# فوق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: فوق

فَوْقَ: نقيض تحتَ. وقوله تعالى: "إنَّ الله لا يستَحيِي أن يضربَ مثلاً ما بعوضةً فما فوقَها" قال أبو عبيدة: فما دونَها، أي أعظم منها، يعني الذُباب والعنكبوت. وفاقَ الرجل أصحابه يفوقُهُمْ، أي عَلاهُم بالشرف. وفاقَ الرجلُ فُواقاً، إذا شخصت الريحُ من صَدره. وفلانٌ يَفوقُ بنفسه فُؤُوقاً، إذا كانت نَفْسه على الخروج، مثل يَريقُ بنفسه. والفوقُ: موضع الوتَر من السهم، والجمع أفواقٌ وفوقٌ. تقول: فُقْتُ السهمَ فانْفاقَ، أي كسرتَ فُوقَهُ فانكسر. وفَوَّقْتُهُ أي جعلت له فُوقاً. والأفْوَقُ: السهمُ المكسورُ الفوقِ. قال الأصمعي: يقال رجع فلانٌ بأفْوَقَ ناصِلٍ، أي بسهمٍ منكسرٍ لا نَصْل فيه، أي رجع بحظٍّ ليس بتمامٍ. وأفَقْتُ السهمَ، أي وضعتُ فوقَهُ في الوتَر لأرميَ به؛ وأوْفَقْتُهُ أيضاً. ولا يقال أفْوَقْتُهُ، وهو من النوادر. والفُواقُ: الذي يأخذ الإنسان عند النزع، وكذلك الريحُ التي تَشْخَصُ من صدره. والفُواقُ والفَواقُ: ما بين الحَلْبتين من الوقت. وقوله تعالى: "ما لها من فُواقٍ" يقرأ بالفتح والضم، أي ما لها من نَظرةٍ وراحةٍ وإفاقَةٍ. والفيقَةُ بالكسر: اسم اللبن الذي يجتمع بين الحَلبتين، صارت الواو ياءً لكسرة ما قبلها. قال الأعشى يصف بقرة:
حتَّى إذا فيقَةٌ في ضَرعِها اجتمعـتْجاءتْ لتُرضِعَ شِقَّ النفسِ لو رَضعا
والجمع فيق ثم أفْواقٌ، ثم أفاويقُ. قال ابن هَمام السَلولي:
وذَمُّوا لنا الدُنيا وهم يَرْضَعونهاأفاويقَ حتَّى ما يَدِرّ لها ثَعْـلُ
والأفاويقُ أيضاً: ما اجتمع في السحاب من ماء، فهو يمطر ساعة بعد ساعة. قال الكميت:
فباتَتْ تَـثِـجُّ أفـاويقُـهـاسِجالَ النِطافِ عليه غِزارا
أي تَثِجُّ أفاويقُها على الثَور الوحشيّ كسِجال النِطاف. وأفاقَتِ الناقَةُ تُفيقُ إفاقَةً، أي اجتمعت الفيقَةُ في ضَرعها، فهي مُفيقٌ ومُفيقَةٌ. والجمع مَفاويقُ. وفَوَّقَتْ الفصيلَ، أي سقيتُه اللبنَ فُواقاً فُواقاً. وتَفَوَّقَ الفصيلُ، إذا شرب اللبن كذلك. والفاقَةُ: الفقرُ والحاجةُ. وافْتاقَ الرجل، أي افتقر. ولا يقال فاقَ. والفائِقُ: مَوصِلُ العنُقِ في الرأس، فإذا طال الفائِقُ طال العنق. واسْتَفاقَ من مرضه ومن سُكْره وأفاقَ بمعنًى.

### Türkçe

**فَوْقَ**: **تحتَ**’ın zıddı. Ve O’nun (yüce) sözü: “Şüphesiz Allah, bir misal vurmayı—bir sivrisineği, artık onun üstündekini—hayâ etmez.” Ebû Ubeyde dedi: “Artık onun altındakini”; yani ondan daha büyük olanı; yani sinek ve örümceği. **وفاقَ** adam, arkadaşlarını **يفوقُهُمْ**; yani şerefte onların üstüne çıktı. Ve **وفاقَ** adam **فُواقاً**, rüzgâr göğsünden yükselip çıktığı zaman. Ve falan, kendisiyle **يَفوقُ** **فُؤُوقاً**, nefsi çıkış üzere olduğu zaman; **يَريقُ بنفسه** gibi. Ve **الفوقُ**: okun kirişten olan yeridir; çoğulu **أفواقٌ** ve **فوقٌ**. Dersin ki: **فُقْتُ** oku, derken **فانْفاقَ**; yani onun **فُوقَهُ**’unu kırdın da kırıldı. Ve **فَوَّقْتُهُ**: yani ona bir **فُوقاً** yaptım. Ve **الأفْوَقُ**: **الفوقِ**’u kırık ok. Asmaî dedi: “Falan, **بأفْوَقَ ناصِلٍ** ile döndü” denir; yani içinde **نَصْل** olmayan kırık bir ok ile; yani tamam olmayan bir pay ile döndü. Ve **أفَقْتُ** oku; yani onun **فوقَهُ**’unu kirişe koydum ki onunla atayım; ve **أوْفَقْتُهُ** de. Ve **أفْوَقْتُهُ** denmez; o nadirlerdendir. Ve **الفُواقُ**: insanın can çekişme sırasında tuttuğu şey; ve yine göğsünden yükselip çıkan rüzgâr. Ve **الفُواقُ** ve **الفَواقُ**: iki sağım arasındaki vakit. Ve O’nun (yüce) sözü: “Onun için **فُواقٍ** yoktur”; fetha ve damme ile okunur; yani onun için bir bakış, bir rahat ve bir ayılma yoktur. Ve **الفيقَةُ** (kesre ile): iki sağım arasında toplanan sütün adıdır; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle vav yâ’ya dönüştü. A‘şâ bir ineği vasfederek dedi:
حتَّى إذا **فيقَةٌ** في ضَرعِها اجتمعـتْ
جاءتْ لتُرضِعَ شِقَّ النفسِ لو رَضعا

Ve çoğul **فيق** sonra **أفْواقٌ**, sonra **أفاويقُ**. İbn Hemmâm es-Selûlî dedi:
وذَمُّوا لنا الدُنيا وهم يَرْضَعونهـا
**أفاويقَ** حتَّى ما يَدِرّ لها ثَعْـلُ

Ve **الأفاويقُ** da: bulutta sudan toplanan şey; o, saatten sonra saat yağmur yağdırır. Kümeyt dedi:
فباتَتْ تَـثِـجُّ **أفـاويقُـهـا**
سِجالَ النِطافِ عليه غِزارا

Yani, onun **أفاويقُها**’sını yaban öküzünün üzerine, damlaların kovaları gibi bol bol döker. Ve dişi deve **أفاقَتِ** **تُفيقُ** **إفاقَةً**; yani **الفيقَةُ** onun memesine toplandı; o hâlde o **مُفيقٌ** ve **مُفيقَةٌ**’dir. Çoğulu **مَفاويقُ**. Ve **فَوَّقَتْ** sütten kesilmemiş yavruyu; yani ona sütü **فُواقاً فُواقاً** içirdim. Ve yavru **تَفَوَّقَ**, sütü böyle içtiği zaman. Ve **الفاقَةُ**: fakirlik ve ihtiyaç. Ve adam **افْتاقَ**; yani fakirleşti. Ve **فاقَ** denmez. Ve **الفائِقُ**: başta boynun birleşme yeridir; **الفائِقُ** uzadığı zaman boy uzar. Ve hastalığından ve sarhoşluğundan **اسْتَفاقَ**; ve **أفاقَ** aynı mânâdadır.
