# فيد (ف-ي-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ي - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanımdadırlar.

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi, iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّة** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde, kartalın iki kanadının iki **فَوْد**’u; ve **خُفاف** dedi ki:
Ne zaman ki iki **فَوْد**’unu bir kalkmışın sırtına bırakırsın

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: çölde bir menzil.
**الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
**الفَيّادُ** erkeklerden: gücü yettiği bir şeyden neyi sararsa sarar da onu yer; ve şu şiiri okudu:
Ve o, kırıp-parçalayan **الفَيّادة** ile değildir
**الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınan.
**الفائدة**: Allah’ın kullara faydalandıkları ve yeni edindikleri hayırdan ifâde ettiği şey; ve bizden onun için bir **فائدة** fayda etti; çoğulu **الفوائد**’dir.
Ve denir: Falanca hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti.
Ve **الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’si, yani onun tutuşması sebebiyle adlandırıldı.
Ve adama **فُئِدَ** olundu; o da **مَفؤود**’dur; yani **فُؤاده**’nda bir hastalık ona isabet etti.
Ve kavim **وافتأَدَ** etti: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
Ve ben ateşi **فَأَدْتُ**: odununu harladım; **المَفأَدُ**: harlanan yer; **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
Ve ben eti **فَأَدْتُ**: onu kızarttım; dedi ki:
İçkinin şişi; onu **مُفَتَأَدِ** yanında unuttular

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِد**’dir; o, bir fetihte yahut bir davada yahut bir işte kavminden bir hükümdara gelen kimsedir; kavim de onu **أوفَدوه** etti.
**الوافدُ** develerden ve **القَطَا**’dan ve başkalarından: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Ve dağ keçileri dağların üstünde **تَوَفَّدَتِ**; yani göründüler/yükseldiler.

**دف**:
Bir kapta ve benzerinde sütü **استَوْدَفْتُ**: başını açtığımda ve üzerine çıktığımda; ve olur ki onun üstüne süt yahut su dökersin; **العجّاج** dedi ki:
Onu iki yıl kapladı, sonra **استَوْدَفا**

**دفأ دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddı.
**الدِّفْءُ**: seni ısıtan şey; ve **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** (fa‘il vezninde): kendisini ısıtan şeyi giymiştir; ve ahmağa denir: o, elbette **دَفِئُ الفؤاد**’dır.
**وادَّفَيْتُ** ve **استَدْفيتُ**: yani beni ısıtanı giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ**.
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazın olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): **الدِّفءُ**’ün kendisidir; ancak **ألدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ**’e benzer bir isim gibidir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ**’ya benzer; ve bu bâbdan hemze olmayan şeylerdendir: **الأَدفَى**’nın masdarı; ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: o, iki kanadı ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön tüyleri uzun olan; **الطرماح** dedi ki:
Baldırı bükük, kanadı **أَدْفَى**; sanki o, göçenlerden sonra evde bağlanmış
Ve dağ keçilerinden **الأَدْفَى**: iki boynuzu uzayan ve sırtının üstü pek çok uzayan.
Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: yürüdüğünde neredeyse başını hörgücünün sırtına koyacak olan uzun boyunlu; bununla birlikte uzun sırtlı.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı suyla karıştırmak; böylece ıslanır; ondan dersin: onu **دُفتُه** ettim ve onu **أَدَفْتُه** ettim.
Ve zeytinden **الدِّيافيُّ**: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispetlidir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
**الفِداءُ**: kendisiyle fidye verdiğin ve fidyeleştiğin şeydir; fiil **الافتِداء**’dır; ve onu **فَدَّيْتَه** **تَفدِيةً**: ona “**أَفديك**” dedin.
Ve kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü/siperlendi; ve onu **تَفَدَّيْتُه** ve onu **فَدَّيتُه** birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan ve arpadan ve başkalarından yiyeceğin topluluğu; o, **الأَنبار**’dır; çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فادَ يَفيدُ فَيْداً، أي تَبَخْتَرَ. ورجلٌ فَيَّادٌ، وفَيَّادَةٌ أيضاً. والفَيَّادُ: ذكر البوم، ويقال الصدى. والفائدةُ: ما استفدت من علمٍ أو مالٍ. تقول منه: فادَت له فائدةٌ. أبو زيد: أفَدْتُ المالَ: أعطيته غيري. وأفَدْتُهُ: اسْتَفَدْتُهُ. وفادَ المالُ لفلانٍ يَفيدُ، أي ثَبَتَ له. وفادَهُ يَفيدُهُ، أي دافَهُ. وقال كثير:
يُباشِرونَ فَأرَ المِسْكِ في كلِّ مَهْجَعٍويَشْرَقُ جـادِيٌّ بـهـنَّ مَـفِـيدُ
أي مَدوفٌ. والفَيْدُ: الزعفران المَدوفُ. والفَيْدُ: الشَعَرُ الذي على جَحْفَلة الفرس.

##### Türkçe

**فادَ** **يَفيدُ** **فَيْداً**: yani salınarak yürüdü, çalımlandı. Ve **رجلٌ فَيَّادٌ**, ve ayrıca **فَيَّادَةٌ**. Ve **الفَيَّادُ**: baykuşun erkeği; ve **الصدى** denilir. Ve **الفائدةُ**: ilimden veya maldan elde ettiğin şeydir. Ondan şöyle dersin: Ona bir **فائدةٌ** **فادَت**. Ebû Zeyd: **أفَدْتُ المالَ**: onu başkasına verdim. Ve **أفَدْتُهُ**: onu elde ettim. Ve **فادَ المالُ لفلانٍ يَفيدُ**: yani ona sabit oldu. Ve **فادَهُ يَفيدُهُ**: yani onu itti. Kesîr dedi ki:
يُباشِرونَ فَأرَ المِسْكِ في كلِّ مَهْجَعٍويَشْرَقُ جـادِيٌّ بـهـنَّ مَـفِـيدُ
yani **مَدوفٌ**. Ve **الفَيْدُ**: dövülmüş safrandır. Ve **الفَيْدُ**: atın dudağı üzerindeki kıllardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ف ( وايء )
دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد .
دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في
الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها .
قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها وأصوافها ، أراد ما يَلْبَسون منها ويبْتَنون .
وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : هذا رجل دَفْآنُ وامرأة دَفْأَى ويوم دَفِيءٌ وليلة دفيئة ، وكذلك بيت دَفِيء ، وغرفة دفِيئةٌ على فَعيل وفعيلة .
أبو عبيد عن الأموي : الدّفء عند العربِ نِتاجُ الإبل وأَلبانها والإنتفاع بها من قول الله عزّ وجلّ : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 ) ، قال وقال الأصمعي : الإبل المدْفآت : الكثيرة الأوبار .
وقال ابن السكيت : إبلٌ مُدْفَأَة بهذا المعنى .
قلت : المُدْفَآتُ جَمْعَ المُدْفَأَةِ .
قال الشماخ :
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ
فأمَّا الإبل المُدْفِئة فهي الكثيرة ، لأن بعضَها يُدْفِىءُ بعضاً بأنفاسها .
وقال ابن السكّيت . يقال : ما كانَ الرَّجُلُ دَفْآنَ وَلَقَدْ دَفِىء ، وما كان البيتُ دَفِئاً ولقد دَفُؤَ .
ابن الأعرابيّ : الدَّفَئيُّ والدَّثَئيُّ من الأمطار : وقتُه إذا قاءت الأرضُ الكَمْأَةَ ، وكلُّ مِيرَةٍ حُمِلَتْ في قُبُل الصَّيفِ فهي دَفيئيَّةٌ .
الأصمعيّ : ثوب ذو دِفْءٍ ، وذو دفاءة ، ويقال : ما عليه دِفْءٌ ، ولا يقال : ما عليه دَفَاءةٌ ويكون الدّفء السخونةَ ، ويقال : اقْعُد في دِفءِ هذا الحائط أي في كِنِّه .
وقال الليث : يقال ادَّفَيْتُ واستدفيت أي لبست ما يُدْفِئُني ، قال : وهذا على لغة من يترك الهمز .
قال : والدَّفَاءُ مهموزٌ مَقْصورٌ هو الدِّفْء نفسه إلاَّ أن الدِّفْء كأنه اسمٌ شِبْهُ الظَّمْء والدَّفَأُ شِبْهُ الظَّمَأ ، ومِمَّا لا همز فيه من هذا الباب .
قال الأصمعيّ : كَبْشٌ أَدْفى وهو الذي يَذْهب قَرْنُه قِبلَ ذَنَبِه ، ورَجل أَدْفَى إذا كان في صلبه احْدِيدَابٌ .
وقال ابن الأعرابي : أَدْفَى الظَّبْيُ إذا طال قَرْناه حتى كادا يَبْلُغان مُؤَخَّرَه .
وقال الليث : الأدْفَى من الطَّير ما طالَ جَناحاهُ من أُصول قَوادِمه ، وطَرَفُ ذَنَبِه ، وطالتْ قَادِمة ذَنبِه ، وقال الطرماح يصف الغراب فقال :
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ
قال : والدَّفْو من النجائب الطويلةُ العُنُقِ
إذا سارتْ كادَتْ تضع هامَتَها على ظَهْر سَنَامِها وتكون مع ذلك طَويلةَ الظهر .
أبو عبيد عن ابن زيد : الدَّفْواءُ من المِعزَى التي انْصَبَّ قَرناها إلى طَرَفيّ عِلْبَاويْها .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في بعض أسفاره أبصر شجرةً دَفْواء تسمى ذَاتَ أنْواطٍ لأنه كان يُناطُ بها السلاحُ وتُعْبَدُ ، والدفواء العظيمة الظليلة وتكون المائلة .
وفلان فيه دَفَأٌ أي انْحِنَاءٌ ، والدجال فيه دَفَأٌ .
فأد : أبو زيد : فَأَدْتُ الصيدَ أَفْأَدُه فَأْداً إذا أصبتَ فُؤاده ، قال : وفَأَدتُ الخُبْزةَ أَفْأَدُها فَأْداً إذا خَبْزتَها في المَلَّةِ ، والفئيد ما شُوِي وخُبِزَ على النار ، والمِفْأدُ ما يخبَزُ ويُشْوَى به .
أبو عبيد : فأَدْتُ اللحمَ إذا سوَّيتَه والمِفْأَدُ السَّفُّودُ وأنشد :
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي
قلت : ويقال له : المِفآدُ على مِفْعالٍ أيضاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الْمفْؤُودُ الضعيفُ الفُؤاد الجَبان مثل : المنْخُوب ، والفَئيدُ النار نفسها قال لبيد :
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ
وقال الليث : سمى الفُؤاد فؤاداً لِتَفَؤّدِه ، وافْتَأد القومُ ، إذا أوْقدوا نَاراً ، والمُفْتَأَدُ موضع الوَقودِ .
قال النابغة :
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ
وفئد الرجلُ أصابه داءٌ في فؤاده .
فيد : قال الليث : الفائدةُ ما أفاد اللَّهُ العبدَ من خير يستفيده ويَسْتحدِثُه ، وقد فادتْ له من عندنا فائدة وجمعها الفوائِد .
وقال ابن شميل يقال : إنهما ليتفايدانِ بالمال بينهما أي يُفيدُ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه والناس يقولون : هما يَتَفَاوَدان العلمَ أي يفيدُ كل منهما صاحبَه .
أبو عبيد عن الكسائي : أفدتُ المالَ أعطيتُه غيري وأفدتُه استفدته ، وقال أبو زيد مثله ، وأنشد للقتال :
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ
أي مستفيدُ مالٍ ، وفاد المالُ نفسُه يَفيد : إذا ثَبَتَ له مالٌ والاسم الفائدة .
وقال أبو زيد : والتَّفَيُّد : التَّبَخْتُر ، وقد تفَيَّد ، وهو رجل فَيَّادٌ ومُتَفَيِّد .
وقال الليث : الفَيّادُ من الرجال هو الذي يَلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شيء وأنشد :
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل
وقال غيره : الفَيَّادَة الذي يَفيدُ في مِشيته ،
والهاء دخلت في نعت المذكر مبالغة في الصفة . وقال عمرو بن شاس : في الإفادة بمعنى الإهلال فقال :
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ
أفدتها : نحرتها وأهلكتُها من قولك : فَادَ الرجلُ إذا ماتَ ، وأفدتُه أنا ، وأراد بقوله : بِذي أَوَدٍ : قِدْحاً مِن قِداح الميْسر يقال له : مُسْبِلٌ ، جيش المناقِدِ ، خفيف التَّوَقَان إلى الفَوْزِ .
( فود فيد ) : أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَوْدُ : الموت وقد فاد يفيدُ ، ومنه قول لبيد :
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ
وقال ابن السكيت : فادَ يَفُود إذا ماتَ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الفَوْد الموتُ ، والفَيد الشّعرات فوق جَحْفلة الفَرَسِ ؛ وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي عن ابن أحمد البَرْبَريّ عن عبيد الله بن محمد اليزيدي قال : قلت : للمؤَرّجِ لم اكْتَنَيْتَ بأبي فَيْد ؟ فقال : الفيدُ مَنزلٌ بطريق مَكة ، والفيد وَرْدُ الزّعفران .
أبو عبيد : الفَيَّادُ الذكر من البُوم .
وقال ابن الأعرابي : فَيَّدَ الرجلُ : إذا تَطَيَّرَ من صَوْتِ الفَيَّاد .
وقال الأعشى :
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها
وقال الليث : الفَوْدان واحدهما فَوْد ، وهو مُعظم شعر اللِّمّة مما يلي الأُذَن ، قال : وكذلك فود جَناحَيْ العُقَاب .
وقال خُفَاف :
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ
أبو مالك : الفَوْد والحيْدُ ناحية الرأس .
قال الأغلب :
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا
قلت : الفَوْدان قَرْنا الرَّأس وناحِيَتاه ، والفودان العِدْلان ، وقال معاوية للبيد : كم عطاؤُك ؟ قال : ألفان وخمسمائة ، فقال : ما بالُ العِلاوةِ بين الفَوْدَيْن ؟ وفَوْد الخِباءِ ناحيتاه ، ويقال : تَفَوّدت الأَوْعَالُ فوق الجبال أي أَشْرَفَتْ .
دوف ديف : يقال : دَافَ الطَّيبَ في الماء يَدُوفه دَوْفاً فهو دَائِفٌ ، والطِّيبُ مَدُوف .
قال الأصمعيّ : وفادهُ يَفودُه مثله ، وقال كثير :
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ
أي مُدوف ، يصف الجواري ، وَدِيافُ : قريةٌ بالشام تنسب إليها النجائب ، وقال امرؤ القيس :
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا
ودف : أبو عبيد عن الفراء : وَدَفَ الشَّحمُ ونحوه يَدِفُ إذا سالَ ، وقد استَوْدَفْتُ الشّحْمة إذا استقطرتها .
ويقال للأرض كلها : وَدَفَةٌ واحدة خِصْباً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للروضة : وَدَفَةٌ وَوَدِيفة ، قال : والأُدافُ والأُذاف بالدال والذال فَرْج الرجل ، وأنشد غيره :
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا
قلت قيل : له أَدَافٌ لما يَدِف منه ، أي يَقْطُر من المَنِيِّ والمَذْيِ والبَوْل وكان في الأصل وُدَافاً فَقُلِبَتِ الواو همزةً لانضمامها كما قال الله تعالى :
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) وهو في الأصل وُقِّتَتْ .
( ودف ) : وقال ابن الأعرابي يقال لِبُظَارة المرأة : الوَدَفَة والوَذَفَة والوَزَرَةُ .
وفد : قال الله جلّ وعزّ : ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) .
قيل : الوَفْدُ الركبانُ المكَرَّمون .
وقال الأصمعيّ : وَفَد فلانٌ يَفِدُ وِفادةً إذا خرجَ إلى مَلِكِ أو أَمير ؛ والوَفْد جمعُ الوَافِد .
ويقال : وَفَّدَه الأميرُ إلى الأمير الذي فوقه ، وأوْفَد فلانٌ إيفاداً إذا أشرَف .
ويقال للفرس : مَا أَحْسَن ما أَوْفَدَ حارِكهُ أيْ أشْرفَ ، وأنشد في شعره فقال :
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا
ويقال : رأيتُ فلاناً مُسْتَوفِداً في قِعْدَتِه ومُستَوْفِزَا إذا قَعَدَ قُعوداً مُنْتَصِباً غيرَ مُطمئنّ ، وأَمْسَيْنا على أوْفَادٍ أي على سَفَرٍ ، قد أَشْخَصَنا أي أَقْلَقَنَا .
أفد : يقال : أفِد الأمرُ يَأَفَدُ أَفَداً إذا دَنَا وأَسْرع ، والأَفَدُ العَجَلةُ وقد أَفِدَ تَرَحُّلنا واسْتَأْفد أي دَنا وعَجِل .
وقال النَّضر : أَسْرِعوا فَقَدْ أَفِدْتم أي أَبْطَأْتُم .
والأفْدَةُ التَّأْخِيرُ .
ابن السكيت عن الأصمعي : امرأةٌ أَفِدَةٌ أي عَجِلةٌ .
فدى : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس : قال : المُفَاداةُ أنْ تَدْفعَ رجُلاً وتأخذَ رَجُلاً ، والفِداءِ أن تَشْتَرِيه ، فديتُه بمالي فِداء وفديتُه بنفسي .
وقال الله جلّ وعزّ :
) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) .
قرأ ابن كثير وأبو عمرو وابن عامر : ( أسارى ) بأَلفٍ ( تَفْدُوهم ) بغير أَلِفٍ ، وقرأ نافع وعاصم والكسائي ويعقوب
الحَضْرمي : ( أُسارى تفادوهم ) بأَلِفٍ فيهما ، وقَرَأَ حمزة ( أَسْرَى تَفْدوهم ) بغير أَلِفٍ ، وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم عن نصير بالرازي .
يقال : فَادَيْتُ الأسيرَ وفادَيْت الأُسارى هكذا تقول العرب .
ويقولون : فَدَيْتُه بأبي وأمي وفَدَيْتُه بمالي كأنّه اشتريتَه بِه وخلصته بِه إذا لم يكن أسيراً ؛ وإذا كان أسيراً مملوكاً قلتَ : فاديتُه وكان أخي أسيراً ففادَيْتُه ، كذا تقوله العربُ .
وقال نُصَيْبٌ :
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ
قال وإذا قلت : فدَيْتُ الأسيرَ فهو أيضاً جائز بمعنى فَدَيْتُه مما كان فيه أي خلَّصتُه منه ، وفَاديْتُ أحسنُ في هذا المعنى .
وقال الله جَلّ وعَزّ : ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) أي جعلنا الذبح فِداء له خلَّصْناهُ به من الذَّبْح .
وقال أبو مُعَاذ : مَن قرأ تفدوهم فمعناه تشتروهم من العدوّ وتنقذوهم ، وأمّا تفادوهم فيكون معناه تماكسون مَن هم في أيديهم في الثمن ويماكِسُونكم .
وقال الفراء : العربُ تَقْصر الفِدا وتمدُّه يقال : هذا فِداؤك وفِداك ، وربما فتحوا الفاء ، إذا قَصَرُوا فقالوا : فَداك وقال في موضع آخر : من العرب من يقول : فَدًىَ لك : فيفتح الفاء ، وأكثر الكلام كَسْرُ أَوَّلها وقصرها .
وقال النابغة :
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي
أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَداء ممدود جماعة الطعام من الشعير والتمر ونحوه وأنشد :
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ
وقال شمر : الفَداءُ والجُوخان واحدٌ ، وهو مَوْضِعُ التَّمرِ الذي يُبَسَّرُ فيه قال وقال بعض بني مُجاشِع : الفَداء التَّمْر ما لم يُكْنَزْ . وأنشد :
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْدَى الرجلُ إذا باع التَّمر وأَفْدَى إذا عَظُم بَدنُه .

##### Türkçe

د ف ( **وايء** )
**دفأ** ، **دفى** ، **دوف** ، **ديف** ، **فدى** ، **ودف** ، **وفد** ، **أفد** ، **فود** ، **فيد** ، **فأد** .
**دفأ** **دفا** : Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) . **الفراء** dedi: **الدِّفْءُ** mushaflarda **الدَّال** ve **الفَاء** ile yazıldı; eğer ref‘te **واو** ile, cerde **ياء** ile ve nasbda **ألف** ile yazılsaydı doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etme ve hemzenin i‘rabını ondan önceki harfe nakletme üzerinedir.
Dedi: ve **الدِّفء** onun yünlerinden, kıllarından ve yapağılarından faydalanılan şeydir; ondan giyindikleri ve döşendikleri şeyi kastetti.
Ve bana **المنذريّ** **الحراني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi; dedi: denir: bu bir adam **دَفْآنُ**’dur, bir kadın **دَفْأَى**’dır; bir gün **دَفِيءٌ**’dür, bir gece **دفيئة**’dir; aynı şekilde bir ev **دَفِيء**’dir; ve bir oda **دفِيئةٌ**’dir; **فعيل** ve **فعيلة** üzere.
**أبو عبيد** **الأموي**’den: **الدّفء** Araplar katında develerin yavrulaması ve sütleri ve onlardan faydalanmadır; Allah عزّ وجلّ’ün sözüne dayanarak: ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 ) . Dedi ve **الأصمعي** dedi: **الإبل المدْفآت**: yünleri çok olanlardır.
Ve **ابن السكيت** dedi: bu mânâ ile **إبلٌ مُدْفَأَة**.
Dedim: **المُدْفَآتُ** , **المُدْفَأَةِ**’nin cem‘idir.
**الشماخ** dedi:
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ
Ama **الإبل المُدْفِئة** ise çok olanlardır; çünkü bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır.
Ve **ابن السكّيت** dedi: denir: adam **دَفْآنَ** değildi, ama gerçekten **دَفِىء** oldu; ev **دَفِئاً** değildi, ama gerçekten **دَفُؤَ** oldu.
**ابن الأعرابيّ**: yağmurlardan **الدَّفَئيُّ** ve **الدَّثَئيُّ**: vakti, yer **الكَمْأَةَ**’yi kustuğu zamandır; ve yazdan önce taşınan her **مِيرَةٍ** **دَفيئيَّةٌ**’dir.
**الأصمعيّ**: **ثوب ذو دِفْءٍ** ve **ذو دفاءة**; ve denir: onun üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; “onun üzerinde **دَفَاءةٌ** yoktur” denmez. Ve **الدّفء** sıcaklık olur; ve denir: bu duvarın **دِفءِ**’ünde otur, yani onun sığınağında.
Ve **الليث** dedi: denir: **ادَّفَيْتُ** ve **استدفيت**; yani beni ısıtan şeyi giydim. Dedi: bu, hemzeyi terk edenin dili üzerinedir.
Dedi: ve **الدَّفَاءُ** hemzeli, maksûr olup **الدِّفْء**’ün kendisidir; ancak **الدِّفْء** sanki **الظَّمْء** benzeri bir isimdir, **الدَّفَأُ** ise **الظَّمَأ** benzeridir; ve bu bâbdan hemzesiz olanlardandır.
**الأصمعيّ** dedi: **كَبْشٌ أَدْفى**: boynuzu kuyruğunun önüne giden koçtur; ve bir adam **أَدْفَى**: belinde bir kamburluk olduğunda.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **أَدْفَى الظَّبْيُ**: boynuzları uzayıp neredeyse arkasına ulaşacak olduğunda.
Ve **الليث** dedi: kuşlardan **الأدْفَى**: kanatları ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; ve kuyruğunun ön kısmı uzayan. Ve **الطرماح** kargayı vasfederek dedi:
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ
Dedi: ve **الدَّفْو** uzun boyunlu seçkin develerdendir;
yürüdüğünde başını hörgücünün sırtına koyacak gibi olur; bununla beraber sırtı uzun olur.
**أبو عبيد** **ابن زيد**’den: keçilerden **الدَّفْواءُ**: iki boynuzu iki **عِلْبَاويْها**’sının uçlarına doğru inen.
Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) seferlerinin bazısında **ذَاتَ أنْواطٍ** denilen **دَفْواء** bir ağaç gördü; çünkü silah ona asılır ve ona ibadet edilirdi. Ve **الدفواء** büyük, gölgeli olandır; ve eğik olur.
Ve falanda **دَفَأٌ** vardır; yani bir eğrilik; ve Deccal’da **دَفَأٌ** vardır.

**فأد** : **أبو زيد**: **فَأَدْتُ الصيدَ أَفْأَدُه فَأْداً**: onun **فُؤاده**’ni vurduğunda. Dedi: ve **فَأَدتُ الخُبْزةَ أَفْأَدُها فَأْداً**: onu **المَلَّةِ** içinde pişirdiğinde. Ve **الفئيد** ateş üzerinde kızartılan ve pişirilendir; ve **المِفْأدُ** onunla pişirilen ve kızartılandır.
**أبو عبيد**: **فأَدْتُ اللحمَ**: onu pişirdiğinde; ve **المِفْأَدُ** şiştir. Ve okudu:
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي
Dedim: ona **المِفآدُ** da denir; **مِفْعالٍ** üzere de.
**أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den: **الْمفْؤُودُ** zayıf yürekli, korkak; **المنْخُوب** gibi. Ve **الفَئيدُ** ateşin kendisidir. **لبيد** dedi:
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ
Ve **الليث** dedi: **الفُؤاد** ona **فؤاداً** diye adlandırıldı, onun **تَفَؤّدِه**’inden dolayı. Ve **افْتَأد القومُ**: bir ateş yaktıklarında. Ve **المُفْتَأَدُ** yakıt yeridir.
**النابغة** dedi:
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ
Ve **فئد الرجلُ**: kalbinde bir hastalık ona isabet etti.

**فيد** : **الليث** dedi: **الفائدةُ** Allah’ın kula hayırdan faydalandırdığı, ondan fayda edindiği ve yeni edindiği şeydir. Ve bizden ona bir **فائدة** geldi; cem‘i **الفوائِد**’dir.
Ve **ابن شميل** dedi: denir: ikisi aralarında malla **ليتفايدانِ**; yani her biri arkadaşına fayda verir. İnsanlar derler: ikisi ilmi **يَتَفَاوَدان**; yani her biri arkadaşına fayda verir.
**أبو عبيد** **الكسائي**’den: **أفدتُ المالَ**: onu başkasına verdim; ve **أفدتُه**: onu elde ettim. Ve **أبو زيد** bunun benzerini dedi. Ve **القتال**’dan okudu:
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ
Yani mal elde eden. Ve malın kendisi **فاد المالُ نفسُه يَفيد**: ona mal sabit olduğunda; isim **الفائدة**’dir.
Ve **أبو زيد** dedi: ve **التَّفَيُّد**: salınarak yürüme; ve **تفَيَّد**; ve o bir adam **فَيَّادٌ** ve **مُتَفَيِّد**’dir.
Ve **الليث** dedi: erkeklerden **الفَيّادُ**: gücü yettiği şeyden neyi sararsa saran kimsedir. Ve okudu:
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل
Ve başkası dedi: **الفَيَّادَة** yürüyüşünde salınan kimsedir; **الهاء** müzekkerin sıfatına, sıfatta mübalağa için girdi. Ve **عمرو بن شاس** **الإفادة**’de, **الإهلال** mânâsında dedi:
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ
**أفدتها**: onu boğazladım ve helâk ettim; “**فَادَ الرجلُ**” sözünden: adam öldüğünde; ve ben onu **أفدتُه**. Ve “**بِذي أَوَدٍ**” sözüyle kastetti: **الميسر** oklarından bir ok; ona **مُسْبِلٌ** denir; **جيش المناقِدِ**: zafere hafifçe atılan.

( **فود فيد** ) : **أبو عبيد** **أبي عمرو**’dan: ve **الفَوْدُ**: ölümdür; ve **فاد يفيدُ**. Ondan **لبيد**’in sözü:
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ
Ve **ابن السكيت** dedi: **فادَ يَفُود**: öldüğünde.
**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den: **الفَوْد** ölümdür; ve **الفَيد** atın dudağının üstündeki kıllardır. Ve bana **المنذري** **ابن الأعرابي**’den, o da **ابن أحمد البَرْبَريّ**’den, o da **عبيد الله بن محمد اليزيدي**’den haber verdi; dedi: **المؤَرّجِ**’e dedim: niçin **أبي فَيْد** künyesiyle künyelendin? Dedi: **الفيد** Mekke yolunda bir menzildir; ve **الفيد** safranın çiçeğidir.
**أبو عبيد**: **الفَيَّادُ** baykuşun erkeğidir.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **فَيَّدَ الرجلُ**: **الفَيَّاد**’ın sesinden uğursuzluk çıkardığında.
Ve **الأعشى** dedi:
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها
Ve **الليث** dedi: **الفَوْدان**; tekili **فَوْد**; o, kulağa yakın olan **اللِّمّة** saçının çoğudur. Dedi: aynı şekilde kartalın iki kanadının **فود**’u.
Ve **خُفَاف** dedi:
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ
**أبو مالك**: **الفَوْد** ve **الحيْدُ** başın bir yanıdır.
**الأغلب** dedi:
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا
Dedim: **الفَوْدان** başın iki boynuzu ve iki yanıdır; ve **الفودان** iki yük dengidir. Ve **معاوية** **لبيد**’e dedi: bağışın ne kadar? Dedi: iki bin beş yüz. Dedi: iki **الفَوْدَيْن** arasındaki fazlalık ne? Ve çadırın **فَوْد**’u iki yanıdır. Ve denir: **تَفَوّدت الأَوْعَالُ** dağların üstünde; yani yükseldi.

**دوف ديف** : denir: **دَافَ الطَّيبَ في الماء يَدُوفه دَوْفاً**; o **دَائِفٌ**’tir; ve koku **مَدُوف**’tur.
**الأصمعيّ** dedi: ve **وفادهُ يَفودُه** bunun gibidir. Ve **كثير** dedi:
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ
Yani **مُدوف**; cariyeleri vasfeder. Ve **وَدِيافُ**: Şam’da bir köy; seçkin develer ona nisbet edilir. Ve **امرؤ القيس** dedi:
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا

**ودف** : **أبو عبيد** **الفراء**’dan: **وَدَفَ الشَّحمُ** ve benzeri **يَدِفُ**: aktığında; ve **استَوْدَفْتُ الشّحْمة**: onu damlattığımda.
Ve bütün araziye denir: **وَدَفَةٌ**; tek bir (parça) olarak, verimlilikçe.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: çayıra denir: **وَدَفَةٌ** ve **وَوَدِيفة**. Dedi: ve **الأُدافُ** ve **الأُذاف** **الدال** ve **الذال** ile: erkeğin ferci. Ve başkası okudu:
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا
Dedim: denildi: ona, ondan **يَدِف** olduğu için **أَدَافٌ**; yani meni, mezi ve idrardan damlar. Aslında **وُدَافاً** idi; **الواو** hemzeye çevrildi, zammeli oluşundan dolayı; Allah تعالى şöyle dediği gibi:
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) ; aslında **وُقِّتَتْ** idi.

( **ودف** ) : ve **ابن الأعرابي** dedi: kadının **بُظَارة**’sına denir: **الوَدَفَة** ve **الوَذَفَة** ve **الوَزَرَةُ**.

**وفد** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) .
Denildi: **الوَفْدُ** ikram edilmiş binekli topluluktur.
Ve **الأصمعيّ** dedi: **وَفَد** falan **يَفِدُ وِفادةً**: bir melike veya emire çıktığında; ve **الوَفْد** **الوَافِد**’in cem‘idir.
Ve denir: emir onu, üstündeki emire **وَفَّدَه**. Ve falan **أوْفَد** **إيفاداً**: yükseldiğinde.
Ve ata denir: onun sağrısı ne güzel **أَوْفَدَ**; yani yükseldi. Ve şiirinde okudu:
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا
Ve denir: falanı oturuşunda **مُسْتَوفِداً** ve **مُستَوْفِزَا** gördüm: güven bulmamış, dik bir oturuşla oturduğunda. Ve **أَمْسَيْنا على أوْفَادٍ**: yani bir sefer üzere; bizi **أَشْخَصَنا**; yani bizi tedirgin etti.

**أفد** : denir: **أفِد الأمرُ يَأَفَدُ أَفَداً**: yaklaştığında ve hızlandığında. Ve **الأَفَدُ** aceledir. Ve göçümüz **أَفِدَ** oldu ve **اسْتَأْفد**: yani yaklaştı ve acele etti.
Ve **النَّضر** dedi: hızlanın; çünkü siz **أَفِدْتم**; yani yavaşladınız.
Ve **الأفْدَةُ** geciktirmedir.
**ابن السكيت** **الأصمعي**’den: **امرأةٌ أَفِدَةٌ**: yani aceleci.

**فدى** : bana **المنذريّ** **أبي العباس**’tan haber verdi; dedi: **المُفَاداةُ** bir adamı vermen ve bir adamı almandır; ve **الفِداءِ** onu satın almandır. **فديتُه بمالي فِداء** ve **فديتُه بنفسي**.
Ve Allah جلّ وعزّ dedi:
) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) .
**ابن كثير** ve **أبو عمرو** ve **ابن عامر** okudu: ( **أسارى** ) ألف ile; ( **تَفْدُوهم** ) ألف olmaksızın. Ve **نافع** ve **عاصم** ve **الكسائي** ve **يعقوب الحَضْرمي** okudu: ( **أُسارى تفادوهم** ) ikisinde de ألف ile. Ve **حمزة** okudu: ( **أَسْرَى تَفْدوهم** ) ألف olmaksızın. Ve bana **المنذري** **أبي الهيثم**’den, **نصير**’den **بالرازي** olarak haber verdi.
Denir: **فَادَيْتُ الأسيرَ** ve **فادَيْت الأُسارى**; Araplar böyle söyler.
Ve derler: **فَدَيْتُه بأبي وأمي** ve **فَدَيْتُه بمالي**; sanki onu bununla satın aldın ve bununla kurtardın; esir değilse. Esir, mülk edinilmiş ise: **فاديتُه** dersin; ve kardeşim esirdi, onu **ففادَيْتُه**; Araplar böyle söyler.
Ve **نُصَيْبٌ** dedi:
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ
Dedi: ve “**فدَيْتُ الأسيرَ**” dediğinde, o da caizdir; “içinde bulunduğu şeyden onu kurtardım” mânâsında; ve bu mânâda **فَاديْتُ** daha güzeldir.
Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) ; yani boğazlamayı onun için bir **فِداء** kıldık; onu boğazlamadan onunla kurtardık.
Ve **أبو مُعَاذ** dedi: kim **تفدوهم** okursa, mânâsı: onları düşmandan satın alırsınız ve kurtarırsınız. Ama **تفادوهم** olursa, mânâsı: onların ellerindekiler hakkında fiyat hususunda pazarlık edersiniz; onlar da sizinle pazarlık ederler.
Ve **الفراء** dedi: Araplar **الفِدا**’yı kısaltır ve uzatır; denir: bu senin **فِداؤك**’undur ve **فِداك**’ındır. Bazen kısalttıklarında **الفاء**’yı fetha ederler; derler: **فَداك**. Ve başka bir yerde dedi: Araplardan kimisi der: **فَدًىَ لك**; **الفاء**’yı fetha eder; sözün çoğu, ilkinin kesri ve kısaltılmasıdır.
Ve **النابغة** dedi:
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي
**أبو عبيد** **أبي عمرو**’dan: ve **الفَداء** memdûd: arpa, hurma ve benzerinden yiyecek topluluğudur. Ve okudu:
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ
Ve **شمر** dedi: **الفَداءُ** ve **الجُوخان** birdir; o, hurmanın **يُبَسَّرُ** edildiği yerdir. Dedi ve **بني مُجاشِع**’dan bazısı dedi: **الفَداء** hurmadır; **يُكْنَزْ** edilmedikçe. Ve okudu:
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ
**ثعلب** **ابن الأعرابيّ**’den: adam **أَفْدَى**: hurmayı sattığında; ve **أَفْدَى**: bedeni büyüdüğünde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والياء وما يثلثهما)
(فيج) الفاء والياء والجيم يدلُّ على الإسراع. ومن ذلك الفَيْج وقد مضى ذكره، ويقال أصله الواو. والفائجة في الأرض: [متَّسع ما بين كلِّ مرتفعين من غِلظٍ أو رمل([1]) ].
(فيح) الفاء والياء والحاء كلمةٌ واحدة. فاح يفيح، إذا ثار. يقال ذلك في الرِّيح وغيرها. وفي الحديث: "الحمَّى من فَيح جهنم([2]) ". ويقال أصلُه الواو، وقد مضى.
(فيخ) الفاء والياء والخاء كلمة. يقولون: أفاخ يُفيخ بِريحه. وفي الحديث: "كل بائلةٍ تُفيخ". ويقولون -وما أُراها صحيحةً- إنَّ الفَيْخَة: السُّكُرُّجَة.
(فيد) الفاء والياء والدال أُصَيلٌ صحيح، إلاَّ أنَّ كلِمَهُ لم تجِئ قياساً، وهو من الأبواب التي لا تنقاس. من ذلك الفَيد، يقولون: هو الزَّعفران. وبه سمِّي الشَّعَْر الذي على جَحْفلة الفَرَس. والفَيْد: التبختُر في المَشْي. يقال: رجلٌ فيَّادٌ. فأمَّا الفيَّاد في قول أبي النَّجم:
* ولستُ بالفَيَّادةِ المُقَصْمِلِ([3]) *
فيقال: هو المعجَب بنفسه المتبختِر في مَشْيه. وقالوا: الفَيَّادة: الأكول. والفَيْد: الموت. [فاد] يَفيد. والفَيَّاد: ذكر البُوم. قال:
ويَهماءَ باللَّيل غَطْشَى الفلا  *** ةِ يُؤْنِسُنِي صوتُ فَيَّادِها([4])
والفائدة: استحداثُ مالٍ وخير. وقد فادت له فائدة. ويقال: أفَدْتُ غيري، وأفدتُ من غيري.
(فيش) الفاء والياء والشين كلمةٌ واحدة يقولون: الفِياشُ: المفاخَرة. يقال: فايَشَ، إذا فَاخَرَ. قال:
أيُفايِشَون وقد رأَوْا حُفَّاثَهُمْ  *** قد عَضَّه فقَضَى عليه الأشجَعُ([5])
(فيص) الفاء والياء والصاد أُصَيل يدلُّ على جَرَيانٍ في شيءٍ من ماء وما أشبهه. يقال: فاصَ الماء والدَّمُ، إذا قَطَرَ. قال الأصمعيُّ في قول امرئ القَيْس:
* فهو عذبٌ يَفِيصُ([6]) *
ما أدري ما يَفِيص، ولكن يقال: ما فاصَ بكلمةٍ، أي لم يُجْرِها لسانُه. والقياس واحد. ومن الباب: ما لَه مَحِيصٌ ولا مَفِيص، أي مَخْلَص يجري فيه ويمُرّ.
(فيض) الفاء والياء والضاد اصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَرَيانِ الشيء بُسهولة، ثم يقاسُ عليه. من ذلك فاضَ الماء يَفِيض. ويقال: أفاضَ إناءَه، إذا ملأَه حتَّى فاض. وأفاض دموعَه. ومنه: أفاض القومُ من عرَفةَ، إذا دَفَعوا، وذلك كجرَيَان السَّيل. قال الله تعالى:﴿ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ﴾ [البقرة 199]. وأفاضَ القومُ في الحديث، إذا اندفَعُوا فيه. قال سبحانه: ﴿إذْ تُفِيضُونَ فِيهِ﴾ [يونس 61]. ومنه: أفاضَ بالقداح، إذا ضرَبَ بها، كأنّه أجراها من يده. قال:
وكأنَّهنَّ رِبابة وكأنَّه  *** يَسَرٌ يُفِيض على القِداح ويَصدعُ([7])
* ويقال: أفاضَ البعير بجرَّته، إذا دفَعَ بها من صدره. قال:
وأفَضْنَ بعد كُظُومهنَّ بجرَّةٍ  *** من ذي الأباطحِ إذْ رعَيْنَ حَقيلا([8])
وأرضٌ ذات فُيوضٍ، إذا كان فيها ماءٌ يَفيض. وأعطَى فلانٌ [فلاناً([9]) ] غيضاً من فَيض، أي قليلاً من كثير.
قال الأصمعي: ونهر البَصرة وَحْدَه يُسمَّى الفَيض.
ومن الباب: فاض الرَّجل، إذا مات. قال:
* فَفُقِئت عينٌ وفاضَتْ نفسُ([10]) *
قال: وسمعتُ مشيخةً فصحاءَ من ربيعةَ بنِ مالك يقولون: فاضت نفسُه، بالضاد([11]) ، وسمعت شيخاً منهم يُنشِد:
وكدتُ لولا أجَلٌ تأخّرا  *** تَفِيض نفسي إذا زَهاهم زُمَرا([12])
(فيظ) الفاء والياء والظاء كلمةٌ. يقال: فاظَ الميِّت فَيْظاً، ولا يقال فاظَتْ نفسه. قال:
* لا يَدفِنُون منهمُ مَن فاظاً([13]) *
(فيف) الفاء والياء والفاء كلمةٌ. الفَيف والفَيفاء: المَفَازة.
(فيق) الفاء والياء والقاف، [الفِيقة] قد مضى ذِكرُها، والأصل الواو، وهو ما اجتمَع من الدِّرَّة في الضَّرع.
(فيل) الفاء والياء واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ وضَعْفٍ. يقال: رجلٌ فِيلُ الرَّأْي. قال الكُمَيت:
بني ربِّ الجوادِ فلا تَفِيلوا  *** فما أنتمْ فنَعذِرَكم لِفِيلِ([14])
ويمكن أن يكون القائل من هذا، وهو اللَّحم الذي على خُرْبة الوَرِك. ويسمَّى للينِه([15]) . وقال أبو عبيد: كان بعضُهم يجعل الفائِلَ عِرقاً.
ومما شذَّ عن هذا الباب المُفَايَلة: لُعْبة. ويخبِّئون الشَّيء في التُّراب ويَقْسِمونه قسمين، ويسألون في أيِّهما هو. قال طَرَفة:
يشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيزومُها بها  *** كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ([16])
(فين) الفاء والياء والنون كلمةٌ. يقولون: يأتيه الفَينة [بعد الفيْنة]، كأنّه أراد الحينَ بعد الحين. والله أعلمُ بالصَّواب.
---------------------ـــ
([1]) التكملة من اللسان (فوج).
([2]) وكذا في المجمل. وفي اللسان : "شدة القيظ من فيح جهنم".
([3]) ليس في أرجوزته "أم الرجز". وفي اللسان (فيد، عمثل، قصمل):
وليس بالفيادة المقصمل *** ليس بملتاث ولا عميثل
          وسبق في 371: "ليس بملتاث".
([4]) للأعشى في ديوانه 54 واللسان (فيد، غطش، يهم) . وقد مضى في (غطش). وفي الأصل واللسان (فيد): "وبهماء"، تحريف.
([5]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وقد سبق في (حفث).
([6]) البيت بتمامه كما في اللسان (سدس، فيص) وشروح سقط الزند 1199:
منابته مثل السدوس ولونه  *** كشوك السيال فهو عذب يفيص
          وقصيدته ليست في الديوان، وهي في العقد الثمين 136.
([7]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 44) والمفضليات (2: 224) والسيرة 598 جوتنجن. وقد سبق في (ربب).
([8]) للراعي في جمهرة أشعار العرب 174 واللسان (فيض، كظم، حقل) برواية: "من ذي الأبارق". وحقيل: اسم موضع، أو اسم نبات. وأنشد صدره في المجمل (فيض)، وقد سبق البيت في (برق، حقل) برواية: "من ذي الأبارق".
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) في اللسان: وأنشده الأصمعي وقال: وإنما هو: وطن الضرس". وذكر هذا القول في إصلاح المنطق 317 عند إنشاد البيت. وأنشد قبله:
* اجتمع الناس وقالوا عرس *
([11]) في الأصل: "فاصت نفسه بالصاد"، صوابه في المجمل واللسان.
([12]) الرجز في المجمل.
([13]) نسبه في اللسان (فيظ) إلى رؤبة. وقبله: * والأزد أمسى شلوهم لفاظا *
([14]) البيت في المجمل واللسان (فيل).
([15]) بعده في الأصل: "وقال للينه"، وهو تكرار للاحق والسابق.
([16]) من معلقة طرفة المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(فâ, yâ ve bunları üçleyen(ler) bâbı)
(**فيج**) **الفاء** ve **الياء** ve **الجيم** sürat etmeye delâlet eder. Bundan: **الفَيْج**; onun zikri geçmişti; ve denilir: aslı **الواو**’dur. Ve **الفائجة** yerde: [her iki kalınlık veya kum yükseltisi arasındaki geniş olan şey].

(**فيح**) **الفاء** ve **الياء** ve **الحاء** bir tek kelimedir. **فاح يفيح**: kabardı/taştı ise. Bu, rüzgârda ve başkasında söylenir. Ve hadiste: “**الحمَّى** cehennemin **فَيح**’indendir.” Ve denilir: aslı **الواو**’dur; ve geçmişti.

(**فيخ**) **الفاء** ve **الياء** ve **الخاء** bir kelimedir. Derler: **أفاخ يُفيخ** kokusuyla. Ve hadiste: “Her bevleden (dişi) **تُفيخ**.” Ve derler —ve ben onu sahih görmüyorum—: **الفَيْخَة**: **السُّكُرُّجَة**’dir.

(**فيد**) **الفاء** ve **الياء** ve **الدال** sahih bir asıldır; ancak kelimeleri kıyas üzere gelmemiştir; ve o, kıyaslanmayan bâblardandır. Bundan: **الفَيد**; derler: o **الزَّعفران**’dır. Ve onunla, atın **جَحْفلة**’si üzerindeki **الشَّعَْر** isimlendirilmiştir. Ve **الفَيْد**: yürüyüşte salınma/kibirli yürüyüştür. Denilir: **رجلٌ فيَّادٌ**. Amma **الفيَّاد** Ebû’n-Necm’in sözünde:
* Ve ben **بالفَيَّادةِ المُقَصْمِلِ** değilim *
denilir: o, kendine hayran, yürüyüşünde salınan kimsedir. Ve dediler: **الفَيَّادة**: çok yiyen. Ve **الفَيْد**: ölüm. **فاد يَفيد**. Ve **الفَيَّاد**: baykuşun erkeği. Dedi:
ويَهماءَ باللَّيل غَطْشَى الفلا  *** ةِ يُؤْنِسُنِي صوتُ فَيَّادِها
Ve **الفائدة**: mal ve hayır ihdas etmektir. Ve ona bir **فائدة** fayda etti. Ve denilir: **أفَدْتُ** başkasına, ve **أفدتُ** başkasından.

(**فيش**) **الفاء** ve **الياء** ve **الشين** bir tek kelimedir; derler: **الفِياشُ**: övünme/övüşmedir. Denilir: **فايَشَ**; övündü ise. Dedi:
أيُفايِشَون وقد رأَوْا حُفَّاثَهُمْ  *** قد عَضَّه فقَضَى عليه الأشجَعُ

(**فيص**) **الفاء** ve **الياء** ve **الصاد** sahih bir asıldır; su ve benzeri bir şeyde bir akışa delâlet eder. Denilir: **فاصَ** su ve kan; damladı ise. el-Asma‘î, İmru’ul-Kays’ın sözünde dedi:
* فهو عذبٌ يَفِيصُ *
**يَفِيص**’in ne olduğunu bilmiyorum; fakat denilir: **ما فاصَ بكلمةٍ**; yani dili onu akıtıp yürütmedi. Ve kıyas birdir. Bâbdan: **ما لَه مَحِيصٌ ولا مَفِيص**; yani içinde akıp geçtiği bir kurtuluş/çıkış yoktur.

(**فيض**) **الفاء** ve **الياء** ve **الضاد** tek sahih bir asıldır; şeyin kolaylıkla akmasına delâlet eder; sonra onun üzerine kıyas edilir. Bundan: **فاضَ** su **يَفِيض**. Ve denilir: **أفاضَ** kabını; onu doldurdu, ta ki taştı ise. Ve gözyaşlarını **أفاض**. Ve ondan: kavim **أفاض** Arafat’tan; sevk olup çıktılar ise; bu, selin akışı gibidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ﴾ [البقرة 199]. Ve kavim, sözde **أفاض**; onda atılıp daldılar ise. O, yüce dedi: ﴿إذْ تُفِيضُونَ فِيهِ﴾ [يونس 61]. Ve ondan: **أفاضَ** oklarla (**بالقداح**); onlarla vurdu ise; sanki onları elinden akıtmıştır. Dedi:
وكأنَّهنَّ رِبابة وكأنَّه  *** يَسَرٌ يُفِيض على القِداح ويَصدعُ
Ve denilir: deve, geviş getirmesiyle **أفاض**; göğsünden onunla itti ise. Dedi:
وأفَضْنَ بعد كُظُومهنَّ بجرَّةٍ  *** من ذي الأباطحِ إذْ رعَيْنَ حَقيلا
Ve **أرضٌ ذات فُيوضٍ**: onda taşan su var ise. Ve falan, [falana] **غيضاً من فَيض** verdi; yani çoktan az bir şey. el-Asma‘î dedi: Basra nehri tek başına **الفَيض** diye isimlendirilir.
Ve bâbdan: adam **فاض**; öldü ise. Dedi:
* فَفُقِئت عينٌ وفاضَتْ نفسُ *
Dedi: Rabî‘a b. Mâlik’ten fasih ihtiyarlar işittim; derlerdi: **فاضت نفسُه**; **بالضاد** ile. Ve onlardan bir ihtiyarın inşad ettiğini işittim:
وكدتُ لولا أجَلٌ تأخّرا  *** تَفِيض نفسي إذا زَهاهم زُمَرا

(**فيظ**) **الفاء** ve **الياء** ve **الظاء** bir kelimedir. Denilir: ölü **فاظَ** **فَيْظاً**; ve **فاظَتْ نفسه** denilmez. Dedi:
* لا يَدفِنُون منهمُ مَن فاظاً *

(**فيف**) **الفاء** ve **الياء** ve **الفاء** bir kelimedir. **الفَيف** ve **الفَيفاء**: çöl/ıssız saha.

(**فيق**) **الفاء** ve **الياء** ve **القاف**; **الفِيقة**’nin zikri geçmişti; ve asıl **الواو**’dur; o, memede sütün birikmiş olanıdır.

(**فيل**) **الفاء** ve **الياء** ve **اللام** bir asıldır; gevşekliğe ve zayıflığa delâlet eder. Denilir: **رجلٌ فِيلُ الرَّأْي**. el-Kumeyt dedi:
بني ربِّ الجوادِ فلا تَفِيلوا  *** فما أنتمْ فنَعذِرَكم لِفِيلِ
Ve söyleyenin bundan olması mümkündür; o, kalçanın oyukluğu üzerindeki ettir. Yumuşaklığından dolayı isimlendirilir. Ebû ‘Ubeyd dedi: bazısı **الفائِل**’i bir damar kılardı.
Ve bu bâbdan şâz olanlardan: **المُفَايَلة**: bir oyundur. Şeyi toprağa gizlerler ve onu iki kısma bölerler; ve onun hangisinde olduğunu sorarlar. Tarafa dedi:
يشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيزومُها بها  *** كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ

(**فين**) **الفاء** ve **الياء** ve **النون** bir kelimedir. Derler: ona **الفَينة** [**بعد الفيْنة**] gelir; sanki vakti vakitten sonra murad etti. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------ـــ
([1]) Tekmile, Lisân’dan (**فوج**).
([2]) Mücmel’de de böyledir. Lisân’da: “**شدة القيظ** cehennemin **فيح**’indendir.”
([3]) “Ümmü’r-recez” urcûzesinde yoktur. Lisân’da (**فيد**، **عمثل**، **قصمل**):
وليس بالفيادة المقصمل *** ليس بملتاث ولا عميثل
ve 371’de geçti: “**ليس بملتاث**”.
([4]) el-A‘şâ’nındır; dîvânında 54 ve Lisân’da (**فيد**، **غطش**، **يهم**). Ve (**غطش**)’ta geçti. Asılda ve Lisân’da (**فيد**): “**وبهماء**”, tahriftir.
([5]) Beyit Cerîr’indir; dîvânında 244 ve Lisân’da (**حفث**، **فيش**). Ve (**حفث**)’ta geçmişti.
([6]) Beyit tamamıyla Lisân’da (**سدس**، **فيص**) ve Şurûh Sakat ez-Zend 1199’da:
منابته مثل السدوس ولونه  *** كشوك السيال فهو عذب يفيص
ve kasidesi dîvânda değildir; o, el-‘İkd es-Semîn 136’dadır.
([7]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (1: 44) ve el-Mufaddaliyyât (2: 224) ve es-Sîre 598 (Göttingen). Ve (**ربب**)’te geçmişti.
([8]) er-Râ‘î’nindir; Cumheretu Eş‘âri’l-‘Arab 174 ve Lisân’da (**فيض**، **كظم**، **حقل**) “**من ذي الأبارق**” rivayetiyle. Ve **حقيل**: bir yer adıdır, yahut bir bitki adıdır. Sadrını Mücmel’de (**فيض**) inşad etti; ve beyit (**برق**، **حقل**)’ta “**من ذي الأبارق**” rivayetiyle geçmişti.
([9]) Tekmile, Mücmel’dendir.
([10]) Lisân’da: el-Asma‘î onu inşad etti ve dedi: ancak o: “**وطن الضرس**”tur. Bu sözü Islahu’l-Mantık 317’de beyit inşadında zikretti. Ondan önce inşad etti:
* اجتمع الناس وقالوا عرس *
([11]) Asılda: “**فاصت نفسه بالصاد**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([12]) Recez, Mücmel’dedir.
([13]) Lisân’da (**فيظ**) onu Ru’be’ye nisbet etti. Ondan önce: * والأزد أمسى شلوهم لفاظا *
([14]) Beyit Mücmel ve Lisân’da (**فيل**).
([15]) Ondan sonra asılda: “**وقال للينه**”; o, sonrakinin ve öncekisinin tekrarıdır.
([16]) Tarafa’nın meşhur muallakasındandır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ي د
أفدتُ منه خيراً واستفدته‏.‏
قال الشماخ‏:‏ أفاد سماحة وأفاد حمدا فليس بجامد لحزٍ ضنين وفادت له من عندنا فائدة أي حصلت‏.‏
وفلان يمشي على الأرض فيّاداً ميّاداً أي مختالاً ميّالاً‏.‏
وما فاد حتى بلغ رزقه النفاد أي ما مات‏.‏
قال‏:‏ رعى خرزات الملك عشرين حجّةً وعشرين حتى فاد والشيب شامل

##### Türkçe

ف ي د
Ondan hayır **أفدتُ** ve onu **استفدته**.
**الشماخ** dedi:
**أفاد** cömertlik ve **أفاد** övgü; artık o, cimri bir sertlik için donuk değildir. Ve ona, bizim yanımızdan bir **فائدة** **فادت**; yani elde etti.
Ve falan, yeryüzünde **فيّاداً ميّاداً** yürür; yani kibirli, meyledici.
Ve rızkı **النفاد**’a ulaşıncaya kadar **فاد** etmedi; yani ölmedi.
Dedi:
Kralın boncuklarını yirmi yıl ve yirmi (yıl) otlattı; nihayet **فاد** etti ve ak saç kaplayıcıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفائدةُ: ما أَفادَ اللَّهُ تعالى العبدَ من خيرٍ يَسْتَفيدُه ويَسْتَحْدِثُه، وجمعها الفَوائِدُ. ابن شميل: يقال إِنهما لَيَتَفايَدانِ بالمال بينهما أَي يُفِيدُ كل واحد منهما صاحبه. والناس يقولون: هما يتفاودان العِلْمَ أَي يُفيدُ كل واحد منهما الآخر. الجوهري: الفائدة ما استفدت من علم أَو مال، تقول منه: فادَتْ له فائدةٌ. الكسائي: أَفَدْتُ المالَ أَي أَعطيته غيري. وأَفَدْتُه: استَفَدْتُه؛ وأَنشد أَبو زيد للقتال: ناقَتُهُ تَرْمُلُ في النِّقالِ،
مُهْلِكُ مالٍ ومُفِيدُ مالِ
أَي مُسْتَفِيدُ مال. وفادَ المالُ نفسُه لفلانٍ يَفِيدُ إِذا ثبت له مالٌ، والاسم الفائدةُ. وفي حديث ابن عباس في الرجل يستفيد المال بطريق الربح أَو غيره قال: يزكيه يوم يَسْتَفِيدُه أَي يوم يَمْلِكُه؛ قال ابن الأَثير: وهذا لعله مذهب له وإِلا فلا قائل به من الفقهاء إِلا أَن يكون للرجل مال قد حال عليه الحول، واستفادَ قَبْلَ وجوبِ الزكاة فيه مالاً فيُضِيفُه إِليه ويجعلُ حولهما واحداً ويزكي الجميع، وهو مذهب أَبي حنيفة وغيره.
وفادَ يَفِيدُ فَيْداً وتَفَيَّد: تَبَخْتَرَ، وقيل: هو أَن يَحْذَرَ شيئاً فَيَعْدِلَ عنه جانباً؛ ورجل فَيَّادٌ وفَيَّادةٌ. والتَّفَيُّدُ: التبخْتُرُ. والفَيَّادُ: المتبخْتِرُ؛ وهو رجل فَيَّادٌ ومُتَفَيِّدٌ. وفَيَّدَ مِن قِرْنِه: ضَرَبَ
(* قوله «ضرب» كذا بالأَصل وشرح القاموس ولعل
الأظهر هرب:) عن ثعلب؛ وأَنشد:
نُباشِرُ أَطرافَ القَنا بِصُدُورِنا،
إِذا جَمْعُ قَيْسٍ، خَشْيَةَ المَوْتِ، فَيَّدُوا
والفَيَّادُ والفَيَّادَةُ: الذي يَلُفُّ ما يَقْدِرُ عليه فيأْكلُه؛ أَنشد ابن الأَعرابي لأَبي النجم:
ليس بِمُلْتاثٍ ولا عَمَيْثَلِ،
وليس بالفَيَّادَةِ المُقَصْمِلِ
أَي هذا الراعي ليس بالمُتَجَبِّرِ الشديدِ العَصا. والفَيَّادَةُ: الذي يَفيدُ في مِشْيَتِه، والهاء دخلت في نعت المذكر مبالغة في الصفة. والفَيَّادُ: ذَكَرُ البُومِ، ويقال الصَّدَى. وفَيَّد الرجل إِذا تَطَيَّرَ من صوت الفَيَّادِ؛ وقال الأَعشى:
وبَهْماء بالليلِ عَطْشَى الفَلا
ةِ، يؤْنِسُني صَوْتُ فَيَّادِها
والفَيْدُ: الموْتُ. وفادَ يَفِيدُ إِذا مات. وفاد المالُ نفسُه يَفِيدُ فَيْداً: مات؛ وقال عمرو بن شأْس في الإِفادة بمعنى الإِهلاك: وفِتْيانِ صِدْقٍ قد أَفَدْتُ جَزُورَهم،
بِذِي أَوَدٍ خَيْسِ المَتاقَةِ مُسْبِلِ
أَفَدْتُها: نَحَرْتُها وأَهلكتُها من قولك فادَ الرجلُ إِذا مات، وأَفَدْتُه أَنا، وأَراد بقوله بِذِي أَوَدٍ قِدْحاً من قِداح المَيْسِرِ يقالُ له مُسْبِلٌ. خَيْسِ المتاقَةِ: خفيفِ التَّوَقانِ إِلى الفَوْزِ. وفادتِ المرأَةُ الطِّيبَ فَيْداً: دَلَكَتْه في الماء لِيَذوبَ؛ وقال كثير عزة:
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسْكِ في كلِّ مَشْهَدٍ،
ويُشْرِقُ جادِيٌّ بِهِنَّ مَفِيدُ
أَي مَدُوف. وفادَه يَفِيدُه أَي دافَه. والفَيْدُ: الزعفرانُ المَدُوفُ. والفَيْدُ: ورقُ الزعفران. والفَيدُ: الشَّعَر الذي على جَحْفَلَة الفَرس. وفَيْد: ماء، وقيل: موضع بالبادية؛ قال زهير:
ثم اسْتَمَرُّوا وقالوا: إِنَّ مَشْرَبَكم
ماءٌ بِشَرْقيِّ سَلْمَى: فَيْدُ أَو رَكَكُ
وقال لبيد:
مُرِّيَّةٌ حَلَّتْ بِفَيْدَ، وجاوَرَتْ
أَرضَ الحِجازِ، فَأَيْنَ مِنْكَ مَرامُها؟
وفَيْد: منزل بطريق مكة، شرفها الله تعالى؛ قال عبيد الله بن محمد اليزيدي: قلت للمؤَرّج: لم اكتنيت بأَبي فيد؟ فقال: الفَيْدُ منزل بطريق مكة، والفَيْدُ: وردُ الزعفران.

##### Türkçe

**الفائدةُ**: Allah Teâlâ’nın kula hayırdan, onun kendisinden **يَسْتَفيدُه** ve **ويَسْتَحْدِثُه** (faydalandığı ve yeni edindiği) şeyi fayda kılmasıdır; çoğulu **الفَوائِدُ**’dir. İbn Şümeyl: “**إِنهما لَيَتَفايَدانِ** بالمال بينهما” denir; yani her birisi diğerine fayda verir. İnsanlar da derler ki: “**هما يتفاودان العِلْمَ**”; yani her birisi diğerine fayda verir. el-Cevherî: **الفائدة** ilimden veya maldan elde ettiğin şeydir; ondan (şöyle) dersin: “**فادَتْ له فائدةٌ**”. el-Kisâî: “**أَفَدْتُ المالَ**” yani onu başkasına verdim. “**وأَفَدْتُه**”: onu **استَفَدْتُه** (elde ettim); Ebû Zeyd, el-Kıtâl için şu beyti okudu:
ناقَتُهُ تَرْمُلُ في النِّقالِ،
مُهْلِكُ مالٍ ومُفِيدُ مالِ
Yani: **مُسْتَفِيدُ مال** (mal elde eden). “**وفادَ المالُ نفسُه لفلانٍ يَفِيدُ**” mal, falana ait olarak sabit olunca (böyledir); isim **الفائدةُ**’dir. İbn Abbâs’ın, kâr yolu veya başka bir yolla mal elde eden adam hakkındaki hadisinde dedi ki: “Onu, **يوم يَسْتَفِيدُه** (onu elde ettiği gün) zekâtlandırır”; yani onu mülk edindiği gün; İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, herhâlde onun bir mezhebidir; yoksa fakihlerden bunu söyleyen yoktur; ancak adamın üzerinden yıl geçmiş bir malı olur da, onda zekâtın vacip olmasından önce bir mal **استفادَ** (elde eder)se, onu ona ekler, ikisinin yılını bir yapar ve hepsinin zekâtını verir; bu, Ebû Hanîfe’nin ve başkasının mezhebidir.

**وفادَ يَفِيدُ فَيْداً وتَفَيَّد**: salınarak yürüdü; ve denildi ki: bir şeyden sakınması, sonra ondan bir yana sapmasıdır; **ورجل فَيَّادٌ وفَيَّادةٌ**. **والتَّفَيُّدُ**: salınarak yürümedir. **والفَيَّادُ**: salınarak yürüyen; o, **رجل فَيَّادٌ** ve **مُتَفَيِّدٌ**’dir. “**وفَيَّدَ مِن قِرْنِه**”: vurdu
(* “**ضرب**” sözü asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir; belki daha açık olan “kaçtı”dır:) Sa‘leb’den; ve şu beyti okudu:
نُباشِرُ أَطرافَ القَنا بِصُدُورِنا،
إِذا جَمْعُ قَيْسٍ، خَشْيَةَ المَوْتِ، فَيَّدُوا
**والفَيَّادُ والفَيَّادَةُ**: gücü yettiğini sarıp yiyen kimse; İbnü’l-A‘râbî, Ebû’n-Necm için okudu:
ليس بِمُلْتاثٍ ولا عَمَيْثَلِ،
وليس بالفَيَّادَةِ المُقَصْمِلِ
Yani: bu çoban, sert sopalı zorba değildir. **والفَيَّادَةُ**: yürüyüşünde **يَفيدُ** (salınır) olan kimse; **الهاء** müzekkerin sıfatına, vasıfta mübalağa için girmiştir. **والفَيَّادُ**: baykuşun erkeğidir; **الصَّدَى** da denir. Adam, **فَيَّد** eder; yani **صوت الفَيَّادِ**’dan uğursuzluk sayar; el-A‘şâ dedi ki:
وبَهْماء بالليلِ عَطْشَى الفَلا
ةِ، يؤْنِسُني صَوْتُ فَيَّادِها
**والفَيْدُ**: ölümdür. **وفادَ يَفِيدُ**: öldüğü zaman (böyledir). “**وفاد المالُ نفسُه يَفِيدُ فَيْداً**”: öldü; Amr b. Şe’s, **الإِفادة**’yi helâk etme mânasında (kullanarak) dedi ki:
وفِتْيانِ صِدْقٍ قد أَفَدْتُ جَزُورَهم،
بِذِي أَوَدٍ خَيْسِ المَتاقَةِ مُسْبِلِ
“**أَفَدْتُها**”: onu boğazladım ve helâk ettim; “**فادَ الرجلُ**” (adam öldü) sözünden; “**وأَفَدْتُه أَنا**” (ben onu öldürdüm). “**بِذِي أَوَدٍ**” sözüyle, **المَيْسِرِ** oklarından bir ok kastetti; ona **مُسْبِلٌ** denir. “**خَيْسِ المتاقَةِ**”: zafere doğru atılmada hafif olanın. Kadın, **وفادتِ المرأَةُ الطِّيبَ فَيْداً**: onu suda ovaladı ki erisin; Kesîr Azze dedi ki:
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسْكِ في كلِّ مَشْهَدٍ،
ويُشْرِقُ جادِيٌّ بِهِنَّ مَفِيدُ
Yani: **مَدُوف** (dövülmüş). “**وفادَه يَفِيدُه**” yani onu **دافَه** (dövdü). **والفَيْدُ**: dövülmüş safrandır. **والفَيْدُ**: safranın yaprağıdır. **والفَيدُ**: atın dudağı üzerindeki kıldır. **وفَيْد**: sudur; ve denildi ki: çölde bir yerdir; Züheyr dedi ki:
ثم اسْتَمَرُّوا وقالوا: إِنَّ مَشْرَبَكم
ماءٌ بِشَرْقيِّ سَلْمَى: فَيْدُ أَو رَكَكُ
Lebîd dedi ki:
مُرِّيَّةٌ حَلَّتْ بِفَيْدَ، وجاوَرَتْ
أَرضَ الحِجازِ، فَأَيْنَ مِنْكَ مَرامُها؟
**وفَيْد**: Mekke yolunda bir menzildir; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; Ubeydullah b. Muhammed el-Yezîdî dedi ki: el-Muerric’e dedim: Niçin **أَبي فيد** künyesini aldın? Dedi ki: **الفَيْدُ** Mekke yolunda bir menzildir; ve **الفَيْدُ**: safranın çiçeğidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ي د * * الفائِدَةُ * ما * اسْتَفَدْتَهُ * من علم أو مال و * فادَتْ * له * فائِدةٌ * من باب باع وكذا * فادَ * له مال أي ثبت و * أفَدْتُ * المال اعطيته و * أفَدْتُهُ * أيضا استَفَدْتُه

##### Türkçe

* ف ي د * * **الفائِدَةُ** *: * **ما** * **اسْتَفَدْتَهُ** * ilimden veya maldan. Ve **فادَتْ** ona **فائِدةٌ** (bu, **باع** babındandır); ve yine **فادَ** ona mal, yani sabit oldu. Ve **أفَدْتُ** malı: onu verdim. Ve **أفَدْتُهُ** da: onu **استَفَدْتُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فاد يفيد فيدا: تبختر، كتفيد، ورجل فياد، ومتفيد وفيادة. والفيد: الموت، يقال: فاد الرجل يفيد، إذا مات، كفاز وفاظ. وفاد المال نفسه لفلان يفيد فيدا، إذا ثبت له، وفي كتاب الأفعال: كثر، والاسم الفائدة، أو فاد المال نفسه يفيد فيدا، إذا ذهب ومات. وفاد الزعفران يفيده فيدا: دافه، وهو مقلوب، حكاه يعقوب، ويقال: فاد الزعفران والورس فيدا، إذا دقه ثم أمسه ماء. وفادت المرأة الط?يب فيدا: دلكته في الماء ليذوب، قال كثير عزة:
  يباشرن فأر المسك في كل مشهد                      ويشرق جادي بـهـن مـفـيد أي مدوف. وفي الأفعال: وفاد الزعفران والورس: انسحقا عند الدق. وقيل: فاد يفيد، إذا حذر شيئا فعدل عنه جانبا. وفادت له الفائدة: حصلت، كذا في الصحاح، والأساس. وفي الأفعال لابن القطاع: وفادت لك فائدة فيدا أتتك. والفيد: الزعفران المدوف، وقيل: ورق الزعفران، وقيل: ورده. والفيد: الشعر الذي على جحفلة الفرس. وفيد: ماء، وقيل: موضع بالبادية وقيل: قلعة، وفي المراصد: بليدة بطريق مكة في نصفها من الكوفة، في وسطها حصن عليه باب حديد، وعليها سور دائر، كان الناس يودعون فيها فواضل أزوادهم إلى حين رجوعهم وما ثقل من أمتعتهم، وهي قرب أجإ وسلمى، جبلي طيئ. وفي المصباح: فيد: بلدة بنجد على طريق حاج العراق، وأنشد في اللسان لزهير:
  ثم استمروا وقالوا إن مشربكم                      ماء بشرقي سلمى فيد أوركك

  وقال ابن هشام اللخمي في شرح الفصيح: فيد: قرية بين مكة والكوفة، وأنشد:
  لقد أشمتت بي أهل فيد وغادرتبجسمي صبرا بنت مصان باديا وقال أبو عبيد في المعجم: قال السكوني: كان فيد فلاة في الأرض بين أسد وطيئ في الجاهلية، فلما قدم زيد الخيل على رسول الله صلى الله عليه وسلم أقطعه فيد. تسمى بفيد بن فلان هكذا في نسختنا. ووقع في نسخة شيخنا: سمى، بالمبنى لمجهول، من سمى، فقال: والصواب سميت. وتأويل القلعة بالحصن لا يخفى بعده. قلت: ووجدت الزجاجي قد رفع الإبهام، فقال: سميت بفيد بن حام، أول من نزلها، قال شيخنا: والغالب على فيد التأنيث، قال ابن الأنباري، قال التدمري: والاختيار فيها عند سيبويه عدم الانصراف، كما قال لبيد بن ربيعة:
  مرية حلـت بـفـيد وجـاورت                      أرض الحجاز فأين منك مرامها وصرفها جائز، وقال ابن درستويه في شرح الفصيح يقول ثعلب: لا يدخل في فيد حرف التعريف، ولا يقال فائد. ثم قال شيخنا: ورأيت في كتب الأمثال أنه يوجد فيها كعك يضرب به المثل، ونظمه شيخ الأدباء مالك ابن المرحل في نظمه للفصيح:
  وتلك فيد قرية والمثل
  في كعك فيد سائر لا يجهل والفيد: أن تفيد بيدك الملة، وهي الرماد الحار عن الخبزة، نقله الصاغاني. وفيد القريات: ع بين الحرمين الشريفين. وهو غير فيد المتقدم ذكره، نبه عليه الصاغاني. وقدوهم المقدسي في حواشيه، فجعللهما واحدا. وحزم فيدة: ع آخر، قال المقدسي: المذكور حمى فيد، وأنشد ابن الأعرابي:
  سقى الله حيا بين صارة والحمىحمى الفيد صوب المدجنات المواطر قال شيخنا وهو وهم. والفياد: ذكر البوم، ويقال الصدى، والفياد: المتبختر، كالمتفيد، يقال: فلان يمشي على الأرض فيادا ميادا، أي مختالا ميالا. والفياد: الذي يلف ما قدر عليه فيأكله، كالفيادة، فيهما، وأنشد ابن الأعرابي لأبي النجم:
  ليس بملتاث ولا عميثل
  وليس بالفيادة المقصمل أي هذا الراعي لي بالمتجبر الشديد العصا. والفيادة: الذي يفيد في مشيته، والهاء دخلت في نعت المذكر، مبالغة في الصفة. والفائدة: ما أفاد الله تعالى العبد من خير يستفيده ويستحدثه، وقال الجوهري: هي ما استفدت من علم أو مال، تقول منه: فادت له فائدة، وهي واوية يائية ج: فوائد. قال شيخنا: وزاد بعض أرباب الاشتقاق أنها من الفؤاد حتى اغتر بذلك شيخ شيوخنا الشهاب وتظرف، فقال:
  من الفؤاد اشتقت الفـائده                      والنفس يا صاح بذا شاهده
  لذأ ترى أفئدة النـاس قـد                      مالت لمن في قربه فائده وفيد تفييدا: تطير من صوت الفياد، أي ذكر اليوم قال الأعشى:
  ويهماء بالليل غطشى الفلا                      ة يؤنسني صوت فيادهـا

  وأفدت المال: استفدته، وأفدت المال: أعطيته غيري، قاله الكسائي، وهو ضد، ويقال: المفيد في قول القتال السابق: هو المستفيد. وفي حديث ابن عباس، في الرجل يستفيد المال بطريق الربح أو غيره، قال: يزكيه يوم يستفيده أي يوم يملكه. قال ابن الأثير: وهذا لعله مذهب له، وإلا فلا قائل به من الفقهاء، إلا أن يكون للرجل مال قد حال عليه الحول، واستفاد قبل وجوب الزكاة فيه مالا، فيضيفه إليه، ويجعل حولهما واحدا، ويزكي الجميع، وهو مذهب أبي حنيفة وغيره. وقال ابن شميل: يقال هما يتفايدان بالمال بينهما، أي يفيد كل واحد منها صاحبه. ولا تقل هما يتفاودان العلم، أي يفيد كل واحد منهما، فإنه قول العامة، هذا نص عبارة ابن شميل. وقد تحامل شيخنا على المصنف، هنا وهنالك، وغلطه وأطلق القيد، وقال: قل يتفايدان، ويتفادان، ويتفاددان، فأغرب، وزاد في الطنبور نغمة وأطرب. وفائد: جبل واسم.
 ومما يستدرك عليه: فيد من قرنه: ضرب، عن ثعلب، وأنشد:
  نباشر أطراف القنأ بصـدورنـا                      إذا جمع قيس خشية الموت فيدوا وأبو فيد: كنية المؤرج بن عمرو السدوسي، من أئمة اللغة. وقال السلفي: أجازني من همدان فيد بن عبد الرحمن الشعراني. ولا أعرف له من الرواة سميا. وتعقبه الذهبي بأن ابن ماكولا ذكر حميد بن فيد الحساب البغدادي، روى عنه الإسماعيلي، وذكر أبا فيد السدوسي الذي ذكرناه. قال الحافظ: لا يرد على عبارة السلفي. وممن أتى بعد السلفي: فيد بن مكي بن محمد الهمداني، من مشايخ ابن نقطة. والمفيد: لقب أبي بكر محمد ابن جعفر بن الحسن بن محمد غندر الحافظ، كذا في اللباب. والشيخ المفيد، من أئمة الشيعة. وأفياد: موضع، وأنشد ابن الأعرابي:
  برقا قعدت له بالليل مرتفقا                      ذات العشاء وأصحابي بأفياد وأبو فيدة: جبل بصعيد مصر على النيل.
 \\//فصل القاف مع الدال المهملة

##### Türkçe

فاد يفيد فيدا: böbürlendi; **كتفيد** gibi. Ve **رجل فياد**; ve **متفيد** ve **وفيادة**. Ve **الفيد**: ölüm; denir ki: **فاد الرجل يفيد**; öldüğü zaman; **كفاز وفاظ** gibi. Ve **فاد المال نفسه لفلان يفيد فيدا**: ona sabit olduğu zaman. Ve **كتاب الأفعال**’da: çoğaldı. Ve isim **الفائدة**’dir. Yahut **فاد المال نفسه يفيد فيدا**: gittiği ve öldüğü zaman. Ve **فاد الزعفران يفيده فيدا**: onu ovdu; ve o ters çevrilmiştir; onu Yakub rivayet etti. Ve denir ki: **فاد الزعفران والورس فيدا**; onu dövüp sonra suyla ıslattığı zaman. Ve **وفادت المرأة الط?يب فيدا**: suda erisin diye onu ovdu; Kesîr Azze dedi ki:
  Her meşhette miskin faresini doğrudan temas ederler                      ve **جادي** onlarla **مفيد** yani ovulmuş olarak parlar. Ve **الأفعال**’da: **وفاد الزعفران والورس**: dövme sırasında ezildiler. Ve denildi: **فاد يفيد**; bir şeyden sakındığı zaman ondan yana doğru sapıp uzaklaştı. Ve **وفادت له الفائدة**: elde edildi; **الصحاح** ve **الأساس**’ta böyledir. Ve İbnü’l-Kattâ‘ın **الأفعال**’ında: **وفادت لك فائدة فيدا**: sana geldi. Ve **الفيد**: ovulmuş safran; ve denildi: safranın yaprağı; ve denildi: çiçeği. Ve **الفيد**: atın dudağı üzerindeki kıllar. Ve **فيد**: su; ve denildi: çölde bir yer; ve denildi: kale. Ve **المراصد**’da: Kûfe’den yarısında, Mekke yolu üzerinde bir kasabacık; ortasında üzerinde demir kapı bulunan bir hisar vardır; ve onun üzerinde dairesel bir sur vardır; insanlar dönüş zamanına kadar azıklarının artanlarını ve eşyalarından ağır olanı oraya emanet ederlerdi; ve o, Tayy’ın iki dağı **أجإ** ve **سلمى**’ya yakındır. Ve **المصباح**’ta: **فيد**: Necd’de Irak hacısının yolu üzerinde bir belde. Ve Lisân’da Züheyr’den inşad etti:
  Sonra yürüdüler ve dediler: sizin içeceğiniz                      **سلمى**’nın doğusunda **فيد** suyu; seni doyursun

  Ve İbn Hişâm el-Lahmî **شرح الفصيح**’te: **فيد**: Mekke ile Kûfe arasında bir köy; ve inşad etti:
  **فيد** ehli beni sevindirdi ve bıraktı                      bedenimde sabrı; **بنت مصان** açıkça. Ve Ebû Ubeyd **المعجم**’da: es-Sükûnî dedi: Câhiliyede **فيد**, Esed ile Tayy arasında yerde bir çöldü; Zeydü’l-Hayl, Resûlullah’a (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldiğinde ona **فيد**’i iktâ etti. Bizim nüshamızda böyle: **بفيد بن فلان** diye adlandırılır. Şeyhimizin nüshasında: **سمى** geldi; meçhul bina üzere, **سمى**’dan; şöyle dedi: doğrusu **سميت**’tir. Kalenin hisar ile te’vili, uzaklığı gizli değildir. Dedim: Zecâcî’nin ibhâmı kaldırdığını buldum; şöyle dedi: Ona ilk inen **فيد بن حام** ile adlandırıldı. Şeyhimiz dedi: **فيد** üzerinde galip olan müennesliktir. İbnü’l-Enbârî dedi: et-Tedmurî dedi: Sîbeveyh’e göre onda tercih, sarf olunmamaktır; Lebîd b. Rabîa’nın dediği gibi:
  **فيد**’de konaklayan bir şüphe ve komşu oldu                      Hicaz toprağı; senden onun muradı nerede? Ve sarfı câizdir. Ve İbn Düresteveyh **شرح الفصيح**’te: Sa‘leb der ki: **فيد**’e tarif harfi girmez; ve **فائد** denilmez. Sonra şeyhimiz dedi: Meseller kitaplarında onda, kendisiyle mesel vurulan çörek bulunduğunu gördüm; ve onu, edebiyat şeyhi Mâlik b. el-Merhal, **الفصيح**’i nazmetmesinde nazmetti:
  Ve işte o **فيد** bir köydür ve mesel
  **كعك فيد** hakkında yaygındır, bilinmez değildir. Ve **الفيد**: elinle **الملة**’yi, yani ekmekten olan sıcak külü, savurmandır; onu Sâğânî nakletti. Ve **فيد القريات**: iki harem-i şerif arasında bir yer. Ve o, daha önce zikredilen **فيد** değildir; Sâğânî buna dikkat çekti. el-Makdisî, haşiyelerinde vehmetti de ikisini bir yaptı. Ve **حزم فيدة**: başka bir yer. el-Makdisî dedi: zikredilen **حمى فيد**’dir. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Allah, **صارة** ile **الحمى** arasında bir mahalleyi sulasın                      **حمى الفيد**’i; bulutlu sağanakların dökümü. Şeyhimiz dedi: ve bu bir vehimdir. Ve **الفياد**: baykuşun erkeği; ve **الصدى** denir. Ve **الفياد**: böbürlenen; **كالمتفيد** gibi. Denir ki: falan yeryüzünde **فيادا ميادا** yürür; yani kibirli, yana eğilen. Ve **الفياد**: gücü yettiğini sarıp yiyen; **كالفيادة** gibi; ikisinde de. Ve İbnü’l-A‘râbî, Ebû’n-Necm için inşad etti:
  Ne gevşek ne de **عميثل**
  Ve ne de **الفيادة المقصمل** yani bu çoban, bana karşı sert sopalı zorba değildir. Ve **الفيادة**: yürüyüşünde **يفيد** eden kimsedir; **الهاء** müzekkerin sıfatına girdi; sıfatta mübalağa olarak. Ve **الفائدة**: Allah Teâlâ’nın kula hayırdan, onunla faydalandığı ve onu yeni edindiği şeydir. Cevherî dedi: o, ilimden veya maldan elde ettiğin şeydir. Ondan şöyle dersin: **فادت له فائدة**. Ve o, vâvî yâîdir; çoğulu: **فوائد**. Şeyhimiz dedi: iştikak erbabından bazıları, onun **الفؤاد**’dan olduğunu da ekledi; ta ki bununla şeyhlerimizin şeyhi Şihâb aldandı ve zarafet yaptı; şöyle dedi:
  **الفـائده**’yi **الفؤاد**’dan türettim                      ey dost, nefis buna şahittir
  Görmez misin insanların **أفئدة**’si                      yakınında **فائده** bulunan kimseye meyletti. Ve **فيد تفييدا**: **الفياد**’ın, yani baykuş erkeğinin sesinden uğursuzluk saydı. el-A‘şâ dedi:
  Geceleyin ıssız, karanlık bir çöl                      onun **فيادها**’sının sesi beni ünsiyetlendirir

  Ve **أفدت المال**: onu elde ettim. Ve **أفدت المال**: onu başkasına verdim; bunu Kisâî söyledi; ve o zıttır. Ve denir ki: önceki **القتال** sözünde **المفيد**: **المستفيد**’dir. Ve İbn Abbâs hadîsinde, kâr yolu veya başkasıyla mal elde eden adam hakkında: onu elde ettiği gün zekâtını verir; yani onu mülk edindiği gün. İbnü’l-Esîr dedi: bu, herhalde onun bir mezhebidir; yoksa fukahadan bununla söyleyen yoktur; ancak adamın üzerinden yıl geçmiş bir malı olur da, onda zekâtın vücûbundan önce bir mal elde ederse, onu ona ekler, ikisinin yılını bir yapar ve hepsinin zekâtını verir; bu, Ebû Hanîfe ve başkasının mezhebidir. İbn Şümeyl dedi: denir ki: ikisi aralarındaki mal ile **يتفايدان** ederler; yani her biri arkadaşına fayda verir. Ve “ikisi ilimde **يتفاودان**” deme; yani her biri diğerine fayda verir; çünkü o avamın sözüdür. Bu, İbn Şümeyl’in ibaresinin nassıdır. Şeyhimiz, burada ve orada musannife yüklenmiş, onu hatalı saymış ve kaydı salıvermiş; ve dedi: “**يتفايدان** de, ve **يتفادان**, ve **يتفاددان**”; böylece garipleşti; ve tambura bir nağme daha ekledi ve coşturdu. Ve **فائد**: bir dağ ve bir isimdir.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **فيد من قرنه**: vurdu; Sa‘leb’den. Ve inşad etti:
  Mızrakların uçlarına göğüslerimizle doğrudan temas ederiz                      Kays, ölüm korkusuyla toplandığında **فيدوا**. Ve **أبو فيد**: dil imamlarından Müerric b. Amr es-Sedûsî’nin künyesidir. Silefî dedi: Hemdân’dan **فيد بن عبد الرحمن الشعراني** bana icazet verdi. Râvilerden ona adaş olanı bilmiyorum. Zehebî, onu takip etti; çünkü İbn Mâkûlâ, İsmâîlî’nin kendisinden rivayet ettiği **حميد بن فيد الحساب البغدادي**’yi zikretti; ve zikrettiğimiz **أبا فيد السدوسي**’yi zikretti. Hâfız dedi: Silefî’nin ibaresine itiraz gelmez. Silefî’den sonra gelenlerdendir: İbn Nukta’nın şeyhlerinden **فيد بن مكي بن محمد الهمداني**. Ve **المفيد**: **اللباب**’da böyle: Hâfız Ebû Bekr Muhammed b. Ca‘fer b. el-Hasen b. Muhammed Gundar’ın lakabıdır. Ve Şeyh **المفيد**: Şîa imamlarındandır. Ve **أفياد**: bir yer. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Geceleyin ona oturdum, dayanarak                      yatsı vaktinde; ve arkadaşlarım **بأفياد**’da. Ve **أبو فيدة**: Nil üzerinde Mısır Saîd’inde bir dağ.
 \\//**فصل القاف مع الدال المهملة**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ
1 فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ ذ , (T, S, A, O, L, Msb, K,) aor. تَفِيدُ, (S, A, O, &c.,) inf. n. فَيْدٌ, (Msb,) [Profit, or advantage, or the like, (see فَائِدَةٌ,)] accrued to him; (T, * S, * A, O, * L, * Msb, K;) or came to him. (IKtt, TA.) ― -b2- And فاد, aor. يَفِيدُ, (T, S, M, O, L, K,) inf. n. فَيْدٌ, (M, O, L,) said of property, It continued, or belonged or appertained, syn. ثَبَتَ, (T, S, M, O, L, K,) لَهُ to him; (T, S, M, O, L;) as also فاد, aor. يَفُودُ, (M in art. فود,) inf. n. فَوْدٌ: (K in that art.:) or went away, passed away, or departed. (K. [But this last meaning, which I find only in the K, in relation to فاد, in this art. and in art. فود, may be taken from what next follows, and relate to property as applied to cattle.]) ― -b3- And فاد, aor. as above, (T, M, L, K, and S &c. in art. فود,) and so the inf. n., (IAar, T, L, and K in art. فود,) He (a man, M, TA) died; (T, M, L, K, and S &c. in art. فود;) as also فاد, aor. يَفُودُ, (S and K &c. in art. فود,) inf. n. فَوْدٌ; (K &c. in that art.;) and so فَازَ and فَاظَ; (TA;) i. q. فَاتَ. (A.) One says, مَا فَادَ حَتَّى بَلَغَ رِزْقُهُ النَّفَادَ, meaning مَا فَاتَ [i. e. He did not die until his means of subsistence became exhausted]. (A.) ― -b4- And فاد, aor. as above, (S, M, O, L, K,) and so the inf. n., (S, O, L,) He walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of his body from side to side; (S, M, O, L, K;) as also ↓ تفيّد. (T, S, M, L, K.) ― -b5- And, (M, L, K,) accord. to some, (M, L,) He was cautious of a thing, and turned aside from it. (M, L, K.) [See also 2.] -A2- فاد said of saffron, and of the plant called وَرْسَ, It became pulverized, or reduced to powder by its being bruised or brayed. (IKtt, TA.) -A3- فادهُ, aor. يَفِيدُهُ, (S, L, K,) inf. n. فَيْدٌ, (L,) He mixed it, (namely, saffron, K,) or moistened it with water &c.; syn. دَافَهُ; (S, L, K;) from which it is formed by transposition [accord. to the lexicologists; but not accord. to the grammarians, because it has an inf. n.]; (TA;) as also فادهُ, aor. يَفُودُهُ, (T, M, L, &c., in art. فود,) inf. n. فَوْدٌ: (K in that art.:) and he bruised, or brayed, it, (namely, saffron, and the plant called وَرْس,) and then wetted it with water: (L in art. فود:) and فَادَتْهُ she (a woman) rubbed it (namely perfume) in water, in order that it might dissolve. (M, L.) -A4- عَنِ فاد المَلَّةَ الخُبْزَةِ, inf. n. فَيْدٌ; and ↓ افادها; He removed the hot ashes from the cake of bread; syn. أَزَالَهَا (TK. [In the O and K, this meaning of these two verbs is vaguely intimated, only by the words, الفَيْدُ أَنْ تُفِيدُ بِيَدِكَ المَلَّةَ عَنِ الخُبْزَةِ.])

فيّد مِنْ قِرْنِهِ
2 فيّد مِنْ قِرْنِهِ ذ (Th, M, L) He turned away from, or avoided, his adversary: (Th, L:) or he fled from him. (M.) [See a similar meaning of فاد, above.] -A2- And فيّد, (T, O, K,) inf. n. تَفْيِيدٌ, (L, K,) He augured evil from the cry of the [bird called] فَيَّاد. (T, O, L, K.)

افادهُ
4 افادهُ ذ He gave it, namely, property, (AZ, Ks, T, S, M, O, L, K,) to another: (AZ, Ks, T, S, M, L:) and افادهُ مَالًا, inf. n. اـِفَادَةٌ, He gave him property. (Mgh, Msb.) It belongs to this art. and to art. فود. (L in art. فود.) ― -b2- [And He, or it, profited, advantaged, or benefited, him; فَائِدَةً being understood. Hence,] one says, اـِنْ أَفَدْتَنِى حَرْفًا فَقَدْ أَصْفَدْتَنِى أَلْفًا [If thou teach me a word, thou givest me what is worth a thousand dirhems]. (A in art. صفد.) ― -b3- [Hence, also, افاد said of a word, and a phrase, It had, or performed, a useful office, as expressive of a meaning, or as contributing to the expression thereof, or as adding to a meaning previously expressed. And hence, It imported, or conveyed, a meaning; and particularly, when said of a phrase, a complete meaning, so that a pause might be well made after uttering it; فَائِدَةً being understood.] -A2- See also 10. ― -b2- And see 1, last signification. ― -b3- Also, افادهُ, inf. n. as above, He killed him; destroyed him; slaughtered him; namely, a man, and a beast. (T, * L, and K * in art. فود.)

تفيّد
5 تفيّد ذ , as intrans.: see 1, latter half. -A2- تفيّدهُ: see 10.

هُمَا يَتَفَايَدَانِ بِالمَالِ بَيْنَهُمَا
6 هُمَا يَتَفَايَدَانِ بِالمَالِ بَيْنَهُمَا ذ They two give, of the property, each to the other; or profit, or benefit, each other therewith: (ISh, T, O, K:) you should not say يَتَفَاوَدَانِ: (K:) and هما يتفايدان العِلْمَ They two impart knowledge, each to the other: (K in art. فود [q. v.]:) or, in the opinion of MF, both of these verbs are allowable. (TA.)

استفادهُ
10 استفادهُ ذ (T, S, M, &c.) He gained it, acquired it, or got it, for himself, namely, property [&c.]; (T, * M, * Mgh, Msb, and L and K in art. فود;) and ↓ افادهُ is syn. therewith, (S, M, A, Mgh, O, L, Msb, K,) as used by some, (Msb,) having two contr. significations, (K,) though disallowed by others, (Msb,) or it is more chaste than the former; (Mgh;) and ↓ تفيّدهُ signifies the same. (M, and K in art. فود.) ― -b2- [And He derived it, learned it, or inferred it. ― -b3- And استفاد منْهُ He gained, or derived, profit, advantage, or benefit, from him, or it; فَائِدَةً being understood.]

فَيْدٌ
فَيْدٌ ذ Saffron: (IAar, TA voce مَلَابٌ:) or the leaves of saffron: (L:) or saffron mixed, or moistened with water &c. (S, O, L, K.) ― -b2- And The hair upon a horse's lip. (T, S, O, K.)

فَيِيدٌ
[ فَيِيدٌ ذ expl. by Golius as signifying (on the authority of Meyd) Vir pusillanimus pavidusque, is app. a mistake for فَئِيدٌ.]

فَيَّادٌ
فَيَّادٌ ذ (T, S, M, A, O, L, K) and ↓ فَيَّادَةٌ, (T, S, O, L, K,) in which latter the ة is added to render the epithet intensive, (T, L,) A man who walks with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of his body from side to side. (T, S, M, A, O, L, K.) One says, فُلَانٌ يَمْشِى عَلَى الأَرْضِ فَيَّادًا مَيَّادًا [Such a one walks upon the ground] with an elegant and a proud and self-conceited gait, &c. (A.) ― -b2- Hence, الفَيَّادُ is said to signify The lion. (O.) ― -b3- And The male of the بُوم [or owl]: (T, S, M, O, K:) or i. q. الصَّدَى [which is also said to signify the male of the بُوم: for other explanations see صَدًى] (S, O.) ― -b4- And ↓ فَيَّادَةٌ, (M,) or this and فَيَّادٌ, (T, S, O, K,) One who collects together what he can, and eats it. (Lth, T, S, M, O, K.)

فَيَّادَةٌ
فَيَّادَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

فَائِدَةٌ
فَائِدَةٌ ذ a subst. from فَادَ المَالُ, (M, L, and K in art. فود,) in the sense of ثَبَتَ; (M, L;) or an act. part. n. from فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ; (Msb;) Profit, advantage, benefit, or good, which God bestows upon a man, and which he [the latter, consequently] gains, or acquires, and which he produces: (T, L:) an accession which accrues to a man: (Msb:) what one gains, or acquires, of knowledge, (S, A, O, L, Msb, K,) and polite accomplishments, (Msb,) and property: (S, A, O, L, K:) what one has recently acquired, of property, of gold or silver, or a slave, or the like: (AZ, Msb:) and [simply] profit, advantage, benefit, or utility: and good: and knowledge: and wealth, or property: (KL:) pl. فَوَائِدُ: (T, O, L, Msb, K:) it belongs to this art. and to art فود: (TA:) some improperly derive it from الفُؤَادُ. (MF.) ― -b2- [Hence, Utility as expressive of a meaning, or as contributing to the expression thereof, or as adding to a meaning previously expressed, or a word or phrase. And hence, A meaning, or an import, of a word or phrase; and particularly a complete meaning of a phrase, such that a pause may be well made after the uttering thereof.]

مَفِيدٌ
مَفِيدٌ ذ [Perfume, &c.] mixed, or moistened with water &c.; (S, O, L;) as also مَفُودٌ. (As, T in art. فود.)

رَجُلٌ مِتْلَافٌ مِفْيَادٌ
رَجُلٌ مِتْلَافٌ مِفْيَادٌ ذ A destructive man; as also مِفْوَادٌ. (Ibn-'Abbلd and O and K in art. فود.)

##### Türkçe

**فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ**

1 **فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ**: muzâri‘i **تَفِيدُ**, mastarı **فَيْدٌ**: [kâr, yahut fayda ve benzeri (bk. **فَائِدَةٌ**)] ona tahakkuk etti; yahut ona geldi. — Ve **فاد**, muzâri‘i **يَفِيدُ**, mastarı **فَيْدٌ**, mal hakkında söylenir: devam etti, yahut ona ait oldu ve ona nisbet edildi; eş anlamlısı **ثَبَتَ**, ona (**لَهُ**); bunun gibi **فاد**, muzâri‘i **يَفُودُ**, mastarı **فَوْدٌ**: yahut gitti, geçip gitti, yahut ayrıldı. — Ve **فاد**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (ve mastar da öyle): o (bir adam) öldü; bunun gibi **فاد**, muzâri‘i **يَفُودُ**, mastarı **فَوْدٌ**; ve bunun gibi **فَازَ** ve **فَاظَ**; **فَاتَ** ile aynı. Şöyle denir: **مَا فَادَ حَتَّى بَلَغَ رِزْقُهُ النَّفَادَ**, yani **مَا فَاتَ** [yani: rızkı tükenişe varıncaya kadar ölmedi]. — Ve **فاد**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (ve mastar da öyle): bedenini bir yandan bir yana yapmacıkça eğerek, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü; bunun gibi **تفيّد**. — Ve (bazılarına göre): bir şeyden sakındı ve ondan yana çekildi. [Bk. ayrıca 2.]

-A2- **فاد** safran ve **وَرْسَ** denilen bitki hakkında: dövülmesi yahut ezilmesi sebebiyle ufalandı, yahut toz hâline geldi.

-A3- **فادهُ**, muzâri‘i **يَفِيدُهُ**, mastarı **فَيْدٌ**: onu karıştırdı (yani safranı), yahut onu su vb. ile ıslattı; eş anlamlısı **دَافَهُ**; bundan, yer değiştirme yoluyla türetilmiştir; bunun gibi **فادهُ**, muzâri‘i **يَفُودُهُ**, mastarı **فَوْدٌ**: ve onu (yani safranı ve **وَرْس** denilen bitkiyi) dövdü yahut ezdi, sonra onu su ile ıslattı; ve **فَادَتْهُ**: o (bir kadın) onu (yani kokuyu) suda ovdu; çözünsün diye.

-A4- **عَنِ فاد المَلَّةَ الخُبْزَةِ**, mastarı **فَيْدٌ**; ve **افادها**: ekmek çöreğinin üzerinden kızgın külü kaldırdı; eş anlamlısı **أَزَالَهَا**.

**فيّد مِنْ قِرْنِهِ**

2 **فيّد مِنْ قِرْنِهِ**: hasmından yüz çevirdi, yahut ondan sakındı; yahut ondan kaçtı. [Yukarıda **فاد**’ın benzeri bir anlamına bak.] — -A2- Ve **فيّد**, mastarı **تَفْيِيدٌ**: **فَيَّاد** [denilen kuş]un ötüşünden uğursuzluk çıkardı.

**افادهُ**

4 **افادهُ**: ona, yani malı, başkasına verdi; ve **افادهُ مَالًا**, mastarı **اـِفَادَةٌ**: ona mal verdi. Bu maddeye ve **فود** maddesine aittir. — [Ve o, yahut o şey, ona kâr sağladı, fayda verdi, yarar verdi; **فَائِدَةً** takdir edilerek. Bundan dolayı] şöyle denir: **اـِنْ أَفَدْتَنِى حَرْفًا فَقَدْ أَصْفَدْتَنِى أَلْفًا** [Eğer bana bir harf öğretirsen, bana bin (dirhem) değerinde bir şey vermiş olursun]. — [Bundan dolayı da, **افاد** kelime ve ibare hakkında söylenir: bir manayı ifade etmede, yahut onun ifadesine katkıda bulunmada, yahut daha önce ifade edilmiş bir manaya bir şey eklemede faydalı bir iş gördü. Ve bundan dolayı: bir manayı ifade etti yahut taşıdı; özellikle bir ibare hakkında söylenince: tam bir manayı (ifade etti), öyle ki onu söyleyişten sonra duraklamak güzel olur; **فَائِدَةً** takdir edilerek.] -A2- 10’a da bak. — Ve 1’in son anlamına da bak. — Ayrıca, **افادهُ**, mastarı yukarıdaki gibi: onu öldürdü; helâk etti; boğazladı; yani bir adamı ve bir hayvanı.

**تفيّد**

5 **تفيّد**, lâzım olarak: 1’in ikinci yarısına bak. -A2- **تفيّدهُ**: 10’a bak.

**هُمَا يَتَفَايَدَانِ بِالمَالِ بَيْنَهُمَا**

6 **هُمَا يَتَفَايَدَانِ بِالمَالِ بَيْنَهُمَا**: ikisi, maldan, birbirine verir; yahut onunla birbirine kâr sağlar, yahut fayda verir: **يَتَفَاوَدَانِ** dememelisin; ve **هما يتفايدان العِلْمَ**: ikisi birbirine ilim aktarır; yahut MF’nin görüşüne göre bu iki fiilin ikisi de câizdir.

**استفادهُ**

10 **استفادهُ**: onu, yani malı [vb.], kendisi için kazandı, elde etti, yahut edindi; ve bazılarınca kullanılan **افادهُ** bununla eş anlamlıdır; iki zıt anlamlı olmakla beraber; başkalarınca kabul edilmez; yahut bu, ötekinden daha fasîhtir; ve **تفيّدهُ** da aynı manaya gelir. — [Ve onu çıkardı, öğrendi, yahut istidlâl etti. — Ve **استفاد منْهُ**: ondan, yahut ondan, kâr, fayda, yahut yarar elde etti; **فَائِدَةً** takdir edilerek.]

**فَيْدٌ**

**فَيْدٌ**: safran; yahut safranın yaprakları; yahut su vb. ile karıştırılmış yahut ıslatılmış safran. — Ve atın dudağı üzerindeki kıl.

**فَيِيدٌ**

[**فَيِيدٌ**: Golius tarafından (Meyd’e dayanarak) “korkak ve ürkek adam” manasında açıklanmıştır; görünüşe göre **فَئِيدٌ** yerine bir hatadır.]

**فَيَّادٌ**

**فَيَّادٌ** ve **فَيَّادَةٌ** (ikincisinde **ة** sıfatı pekiştirmek için eklenmiştir): bedenini bir yandan bir yana yapmacıkça eğerek, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüyen adam. Şöyle denir: **فُلَانٌ يَمْشِى عَلَى الأَرْضِ فَيَّادًا مَيَّادًا** [falanca yeryüzünde] zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle vb. yürür. — Bundan dolayı, **الفَيَّادُ**’ın “aslan” manasına geldiği söylenir. — Ve **بُوم** [yahut baykuş]un erkeği; yahut **الصَّدَى** ile aynı. — Ve **فَيَّادَةٌ**, yahut bu ve **فَيَّادٌ**: gücü yettiğini toplayıp bir araya getiren ve onu yiyen kimse.

**فَيَّادَةٌ**

**فَيَّادَةٌ**: bir önceki paragrafın iki yerinde bak.

**فَائِدَةٌ**

**فَائِدَةٌ**: **فَادَ المَالُ**’dan ( **ثَبَتَ** manasında) bir isim; yahut **فَادَتْ لَهُ فَائِدَةٌ**’dan bir ism-i fâil: Allah’ın bir adama ihsan ettiği ve onun (dolayısıyla) kazandığı yahut edindiği ve meydana getirdiği kâr, fayda, yarar yahut hayır; bir adama tahakkuk eden artış; kişinin ilimden ve edep/zarafet kazanımlarından ve maldan kazandığı yahut edindiği şey; kişinin yakın zamanda edindiği maldan, altın yahut gümüşten, yahut köleden, yahut benzerinden olan şey; ve [sadece] kâr, fayda, yarar yahut menfaat; ve hayır; ve ilim; ve servet yahut mal; çoğulu **فَوَائِدُ**; bu maddeye ve **فود** maddesine aittir; bazıları onu yanlış olarak **الفُؤَادُ**’dan türetir. — [Bundan dolayı: bir manayı ifade etmede, yahut onun ifadesine katkıda bulunmada, yahut daha önce ifade edilmiş bir manaya bir şey eklemede fayda; yahut bir kelime yahut ibare. Ve bundan dolayı: bir kelime yahut ibarenin manası yahut delâleti; özellikle bir ibarenin, söylenişinden sonra duraklamanın güzel olacağı şekilde, tam manası.]

**مَفِيدٌ**

**مَفِيدٌ**: [koku vb.] su vb. ile karıştırılmış yahut ıslatılmış; bunun gibi **مَفُودٌ**.

**رَجُلٌ مِتْلَافٌ مِفْيَادٌ**

**رَجُلٌ مِتْلَافٌ مِفْيَادٌ**: helâk edici bir adam; bunun gibi **مِفْوَادٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَادَ
فَادَ ( y ) I ( n. ac. فَيْد 1 ),
a.  Continued, lasted, endured.

b.  [ La ], Belonged, appertained to; accrued to ( profit ).

c.  Went, passed away; wasted, dwindled; disappeared.

d.  [ 'An ], Avoided, guarded against, was cautious of.

e.  [ acc. &  'An ], Removed, took off from.

f.  Walked affectedly, swaggered.

g.  Wetted, moistened.

فَيَّدَ
فَيَّدَ II ,
a.  see I (d) .

b.  [ Min ], Fled from.

c.  [ coll. ], Lent money on interest.

أَفْيَدَ
أَفْيَدَ IV ,
a.  Was useful, serviceable to; benefited, profited, advantaged, served; taught, instructed.

b.  [ Min ], Profited by.

c.  Gave a complete, sense or meaning.

d.  Gave to, bestowed upon.

تَفَيَّدَ
تَفَيَّدَ V ,
a.  Shunned, avoided.

b.  see X (b) .

تَفَاْيَدَ
تَفَاْيَدَ VI ,
a.  Benefited, profited, taught, instructed each other.

اِسْتَفْيَدَ
اِسْتَفْيَدَ X ,
a.  see IV (b) .

b.  Gained, obtained, acquired.

فَيْد
فَيْد 1 ,
a.  Saffron.

فَاْيِدَة
فَاْيِدَة 21t , ( pl. فَوَاْيِدُ 41 ),
a.  Profit, advantage, utility, benefit, good.

b.  [ coll. ], Interest.

فَيَّاْد
فَيَّاْد 28 ,
a.  Owl.

b.  Swaggerer, strutter.

فَيَّاْدَة
فَيَّاْدَة 28t ,
a.  see 28 (b) .

مِفْيَاْد
مِفْيَاْد 45 ,
a.  Destructive.

مُفِيْد
مُفِيْد [ N. Ag.
a.  IV], Profitable, advantageous, beneficial, serviceable, useful.

b.  Complete in sense ( phrase ).

اِفَادَة
اِفَادَة [ N. Ac.
a.  IV],  see 21t (a) .

فَيْدُوْس
فَيْدُوْس
a.  [ coll. ], Holiday.

فَِيْرُوْز
فَِيْرُوْز ,  فِيْرُوْزَج P. ,
a.  Turquois.

##### Türkçe

**فَادَ**
**فَادَ** ( y ) I ( n. ac. **فَيْد** 1 ),
a. Devam etti, sürdü, dayandı.

b. [ La ], Ait oldu, ilgili oldu; (kâr) ona tahakkuk etti.

c. Gitti, geçip gitti; zayi oldu, azaldı; kayboldu.

d. [ 'An ], Sakındı, karşı korundu, ondan ihtiyatlı oldu.

e. [ acc. &  'An ], -den uzaklaştırdı, -den çıkarıp aldı.

f. Yapmacık yürüdü, çalımlandı.

g. Islatttı, nemlendirdi.

**فَيَّدَ**
**فَيَّدَ** II ,
a. I (d)’ye bak.

b. [ Min ], -den kaçtı.

c. [ coll. ], Faizle borç para verdi.

**أَفْيَدَ**
**أَفْيَدَ** IV ,
a. Faydalı oldu, işe yarar oldu; fayda verdi, kâr sağladı, avantaj sağladı, hizmet etti; öğretti, talim etti.

b. [ Min ], -den faydalandı.

c. Tam bir anlam veya mana verdi.

d. -e verdi, -e bağışladı.

**تَفَيَّدَ**
**تَفَيَّدَ** V ,
a. Uzak durdu, sakındı.

b. X (b)’ye bak.

**تَفَاْيَدَ**
**تَفَاْيَدَ** VI ,
a. Birbirlerine fayda verdiler, kâr sağladılar, öğrettiler, talim ettiler.

**اِسْتَفْيَدَ**
**اِسْتَفْيَدَ** X ,
a. IV (b)’ye bak.

b. Kazandı, elde etti, edindi.

**فَيْد**
**فَيْد** 1 ,
a. Safran.

**فَاْيِدَة**
**فَاْيِدَة** 21t , ( pl. **فَوَاْيِدُ** 41 ),
a. Kâr, avantaj, yarar, fayda, iyilik.

b. [ coll. ], Faiz.

**فَيَّاْد**
**فَيَّاْد** 28 ,
a. Baykuş.

b. Çalımlanan, salınan.

**فَيَّاْدَة**
**فَيَّاْدَة** 28t ,
a. 28 (b)’ye bak.

**مِفْيَاْد**
**مِفْيَاْد** 45 ,
a. Yıkıcı.

**مُفِيْد**
**مُفِيْد** [ N. Ag.
a. IV], Kârlı, avantajlı, faydalı, işe yarar, yararlı.

b. Anlamca tam (ibare).

**اِفَادَة**
**اِفَادَة** [ N. Ac.
a. IV],  21t (a)’ya bak.

**فَيْدُوْس**
**فَيْدُوْس**
a. [ coll. ], Tatil.

**فَِيْرُوْز**
**فَِيْرُوْز** ,  **فِيْرُوْزَج** P. ,
a. Firuze.
