبيه جائزة. وفاوَضَه في أَمْره أَي  جارَاه. وتَفاوَضوا الحديث: أَخذوا فيه. وتَفَاوَضَ القوم في الأَمر أَي  فاوَضَ فيه بعضُهم بعضاً. وفي حديث معاوية قال لدَغْفَلِ بن حنظلة: بِمَ  ضَبَطْتَ ما أَرَى؟ قال: بمُفاوَضةِ العُلماء، قال: وما مُفاوَضةُ  العلماء؛ قال: كنت إِذا لقِيتُ عالماً أَخذت ما عنده وأَعطيته ما عندي؛  المُفاوَضةُ: المُساواةُ والمُشارَكةُ، وهي مُفاعلة من التفْويض، كأَن كلَّ  واحد منهما رَدّ ما عنده إِلى صاحبه، أَراد مُحادَثة العلماء ومُذاكرتهم في  العلم، واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾  [غافر 44].
ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])
ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة.
القاموس المحيط:
فَوَّضَ إليه الأمْرَ رَدَّهُ إليه، المرأةَ زَوَّجَها بلا مَهْرٍ.وقوْمٌ فَوْضَى، كسَكْرَى مُتَسَاوُونَ لا رَئِيسَ لهم، أو مُتَفَرِّقُونَ، أو مُخْتَلِطٌ بعضُهُم ببعضٍ. وأمْرُهُم فَوْضَى بينهم، وفَوْضُوضاء، ويُقْصَرُ إذا كانوا مُخْتَلِطينَ، يَتَصَرَّفُ كلٌّ منهم فيما لِلآخَرِ. والمُفَاوَضَةُ الاشْتِرَاكُ في كلِّ شيء، كالتَّفاوُضِ، والمُساواةُ، والمُجاراةُ في الأمْرِ. وتَفَاوَضوا في الأمْرِ فاوَضَ فيه بعضُهُمْ بعضاً.
تاج العروس:
فوض
" فَوَّضَ إِلَيْه الأَمْرَ " تَفْوِيضاً : " رَدَّهُ إِلَيْهِ " وجَعَلَهُ الحاكِمَ فِيه . ومنهُ قَوْلُهُ تَعَالَى : " وأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللهِ " . فَوَّضَ " المَرْأَةَ " تَفْوِيضاً : " زَوَّجَها بِلا مَهْرٍ " وهو نِكَاحُ التَّفْوِيضِ . " وقَوْمٌ فَوْضَى كسَكْرَى : مُتَسَاوُونَ لا رَئِيسَ لَهُمْ " نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وأَنْشَدَ لِلأَفْوُهِ الأَوْدِيّ :
لا يَصْلُحُ النَّاسُ فَوْضَى لا سَرَاةَ لَهُمْ ... ولا سَرَاةَ إِذَا جُهَّالُهمْ سَادُوا
" أَو " النَّاسُ فَوْضَى أَي " مُتَفَرِّقُونَ " قَالَهُ اللَّيْثُ . قال : وهُو جَمَاعَةُ الفَائِضِ ولا يُفْرَدُ كما يُفرَدُ الوَاحِدُ من المُتَفَرِّقِين . والوَحْشُ فَوْضَى أَي مُتَفَرِّقَة تَتَرَدَّد . " أَوْ " نَعَامٌ فَوْضَى : " مُخْتَلِطٌ بَعْضُهُم ببَعْضٍ " وكَذلِكَ جَاءَ القَوْمُ فَوْضَى كما في الصّحاح . وقيلَ : هُم الّذِينَ لا أَمِيرَ لَهُم ولا مَنْ يَجْمَعُهُم . " وأَمْرُهُم فَوْضَى بَيْنَهُم " وفَيْضَى : مُخْتَلِطٌ عن اللِّحِيَانِيّ . وقال : مَعْنَاه : سَوَاءٌ بَيْنَهُمْ . " ويُقَالُ : أَمْرُهُمْ " " فَوْضُوضَاءُ " بَيْنَهُمْ بالمَدّ " ويُقْصَرُ إِذَا كَانُوا مُخْتَلِطِينَ يَتَصَرَّفُ كُلٌّ مِنْهُمْ فِيمَا لِلآخَرِ " يَلْبَس هذَا ثَوْبَ هذَا ويَأْكُلُ هذَا طَعامَ هذا لا يُؤامِرُ وَاحِدٌ مِنْهُم صاحِبَهُ فِيما يَفْعَلُ مِنْ غَيْرِ أَمْرِهِ قَالَهُ أَبُو زَيْدٍ . " والمُفَاوَضَةُ : الاشْتِرَاكُ في كُلِّ شَيْءٍ " ومنه شَرِكَةُ المُفَاوَضَةِ وهي العَامَّةُ في كُلِّ شَيْءٍ . وشَرِكَةُ العِنَانِ في شَيْءٍ وَاحِدٍ . قالهُ اللَّيْثُ . وقال الأَزْهَرِيُّ في تَرْجَمَةِ " ع ن ن " وشَارَكْتُهُ شَرِكَةَ مُفَاوَضَةٍ وذلِكَ أَن يَكُونَ مَالهُمَا جَمِيعاً من كُلِّ شَيْءٍ يَمْلِكانِهِ بَيْنَهُمَا . وقِيلَ شَرِكَةُ المُفَاوَضَةِ أَنْ يَشْتَرِكَا في كُلِّ شَيْءٍ في أَيْدِيهِمَا أَو يَسْتَفِيئانِه مِنْ بَعْد وهذِه الشَّرِكَةُ بَاطِلَةٌ عِنْد الشَّافِعِيّ . وعِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ وصَاحِبَيْه جائِزَةٌ . " كالتَّفَاوُضِ " . يُقَالُ : تَفَاوَضَ الشَّرِيكَانِ في المَاءِ . إِذا اشْتَرَكا فِيه أَجْمَع . المُفَاوَضَةُ : " المُسَاوَاةُ " والمُشَارَكَةُ مُفَاعَلَةٌ مِنَ التَّفْوِيضِ . ومنه حَدِيثُ مُعَاوِيَةَ قال لدَغْفَلِ النَّسَّابةِ : بِمَ ضَبَطْتَ ما أَرَى ؟ قال : بمُفَاوَضَةِ العُلَمَاءِ . قال : وما مُفاوَضَةُ العُلَمَاءِ ؟ قال : كُنْتُ إِذَا لَقِيتُ عَالِماً أَخذتُ ما عِنْدَه وأَعْطَيْتُهُ ما عِنْدِي . أَيْ كَأَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُما رَدَّ ما عِنْدَه إِلَى صاحِبِه . أَرادَ مُحَادَثَةَ العُلَمَاءِ ومُذَاكَرَتَهمْ في العِلْمِ . المُفَاوَضَةُ أَيْضاً : " المُجَارَاةُ في الأَمْرِ " . يُقَالُ : فَاوَضَهُ في أَمْرِه أَي جَارَاهُ . " وتَفَاوَضُوا " الحَدِيثَ : أَخَذُوا فِيهِ . وتَفَاوَضُوا " في الأَمْرِ : فَاوَضَ فِيهِ بَعْضُهم بَعْضاً " كما في الصّحاح . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : يُقَالُ : مَتَاعُهُمْ فَوْضَى بَيْنَهُم إِذَا كانُوا فِيه شُرَكاءَ . ويُقَالُ أَيْضاً : فَوْضَى فَضاً قَالَ :
طَعَامُهُمُ فَوْضَى فَضاً في رِحَالِهِمْ ... ولا يُحْسِنُون السِّرَّ إِلاَّ تَنَادِيَا كما في اللِّسَانِ . وفي العُبَابِ : الفَوْضَةُ الاسْمُ من المُفَاوَضَةِ . ويُقَالُ : رَأَيْتُ التَّفْوَاضَةَ لِفُلاَنٍ أَيْ بَقِيَّةَ الحَيَاةِ

### Türkçe

**فوض**
**فَوَضَ - يَفْوِضُ - فَوَّضَ - يُفَوِّضُ**
**فَوَضَ - يَفْوِضُ** + bir varlık + bir varlık içinde: onun içine girip onunla ortaklaşır: bir varlık, başka bir varlığın içine, onun bir parçası olmaksızın girer; böylece ona karışır, onda etkide bulunur ve onunla ortaklaşır.
**فوضى**: “**فَوَضَ - يَفْوِض**”den “**فَعلى**” vezninde mübalağa fiil ismi: iç içe geçme ve ortaklaşma; bir şeyin başka bir şeyin içinde olması: ve halk dilinde: işler birbirine girmiş.
**فاوض - يفاوض** + bir varlık + bir varlığı: iki varlık, birbirinin mülk ve işine, her biri ötekinin mülk ve işine girişi karşılıklı değiş tokuş eder: birbirine dolaşırlar ve iç içe geçerler; bundan, cedel ve müzakerelerde müzakere: fikir ve görüşlerin karşılıklı değişimi ve iç içe geçmesi.
**فَوَّضَ - يُفَوِّضُ** + bir varlık + bir varlığı + bir şeyde: “**فَوَضَ - يَفْوِض**”den “**فَعَّل**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَفْوِض**” kıldı: varlığı bir şeyin içine soktu; böylece onunla ortaklaştırır ve ona karıştırır; ikisi arasındaki ayırıcı sınırları açıklamaksızın.
**فوَّض - يُفَوِّض** + bir varlık + bir varlığa + bir şeyi: onu, başka varlığın mülküne ve emri altına, sakınma olmaksızın sokar.
﴿**وأفوض أمري إلى الله**﴾: işimi Allah’a kılarım; onu O’nun mülk ve emrine sokarım; ve onda hükmeden O’nu kılarım.
Ve lafız, “bir şeyin veya malın mülkünün taksimini beyan etme, sonra kısımları bir varlığa veya daha fazlasına hisse veya pay şeklinde tahsis ve dağıtma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**يَسَرَ - يَيْسَر**، **نَصَبَ - يَنْصُبُ**، **حَظَّ - يَحَظُّ**، **شَرِكَ - يَشْرَكُ**، **سَهَمَ - يَسْهَمُ**، **فَوَضَ - يَفْوِض**
Lafızca ayrılır:
**فَاضَ - يَفِيْضُ** + sıvı veya su + kabından: çekilir, akar; sıvı, onu içeren kaptan veya mecradan çevresine doğru taşar ve çıkar.
**فَضَا - يَفْضُو (فَضِيَ - يفْضى)** + mekân veya şey veya varlık: içinde eşya, engeller veya manilerden hiçbir şey bulunmayan, boş, ferah ve geniş olur.
**فَضَّ - يَفُضُّ** + bir varlık + bir şeyi: onu kırar, yırtar; toplanmışını ayırır ve onu yapışık veya dağınık parçalara ve kırıntılara dağıtır.
**وَفَضَ - يَفِضُ - أَوفَضَ - يُوفِضُ** + bir varlık + bir varlığa veya şeye: korku ve tetikte oluşla ona koşarak gider.
**فَوَضَ - يَفْوِضُ** + bir varlık + bir varlık içinde: onun içine girip onunla ortaklaşır.

**فوَّض - يُفَوِّض**
﴿**فستذكرون ما أقول لكم وأفوض أمري إلى الله إن الله بصير بالعباد(44)﴾** غافر**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**فوض**] **ف و ض**: **فَوَّضَ** ona işi **تَفْويضاً**: onu ona geri çevirdi. Ve bir kavim **فَوْضَى** “**سكرى**” vezninde: yani eşittirler, kendilerine reis yoktur. Ve iki ortak malda **تَفَاوَضَ**: onda bütünüyle ortak oldular; bu, **شركة المُفَاوَضَةِ**dir. Ve **فَاوَضَهُ** işinde: yani ona ayak uydurdu. Ve kavim işte **تَفَاوَضَ**: yani bazısı bazısıyla müzakere etti.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
**ف و ض**
“**أُفَوِّضُ**” onun (Allah’ın) sözü olan: “**فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ**” (44) **غافر**.
**فَوَّضَ** ona işi: yani onu ona geri çevirdi ve onda hükmeden kıldı.

Râgıb
**فوض**
- Yüce Allah dedi: }**وأفوض أمري إلى الله**{ [**غافر/44**] : onu O’na geri çeviririm; aslı, onların sözü olan: “malları aralarında **فوضى**”dandır. Şair dedi:
- 358 -
طعامهم فوضى فضا في رحالهم
(Şatr, (فضى) maddesinde geçti; ve o, Hattâbî’nin Garîbü’l-Hadîs’inde 2/531; ve Keşfü’l-Müşkil 1/253’tedir.)
Ve ondan: **شركة المفاوضة**.

Lisân’ın özeti:
1. **فَوَّضَ إِليه الأَمرَ**: onu ona kıldı ve onda hükmeden yaptı.
2. Ve bir kavim **فَوْضَى**: karışıklar,
3. Ve âlimlerin **مُفاوَضةُ** nedir; dedi: bir âlimle karşılaştığımda ondakini alır ve ondakini ona verirdim;
4. **المُفاوَضةُ**: eşitlik ve ortaklık.
5. Ve denildi: onlar, kendilerine emir olmayan ve kendilerini toplayan kimse bulunmayanlardır; ve yine kavim **فَوْضى** geldi; ve işleri **فَيْضَى** ve **فَوْضَى**: karışık; ve bir kavim **فَوْضَى**: yani eşittirler, kendilerine reis yoktur.
6. Ve **فاوَضَه** işinde: yani ona ayak uydurdu.
7. Ve **تَفاوَضوا** hadisi: ona daldılar; ve insanlar **فَوْضَى** oldu: yani dağınıklar,
8. **المُفاوضَةِ**: her şeyde genel ortaklık.
9. Ve iki ortak malda **تَفاوَضَ**: bütünüyle onda ortak olduklarında; bu, **شركة المفاوضة**dir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **فوض**: **فَوَّضَ إِليه الأَمرَ**: onu ona kıldı ve onda hükmeden yaptı. Ve dua hadîsinde: **فَوَّضْتُ أَمْري إِليك**: yani onu sana geri çevirdim. Denir: **فَوَّضَ أَمرَه إِليه**: onu ona geri çevirdiğinde ve onda hükmeden yaptığında; ve ondan Fâtiha hadîsi: **فَوَّضَ إِليَّ عَبْدي**. Ve nikâhta **التَّفْوِيضُ**: mehir olmaksızın evlendirmedir. Ve bir kavim **فَوْضَى**: karışıklar; ve denildi: onlar, kendilerine emir olmayan ve kendilerini toplayan kimse bulunmayanlardır; **الأَفْوَهُ الأَوْدِي** dedi:
لا يَصْلُحُ القَوْمُ فَوْضَى لا سَراةَ لَهم،
ولا سَراةَ إِذا جُهّالُهُم سادُوا
Ve insanlar **فَوْضَى** oldu: yani dağınıklar; o, **الفائض**in cemaatidir; ve dağınıklardan bir tekil gibi tekilleştirilmez. Ve vahşî hayvanlar **فَوْضَى**: dağınık, gidip gelir. Ve bir kavim **فَوْضَى**: yani eşittirler, kendilerine reis yoktur. Ve devekuşları **فَوْضَى**: yani bazısı bazısına karışık; ve yine kavim **فَوْضى** geldi; ve işleri **فَيْضَى** ve **فَوْضَى**: karışık; Lihyânî’den. Ve dedi: manası, aralarında eşittir; bunu **فضا**da söylediği gibi. Ve eşyaları aralarında **فَوْضَى**dır: onda ortak olduklarında; ve ayrıca **فَضاً** da denir; dedi:
طَعامُهُمُ فَوْضَى فَضاً في رِحالِهِمْ،
ولا يَحْسَبُونَ السُّوءَ إِلاَّ تَنادِيا
Ve denir: işleri aralarında **فَيْضُوضا** ve **فَيْضيضَا** ve **فَوْضُوضا**dır. Ve bu üç harfte med ve kasr caizdir. Ve Ebû Zeyd dedi: kavmin işi **فَيْضُوضا**dır ve aralarında **فَيْضُوضا**dır: karışık olduklarında; şu, bunun elbisesini giyer; bu, şunun yemeğini yer; onlardan biri, işinde yaptığı şeyde arkadaşına danışmaz. Ve denir: malları aralarında **فَوْضَى**dır: yani onda ortaktırlar; **فَيْضُوضا** da onun gibidir; med edilir ve kasr edilir. Ve **شَرِكةُ المُفاوضَةِ**: her şeyde genel ortaklıktır. Ve iki ortak malda **تَفاوَضَ**: bütünüyle onda ortak olduklarında; bu, **شركة المفاوضة**dir. Ve Ezherî, **عنن** tercümesinde dedi: ve onunla **شركة مفاوضة** ortak oldu; bu, ikisinin de sahip oldukları her şeyden mallarının bütünüyle aralarında olmasıdır. Ve denildi: **شَرِكةُ المفاوضة**: ellerinde olan her şeyde veya sonradan elde edeceklerinde ortak olmalarıdır; bu ortaklık Şâfiî’ye göre bâtıldır; Nu‘mân ve iki arkadaşına göre caizdir. Ve **فاوَضَه** işinde: yani ona ayak uydurdu. Ve **تَفاوَضوا** hadisi: ona daldılar. Ve kavim işte **تَفَاوَضَ**: yani bazısı bazısıyla onda müzakere etti. Ve Muâviye hadîsinde, Dağfel b. Hanzala’ya dedi: gördüğümü ne ile ضبط ettin? dedi: âlimlerin **بمُفاوَضةِ**siyle. dedi: âlimlerin **مُفاوَضةُ** nedir? dedi: bir âlimle karşılaştığımda ondakini alır ve ondakini ona verirdim; **المُفاوَضةُ**: eşitlik ve ortaklıktır; o, **التفْويض**den **مُفاعلة**dir; sanki ikisinden her biri, yanındakini arkadaşına geri çevirmiştir; âlimlerle konuşmayı ve onları ilimde müzakere etmeyi istedi; Allah daha iyi bilir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**فوض**) **الفاء** ve **الواو** ve **الضاد**: sahih bir asıldır; işte başkasına dayanmayı ve onu ona geri çevirmeyi gösterir; sonra dallanır; ona benzeyeni ona geri çevirir. Bundan: **فوَّضَ** ona işini: onu geri çevirdiğinde. Yüce Allah dedi, “﴿**وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ**﴾ [**غافر 44**]”.
Ve bundan onların sözü: “**باتوا فَوْضَى**”([6]) yani karışık olarak gecelediler; manası: her birinin işini ötekine **فوَّضَ** etmesidir. Dedi:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])
Ve denir: malları aralarında **فوضَى**dır: onlardan biri ötekine muhalefet etmediğinde. Ve iki ortak malda **تفاوَض**: onda ortak olduklarında; böylece her biri işini arkadaşına **فوَّضَ** etti([8]); bu, şeriatın caiz kıldıklarındandır: bu, onun yaptığından razıdır; o da bunun yaptığından razıdır.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**فَوَّضَ** ona işi: onu ona geri çevirdi; kadını: onu mehir olmaksızın evlendirdi. Ve bir kavim **فَوْضَى**, “**سَكْرَى**” gibi: kendilerine reis olmayan eşitler; veya dağınıklar; veya bazısı bazısına karışık. Ve işleri aralarında **فَوْضَى**dır; ve **فَوْضُوضاء**dır; ve karışık olduklarında kasr edilir; her biri, ötekinin olanında tasarruf eder. Ve **المُفَاوَضَةُ**: her şeyde ortaklıktır; **التَّفاوُض** gibi; ve eşitliktir; ve işte ayak uydurmadır. Ve işte **تَفَاوَضوا**: bazısı bazısıyla onda müzakere etti.

Tâcü’l-ʿArûs:
**فوض**
“**فَوَّضَ إِلَيْه الأَمْرَ**” **تَفْوِيضاً**: “onu ona geri çevirdi” ve onda hükmeden yaptı. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “**وأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللهِ**”. **فَوَّضَ** “kadını” **تَفْوِيضاً**: “onu mehir olmaksızın evlendirdi”; o, **نِكَاحُ التَّفْوِيضِ**dir. “Ve bir kavim **فَوْضَى** ‘**سَكْرَى**’ gibi: kendilerine reis olmayan eşitlerdir”; bunu Cevherî nakletti ve **الأَفْوُهِ الأَوْدِيّ**’den inşâd etti:
لا يَصْلُحُ النَّاسُ فَوْضَى لا سَرَاةَ لَهُمْ ... ولا سَرَاةَ إِذَا جُهَّالُهمْ سَادُوا
“Veya” insanlar **فَوْضَى**: yani “dağınıklar”; bunu Leys söyledi. Dedi: o, **الفَائِض**in cemaatidir; ve dağınıklardan bir tekil gibi tekilleştirilmez. Ve vahşî hayvanlar **فَوْضَى**: dağınık, gidip gelir. “Veya” devekuşları **فَوْضَى**: “bazısı bazısına karışık”; ve yine kavim **فَوْضَى** geldi, Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve denildi: onlar, kendilerine emir olmayan ve kendilerini toplayan kimse bulunmayanlardır. “Ve işleri aralarında **فَوْضَى**dır” ve **فَيْضَى**dır: Lihyânî’den “karışık”. Ve dedi: manası: aralarında eşittir. “Ve denir: işleri” “aralarında **فَوْضُوضَاءُ**” med ile; “ve karışık olduklarında kasr edilir; her biri, ötekinin olanında tasarruf eder”; şu, bunun elbisesini giyer; bu, şunun yemeğini yer; onlardan biri, arkadaşına, onun emri olmaksızın yaptığı şeyde danışmaz; bunu Ebû Zeyd söyledi. “Ve **المُفَاوَضَةُ**: her şeyde ortaklıktır”; ve ondan **شَرِكَةُ المُفَاوَضَةِ**; o, her şeyde genel olandır. Ve **شَرِكَةُ العِنَانِ** bir tek şeydedir; bunu Leys söyledi. Ve Ezherî, “**ع ن ن**” tercümesinde dedi: onunla **شَرِكَةَ مُفَاوَضَةٍ** ortak oldum; bu, ikisinin de sahip oldukları her şeyden mallarının bütünüyle aralarında olmasıdır. Ve denildi: **شَرِكَةُ المُفَاوَضَةِ**: ellerinde olan her şeyde veya sonradan elde edeceklerinde ortak olmalarıdır; bu ortaklık Şâfiî’ye göre bâtıldır; Ebû Hanîfe ve iki arkadaşına göre caizdir. “**كالتَّفَاوُضِ**”. Denir: iki ortak suda **تَفَاوَضَ**: bütünüyle onda ortak olduklarında. **المُفَاوَضَةُ**: “eşitlik” ve ortaklıktır; **التَّفْوِيض**den **مُفَاعَلَة**dir. Ve ondan Muâviye hadîsi: nesep âlimi Dağfel’e dedi: gördüğümü ne ile ضبط ettin? dedi: âlimlerin **بمُفَاوَضَةِ**siyle. dedi: âlimlerin **مُفاوَضَةُ** nedir? dedi: bir âlimle karşılaştığımda ondakini alır ve ondakini ona verirdim; yani sanki ikisinden her biri, yanındakini arkadaşına geri çevirmiştir. Âlimlerle konuşmayı ve onları ilimde müzakere etmeyi istedi. **المُفَاوَضَةُ** ayrıca: “işte ayak uydurma”dır. Denir: **فَاوَضَهُ** işinde: yani ona ayak uydurdu. “Ve **تَفَاوَضُوا**” hadisi: ona daldılar. Ve “**تَفَاوَضُوا**” işte: Sıhâh’ta olduğu gibi, “bazısı bazısıyla onda müzakere etti”. Ve kendisine istidrâk edilenden: denir: eşyaları aralarında **فَوْضَى**dır: onda ortak olduklarında. Ve ayrıca denir: **فَوْضَى فَضاً**; dedi:
طَعَامُهُمُ فَوْضَى فَضاً في رِحَالِهِمْ ... ولا يُحْسِنُون السِّرَّ إِلاَّ تَنَادِيَا
Lisân’da olduğu gibi. Ve el-ʿUbâb’da: **الفَوْضَةُ**: **المُفَاوَضَة**den isimdir. Ve denir: falanın **التَّفْوَاضَةَ**sını gördüm: yani hayatın bakiyyesini.
