# فوه — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D9%87/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: فوه

الأفْواهُ: ما يُعالَجُ به الطيبُ، كما أنَّ التوابل ما تُعالَجُ به الأطعمة. يقال فوهٌ وأفْواهٌ، ثم أفاويُه. والفوهُ أصلُ قولنا فَمٌ، لأنَّ الجمع أفْواهٌ إلا أنهم استثقلوا اجتماع الهاءين في قولك: هذا فوهُهُ بالإضافة، فحذفوا منها الهاء فقالوا: هذا فوهُ وفو زيدٍ، ورأيت فا زيدٍ، ومررت بفي زيدٍ، وإذا أضفتَه إلى نفسك قلت: هذا فِيَّ، يستوي فيه حال الرفع والنصب والخفض، لأنَّ الواو تُقْلَبُ ياءً فتُدْغَم. وقولهم: كَلَّمْتُهُ فاهُ إلى فِيِّ، أي مُشافِهاً، ونُصب فوهُ على الحال. وإذا أفردوا لم تحتمل الواو التنوين فحذفوها وعوّضوا من الهاء ميماً فقالوا هذا فَمٌ وفَمانِ وفَمَوانِ، ولو كانت الميم عِوَضاً من الواو لما اجْتَمَعَتا. أبو زيد: فاها لِفيكَ، ومعناه الخيبةُ لك. والفَوَهُ بالتحريك: سعةُ الفَمِ. ورجلٌ أفْوَهُ وامرأةٌ فَوْهاءُ، بَيِّنا الفَوَهِ. وقد فَوِهَ يَفْوَهُ. ويقال: الفَوَهُ خروجُ الثنايا العُلى وطولها. وأفْواهُ الأزقّة والأنهار واحدتها فُوَّهَةٌ. ويقال: اقْعُدْ على فُوَّهَةِ الطريق، والجمع أفْواهٌ على غير قياس. ويقال أيضاً: إن رَدَّ الفُوَّهَةِ لشديدٌ، أي القالَة، وهو من فُهْتُ بالكلام. ومَحالَةٌ فَوْهاءُ، إذا كانت أسناتها التي يجري الرَشاءُ بينها طِوالاً. وفوَّهَهُ الله: جعله أفْوَهَ. وفاهَ بالكلام يَفوهُ: لفَظَ به. يقال: ما فُهْتُ بكلمة وما تَفَوَّهْتُ، بمعنًى، أي ما فتحت فمي بها. والمُفَوَّهُ: المِنْطيقُ. واسْتَفاهَ الرجلُ فهو مُسْتَفيهُ، إذا اشتدَّ أكله بعد ضَعْفٍ وقلة. والفَيِّهُ: الأكول، وأصله فَيْوَهٌ فأُدغم، وهو المنطيق أيضاً، والمرأةُ فَيهَّةٌ.

### Türkçe

**الأفْواهُ**: güzel kokunun kendisiyle işlendiği şey; tıpkı baharatların yiyeceklerin kendisiyle işlendiği şey olması gibi. **فوهٌ** ve **أفْواهٌ** denir, sonra **أفاويُه**. **الفوهُ**, bizim **فَمٌ** sözümüzün aslıdır; çünkü cem‘i **أفْواهٌ**’dır; ancak “izafetle: bu onun **فوهُهُ**’dur” sözünde iki **الهاء**’ın bir araya gelmesini ağır buldular da ondan **الهاء**’ı sildiler; şöyle dediler: “bu onun **فوهُ**’dur” ve “Zeyd’in **فو**’su”; “Zeyd’in **فا**’sını gördüm”; “Zeyd’in **في**’sinden geçtim”; onu kendi nefsine izafet ettiğinde “bu benim **فِيَّ**” dersin; onda ref‘, nasb ve cer hâli eşit olur; çünkü **الواو** **ياء**’a çevrilir de idğam edilir. Onların sözü: “Onunla **فاهُ**’dan **فِيِّ**’ye konuştum”, yani yüz yüze; **فوهُ** hâl olarak nasb edilmiştir. Tekil yaptıklarında **الواو** tenvini taşımazdı; onu sildiler ve **الهاء**’dan bir **ميم** ile bedel verdiler; şöyle dediler: “bu **فَمٌ**” ve “**فَمانِ**” ve “**فَمَوانِ**”; eğer **الميم** **الواو**’dan bedel olsaydı ikisi bir araya gelmezdi. Ebû Zeyd: “**فاها لِفيكَ**”; manası: sana hüsran. **الفَوَهُ** (hareke ile): ağzın genişliği. Ve **أفْوَهُ** bir adam ve **فَوْهاءُ** bir kadın; **الفَوَهِ**’i açıkça belli. Ve **فَوِهَ** **يَفْوَهُ**. Ve denir: **الفَوَهُ** üst ön dişlerin çıkıklığı ve onların uzunluğudur. **أفْواهُ** sokakların ve nehirlerin; onun bir tanesi **فُوَّهَةٌ**’dir. Ve denir: “yolun **فُوَّهَةِ**’sine otur”; cem‘i kıyas dışı olarak **أفْواهٌ**’dır. Ve ayrıca denir: “**الفُوَّهَةِ**’nin reddi şiddetlidir”, yani söz (kale); bu, “sözle **فُهْتُ**”tandır. Ve **مَحالَةٌ فَوْهاءُ**: eğer onun, aralarında ip (reşâ) yürüyen dişleri uzun olursa. “Allah onu **فوَّهَهُ**”: onu **أفْوَهَ** kıldı. **فاهَ** sözle **يَفوهُ**: onu telaffuz etti. Denir: “bir kelime ile **فُهْتُ** etmedim ve **تَفَوَّهْتُ** etmedim” (bir manada), yani onunla ağzımı açmadım. **المُفَوَّهُ**: konuşkan. Adam **اسْتَفاهَ** eder; o **مُسْتَفيهُ**’dir: zayıflık ve azlıktan sonra yemesi şiddetlendiğinde. **الفَيِّهُ**: çok yiyen; aslı **فَيْوَهٌ** idi, sonra idğam edildi; o, konuşkan da olur; kadın ise **فَيهَّةٌ**.
