# فيج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فيج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فيج

الفَيْجُ والفِيجُ: الانْتِشارُ.
وأَفاجَ القومُ في الأَرض: ذَهَبُوا وانْتَشَرُوا. وأَفاجَ في عَدْوِه: أَبطأَ؛ وأَنشد:
لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا
وهذا أَورده الجوهري في ترجمة فوج شاهداً على الإِفاجة: الإِسْراعِ والعَدْوِ.
والفَيْجُ: الجماعة من الناس؛ قال الأَزهري: أَصله فَيِّجٌ من فاجَ يَفُوجُ، كما يقال: هَيِّنٌ من هانَ يَهُونُ، ثم يخفف فيقال هَيْنٌ. والفَيْجُ: رسول السلطان على رِجْلِه؛ فارسي مُعَرَّبٌ، وقيل: هو الذي يسعى بالكتب، والجمع فُيُوجٌ؛ وقول عدي:
أَمْ كَيْفَ جُزْتَ فُيُوجاً، حَوْلَهُمْ حَرَسٌ،
ومَرْبَضاً، بابُه، بالشَّكِّ، صَرَّارُ؟
قيل: الفُيُوجُ الذين يدخلون السجن ويخرجون يَحْرُسونَ. الجوهري في ترجمة فوج: والفَيْجُ فارسي معرَّب، والجمع فُيُوجٌ، وهو الذي يَسْعَى على رجليه. وفي الحديث ذكر الفَيْجِ، وهو المُسْرعُ في مَشْيِه الذي يحمل الأَخبار من بلد إِلى بلد.
وفاجَتِ الناقةُ برجليها تَفِيجُ: نَفَحَتْ بهما من خَلْفِها؛ وناقة فَيَّاجةٌ: تَفِيجُ برجليها؛ قال:
ويَمْنَحُ الفَيَّاجَةَ الرَّفُودا
الأَصمعي: الفوائِجُ مُتَّسَعُ ما بين كلِّ مرتفعين من غِلَظٍ أَو رمْلٍ، واحدتها فائِجةٌ. أَبو عمرو: الفائِجُ البِساطُ الواسِعُ من الأَرض؛ قال حميد الأَرقط:
إِلَيْكَ، رَبّ الناسِ ذِي المَعارِجِ،
يَخْرُجْنَ مِنْ نَخْلة ذِي مَضارِجِ،
من فائِجٍ أَفْيَجَ بَعْدَ فائِجِ
وقال:
باتَتْت تُداعي قِرَباً أَفائِجَا
أَفائِجُ وأَفاوِيجُ: جمع أَفْواجٍ؛ أَي باتَتْ تُداعِي قِرَب الماءِ فَوْجاً فوجاً قد رَكِبَتْ رُؤوسها. ابن شميل: الفائجة كهيئة الوادي بين الجبلين أَو بين الأَبْرَقَينِ كهيئة الخَلِيفِ، إِلاّ أَنها أَوسَعُ، وجمعها فَوائِجُ.

### Türkçe

**الفَيْجُ** ve **الفِيجُ**: yayılma.

Kavim **أَفاجَ** etti (yani) yerde: gittiler ve yayıldılar. Ve koşusunda **أَفاجَ** etti: yavaşladı; ve (şu beyit) okundu:
لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا

Bunu el-Cevherî, **فوج** maddesinde, **الإِفاجة**’ye (yani) hızlanmaya ve koşmaya şahit olarak zikretmiştir.

**الفَيْجُ**: insanlardan topluluk; el-Ezherî dedi: aslı, **فاجَ يَفُوجُ**’dan **فَيِّجٌ**’dir; nitekim **هانَ يَهُونُ**’dan **هَيِّنٌ** denir; sonra hafifletilir de **هَيْنٌ** denir.

**الفَيْجُ**: sultanın yaya elçisi; Farsça muarrebdir; ve denildi ki: o, mektuplarla koşandır; çoğulu **فُيُوجٌ**’dur; ve Adî’nin sözü:
أَمْ كَيْفَ جُزْتَ فُيُوجاً، حَوْلَهُمْ حَرَسٌ،
ومَرْبَضاً، بابُه، بالشَّكِّ، صَرَّارُ؟

Denildi ki: **الفُيُوجُ**, zindana girip çıkan, koruyan kimselerdir. el-Cevherî **فوج** maddesinde: **الفَيْجُ** Farsça muarrebdir; çoğulu **فُيُوجٌ**’dur; ve o, ayakları üzerinde koşandır. Hadiste **الفَيْجِ** zikredilmiştir; o, yürüyüşünde hızlı olan, haberleri bir beldeden bir beldeye taşıyandır.

Dişi deve, iki ayağıyla **فاجَتْ** eder, **تَفِيجُ**: onlarla arkasından savurdu; ve **فَيَّاجةٌ** dişi deve: iki ayağıyla **تَفِيجُ** eder; (şu beyitte) dedi:
ويَمْنَحُ الفَيَّاجَةَ الرَّفُودا

el-Asma‘î: **الفوائِجُ**, her iki yükselti arasındaki geniş olan şeydir; sertlikten yahut kumdan; tekili **فائِجةٌ**’dir. Ebû Amr: **الفائِجُ**, yerden geniş yaygıdır; Humeyd el-Arkat dedi:
إِلَيْكَ، رَبّ الناسِ ذِي المَعارِجِ،
يَخْرُجْنَ مِنْ نَخْلة ذِي مَضارِجِ،
من فائِجٍ أَفْيَجَ بَعْدَ فائِجِ

Ve dedi:
باتَتْت تُداعي قِرَباً أَفائِجَا

**أَفائِجُ** ve **أَفاوِيجُ**: **أَفْواجٍ**’ın çoğuludur; yani su kırbalarını bölük bölük çağırıp durdu; başlarına binmiş (olduğu hâlde). İbn Şümeyl: **الفائجة**, iki dağ arasında yahut iki **أَبْرَقَينِ** arasında vadi gibi bir şekildedir; **الخَلِيفِ** şekli gibi; ancak o daha geniştir; çoğulu **فَوائِجُ**’dir.
