# فوط (ف-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - و - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والفاء و و ا ي ء معهما
ط ف و، ط ف ي، ط و ف، و ط ف، ف و ط، ط ي ف، ط ف أ، ف ط أ مستعملات
طفو:
طفي:
طفا الشّيءُ فوقَ الماءِ يَطْفُو طَفْواً، وقد يُقالُ للثّور الوْحشيّ إذا علا رملةً: طَفا فَوْقَها. قال العجّاج:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا
وفي الحديث: "اقتُلوا ذا الطُّفْيَتَيْن"، أُراه شَبَّهَ الخَطَّينِ على ظَهره بطُفْيَتَينِ. والطَّفْية من خُوصِ المُقْل، وهي حجازيّة، وجمعُها: طُفَى. والطّفْية: حيّة ليّنة خبيثة، قيل: هي بتراءُ قصيرةُ الذَّنَب.
طوف:
الطَّوْف: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها، ثمَّ يُشَدُّ بَعْضُها إلى بَعْضٍ كهيئة سَطْحٍ فوق الماء، يُحْمَل عليها المِيرةُ، ويُعْبَرُ عليها.
والطُّوفانُ: الماءُ الذّي يَغْشَى كلَّ مكانٍ، ويُشَبَّهُ به الظَّلامُ، قال العجّاج:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا
الأَثأَبُ: شَجَرٌ مثل الطَّرْفاء، أكبر منه. والطَّوَفان: مَصْدَر طافَ يَطُوفُ. فأمّا طاف بالبيت يطوف فالمصدر: طَوَافٌ. وأطاف بهذا الأمرِ، أي: أحاط به، فهو مُطِيفٌ.
وطائفةٌ من النّاسِ واللَّيْل، أي: قِطعةٌ، والطّائفُ الذي بالغور سُمِّي به الحائط الذّي بَنَوا حولها في الجاهليّة، حصّنُوها به، قال:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا
والطّائف: العاسُّ بالليل. والطّوافون: الممالك.
وطف:
الوَطَفُ: كَثْرةُ شَعَرِ الحاجبين والأشفار، واسترخاؤه.
وسَحابةً وطفاءُ: كأنّما بوَجْهِها حِمْلٌ ثَقيلٌ.
ويقال في الشِّعْر: ظلامٌ أوطف.
فوط:
الفُوَطُ: ثيابٌ تُجْلَبُ من الهِنْد، الواحدةُ: فُوطة، وهي غِلاظٌ قِصارٌ تكونُ مَآزِر.
طيف:
كلُّ شيء يَغشَى البَصَرَ من وَسواس الشّيطان فهو طيف. وما في الأشعار من الطَّيْف، نحو قوله:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا
يعني: أنّه يرى خيالَها في مَنامه، فذلك طَيْفُها.
طفا:
طَفِئَتِ النّارُ تَطفَأُ طُفُوءاً: سكن لَهَبِها وبَرَد جَمْرُها، وأَطفَأْتُها.
فطأ:
الفَطَأُ في سَنامِ البَعير بعيرٌ أَفْطَأُ الظَّهر فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً.
وتَفاطَأً فلانٌ: وهو أَشَدُّ من التّقاعُسِ وتَفاطأَ فلانٌ في مَشْيِه، أي: تمايَلَ من السِّمَنِ، وهو يَتَفاطَأُ تَفاطُوأ.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ط ف و**، **ط ف ي**، **ط و ف**، **و ط ف**، **ف و ط**، **ط ي ف**، **ط ف أ**، **ف ط أ** kullanımdadır.

**طفو**:
**طفي**:
Şey suyun üstünde yüzdü; suyun üstünde yüzer, **طَفْواً** (yüzme). Ve vahşî boğa bir kum tepesine çıktığında ona denilir: onun üstünde yüzdü. el-Acçâc dedi:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا
Ve hadiste: “**ذا الطُّفْيَتَيْن**’i öldürün”; zannederim onun sırtındaki iki çizgiyi iki **طُفْيَتَين**’e benzetti. Ve **الطَّفْية** **المُقْل**’ün **خُوص**’undandır; o Hicazîdir; onun çoğulu: **طُفَى**. Ve **الطّفْية**: yumuşak, habis bir yılandır; denildi ki: o, kısa kuyruklu, kısa (kuyruklu) bir **بتراء**’dır.

**طوف**:
**الطَّوْف**: içinde şişirilen kırbalardır; sonra onların bir kısmı bir kısmına, su üstünde bir satıh heyeti gibi bağlanır; onun üzerinde azık taşınır ve onun üzerinden geçilir.
Ve **الطُّوفانُ**: her yeri kaplayan sudur; karanlık ona benzetilir. el-Acçâc dedi:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا
**الأَثأَبُ**: **الطَّرْفاء** gibi bir ağaçtır; ondan daha büyüktür. Ve **الطَّوَفان**: **طافَ يَطُوفُ**’un mastarıdır. Ama **طاف بالبيت يطوف** için mastar: **طَوَافٌ**’dır. Ve **أطاف بهذا الأمرِ**; yani: onu kuşattı; o hâlde o **مُطِيفٌ**’tir.
Ve insanlardan ve geceden bir **طائفةٌ**; yani: bir parça. Ve **بالغور**’daki **الطّائفُ**: câhiliyede onun etrafına yaptıkları duvarla adlandırıldı; onu onunla tahkim ettiler. Dedi ki:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا
Ve **الطّائف**: geceleyin dolaşan bekçidir. Ve **الطّوافون**: memleketlerdir.

**وطف**:
**الوَطَفُ**: kaşların ve kirpiklerin kıllarının çokluğu ve onun sarkmasıdır.
Ve **سَحابةً وطفاءُ**: sanki onun yüzünde ağır bir yük varmış gibi.
Ve şiirde denilir: **ظلامٌ أوطف**.

**فوط**:
**الفُوَطُ**: Hind’den getirilen elbiselerdir; teki: **فُوطة**; ve onlar kalın, kısa olup peştamal olurlar.

**طيف**:
Şeytân vesvesesinden gözü kaplayan her şey **طيف**’tir. Ve şiirlerdeki **الطَّيْف**’ten olan, onun sözü gibi:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا
Yani: uykusunda onun hayalini görür; işte bu onun **طَيْف**’idir.

**طفا**:
Ateş söndü; söner, **طُفُوءاً** (sönme): alevi duruldu ve koru soğudu; ve ben onu söndürdüm.

**فطأ**:
**الفَطَأُ** deve hörgücündedir; sırtı **أَفْطَأُ** olan deve; **فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً**.
Ve falan **تَفاطَأً** etti: o, gevşeklikten daha şiddetlidir. Ve falan yürüyüşünde **تَفاطَأَ** etti; yani: şişmanlıktan salındı; ve o **تَفاطُوأ** olarak **يَتَفاطَأُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ف ( وايء )
طفا ، طفأ ، طوف ، طيف ، وطف ، فطأ ، فوط .
( طفا ) : رُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه ذكَر الدَّجَّالَ فقال : كأن عينَه عِنَبَةٌ طافِيَة .
قال أبو العبَّاس : وسُئل عن تفسيره فقال : الطافِية من العِنَب : الحَبَّة التي قد خَرجتْ عن حَدِّ نِبْتَةِ أَخواتِها من الحَبّ فنتأتْ وظهرتْ . قال : ومنه الطّافي من السَّمَك لأنه يعلو ، ويَظهرُ على رأس الماء .
وقال الليث : طَفَا الشيءُ فوقَ الماءِ يطفو طَفْواً ، وقد يقال للثور الوحشيّ إذا عَلاَ رَمْلَةً : طَفَا فَوْقها .
قال العجّاج :
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
وفي حديث آخر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : اقْتلُوا الجانّ ذا الطفيَتين والأبتَر .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : الطفْيَةُ : خُوصة المُقْل وجمعها طُفًى . قال : وأراهُ شَبَّه الخَطَّين اللذَين على ظهرِه بخُوصتَين من خُوص المُقْل ، وأنشد بيتَ أبي ذؤيب :
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
وأنشد ابن الأعرابيّ :
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
قال : طَفَا أي نزَا بجَهلِه إذا تَرَزَّنَ الحَليم .
سلمَةُ عن الفرّاء : الطُّفاوِيُّ مأخوذٌ من الطُّفاوَة ، وهي الدارة حولَ الشمس .
وقال أبو حاتم : الطفَاوَة الدَّارة التي حَوْل القمر ، وكذلك طُفَاوَةُ القِدْر ما طفَا عليها من الدّسَم .
قال العجّاج :
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
والجُمّل الذين يُذيبُون الشّحْمَ .
طفأ : قال الله جلّ وعزّ : ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) ( المائدة : 64 ) أي أَهمَدَها حتى تبْرُدَ ، وقد طَفِئَتْ تطفَأ طُفُوءًا ، والنار سَكَن لهبُها وجَمْرُها يتَّقد فهي خامدة ، فإذا سَكَن لهبُها وبرَدَ جمرُها فهي هامدة طافئة .
طوف طيف : قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفرّاء : أَرسل اللَّهُ عليهم السماءَ سَبْتاً فلَم تُقلِع لَيْلاً ولا نهاراً ، فضاقَتْ بهم الأرضُ ، فسألوا مُوسى أن يُرْفع عنهم ، فرُفع ، فلم يتوبوا .
وأخبرني المنذريّ عن أبي بكر الخطّابي ، عن محمد بن يزيد ، عن يحيى بن يمان عن المنهال بن خليفة ، عن الحجّاج ، عن الحكم بن حَبْناء عن عائشة قالت : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) الطوفان المَوْت .
وأخبرني عن أبي العباس أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ( قال : واحدتُه في القياس طُوفَانَةٌ ، وأنشد فقال :
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
قال : وهو من طافَ يطوف .
وقال أبو العباس : الطوفان مصدرٌ مثلُ الرُّجحان والنُّقصان ، فلا حاجة إلى أن نطلبَ له واحداً .
وقال غيره : يقال لِشدّة سوادِ الليل طُوفان .
وقال الرّاجز :
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
وقال الزجّاج : الطوفان من كلّ شيء ، ما كان كثيراً مُحيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها كالغَرَق الذي يَشمل المدُن الكثيرَة ، يقال له : طُوفَانٌ ، وكذلك القَتْل الذَّريع طُوفان ، والموت الجارفُ طوفان .
وقال الفرّاء في قوله جلّ وعزّ : ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) ( النور : 58 ) هذا كقولك في الكلام : إنما هُمْ خَدَمُكم ، وطوَّافون عليكم ، قال : ولو كان نَصباً كان صواباً تُخْرِجه مِن عليهم .
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم قال : الطائف هو الخادم الذي يَخدمُك برفِق وعناية ، وجمعه الطوّافون ، وقول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الهرّة : إنما هي من الطوّافات في البيت ، أراد والله أعلم أنها من خَدَم البيت .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( إِذَا
مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) ( الأعراف : 201 ) وقرىء ) إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ الطائف والطيْف سواء ، وهو ما كان كالخَيال ، والشيءُ يُلمّ بك .
وقال الهذَلي :
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
وروى ابن أبي نجيح عن مجاهد ، إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ( قال : الغَضَب . رَوَى الحكمُ عن عكرمةَ في قوله : إذا مَسَّهم طَيْفٌ من الشيطان تذكروا ، قال ابن عباس : الطيْفُ الغَضَبُ :
قلتُ : الطَّيْفُ في كلام العَرَب الجُنون ، رواه أبو عبيد عن الأحمر ، وقيل : الغضَبُ طيفٌ لأن عَقْلَ من استفزّه الغَضَبُ يَعزُبُ حتى يَصيرَ في صورة المجنون الذي زال عقلُه ، وينبغي للعاقل إذا أحسَّ من نفسه إفراطاً في الغَضب أن يَذكُر غَضَب الله على المُسْرِفين ، فلا يُقدم على ما يوبِقُه ، ونسألُ الله توفيقَنا للقَصْد في جميع الأحوال إنه الموفق له .
ولا حول ولا قوة إلا به .
وقال غيره : طُفْت أطوفُ طَوْفاً وطَوَافاً ، وطاف الخيالُ يَطيف طَيْفاً .
وقال اللّيث : كلُّ شيءٍ يَغشى البصَر مِن وَسْواسِ الشيطان فهو طَيْف ؛ قال : ويقال أَطافَ فلانٌ بالأمر إذا أَحَاطَ به ، والطائف : العاسُّ باللّيل ، قال : والطائفُ الّتي بالغَوْرِ سُمِّيت طائفاً لحائِطها المبنيِّ حولَها المحدق بها ، والطائفة من كل شيء قِطْعةٌ ، يقال : طائفةٌ من الناس ، وطائفةُ من اللّيل ، ويقال : طاف بالبيت طَوَافاً ، واطَّوَّف اطِّوّافاً ، والأصل تَطَوّفَ تَطَوُّفاً ، وطافَ طَوْفاً وطِوافاً .
أبو عبيد عن الأحمر : يقال لأوّل ما يَخرُج من بطن الصبي : عِقْيٌ ، فإذا رضِعَ فما كان بعد ذلك قيل : طافَ يَطوفُ طَوْفاً .
وقال ابن الأعرابي مِثلَه ، وزاد فقال : أطَّاف يَطاف اطِّيافاً ، إذا أَلقَى ما في جَوفِه ، وأنشد :
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
جابان : اسم جمَل ، والمطاف ، موضعُ الطواف حولَ الكعبة .
وقال الليث : الطوف قِرَبٌ ينفخ فيها ثم يشد بعضها إلى بعض كهيئة سطح فوقَ الماء يُحمل عليها الميرة ، ويُعبَر عليها .
قلتُ : الطَّوْف الّذي يُعبَر عليه في الأنْهار الكبار تُسَوَّى من القَصَب والعِيدان يُشَدّ بعضُها فوقَ بعض ، ثم تُقَمَّطُ بالقمُط حتّى يُؤمَنَ انحلالها ، ثم تُركَبُ ويُعْبَرُ عليها ، وربّما حُمِل عليها الجَمَل على قَدْر قُوّته ، وثَخانته ، وهو الرِّمْثُ أيضاً ، وتَسمَّى العَامَة بتخفيف الميم .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) ( القلم : 19 ) لا يكون الطائف إلا لَيْلاً ، ولا يكون نهاراً ، وقد تتكلّم به العرب فيقولون : أطفْتُ به نهاراً ، وليس موضعُه بالنهار ، ولكنه بمنزلة قولِك : لو تُرِك القَطَا لَيْلاً لَنَام ، لأنَّ القطا لا يَسْرِي لَيْلاً ، أنشدني أبو الجرّاح :
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
وقال الليث : الطَّيَاف : سوادُ اللّيل ، وأنشد :
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
فطأ : أبو زيد في كتاب الهمز : فَطأْتُ الرجَل أفْطَؤُهُ فَطْأً إذا ضرَبْتَه بعَصاً ، أو بظهرِ رِجلِك .
قال : وتَفاطَأَ فلانٌ عن القوم بعدما حَمَل عليهم تَفاطُؤاً ، وذلك إذا انكَسَر عنهم ورَجَع .
قال : ويقال : تَبازَخ عنهم تَبازُخاً في معناها .
وقال الليث : الفَطَأُ في سَنامِ البعير ، بعيرٌ أفطأُ الظَّهْر ، والفعل فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً .
أبو عبيد عن الأحمر وأبي عمرو : الأفْطأُ مهموز : الأفطَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفَطَأ الرجلُ إذا جامَعَ جماعاً كثيراً ، وأَفْطَأ إذا اتّسعتْ حالُه ، وأَفطَأ إذا ساءَ خُلُقُهُ بعد حُسْن .
وطف : قال الليث : الوَطَفُ كثرةُ شَعَرِ الحاجبَين والأشفار واسترخاؤه .
ويقال : سحابة وَطْفَاء ، كأنما بوجهها حِمْلٌ كثير ، ويقال في الليل : ظلامٌ أوطَفُ .
ومن صفة رَسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه كان بأشْفارِه وَطَف ، المعنى أنّه كان في هُدْب أشفارِ عَيْنيه طولٌ ، يقال : رجلٌ أوطَف ، وامرأة وَطْفاء ، إذا كانا كثيرَيْ شعرِ أهْداب العَيْن .
وفي حديث آخر أنّه كان أهدَبَ الأشفار أي طويلَها .
أبو زيد : الوَطْفاء الدِّيمة السَّحُّ الحَثِيثةُ طال مطرُها أو قَصُر إذا تَدَلَّتْ ذُيولُها ، وقال امرؤ القيس :
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
فوط : قال الليث : الفُوَطُ : ثيابٌ تُجلَب من السِّند ، الواحدة فُوطَة ، وهي غِلاظٌ قصارٌ تكون مآزِرَ .
قلت : لم أسمعْ في شيء من كلام العرب العاربة الفُوَطَ ، ورأيتُ بالكوفة أُزُراً مخطّطةً يشتريها الجَمّالون والخَدَم فيتَّزرون بها ، الواحدة فوطة ، قال : فلا أدري أعربيّ أم لا .

##### Türkçe

ط ف ( **وايء** )
**طفا** ، **طفأ** ، **طوف** ، **طيف** ، **وطف** ، **فطأ** ، **فوط** .
( **طفا** ) : Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: **الدَّجَّالَ**’ı zikretti de şöyle dedi: “Sanki onun gözü, **طافِيَة** bir üzüm tanesi gibidir.”
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Onun tefsiri hakkında soruldu da şöyle dedi: Üzümden **الطافِية**: kardeşleri olan tanelerin bitiş sınırından çıkmış, kabarmış ve belirmiş olan tanedir. Dedi: Bundan (olarak) balıktan **الطّافي** (da vardır); çünkü o yükselir ve suyun yüzünde görünür.
Leys dedi: Bir şey suyun üstünde **طَفَا** eder; **يطفو** **طَفْواً**; ve vahşî boğa bir kum tepesine yükseldiği zaman ona da denilir: onun üstünde **طَفَا** etti.
‘Accâc dedi:
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) başka bir hadiste: “**الجانّ**’ı, iki çizgili olanı (**ذا الطفيَتين**) ve kuyruğu kesik olanı (**الأبتَر**) öldürün” dedi.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الطفْيَةُ**: **المُقْل**’ün bir yaprakçığıdır; çoğulu **طُفًى**’dır. Dedi: Onun sırtındaki iki çizgiyi, **المُقْل** yaprakçıklarından iki yaprakçığa benzetmiş olmasını uygun görüyorum; ve Ebû Züeyb’in beytini okudu:
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
İbnü’l-A‘râbî okudu:
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
Dedi: **طَفَا** yani, akıllı ağırbaşlılık gösterdiği zaman, o (köle) cehaletiyle sıçradı.
Sleme, Ferrâ’dan: **الطُّفاوِيُّ** **الطُّفاوَة**’den alınmıştır; o da güneşin etrafındaki halkadır.
Ebû Hâtim dedi: **الطفَاوَة** ayın etrafındaki halkadır; aynı şekilde tencerenin **طُفَاوَة**’si, onun üzerinde **الدّسَم**’den **طفَا** eden şeydir.
‘Accâc dedi:
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
Ve **الجُمّل**: yağı eriten kimselerdir.
**طفأ** : Allah (azze ve celle) dedi: ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) (المائدة: 64) yani onu, soğuyuncaya kadar söndürdü; ve (ateş) **طَفِئَتْ**; **تطفَأ** **طُفُوءًا**; ateşin alevi ve koru sükûn bulur, (koru) tutuşur; o hâlde o sönüktür; alevi sükûn bulup koru soğuduğu zaman ise o, sönmüş, **طافئة** (olmuş)tur.
**طوف طيف** : Allah (azze ve celle) dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) (الأعراف: 133).
Ferrâ dedi: Allah onlara göğü bir hafta gönderdi; gece de gündüz de kesilmedi; yer onlara dar geldi; Mûsâ’dan kendilerinden kaldırılmasını istediler; kaldırıldı; fakat tevbe etmediler.
Münzirî bana, Ebû Bekr el-Hattâbî’den, o da Muhammed b. Yezîd’den, o da Yahyâ b. Yemân’dan, o da el-Minhâl b. Halîfe’den, o da el-Haccâc’dan, o da el-Hakem b. Habnâ’dan, o da Âişe’den haber verdi; dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “**الطوفان** ölüm(dür).”
Bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi ki şöyle dedi: Ahfeş, şu sözünde: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ) dedi ki: Kıyas bakımından onun bir teki **طُوفَانَةٌ**’dır; ve şu beyti okudu:
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
Dedi: O, **طافَ يطوف**’tan(dır).
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **الطوفان** **الرُّجحان** ve **النُّقصان** gibi bir masdardır; onun için bir tek aramaya ihtiyaç yoktur.
Başkası dedi: Gecenin siyahlığının şiddetine **طُوفان** denir.
Recez söyleyen dedi:
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
Zeccâc dedi: **الطوفان** her şeyden, cemaatin tamamını kuşatan, çevreleyen, çok olan şeydir; çok şehirleri kapsayan boğulma gibi; ona **طُوفَانٌ** denir; aynı şekilde yaygın öldürme **طوفان**’dır; sürükleyici ölüm **طوفان**’dır.
Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) şu sözünde: ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) (النور: 58) dedi: Bu, sözde senin “Onlar ancak sizin hizmetçilerinizdir ve üzerinizde dolaşanlardır” demen gibidir. Dedi: Eğer mansûb olsaydı, doğru olurdu; onu **عليهم**’den çıkarırsın.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi: **الطائف** senin için yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوّافون**’dur. Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) kedi hakkında sözü: “O ancak evdeki **الطوّافات**’tandır”; Allah daha iyi bilir, evin hizmetçilerinden olduğunu kastetti.
Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) şu sözünde: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) (الأعراف: 201) dedi; ve şöyle de okunmuştur: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ ) **الطائف** ile **الطيْف** birdir; o, hayal gibi olan şeydir; ve şey sana dokunur.
Hüzelî dedi:
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
İbn Ebî Necîh, Mücâhid’den rivayet etti: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) dedi ki: öfke(dir). Hakem, İkrime’den şu söz hakkında rivayet etti: “Eğer onlara şeytandan bir **طَيْفٌ** dokunursa hatırlarlar”; İbn Abbâs dedi: **الطيْفُ** öfke(dir).
Dedim: Arapların sözünde **الطَّيْفُ** delilik(tir); Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti; ve denildi ki: Öfke **طيفٌ**’tir; çünkü öfkenin kışkırttığı kimsenin aklı kaybolur, aklı gitmiş deli sûretine dönünceye kadar; akıllı kimseye, kendisinden öfkede aşırılık hissettiği zaman, müsriflere karşı Allah’ın gazabını hatırlaması gerekir; onu helâk edecek şeye girişmez; ve Allah’tan, bütün hâllerde orta yolu tutmaya bizi muvaffak kılmasını isteriz; şüphesiz O, ona muvaffak kılandır.
Ve güç ve kuvvet ancak O’nunladır.
Başkası dedi: **طُفْت** **أطوفُ** **طَوْفاً** ve **طَوَافاً**; ve hayal **طاف** eder; **يَطيف** **طَيْفاً**.
Leys dedi: Şeytanın vesvesesinden gözü örten her şey **طَيْف**’tir. Dedi: “Falan, işe **أَطافَ** etti” denir; yani onu kuşattı. Ve **الطائف**: geceleyin dolaşan bekçi. Dedi: Ve **الطائفُ** (şehir) ki **بالغَوْرِ**’dadır, etrafını kuşatan, çevresine yapılmış duvarı sebebiyle **طائفاً** diye adlandırılmıştır. Ve her şeyden **الطائفة** bir parçadır; “insanlardan bir **طائفة**” ve “geceden bir **طائفة**” denir. Ve “evin etrafında **طاف** etti” denir: **طَوَافاً**; ve **اطَّوَّف** etti: **اطِّوّافاً**; aslı **تَطَوّفَ**: **تَطَوُّفاً**’dur. Ve **طافَ**: **طَوْفاً** ve **طِوافاً**.
Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den: Çocuğun karnından çıkan ilk şeye **عِقْيٌ** denir; emdiği zaman, bundan sonra olan şeye “**طافَ يَطوفُ طَوْفاً**” denir.
İbnü’l-A‘râbî onun benzerini söyledi; ve artırdı da şöyle dedi: **أطَّاف** eder; **يَطاف** **اطِّيافاً**; yani karnında olanı attığı zaman. Ve şu beyti okudu:
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
**جابان**: bir devenin adıdır. Ve **المطاف**: Kâbe’nin etrafında tavaf yeri.
Leys dedi: **الطوف** şişirilip sonra bazıları bazılarına bağlanan, su üstünde bir satıh heyeti gibi olan tulumlardır; azık onun üzerinde taşınır ve onun üzerinde geçilir.
Dedim: Büyük nehirlerde üzerinde geçilen **الطَّوْف**, kamış ve çubuklardan düzeltilir; bir kısmı bir kısmının üstüne bağlanır; sonra çözülmesi emniyete alıncaya kadar bağlarla sarılır; sonra ona binilir ve onun üzerinde geçilir; bazen deve de, gücü ve kalınlığı ölçüsünce onun üzerinde taşınır; o, **الرِّمْثُ**’tur da; ve avam onu **الميم**’i hafifleterek adlandırır.
Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) şu sözünde: ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) (القلم: 19) dedi: **الطائف** ancak gece olur; gündüz olmaz; Araplar onunla konuşur da “Onunla gündüz **أطفْتُ** ettim” derler; yeri gündüz değildir; fakat senin “Eğer **القَطَا** gece bırakılmış olsaydı elbette uyurdu” sözün menzilesindedir; çünkü **القطا** gece yürüyüşü yapmaz. Ebû’l-Cerrâh bana şu beyti okudu:
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
Leys dedi: **الطَّيَاف** gecenin siyahlığıdır; ve şu beyti okudu:
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
**فطأ** : Ebû Zeyd, hemze kitabında: “Adamı **فَطأْتُ** ederim; **أفْطَؤُهُ** **فَطْأً**” dedi; yani onu bir değnekle veya ayağının üstüyle vurduğun zaman.
Dedi: Falan, kavmin üzerinden onlara hücum ettikten sonra **تَفاطَأَ** etti; **تَفاطُؤاً**; bu, onlardan kırılıp geri döndüğü zamandır.
Dedi: “Onlardan **تَبازَخ** etti; **تَبازُخاً**” denir; onun manasında.
Leys dedi: **الفَطَأُ** devenin hörgücündedir; “sırtı **أفطأُ** bir deve” (denir); fiil **فَطِىءَ**; **يَفْطَأ** **فَطَاءً**.
Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer ve Ebû ‘Amr’dan: **الأفْطأُ** hemzelidir: **الأفطَس**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أفَطَأ** etti; yani çokça cinsel birleşme ile birleşti; ve **أَفْطَأ** etti; yani hâli genişledi; ve **أَفطَأ** etti; yani güzellikten sonra ahlâkı kötü oldu.
**وطف** : Leys dedi: **الوَطَفُ** kaşların ve kirpiklerin kıllarının çokluğu ve onun sarkmasıdır.
Ve “**وَطْفَاء** bir bulut” denir; sanki yüzünde çok bir yük varmış gibi. Ve gece hakkında: “**أوطَفُ** bir karanlık” denir.
Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatındandır: kirpiklerinde **وَطَف** vardı; mânâsı: gözlerinin kirpiklerinin saçaklarında bir uzunluk vardı. “**أوطَف** bir erkek” ve “**وَطْفاء** bir kadın” denir; göz kirpiklerinin kılları çok olduğu zaman.
Başka bir hadiste: “**أهدَبَ الأشفار** idi” yani onların uzunu.
Ebû Zeyd: **الوَطْفاء** uzun da sürse kısa da sürse, etekleri sarktığı zaman, şiddetli, hızlı sağanak yağmurdur. İmruü’l-Kays dedi:
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
**فوط** : Leys dedi: **الفُوَطُ**: **السِّند**’den getirilen elbiselerdir; teki **فُوطَة**’dir; onlar kalın, kısa olup peştamal olurlar.
Dedim: Arapların fasih sözlerinden hiçbir şeyde **الفُوَطَ**’ı işitmedim; Kûfe’de çizgili peştamallar gördüm; deveci ve hizmetçiler onları satın alır da onlarla peştamal kuşanırlar; teki **فوطة**’dir. Dedi: Arapça mı değil mi bilmiyorum.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفُوطة: ثوب قصير غليظ يكون مئزراً يجلَب من السِّند، وقيل: الفُوطة ثوب من صوف، فلم يُحَلَّ بأَكثر، وجمعها الفُوَط. قال أَبو منصور: لم أَسمع في شيء من كلام العرب في الفُوَط، قال: ورأَيت بالكوفة أُزُراً مخطَّطة يشتريها الجمَّالون والخدَم فيتَّزرون بها، الواحدة فُوطة، قال: فلا أَدري أَعربيّ أَم لا.

##### Türkçe

**الفُوطة**: Sînd’den getirilen, peştamal olarak bulunan kısa, kalın bir elbise; ve denildi ki: **الفُوطة** yünden bir elbisedir; bundan daha fazlasıyla açıklanmadı; onun çoğulu **الفُوَط**’tur. Ebû Mansûr dedi ki: Arapların sözlerinden hiçbir şeyde **الفُوَط** hakkında işitmedim; dedi ki: Kûfe’de çizgili peştamallar gördüm; onları deveci ve hizmetçiler satın alır da onlarla peştamal kuşanırlar; bir tanesi **فُوطة**’dır; dedi ki: Bunun Arapça mı yoksa değil mi, bilmiyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفوط، كصرد، أهمله الجوهري. وقال الليث: ثياب تجلب من السند، وهي غلاظ قصار تكون مآزر، أو هي مآزر مخططة يشتريها الجمالون والأعراب والخدم وسفل الناس بالكوفة فيأتزرون بها. الواحدة فوطة، بالضم. قاله الأزهري، قال، ولم أسمعها في شيء من كلام العرب ولا أدري أعربية هي أم هي من كلام العجم. وقال ابن دريد: فأما الفوط التي تلبس، فليست بعربية. أو هي لغة سندية معربة بوته، بضمة غير مشبعة، قاله الصاغاني. قلت: وهي التي تسمى عندنا باليمن الأزهرية. وكثر استعمال هذه اللفظة حتى اشتقوا منها فعلا فقالوا: فوطه تفويطا: إذا ألبسه فوطة. ورجل مفوط، كمعظم: لابسها. واستعملوها أيضا الآن على مناديل قصار مخططة الأطراف تنسج بالمحلة الكبرى من أرض مصر، يضعها الإنسان على ركبتيه ليقي بها عند الطعام. والفواط، ككتان: من ينسجها أو يبيعها. والفوطي من الألوان بالضم: ما كان أزرق غير صافي الزرقة. ومؤرخ العراق كمال الدين عبد الرزاق بن أحمد الشيباني الفوطي مصنف عالم مات سنة 723. وأبو عبد الله محمد بن علي الفوطي اللغوي الملقن، سمع ابن شاتيل. مات سنة 627. وهشام بن عمرو الفوطي: أحد رؤوس المعتزلة، ضبطه النديم في الفهرست.
 \\//فصل القاف مع الطاء

##### Türkçe

**الفوط**، **كصرد**: Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: Sind’den getirilen elbiseler; bunlar kalın, kısa olup peştamal olurlar; yahut bunlar çizgili peştamallerdir; deveciler, bedevîler, hizmetçiler ve Kûfe’de halkın aşağı tabakası onları satın alır da onlarla peştamal kuşanırlar. Tekili **فوطة**’dır, ötre ile. Bunu Ezherî söyledi; dedi ki: Onu Arapların sözünden hiçbir şeyde işitmedim ve onun Arapça mı yoksa Acem sözünden mi olduğunu bilmiyorum. İbn Düreyd dedi ki: Giyilen **الفوط**’a gelince, o Arapça değildir. Yahut o, Sind diliyle olup Arapçalaştırılmış **بوته**’dir; doyurulmamış bir ötre ile; bunu Sâgânî söyledi. Dedim ki: O, bizim yanımızda Yemen’de **الأزهرية** diye adlandırılandır. Bu lafzın kullanımı çoğaldı; hatta ondan bir fiil türettiler de dediler ki: **فوطه تفويطا**: ona **فوطة** giydirdiği zaman. Ve **رجل مفوط**، **كمعظم**: onu giyen. Onu şimdi ayrıca, Mısır toprağından Mahalletü’l-Kübrâ’da dokunan, uçları çizgili kısa mendiller üzerine de kullandılar; insan onu yemek sırasında korunmak için dizlerinin üzerine koyar. Ve **الفواط**، **ككتان**: onu dokuyan yahut onu satan kimse. Ve renklerden **الفوطي** ötre ile: saf bir mavilik olmayan mavi olan şey. Ve Irak’ın tarihçisi Kemâlüddîn Abdürrezzâk b. Ahmed eş-Şeybânî **الفوطي**; âlim bir musannif; 723 yılında öldü. Ve Ebû Abdillâh Muhammed b. Ali **الفوطي**; lugavî, Mülakkın; İbn Şâtil’i dinledi. 627 yılında öldü. Ve Hişâm b. Amr **الفوطي**: Mu‘tezile’nin başlarından biri; Nedîm onu el-Fihrist’te ضبط etti.

\\// **فصل القاف مع الطاء**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فوّطهُ
2 فوّطهُ ذ , inf. n. تَفْوِيطٌ, He clad him, or attired him, with a فُوطَة. (TA.)

فُوطَةٌ
فُوطَةٌ ذ sing. of فُوَطٌ, which signifies Cloths that are brought from Es-Sind, (Lth, O, K, TA,) thick, or coarse, and short, used as waistwrappers: (Lth, O, TA:) or striped waistwrappers: (K:) Az says, I have not heard this word in aught of the language of the Arabs, and I know not whether it be an Arabic word or of the language of the foreigners, but I have seen in El-Koofeh striped waist-wrappers, which are sold, and are bought by the camel-drivers and the Arabs of the desert and the servants and the people of the lowest sort, who use them as waist-wrappers, and call them thus; sing. فُوطَةٌ: IDrd says that it is not an Arabic word: (O, TA:) it is added in the K, or it is a word of the language of Es-Sind: Sgh says, (TA,) فوطه is a word of the language of Es-Sind, arabicized, from پُوتَه, with a dammeh not fully sounded: (O, TA:) [and SM adds,] it is called with us in El-Yemen, أَزْهَرِيَّة: and by reason of frequency of usage, they have derived from it the verb above-mentioned. (TA.) The dim. of فُوطَةٌ is ↓ فَوَيْطَةٌ. (Har p. 294.) [See also De Sacy's Chrest. Arabe, see. ed., i. 195.] ― -b2- It (the pl.) is also applied to Short napkins, with striped extremities, woven at El-Mahalleh ElKubrà, in Egypt, which a man puts upon his knees to preserve himself therewith [from being soiled] at meals [and with which the hands are wiped after washing]. (TA.)

فُوطِىٌّ
فُوطِىٌّ ذ Blue, but not of a clear blueness. (TA.)

فُوَيْطَةٌ
فُوَيْطَةٌ ذ dim. of فُوطَةٌ, q. v.

فَوَّاطٌ
فَوَّاطٌ ذ A weaver, or seller, of فُوَط, pl. of فُوطَةٌ. (TA.)

مُفَوَّطٌ
مُفَوَّطٌ ذ A man clad, or attired, with a فُوطَة. (TA.)

##### Türkçe

فوّطهُ
2 **فوّطهُ** ذ , mastar ismi **تَفْوِيطٌ**, Ona bir **فُوطَة** giydirdi yahut onu bir **فُوطَة** ile giydirdi. (TA.)

فُوطَةٌ
**فُوطَةٌ** ذ **فُوَطٌ**’un tekilidir; o da Es-Sind’den getirilen kumaşlar demektir; (Lth, O, K, TA,) kalın yahut kaba ve kısa, bel sargısı olarak kullanılan: (Lth, O, TA:) yahut çizgili bel sargıları: (K:) Az der ki: Ben bu kelimeyi Arapların dilinden hiçbir şeyde işitmedim; onun Arapça bir kelime mi yoksa yabancıların dilinden mi olduğunu bilmem; fakat El-Koofeh’de çizgili bel sargıları gördüm; satılır ve deve sürücüleri ve çöl Arapları ve hizmetçiler ve en aşağı tabakadan insanlar tarafından satın alınır; onları bel sargısı olarak kullanırlar ve onları bununla adlandırırlar; tekili **فُوطَةٌ**’dir: IDrd der ki: O Arapça bir kelime değildir: (O, TA:) K’da ilâve edilmiştir: yahut o Es-Sind’in dilinden bir kelimedir: Sgh der ki, (TA,) **فوطه** Es-Sind’in dilinden bir kelimedir; **پُوتَه**’den, tam seslendirilmeyen bir damme ile, Arapçalaştırılmıştır: (O, TA:) [ve SM ilâve eder,] El-Yemen’de bizde ona **أَزْهَرِيَّة** denir: ve kullanımın çokluğu sebebiyle ondan yukarıda zikredilen fiili türetmişlerdir. (TA.) **فُوطَةٌ**’nin tasğîri ↓ **فَوَيْطَةٌ**’dir. (Har p. 294.) [Ayrıca De Sacy’nin Chrest. Arabe’sine bakınız, 2. baskı, i. 195.] ― -b2- O (çoğul) ayrıca Mısır’da El-Mahalleh ElKubrà’da dokunan, uçları çizgili, kısa peçetelere de uygulanır; bir adam yemeklerde kendisini onunla [kirlenmekten] korumak için onu dizlerinin üzerine koyar [ve yıkandıktan sonra eller onunla silinir]. (TA.)

فُوطِىٌّ
**فُوطِىٌّ** ذ Mavi; fakat berrak bir mavilikte değil. (TA.)

فُوَيْطَةٌ
**فُوَيْطَةٌ** ذ **فُوطَةٌ**’nin tasğîridir, ona bak.

فَوَّاطٌ
**فَوَّاطٌ** ذ **فُوَط**’un—**فُوطَةٌ**’nin çoğulunun—dokuyucusu yahut satıcısı. (TA.)

مُفَوَّطٌ
**مُفَوَّطٌ** ذ Bir **فُوطَة** ile giydirilmiş yahut giyinmiş adam. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَاطَ
فَاطَ ( w ) -  فُوْطَة [ 3t ] , ( pl. فُوَط [ 9 ] ),
a.  Napkin; towel.

b.  [ coll. ], Pocket handkerchief.

فُوْطِيّ
فُوْطِيّ [ 3yi ],
a.  Blue.

##### Türkçe

فَاطَ
فَاطَ ( w ) - **فُوْطَة** [ 3t ] , ( çoğ. **فُوَط** [ 9 ] ),
a. Peçete; havlu.

b. [ toplu isim ], cep mendili.

فُوْطِيّ
**فُوْطِيّ** [ 3yi ],
a. Mavi.
