# فوق — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D9%82/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: فوق

ف و ق
ما بقي في كِنانتي إلّا سَهْمٌ أفْوَقُ، وهو الذي في إحدى زنمتيه كسر أو ميل وفوّق السهم‏:‏ جعل الوتر في فوقه عند الرمي‏.‏
وتقول‏:‏ لازلت للخير موفّقاً وسهمك في الكرم مفوّقاً‏.‏
وفوّقه‏:‏ جعل له فوقاً‏.‏
وفاقه‏:‏ كسر فوقه‏:‏ وفاق قومه‏:‏ فضلهم‏.‏
ورجل فائق في العلم وهو يتفوّق على قومه‏.‏
وفوّقته عليهم‏:‏ فضّلته‏.‏
وأفاق فلان من المرض واستفاق‏.‏
وفلان مدمن لا يستفيق من الشّراب‏.‏
وتفوّق الفصيل أمّه‏:‏ رضعها فواقاً فواقاً وفوّقه الرّاعي‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تفوّقت الماء‏:‏ شربته شيئاً بعد شيء وتفوّقت مالي‏:‏ أنفقته على مهل‏.‏
قال‏:‏ تفوّقت مالي من طريف وتالد تفوّقي الصهباء من حلب الكرم وتفوّقت وردي‏:‏ أخذته قليلاً قليلاً‏.‏
وأتيته فيقة الضحى وميعته وخرجنا بعد أفاويق من الليل‏.‏
ومجّت السحابة أفاويقها‏.‏
وأرضعني أفاويق بره‏.‏
وفوّقني الأماني‏.‏
وما أقام عنده إلا فواق ناقة وفيقة ناقة أي قليلاً وذلك أن الناقة تحلب في اليوم خمس مرات أو ست مرات فما اجتمع بين الحلبتين فهو فيقة‏.‏
‏"‏ وما بللت منه بأفوق ناصل ‏"‏‏.‏
ويقولون‏:‏ رمينا فواقاً واحداً أي رشقاً‏.‏
وأقبل على أفواق نبلك‏.‏
قال عبيد‏:‏ ويقال‏:‏ له من كذا سهم ذو فوق أي حظّ كامل‏.‏
وسهم أفوق أي ناقص‏.‏
ويقال للرّجل إذا أخذ في فنّ من الكلام‏:‏ خذ في فوق أحسن منه‏.‏
وارجع إن شئت في فوقي أي كما كنّا عليه من المؤاخاة‏.‏
قال‏:‏ هل أنت قائلة خيراً وتراكة شراً وراجعة إن شئت في فوقي وكان فلان لأول فوقٍ أي أول مرميٍّ وهالك‏.‏
قال أمية‏:‏ دار قومي بمنزل غير ضنك من يردنا يكن لأول فوق ويقال لمن مضى ولم يرجع‏:‏ ما ارتدّ على فوقٍ‏.‏
وفعلت فعلة لا ترتد على فوق‏.‏
وأفاق الزمان‏:‏ جاء بالخصب بعد الضيق‏.‏
قال الأعشى‏:‏ المهينين ما لهم في زمان السّ - وء حتى إذا أفاق أفاقوا

### Türkçe

ف و ق
Benim sadağımda ancak bir **سَهْمٌ أفْوَقُ** kaldı; o, iki **زنمة**sinden birinde kırık yahut eğrilik bulunan şeydir. **فوّق السهم**: atış sırasında kirişi onun **فوق**una yerleştirdi.

Ve dersin ki: “Hayır için durmadan **موفّقاً** oldun; senin okun da keremde **مفوّقاً** (oldu).”

**فوّقه**: ona bir **فوقاً** yaptı.

**فاقه**: onun **فوق**unu kırdı. **فاق قومه**: onlara üstün geldi.

İlimde üstün olan bir adam; o, kavmi üzerine **يتفوّق** eder.

**فوّقته عليهم**: onu üstün kıldım.

Falan hastalıktan **أفاق** etti ve **استفاق** etti.

Falan içkiye düşkündür; içkiden **يستفيق** etmez.

**تفوّق الفصيل أمّه**: onu **فواقاً فواقاً** emdi; çoban da onu **فوّقه** etti.

Mecazdan: **تفوّقت الماء**: onu şeyden sonra şey olarak içtim. **تفوّقت مالي**: onu ağır ağır harcadım.

Dedi ki:
تفوّقت مالي من طريف وتالد
تفوّقي الصهباء من حلب الكرم
Ve **تفوّقت وردي**: onu az az aldım.

Ona kuşluğun **فيقة**sinde geldim ve onu geciktirdim; geceden **أفاويق**lerden sonra çıktık.

Bulut **أفاويق**lerini püskürttü.

Bana onun iyiliğinin **أفاويق**lerini emzirdi.

Emeller beni **فوّقني** etti.

Onun yanında ancak bir deve **فواق**ı ve bir deve **فيقة**si kadar kaldı; yani az. Bu, devenin günde beş kere yahut altı kere sağıldığı içindir; iki sağım arasında toplanan şey **فيقة**dir.

“Ve ondan bir **أفوق ناصل** ile bile ıslatmadım.”

Derler ki: “Bir **فواقاً** attık” yani bir atış.

Oklarının **أفواق**larına yönel.

Ubeyd dedi ki: Ve denir ki: “Onun için şundan **سهم ذو فوق** vardır” yani tam bir pay.

Ve **سهم أفوق** yani eksik.

Ve bir adama, sözün bir sanatına giriştiği zaman denir ki: “Ondan daha güzel bir **فوق**a gir.”

Ve istersen benim **فوقي**me dön; yani kardeşlikten üzerinde bulunduğumuz hâle.

Dedi ki:
هل أنت قائلة خيراً وتراكة شراً
وراجعة إن شئت في فوقي
Ve falan, ilk **فوقٍ** için idi; yani ilk atılan ve helâk olan.

Ümeyye dedi ki:
دار قومي بمنزل غير ضنك
من يردنا يكن لأول فوق
Ve gidip dönmeyen kimse için denir ki: “Bir **فوقٍ** üzerine geri dönmedi.”

Bir iş yaptım ki bir **فوق** üzerine geri dönmez.

**أفاق الزمان**: darlıktan sonra bollukla geldi.

A‘şâ dedi ki:
المهينين ما لهم في زمان السّ - وء
حتى إذا أفاق أفاقوا
