# فيش (ف-ي-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ي - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والفاء و و ا ي ء معهما
ش ف و، ش و ف، ف ش و، ش ف ي، ف ي ش، ش أ ف مستعملات
شفو:
شفا كلِّ شيء: حدّه وحرفه، وجمعه: أشفاء، وقيل: شُفيٌّ وشفاه، إنك تقول: شفا البئر وشفةُ البِئر. والشَّفا: ما بين اللّيل والنهار عند غروب الشَّمس حيثُ يغيبُ بعضها ويبقى بعضها، قال:
أوفيته قبل شفاً أو بشفا
والشَّمس قد كادت تكون دنفاً
والشَّقةُ: نقصانها واو، تقول: شفةٌ وثلاثُ شفواتٍ، إذا أرت الهاء، قلت: شفاه. والمشافهة: مُفاعلة منه.
شوف:
الشَّوف: الجلو، قال الطّرماح:
والقيض أجنبهُ كأن حُطامه		فلقُ الحواجل شافهنَّ الموقدُ
قوله: أجنبهُ، أي: في أجنبه، فنزع الصِّفة. وقال عنترة:
ولقد شربتُ من المُدامةِ بعدما		ركد الهواجرُ بالمشُوفِ المُعلمِ
والمشُوف: الدينار.
وتشوَّفتِ المرأةُ: تزينت وظهرت.. وتشوفتِ الأوغال: ارتفعت على معاقل الجبال، فأشرفت.. وتشوَّفت أمري: طمحتُ ببصري إليه.
فشو:
فشا الشَّيءُ يفشو فُشُوّا إذا ظهر، وهو عامٌّ في كلِّ شيءٍ، ومنه: إفشاءُ السرِّ. ويكتب بالسّواد على الشيء فيتفشى فيه، أي: ينتشر وتفشَّى بهم المرضُ، وتفشاهم المرضُ، قال:
تفشَّى بإخوانِ الثِّقاتِ فعمـهـم		وأسكتُّ عنّي المُعولاتِ البواكيا
وفشت على فلانٍ أموره، أي: انتشرت، فلم يدرِ بأي ذلك يأخذُ، وأفشيته أنا.
والفواشي: كلّ ما ينتشر من المال، مثل الغنم السائمة والإبل وغيرها.
والتَّفشِّي: التوسُّع. وفشا وتفشَّى: توسَّع وكثرُ وظهر.
شفي:
الشَّفاءُ: معروفٌ، وهو ما يبرئ من السَّقم.. شفاهُ الله يشفيه شفاءُ.
واستشفى فلان، إذا طلب الشفاء.. وأشفيت فلاناً، إذا وهبت له شفاءٌ. وقيل: شفيته بمعنى: أشفيته في هبة الشَّفاء.. وشِفاءُ العيِّ: السُّؤال. والإشفى: المثقب، والجميع: الأشافي.
فيش:
الفيشُ، والجميعُ: فيوش: الفيشلة الضَّعيفة، والفيشوشةُ: الضعف والرخاوة.
ورجل فيوش: ضعيف جبانٌ. وفاش الرّجلُ فيشأ، إذا نصب الأمر وهيجه، فإذا أخذ الأمر، واستحق رجع وجبُن وذاك هو الانفشاش والتَّفيُّش، قال:
فازجُر بني النجاجة الفشوشِ
عن مُسمهرٍّ ليس بالفيوشِ
شأف:
شئفته شأفاً: إذا بغضته بغضاً شديداً.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الفاء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ش ف و**، **ش و ف**، **ف ش و**، **ش ف ي**، **ف ي ش**، **ش أ ف** kullanımdadır

**شفو**:
Her şeyin **شفا**’sı: onun sınırı ve kenarıdır; çoğulu: **أشفاء**; ve denildi ki: **شُفيٌّ** ve **شفاه**; çünkü sen **شفا البئر** ve **شفةُ البِئر** dersin. Ve **الشَّفا**: güneşin batışı sırasında gece ile gündüz arasında olan şeydir; onun bir kısmı kaybolur, bir kısmı kalır; dedi ki:
أوفيته قبل شفاً أو بشفا
والشَّمس قد كادت تكون دنفاً
Ve **الشَّقةُ**: onun eksikliği **واو**’dur; dersin: **شفةٌ** ve **ثلاثُ شفواتٍ**; eğer **الهاء**’yı gösterirsen, **شفاه** dersin. Ve **المشافهة**: ondan **مُفاعلة**’dir.

**شوف**:
**الشَّوف**: açıklık/ortaya çıkma; **الطّرماح** dedi ki:
والقيض أجنبهُ كأن حُطامه		فلقُ الحواجل شافهنَّ الموقدُ
Onun sözü: **أجنبهُ**; yani: **في أجنبه**; böylece sıfatı çekip çıkardı. Ve **عنترة** dedi ki:
ولقد شربتُ من المُدامةِ بعدما		ركد الهواجرُ بالمشُوفِ المُعلمِ
Ve **المشُوف**: dinardır.
Ve kadın **تشوَّفتِ**: süslendi ve göründü.. Ve **تشوفتِ الأوغال**: dağların sığınakları üzerine yükseldi, böylece yukarıdan baktı.. Ve **تشوَّفت أمري**: ona bakışımla gözümü diktim.

**فشو**:
Şey **فشا** eder, **يفشو** eder, **فُشُوّا**; ortaya çıktığı zaman; ve o her şeyde geneldir; ondan: sırrın **إفشاءُ**’sı. Ve şeyin üzerine siyahla yazılır da onda **يتفشى**; yani: yayılır. Ve hastalık onlara **تفشَّى** etti; ve hastalık onları **تفشاهم** etti; dedi ki:
تفشَّى بإخوانِ الثِّقاتِ فعمـهـم		وأسكتُّ عنّي المُعولاتِ البواكيا
Ve falanın üzerine işleri **فشت**; yani: yayıldı; böylece bununla nasıl tutacağını bilmedi; ve ben onu **أفشيته**.
Ve **الفواشي**: maldan yayılan her şeydir; otlayan koyun ve deve ve başkaları gibi.
Ve **التَّفشِّي**: genişleme. Ve **فشا** ve **تفشَّى**: genişledi ve çoğaldı ve ortaya çıktı.

**شفي**:
**الشَّفاءُ**: bilinen şeydir; ve o, hastalıktan iyileştiren şeydir.. Allah onu **شفاهُ** eder, onu **يشفيه** eder, **شفاءُ**.
Ve falan **استشفى** etti; şifayı istediği zaman.. Ve falanı **أشفيت**; ona **شفاءٌ** bağışladığın zaman. Ve denildi ki: **شفيته**; **أشفيته** anlamındadır, şifayı bağışlama hususunda.. Ve **شِفاءُ العيِّ**: sorudur. Ve **الإشفى**: delgidir; hepsi: **الأشافي**.

**فيش**:
**الفيشُ**; ve hepsi: **فيوش**: zayıf **الفيشلة**; ve **الفيشوشةُ**: zayıflık ve gevşekliktir.
Ve **فيوش** bir adam: zayıf korkaktır. Ve adam **فاش** eder, **فيشأ** eder; işi diktiği ve onu kışkırttığı zaman; sonra işi ele alınca ve hak edince geri döner ve korkaklaşır; ve işte bu **الانفشاش** ve **التَّفيُّش**’tür; dedi ki:
فازجُر بني النجاجة الفشوشِ
عن مُسمهرٍّ ليس بالفيوشِ

**شأف**:
Onu **شئفته** **شأفاً**: ona şiddetli bir buğz ile buğzettiğin zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفِياشُ: المفاخرةُ. والفَيْشُ والفَيْشَةُ: رأس الذكر.

##### Türkçe

**الفِياشُ**: övünme. Ve **الفَيْشُ** ve **الفَيْشَةُ**: erkeğin başı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والياء وما يثلثهما)
(فيج) الفاء والياء والجيم يدلُّ على الإسراع. ومن ذلك الفَيْج وقد مضى ذكره، ويقال أصله الواو. والفائجة في الأرض: [متَّسع ما بين كلِّ مرتفعين من غِلظٍ أو رمل([1]) ].
(فيح) الفاء والياء والحاء كلمةٌ واحدة. فاح يفيح، إذا ثار. يقال ذلك في الرِّيح وغيرها. وفي الحديث: "الحمَّى من فَيح جهنم([2]) ". ويقال أصلُه الواو، وقد مضى.
(فيخ) الفاء والياء والخاء كلمة. يقولون: أفاخ يُفيخ بِريحه. وفي الحديث: "كل بائلةٍ تُفيخ". ويقولون -وما أُراها صحيحةً- إنَّ الفَيْخَة: السُّكُرُّجَة.
(فيد) الفاء والياء والدال أُصَيلٌ صحيح، إلاَّ أنَّ كلِمَهُ لم تجِئ قياساً، وهو من الأبواب التي لا تنقاس. من ذلك الفَيد، يقولون: هو الزَّعفران. وبه سمِّي الشَّعَْر الذي على جَحْفلة الفَرَس. والفَيْد: التبختُر في المَشْي. يقال: رجلٌ فيَّادٌ. فأمَّا الفيَّاد في قول أبي النَّجم:
* ولستُ بالفَيَّادةِ المُقَصْمِلِ([3]) *
فيقال: هو المعجَب بنفسه المتبختِر في مَشْيه. وقالوا: الفَيَّادة: الأكول. والفَيْد: الموت. [فاد] يَفيد. والفَيَّاد: ذكر البُوم. قال:
ويَهماءَ باللَّيل غَطْشَى الفلا  *** ةِ يُؤْنِسُنِي صوتُ فَيَّادِها([4])
والفائدة: استحداثُ مالٍ وخير. وقد فادت له فائدة. ويقال: أفَدْتُ غيري، وأفدتُ من غيري.
(فيش) الفاء والياء والشين كلمةٌ واحدة يقولون: الفِياشُ: المفاخَرة. يقال: فايَشَ، إذا فَاخَرَ. قال:
أيُفايِشَون وقد رأَوْا حُفَّاثَهُمْ  *** قد عَضَّه فقَضَى عليه الأشجَعُ([5])
(فيص) الفاء والياء والصاد أُصَيل يدلُّ على جَرَيانٍ في شيءٍ من ماء وما أشبهه. يقال: فاصَ الماء والدَّمُ، إذا قَطَرَ. قال الأصمعيُّ في قول امرئ القَيْس:
* فهو عذبٌ يَفِيصُ([6]) *
ما أدري ما يَفِيص، ولكن يقال: ما فاصَ بكلمةٍ، أي لم يُجْرِها لسانُه. والقياس واحد. ومن الباب: ما لَه مَحِيصٌ ولا مَفِيص، أي مَخْلَص يجري فيه ويمُرّ.
(فيض) الفاء والياء والضاد اصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَرَيانِ الشيء بُسهولة، ثم يقاسُ عليه. من ذلك فاضَ الماء يَفِيض. ويقال: أفاضَ إناءَه، إذا ملأَه حتَّى فاض. وأفاض دموعَه. ومنه: أفاض القومُ من عرَفةَ، إذا دَفَعوا، وذلك كجرَيَان السَّيل. قال الله تعالى:﴿ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ﴾ [البقرة 199]. وأفاضَ القومُ في الحديث، إذا اندفَعُوا فيه. قال سبحانه: ﴿إذْ تُفِيضُونَ فِيهِ﴾ [يونس 61]. ومنه: أفاضَ بالقداح، إذا ضرَبَ بها، كأنّه أجراها من يده. قال:
وكأنَّهنَّ رِبابة وكأنَّه  *** يَسَرٌ يُفِيض على القِداح ويَصدعُ([7])
* ويقال: أفاضَ البعير بجرَّته، إذا دفَعَ بها من صدره. قال:
وأفَضْنَ بعد كُظُومهنَّ بجرَّةٍ  *** من ذي الأباطحِ إذْ رعَيْنَ حَقيلا([8])
وأرضٌ ذات فُيوضٍ، إذا كان فيها ماءٌ يَفيض. وأعطَى فلانٌ [فلاناً([9]) ] غيضاً من فَيض، أي قليلاً من كثير.
قال الأصمعي: ونهر البَصرة وَحْدَه يُسمَّى الفَيض.
ومن الباب: فاض الرَّجل، إذا مات. قال:
* فَفُقِئت عينٌ وفاضَتْ نفسُ([10]) *
قال: وسمعتُ مشيخةً فصحاءَ من ربيعةَ بنِ مالك يقولون: فاضت نفسُه، بالضاد([11]) ، وسمعت شيخاً منهم يُنشِد:
وكدتُ لولا أجَلٌ تأخّرا  *** تَفِيض نفسي إذا زَهاهم زُمَرا([12])
(فيظ) الفاء والياء والظاء كلمةٌ. يقال: فاظَ الميِّت فَيْظاً، ولا يقال فاظَتْ نفسه. قال:
* لا يَدفِنُون منهمُ مَن فاظاً([13]) *
(فيف) الفاء والياء والفاء كلمةٌ. الفَيف والفَيفاء: المَفَازة.
(فيق) الفاء والياء والقاف، [الفِيقة] قد مضى ذِكرُها، والأصل الواو، وهو ما اجتمَع من الدِّرَّة في الضَّرع.
(فيل) الفاء والياء واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ وضَعْفٍ. يقال: رجلٌ فِيلُ الرَّأْي. قال الكُمَيت:
بني ربِّ الجوادِ فلا تَفِيلوا  *** فما أنتمْ فنَعذِرَكم لِفِيلِ([14])
ويمكن أن يكون القائل من هذا، وهو اللَّحم الذي على خُرْبة الوَرِك. ويسمَّى للينِه([15]) . وقال أبو عبيد: كان بعضُهم يجعل الفائِلَ عِرقاً.
ومما شذَّ عن هذا الباب المُفَايَلة: لُعْبة. ويخبِّئون الشَّيء في التُّراب ويَقْسِمونه قسمين، ويسألون في أيِّهما هو. قال طَرَفة:
يشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيزومُها بها  *** كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ([16])
(فين) الفاء والياء والنون كلمةٌ. يقولون: يأتيه الفَينة [بعد الفيْنة]، كأنّه أراد الحينَ بعد الحين. والله أعلمُ بالصَّواب.
---------------------ـــ
([1]) التكملة من اللسان (فوج).
([2]) وكذا في المجمل. وفي اللسان : "شدة القيظ من فيح جهنم".
([3]) ليس في أرجوزته "أم الرجز". وفي اللسان (فيد، عمثل، قصمل):
وليس بالفيادة المقصمل *** ليس بملتاث ولا عميثل
          وسبق في 371: "ليس بملتاث".
([4]) للأعشى في ديوانه 54 واللسان (فيد، غطش، يهم) . وقد مضى في (غطش). وفي الأصل واللسان (فيد): "وبهماء"، تحريف.
([5]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وقد سبق في (حفث).
([6]) البيت بتمامه كما في اللسان (سدس، فيص) وشروح سقط الزند 1199:
منابته مثل السدوس ولونه  *** كشوك السيال فهو عذب يفيص
          وقصيدته ليست في الديوان، وهي في العقد الثمين 136.
([7]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 44) والمفضليات (2: 224) والسيرة 598 جوتنجن. وقد سبق في (ربب).
([8]) للراعي في جمهرة أشعار العرب 174 واللسان (فيض، كظم، حقل) برواية: "من ذي الأبارق". وحقيل: اسم موضع، أو اسم نبات. وأنشد صدره في المجمل (فيض)، وقد سبق البيت في (برق، حقل) برواية: "من ذي الأبارق".
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) في اللسان: وأنشده الأصمعي وقال: وإنما هو: وطن الضرس". وذكر هذا القول في إصلاح المنطق 317 عند إنشاد البيت. وأنشد قبله:
* اجتمع الناس وقالوا عرس *
([11]) في الأصل: "فاصت نفسه بالصاد"، صوابه في المجمل واللسان.
([12]) الرجز في المجمل.
([13]) نسبه في اللسان (فيظ) إلى رؤبة. وقبله: * والأزد أمسى شلوهم لفاظا *
([14]) البيت في المجمل واللسان (فيل).
([15]) بعده في الأصل: "وقال للينه"، وهو تكرار للاحق والسابق.
([16]) من معلقة طرفة المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والياء وما يثلثهما**)

(**فيج**) **الفاء** ve **الياء** ve **الجيم** sürat etmeye delâlet eder. Bundan: **الفَيْج**; onun zikri geçmişti; ve denilir: aslı **الواو**’dur. Ve **الفائجة** yerde: [kalınlık yahut kumdan her iki yükselti arasındaki geniş olan şey].

(**فيح**) **الفاء** ve **الياء** ve **الحاء** bir tek kelimedir. **فاح يفيح**: kabardı/taştı, olduğu zaman. Bu, rüzgârda ve başkasında söylenir. Ve hadiste: “**الحمَّى** cehennemin **فَيح**’ındandır.” Ve denilir: aslı **الواو**’dur; ve geçmişti.

(**فيخ**) **الفاء** ve **الياء** ve **الخاء** bir kelimedir. Derler: **أفاخ يُفيخ** kokusuyla. Ve hadiste: “Her bevleden (dişi) **تُفيخ**.” Ve derler —ve ben onu sahih görmüyorum—: **الفَيْخَة**: **السُّكُرُّجَة**’dir.

(**فيد**) **الفاء** ve **الياء** ve **الدال** sahih bir asıldır; ancak onun kelimeleri kıyas üzere gelmemiştir; ve o, kıyaslanmayan bâblardandır. Bundan: **الفَيد**; derler: o **الزَّعفران**’dır. Ve onunla, atın **جَحْفلة**’si üzerindeki **الشَّعَْر** isimlendirilmiştir. Ve **الفَيْد**: yürüyüşte salınma. Denilir: **رجلٌ فيَّادٌ**. Amma **الفيَّاد** Ebû’n-Necm’in sözünde:

* ولستُ بالفَيَّادةِ المُقَصْمِلِ *

denilir ki: o, kendinden hoşlanan, yürüyüşünde salınandır. Ve dediler: **الفَيَّادة**: çok yiyen. Ve **الفَيْد**: ölüm. **فاد يَفيد**. Ve **الفَيَّاد**: baykuşun erkeği. Dedi:

ويَهماءَ باللَّيل غَطْشَى الفلا  *** ةِ يُؤْنِسُنِي صوتُ فَيَّادِها

Ve **الفائدة**: mal ve hayır ihdas etmektir. Ve ona bir **فائدة** fayda etti. Ve denilir: **أفَدْتُ** başkasını, ve **أفدتُ** başkasından.

(**فيش**) **الفاء** ve **الياء** ve **الشين** bir tek kelimedir; derler: **الفِياشُ**: övünme/övüşme. Denilir: **فايَشَ**; övündüğü zaman. Dedi:

أيُفايِشَون وقد رأَوْا حُفَّاثَهُمْ  *** قد عَضَّه فقَضَى عليه الأشجَعُ

(**فيص**) **الفاء** ve **الياء** ve **الصاد** sahih bir asıldır; su ve benzeri bir şeyde bir akışa delâlet eder. Denilir: **فاصَ** su ve kan; damladığı zaman. Asma‘î, İmru’ul-Kays’ın sözü hakkında dedi:

* فهو عذبٌ يَفِيصُ *

Bilmiyorum **يَفِيص** nedir; fakat denilir: **ما فاصَ بكلمةٍ**; yani dili onu akıtıp yürütmedi. Ve kıyas birdir. Ve bâbdan: **ما لَه مَحِيصٌ ولا مَفِيص**; yani içinde akacağı ve geçeceği bir kurtuluş yoktur.

(**فيض**) **الفاء** ve **الياء** ve **الضاد** tek bir sahih asıldır; bir şeyin kolaylıkla akmasına delâlet eder; sonra onun üzerine kıyas edilir. Bundan: **فاضَ** su **يَفِيض**. Ve denilir: **أفاضَ** kabını; onu doldurduğu zaman, ta ki taştı. Ve **أفاض** gözyaşlarını. Ve ondan: **أفاض** kavim **من عرَفةَ**; sevk edip çıktıkları zaman; ve bu, selin akışı gibidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ﴾ [البقرة 199]. Ve **أفاض** kavim sözde; onda ileri atıldıkları zaman. O, سبحانه dedi: ﴿إذْ تُفِيضُونَ فِيهِ﴾ [يونس 61]. Ve ondan: **أفاضَ** oklarla; onlarla vurduğu zaman; sanki onları elinden akıttı. Dedi:

وكأنَّهنَّ رِبابة وكأنَّه  *** يَسَرٌ يُفِيض على القِداح ويَصدعُ

Ve denilir: **أفاضَ** deve geviş getirmesiyle; göğsünden onunla ittiği zaman. Dedi:

وأفَضْنَ بعد كُظُومهنَّ بجرَّةٍ  *** من ذي الأباطحِ إذْ رعَيْنَ حَقيلا

Ve **أرضٌ ذات فُيوضٍ**: içinde taşan su bulunduğu zaman. Ve falan, [falana] **غيضاً من فَيض** verdi; yani çoktan az bir şey. Asma‘î dedi: Basra nehri tek başına **الفَيض** diye isimlendirilir.

Ve bâbdan: **فاض** adam; öldüğü zaman. Dedi:

* فَفُقِئت عينٌ وفاضَتْ نفسُ *

Dedi: Rabî‘a b. Mâlik’ten fasih şeyhler işittim; derlerdi: **فاضت نفسُه** **بالضاد** ile; ve onlardan bir şeyh işittim, inşâd ediyordu:

وكدتُ لولا أجَلٌ تأخّرا  *** تَفِيض نفسي إذا زَهاهم زُمَرا

(**فيظ**) **الفاء** ve **الياء** ve **الظاء** bir kelimedir. Denilir: **فاظَ** ölü **فَيْظاً**; ve **فاظَتْ نفسُه** denilmez. Dedi:

* لا يَدفِنُون منهمُ مَن فاظاً *

(**فيف**) **الفاء** ve **الياء** ve **الفاء** bir kelimedir. **الفَيف** ve **الفَيفاء**: çöl/ıssız ova.

(**فيق**) **الفاء** ve **الياء** ve **القاف**; **الفِيقة**’nin zikri geçmişti; ve asıl **الواو**’dur; o, memede sütün birikmiş olanıdır.

(**فيل**) **الفاء** ve **الياء** ve **اللام** bir asıldır; gevşekliğe ve zayıflığa delâlet eder. Denilir: **رجلٌ فِيلُ الرَّأْي**. Kümeyt dedi:

بني ربِّ الجوادِ فلا تَفِيلوا  *** فما أنتمْ فنَعذِرَكم لِفِيلِ

Ve söyleyenin bundan olması mümkündür; o, kalçanın oyuntusu üzerindeki ettir. Yumuşaklığından dolayı isimlendirilir. Ebû Ubeyd dedi: Bazıları **الفائِل**’i bir damar kılardı.

Ve bu bâbdan şâz olan: **المُفَايَلة**: bir oyundur. Şeyi toprağa gizlerler ve onu iki kısma bölerler; ve onun hangisinde olduğunu sorarlar. Tarafa dedi:

يشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيزومُها بها  *** كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ

(**فين**) **الفاء** ve **الياء** ve **النون** bir kelimedir. Derler: ona **الفَينة** [**بعد الفيْنة**] gelir; sanki “vakit ardından vakit”i murad etti. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

---------------------ـــ
([1]) Tekmile, Lisân’dan (**فوج**).
([2]) Mücmel’de de böyledir. Lisân’da: “Şiddetli sıcak, cehennemin **فيح**’ındandır.”
([3]) Urcûzesinde “أم الرجز”de yoktur. Lisân’da (**فيد**، **عمثل**، **قصمل**):
وليس بالفيادة المقصمل *** ليس بملتاث ولا عميثل
          Ve 371’de geçti: “ليس بملتاث”.
([4]) A‘şâ’ya aittir; Dîvân’ında 54 ve Lisân’da (**فيد**، **غطش**، **يهم**). Ve (**غطش**)’ta geçmişti. Asılda ve Lisân’da (**فيد**): “وبهماء”; tahriftir.
([5]) Beyit Cerîr’indir; Dîvân’ında 244 ve Lisân’da (**حفث**، **فيش**). Ve (**حفث**)’ta geçmişti.
([6]) Beyit tamamıyla Lisân’da (**سدس**، **فيص**) ve Şurûh Sakat ez-Zend 1199’da:
منابته مثل السدوس ولونه  *** كشوك السيال فهو عذب يفيص
          Ve kasidesi dîvânda değildir; o, el-‘İkd es-Semîn 136’dadır.
([7]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; Dîvân el-Hüzeliyyîn (1: 44) ve el-Mufaddaliyyât (2: 224) ve es-Sîre 598 Göttingen. Ve (**ربب**)’de geçmişti.
([8]) Râ‘î’nindir; Cumheret Eş‘âr el-‘Arab 174 ve Lisân’da (**فيض**، **كظم**، **حقل**) rivayetle: “من ذي الأبارق”. Ve **حقيل**: bir yer adı, yahut bir bitki adıdır. Ve sadrını Mücmel’de (**فيض**) inşâd etti; ve beyit (**برق**، **حقل**)’ta rivayetle: “من ذي الأبارق” geçmişti.
([9]) Tekmile, Mücmel’den.
([10]) Lisân’da: Asma‘î onu inşâd etti ve dedi: ancak o: “وطن الضرس”tur. Bu sözü Islah el-Mantık 317’de beyit inşâd edilirken zikretti. Ondan önce inşâd etti:
* اجتمع الناس وقالوا عرس *
([11]) Asılda: “فاصت نفسه بالصاد”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([12]) Recez, Mücmel’dedir.
([13]) Lisân’da (**فيظ**) onu Ru’be’ye nisbet etti. Ondan önce: * والأزد أمسى شلوهم لفاظا *
([14]) Beyit Mücmel ve Lisân’da (**فيل**)dedir.
([15]) Ondan sonra asılda: “وقال للينه”; o, sonraki ve öncekinin tekrarıdır.
([16]) Tarafa’nın meşhur muallakasındandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَيْشةُ: أَعْلى الهامةِ. والفَيْشةُ: الكَمَرة، وقيل: الفَيْشةُ الذكَرُ المنتفخ، والجمع فَيْشٌ؛ وقوله:
وفَيْشة ليست كهذِي الفَيْش
يجوز أَن يكون أَراد الجمع وأَن يكون أَراد الواحدة فحذف الهاء. والفَيْشَلةُ: كالفَيْشةِ، اللام فيها عند بعضهم زائدةٌ كزيادتها في عَبْدَلٍ وزَيْدَلٍ وأُولالك، وقد قيل إِن اللام فيها أَصل كما هو مذكور في موضعه. الليث: الفَيْشُ الفَيْشَلةُ الضعيفة وقد تَفايَشا أَيهما أَعظمْ كمَرَةً.
والفَيْشُوشةُ: الضعف والرَّخاوةُ؛ وقال جرير:
أَوْدَى بحِلمِهِمُ الفِياشُ، فحِلْمُهم
حِلْمُ الفَرَاشِ، غَشِينَ نارَ المُصْطَلي
الجوهري: الفَيْشُ والفَيْشةُ رأْسُ الذكَر.
ورجل فَيُوشٌ: ضَعيفٌ جَبان؛ قال رؤبة:
عن مُسْمَهِرٍّ ليس بالفَيُوشِ
وفاشَ الرجلُ فَيْشاً وهو فَيُوشٌ: فَخَر، وقيل: هو أَن يَفْخَر ولا شيء عنده. وفايَشَه مُفايَشةً وفِياشاً: فاخَرَه. ورجل فَيَّاشٌ: مُفايِشٌ. وجاؤوا يَتَفايَشُون أَي يتفاخَرُون ويَتكاثَرُون، وقد فايَشْتم فِيَاشاً. ويقال: فاشَ يَفِيشُ وفَشَّ يَفِشُّ بمعنى كما يقال ذَامَ يَذِيمُ وذَمَّ يَذُمُّ. والفِيَاشُ: المُفاخرَةُ؛ قال جرير:
أَيُفايِشُون، وقد رَأَوْا حُفّاثَهم
قد عَضَّه، فقَضَى عليه الأَشْجَعُ؟
والفَيْش: النَّفْجُ يُرِي الرجلُ أَن عنده شيئاً وليس على ما يُرِي. وفلان صاحبُ فِيَاشٍ ومُفايَشةٍ، وفلان فَيّاشٌ إِذا كان نفّاخاً بالباطل وليس عنده طائلٌ. والفِيَاشُ: الطَّرْمَذَةُ.
وذو فائِشٍ: ملِكٌ؛ قال الأَعشى:
تَؤمّ سَلامةَ ذا فائِشٍ،
هو اليومُ جَمٌّ لِميعادِها

##### Türkçe

**الفَيْشةُ**: başın tepesinin en üstü. Ve **الفَيْشةُ**: **الكَمَرة**; ve denildi ki: **الفَيْشةُ** şişkin erkeklik uzvu, çoğulu **فَيْشٌ**; ve onun sözü:
وفَيْشة ليست كهذِي الفَيْش
çoğulu kastetmiş olması caizdir ve tekili kastetmiş olması da caizdir; böylece **الهاء**’yı hazfetti.
Ve **الفَيْشَلةُ**: **الفَيْشةُ** gibi; **اللام** onda bazılarının yanında زائدdir; **عَبْدَلٍ** ve **زَيْدَلٍ** ve **أُولالك**’taki ziyadesi gibi; ve denildi ki: **اللام** onda aslîdir; yerinde zikredildiği üzere. **الليث**: **الفَيْشُ** zayıf olan **الفَيْشَلةُ**’dir; ve ikisi **تَفايَشا** ettiler, yani hangisi **كمَرَةً** bakımından daha büyüktür.
Ve **الفَيْشُوشةُ**: zayıflık ve gevşeklik; ve **جرير** dedi:
أَوْدَى بحِلمِهِمُ الفِياشُ، فحِلْمُهم
حِلْمُ الفَرَاشِ، غَشِينَ نارَ المُصْطَلي
**الجوهري**: **الفَيْشُ** ve **الفَيْشةُ** erkeklik uzvunun başıdır.
Ve **فَيُوشٌ** bir adam: zayıf, korkak; **رؤبة** dedi:
عن مُسْمَهِرٍّ ليس بالفَيُوشِ
Ve adam **فاشَ** etti **فَيْشاً** ve o **فَيُوشٌ**’tur: övündü; ve denildi ki: onda hiçbir şey yokken övünmesidir. Ve onu **فايَشَه** etti **مُفايَشةً** ve **فِياشاً**: onunla övünüşte yarıştı. Ve **فَيَّاشٌ** bir adam: **مُفايِشٌ**.
Ve **يَتَفايَشُون** olarak geldiler, yani övünüşürler ve çokluk taslarlar; ve siz **فايَشْتم** ettiniz **فِيَاشاً**. Ve denilir: **فاشَ يَفِيشُ** ve **فَشَّ يَفِشُّ** anlamca (aynıdır); nitekim **ذَامَ يَذِيمُ** ve **ذَمَّ يَذُمُّ** denildiği gibi. Ve **الفِيَاشُ**: övünme; **جرير** dedi:
أَيُفايِشُون، وقد رَأَوْا حُفّاثَهم
قد عَضَّه، فقَضَى عليه الأَشْجَعُ؟
Ve **الفَيْش**: şişirme; adam, kendisinde bir şey varmış gibi gösterir, hâlbuki gösterdiği üzere değildir.
Ve falan **فِيَاشٍ** ve **مُفايَشةٍ** sahibidir; ve falan **فَيّاشٌ**’tır, eğer bâtıl ile şişirip duran ise ve yanında bir değer yoksa. Ve **الفِيَاشُ**: **الطَّرْمَذَةُ**.
Ve **ذو فائِشٍ**: bir melik; **الأَعشى** dedi:
تَؤمّ سَلامةَ ذا فائِشٍ،
هو اليومُ جَمٌّ لِميعادِها

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فاش الحمار الأتان، يفيشها فيشا: علاها، عن ابن دريد، قال يونس: فاشها كأنه من الفيشة، أي الذكر. وفاش الرجل يفيش فيشا: افتخر وتكبر وأرى ما ليس عنده، كفش يفش، كما يقال: ذام يذيم، وذم يذم، وهو فياش، كشداد، أي نفاج بالباطل وليس عنده طائل، والفيش: النفج، يرى الرجل أن عنده شيئا وليس على ما يرى. وفائش: واد باليمن، كان يحميه ذو فائش، سلامة بن يزيد ابن مرة بن عريب بن مرثد بن بريم بن يحصب اليحصبي، من بني يحصب بن مالك أخي ذي أصبح، وكان يظهر لقومه في العام مرة مبرقعا، وهو أحد ملوك اليمن، مدحه الأعشى فقال:
  تؤم سلامة ذا فـائش                      هو اليوم جم لميعادها وقال هشام بن محمد الكلبي: الأعشى مدح سلامة الأصغر، وهو سلامة بن يزيد بن سلامة ذي فائش. وفاشان: ة، بمرو، منها: أبو نصر محمد بن محمد بن يوسف المروزي الفاشاني الفقيه المفتي، سمع منه السمعاني، مات سنة 529. ومن ولده الإمام فخر الدين، أبو الفتح إسماعيل بن محمد، الفاشاني، المحدث، خطيب مرو، سمع أباه، مات سنة 599. وأبو طاهر عمر بن عبد العزيز بن أحمد الفاشاني المروزي، تفقه ببغداد على أبي حامد الأسفرايني، وأخذ علم الكلام عن أبي جعفر السمناني، وسمع بالبصرة من أبي عمر الهاشمي، مات سنة 464 وروي عنه محيي السنة. وموسى بن حاتم الفاشاني، عن أبي عبد الرحمن المقرئ، وابنه محمد بن موسى، عن عبدان، واه، وعثمان بن محمد بن محمد الفاشاني، شيخ محيي السنة البغوي، مات سنة 456، وآخرون. وفيشان: ة، باليمامة لبني حنيفة. وفاشون: ع، ببخارى نقله الصاغاني. والفياش ككتان: السيد المفضال المفاخر، عن ابن عباد وأيضا المكاثر بما ليس عنده، ضد. والفيش والفيشة: رأس الذكر قاله الجوهري، وقيل: الذكر المنتفخ، وقال الشاعر: وفيشة ليست كهذي الفيش. يجوز أن يكون أراد الجمع وأن يكون أراد الواحدة فحذف الهاء. والفيشوشة: الضعف والرخاوة، ومنه رجل فاشوش، وسمي الجلال الحافظ السيوطي رحمه الله تعالى إحدى رسائله بالفاشوش ولا أدري لأي شيء. والمفايشة المفاخرة، كالفياش، بالكسر، وقد فايشه فياشا ومفايشة، ويقال: هو صاحب فياش ومفايشة، وأنشد الجوهري قول جرير:
  أيفايشون وقد رأوا حفاثـهـم                      قد عضه فقضى عليه الأشجع والمفايشة: كثرة الوعيد في القتال، ثم يكذب، عن ابن عباد، وهو من ذلك. والتفيش: ادعاء الشيء باطلا من غير طائل، عن ابن عباد. والتفيش: الانقلاب عن الشيء ضعفا وعجزا، عن ابن عباد، كالانفشاش. ومما يستدرك عليه: الفيشة: أعلى الهامة. والفيشلة كالفيشة، اللام فيها عند بعضهم زائدة كزيادتها في عبدل وزيدل، وقيل: أصلية، وسيأتي للمصنف، رحمه الله تعالى، في اللام. وقال الليث: الفيش: الفيشلة الضعيفة. والفياش، بالكسر: الرخاوة والضعف، قال جرير:
  أودى بحلمهم الفياش فحلـمـهـم                      حلم الفراش غشين نار المصطلى

  ورجل فيوش، كصبور: جبان ضعيف، قال رؤبة: عن مسمهر ليس بالفيوش. وقيل: رجل فيوش: يرى أن عنده شيئا وليس على ما يرى. والفيوش: المطرمذ. وفاشان: من قرى هراة، وفاؤها بين الفاء والباء، ولهذا يقال: باشان أيضا، منها أبو عبيد الهروي صاحب الغريبين، وغيره. وفيشون: نهر. وفيشة، بالكسر: بليدة بمصر، من كور الغربية، نقله الصاغاني. قلت: وهي المشهورة بالمنارة، وتعرف أيضا بفيشة سليم، وقد دخلتها، ولهم فيشتان بالمنوفية الكبرى والصغرى، إحداهما تعرف بالنصارى، وقضد دخلتها، والثانية بالحمراء ومنها عبد المؤمن بن عثمان ابن محمد بن عبد المؤمن، الفيشي الشافعي، نزيل طنتدا، سمع الحديث على الحافظ السخاوي، ثم غلب عليه الزهد بآخر عمره فانقطع للعبادة. وفي الشرقية قرية تعرف بفيشة بنا، وفي البحيرة فيشة بلخا.

##### Türkçe

**فاش** eşek, dişi eşek; onu **يفيشها** **فيشا**: ona bindi; İbn Düreyd’den. Yûnus dedi: onu **فاشها**; sanki **الفيشة**’dendir, yani erkek. Ve adam **فاش** eder, **يفيش** **فيشا**: övündü ve kibirlendi ve kendisinde olmayanı gösterdi; **فش** eder **يفش** gibi; nitekim denilir: **ذام** eder **يذيم** ve **ذم** eder **يذم**; ve o **فياش**’tır, **شداد** gibi; yani bâtıl ile böbürlenen, ve onda bir değer yoktur. Ve **الفيش**: böbürlenme; adam kendisinde bir şey var görür, ve gördüğü üzere değildir.

Ve **فائش**: Yemen’de bir vadi; onu **ذو فائش** himaye ederdi: Selâme b. Yezîd b. Murre b. ‘Arîb b. Merşed b. Berîm b. Yahsub el-Yahsubî; Yahsub b. Mâlik oğullarındandır, **ذو أصبح**’ın kardeşi; ve kavmine yılda bir kere yüzü örtülü olarak görünürdü; ve o Yemen krallarından biridir. A‘şâ onu övdü de dedi ki:

  Selâme **ذا فـائش**’e yönelirsin,
                      o bugün onun vaadine toplanmış (cem)dir.

Ve Hişâm b. Muhammed el-Kelbî dedi: A‘şâ Selâme el-Asgar’ı övdü; ve o Selâme b. Yezîd b. Selâme **ذي فائش**’tir.

Ve **فاشان**: ة, Merv’de; ondan: Ebû Nasr Muhammed b. Muhammed b. Yûsuf el-Mervezî el-Fâşânî, fakih, müftî; Sem‘ânî ondan işitti; 529 yılında öldü. Ve onun soyundan imam Fahruddîn, Ebû’l-Feth İsmâ‘îl b. Muhammed el-Fâşânî, muhaddis, Merv hatibi; babasını işitti; 599 yılında öldü. Ve Ebû Tâhir ‘Umer b. ‘Abdil‘azîz b. Ahmed el-Fâşânî el-Mervezî; Bağdat’ta Ebû Hâmid el-İsferâînî üzerine fıkıh öğrendi; kelâm ilmini Ebû Ca‘fer es-Semnânî’den aldı; Basra’da Ebû ‘Umer el-Hâşimî’den işitti; 464 yılında öldü; ve ondan Muhyî’s-sünne rivayet etti. Ve Mûsâ b. Hâtim el-Fâşânî, Ebû ‘Abdirrahmân el-Mukri’’den; ve oğlu Muhammed b. Mûsâ, ‘Abdân’dan; zayıf. Ve ‘Usmân b. Muhammed b. Muhammed el-Fâşânî, Muhyî’s-sünne el-Beğavî’nin şeyhi; 456 yılında öldü; ve başkaları.

Ve **فيشان**: ة, Yemâme’de Benî Hanîfe’nindir. Ve **فاشون**: ع, Buhârâ’da; es-Sâğânî onu nakletti.

Ve **الفياش** **ككتان**: efendi, faziletli, övünen; İbn ‘Abbâd’dan; ve ayrıca kendisinde olmayanla çokluk iddia eden; zıddı.

Ve **الفيش** ve **الفيشة**: erkeğin başı; el-Cevherî söyledi. Ve denildi: şişmiş erkek. Şair dedi ki: **وفيشة** bu **الفيش** gibi değildir. Caizdir ki çoğulu kastetmiş olsun ve caizdir ki bir taneyi kastetmiş olsun da **الهاء**’yı hazfetmiştir.

Ve **الفيشوشة**: zayıflık ve gevşeklik; ondan: **فاشوش** adam. Ve Celâl el-Hâfız es-Süyûtî, Allah ona rahmet etsin, risalelerinden birini **الفاشوش** diye adlandırdı; ve ben bilmem ne için.

Ve **المفايشة**: övünme; **الفياش** gibi, kesre ile; ve onu **فايشه** etti: **فياشا** ve **مفايشة**. Ve denilir: o **فياش** ve **مفايشة** sahibidir. El-Cevherî Cerîr’in sözünü inşad etti:

  **أيفايشون**; hâlbuki onlar kendi zayıflıklarını gördüler,
                      onu ısırdı da el-Eşca‘ onun üzerine hükmünü verdi.

Ve **المفايشة**: savaşta tehdidin çokluğu, sonra yalan söyler; İbn ‘Abbâd’dan; ve o bundandır.

Ve **التفيش**: bir şeyi bâtıl olarak, bir değer olmaksızın iddia etmek; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **التفيش**: zayıflık ve acizlik sebebiyle bir şeyden dönmek; İbn ‘Abbâd’dan; **كالانفشاش** gibi.

Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir: **الفيشة**: başın tepesinin üstü. Ve **الفيشلة** **كالفيشة**; **اللام**’ı bazılarında ziyadedir; **عبدَل** ve **زيدل**’deki ziyadeliği gibi. Ve denildi: aslidir; ve musannife, Allah ona rahmet etsin, **اللام**’da gelecektir.

Ve el-Leys dedi: **الفيش**: zayıf **الفيشلة**.

Ve **الفياش** kesre ile: gevşeklik ve zayıflık. Cerîr dedi ki:

  Onların aklını **الفياش** yok etti; artık onların aklı,
                      ateşin üzerine üşüşen pervanenin aklıdır.

Ve **فيوش** adam, **كصبور** gibi: korkak, zayıf. Ru’be dedi ki: sertleştirilmiş (müsmehher) hakkında: **ليس بالفيوش**. Ve denildi: **فيوش** adam: kendisinde bir şey var görür, ve gördüğü üzere değildir. Ve **الفيوش**: **المطرمذ**.

Ve **فاشان**: Herat köylerindendir; onun **فاء**’sı **الفاء** ile **الباء** arasındadır; bu yüzden **باشان** da denilir. Ondan: Ebû ‘Ubeyd el-Herevî, **الغريبين** sahibi, ve başkası.

Ve **فيشون**: bir nehir.

Ve **فيشة** kesre ile: Mısır’da bir kasabacık; Garbiyye kûrelerindendir; es-Sâğânî onu nakletti. Dedim: ve o **المنارة** ile meşhur olandır; ve ayrıca **فيشة سليم** diye bilinir; ve ben ona girdim. Ve onların Menûfiyye’de iki **فيشة**’leri vardır: büyük ve küçük; ikisinden biri **بالنصارى** diye bilinir; ve gerçekten ona girdim; ikincisi **بالحمراء** diye (bilinir). Ondan: ‘Abdülmu’min b. ‘Usmân b. Muhammed b. ‘Abdülmu’min, el-Fîşî eş-Şâfi‘î, Tanta sakini; hadisi Hâfız es-Sehâvî üzerine işitti; sonra ömrünün sonunda ona zühd galip geldi de ibadete çekildi. Ve Şarkiyye’de **فيشة بنا** diye bilinen bir köy vardır; ve Buhayra’da **فيشة بلخا**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَاشَ
1 فَاشَ ذ , (O, K,) aor. يَفِيشُ, inf. n. فَيْشٌ, (O, TA,) He gloried, or boasted, (O, K,) and magnified himself, imagining [in himself] what he did not possess; (K;) as also فَشَّ; like as you say ذَامَ, aor. يَذِيمُ; and ذَمَّ, aor. يَذُمُّ; (TA;) he was boastful, or proud, pretending to possess a thing and not being as he pretended; (TA;) and ↓ فايش [signifies the same; or] he gloried, or boasted, vainly, and praised himself for that which was not in him. (AHeyth, in L, art. طرمذ.) [See also 5.] -A2- فاش الأَتَانَ, aor. as above, (IDrd, O, K,) and so the inf. n. (IDrd, O,) He (the ass) mounted the she-ass: (IDrd:) said by Yoo to be from الفَيْشَةُ. (O, K. *)

قايشهُ
3 قايشهُ ذ , (TA,) inf. n. فِيَاشٌ (S, O, K) and مُفَايَشَةٌ, (O, K,) He vied, or contended, with him in glorying, or boasting, or in glory, or excellence. (S, * O, * K, * TA.) ― -b2- Also, (TK,) inf. n. مُفَايَشَةٌ, (Ibn-'Abbلd, O, K,) He threatened him much in fight, and then was pronounced a liar. (Ibn- 'Abbلd, O, K, TK.) ― -b3- See also 1.

تفيّش الشَّىْءَ
5 تفيّش الشَّىْءَ ذ He arrogated the thing falsely; (Ibn-'Abbلd, * O, * K, * TA;) without merit. (Ibn- 'Abbلd, O, TA.) ― -b2- تفيّش عَنِ الشَّىْءِ He turned back from the thing (Ibn-'Abbلd, O, K) through weakness and impotence; (TA;) like انفشّ. (TA.)

فَيْشٌ
فَيْشٌ ذ and ↓ فَيْشَةٌ The head [or glans] of the penis: (S, O, K:) or a swollen penis: (TA:) or ↓ the latter word has the former meaning; and فَيْشٌ is its pl., [or rather coll. gen. n.,] like as تَمْرٌ is of تَمْرَةٌ: (O:) and ↓ فَيْشَلَةٌ signifies the same as فَيْشَةٌ; and some say that its ل is augmentative: (TA:) or فَيْشٌ signifies a weak فَيْشَلَة. (Lth, TA.)

فَيْشَةٌ
فَيْشَةٌ ذ : see فَيْشٌ, in two places. ― -b2- Also The uppermost part of the head. (TA.)

فِيَاشٌ
فِيَاشٌ ذ : see فَيْشُوشَةٌ. -A2- [See also 3.]

فَيُوشٌ
فَيُوشٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

فَيَّاشٌ
فَيَّاشٌ ذ A man who glories, or boasts, and magnifies himself, imagining [in himself] what he does not possess; (K;) vainly boastful, without merit; (TA;) who contends for superiority in that which he does not possess; (K;) and [in like manner] ↓ فَيُوشٌ one who pretends to possess a thing, not being as he pretends; (TA;) both signify one who glories, or boasts, vainly, and praises himself for that which is not in him: (AHeyth, in L, art. طرمذ:) and ↓ the latter is said to signify a cowardly and weak man. (TA.) ― -b2- Also, A chief, or lord, abounding in excellence, or generosity, or bounty, (Ibn-'Abbلd, O, K,) who vies with others in glory. (TA.)

فَاشُوشٌ
فَاشُوشٌ ذ A weak and lax man. (TA.)

فَيْشُوشَةٌ
فَيْشُوشَةٌ ذ Weakness and laxness; (O, K;) and so ↓ فِيَاشٌ. (TA.)

فَيْشَلَةٌ
فَيْشَلَةٌ ذ : see فَيْشٌ.

##### Türkçe

فَاشَ
1 **فَاشَ** **ذ** , (O, K,) muzâri‘ **يَفِيشُ**, mastar ismi **فَيْشٌ**, (O, TA,) O övündü, yahut böbürlendi, (O, K,) ve kendini büyüttü, sahip olmadığı şeyi [kendi nefsinde] tasavvur ederek; (K;) **فَشَّ** da böyledir; senin **ذَامَ**, muzâri‘i **يَذِيمُ**; ve **ذَمَّ**, muzâri‘i **يَذُمُّ** demen gibi; (TA;) bir şeyin kendisinde bulunduğunu iddia edip iddia ettiği gibi olmayarak övünen, yahut kibirlenen oldu; (TA;) ve ↓ **فايش** [aynısını ifade eder; yahut] onda olmayan şeyle boş yere övündü, ve kendini övdü. (AHeyth, L’de, md. طرمذ.) [Bk. ayrıca 5.] -A2- **فاش الأَتَانَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (IDrd, O, K,) ve mastar ismi de böyledir, (IDrd, O,) O (erkek eşek) dişi eşeğe bindi: (IDrd:) Yoo tarafından bunun **الفَيْشَةُ**’den olduğu söylenmiştir. (O, K. *)

قايشهُ
3 **قايشهُ** **ذ** , (TA,) mastar ismi **فِيَاشٌ** (S, O, K) ve **مُفَايَشَةٌ**, (O, K,) O, onunla övünmede, yahut böbürlenmede, yahut övünçte, yahut üstünlükte yarıştı, yahut çekişti. (S, * O, * K, * TA.) ― -b2- Ayrıca, (TK,) mastar ismi **مُفَايَشَةٌ**, (Ibn-'Abbلd, O, K,) O, savaşta onu çokça tehdit etti, sonra yalancı diye hükmedildi. (Ibn- 'Abbلd, O, K, TK.) ― -b3- Bk. ayrıca 1.

تفيّش الشَّىْءَ
5 **تفيّش الشَّىْءَ** **ذ** O, şeyi haksız yere kendine mal etti; (Ibn-'Abbلd, * O, * K, * TA;) liyakatsiz olarak. (Ibn- 'Abbلd, O, TA.) ― -b2- **تفيّش عَنِ الشَّىْءِ** O, zayıflık ve acizlik sebebiyle şeyden geri döndü; (TA;) **انفشّ** gibi. (TA.)

فَيْشٌ
**فَيْشٌ** **ذ** ve ↓ **فَيْشَةٌ** Penisin başı [yahut glansı]: (S, O, K:) yahut şişmiş bir penis: (TA:) yahut ↓ ikinci kelime birincinin mânâsına sahiptir; ve **فَيْشٌ** onun çoğuludur, [yahut daha doğrusu cins cem‘idir,] **تَمْرٌ**’ün **تَمْرَةٌ**’ye nisbeti gibi: (O:) ve ↓ **فَيْشَلَةٌ**, **فَيْشَةٌ** ile aynı mânâyı ifade eder; ve bazıları onun **ل**’sinin ziyade olduğunu söyler: (TA:) yahut **فَيْشٌ**, zayıf bir **فَيْشَلَةٌ**’yi ifade eder. (Lth, TA.)

فَيْشَةٌ
**فَيْشَةٌ** **ذ** : iki yerde **فَيْشٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca Başın en üst kısmı. (TA.)

فِيَاشٌ
**فِيَاشٌ** **ذ** : **فَيْشُوشَةٌ**’ye bak. -A2- [Bk. ayrıca 3.]

فَيُوشٌ
**فَيُوشٌ** **ذ** : iki yerde, sonraki paragrafa bak.

فَيَّاشٌ
**فَيَّاشٌ** **ذ** Sahip olmadığı şeyi [kendi nefsinde] tasavvur ederek övünen, yahut böbürlenen, ve kendini büyüten bir adam; (K;) liyakatsiz olarak boş yere övünen; (TA;) sahip olmadığı şeyde üstünlük iddia eden; (K;) ve [aynı şekilde] ↓ **فَيُوشٌ** bir şeyi kendisinde varmış gibi iddia eden, iddia ettiği gibi olmayarak; (TA;) ikisi de onda olmayan şeyle boş yere övünen ve kendini öven kimseyi ifade eder: (AHeyth, L’de, md. طرمذ:) ve ↓ ikincisinin korkak ve zayıf bir adamı ifade ettiği söylenir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (Ibn-'Abbلd, O, K,) fazilette, yahut cömertlikte, yahut ihsanda bol olan, (TA,) övünçte başkalarıyla yarışan bir reis, yahut efendi.

فَاشُوشٌ
**فَاشُوشٌ** **ذ** Zayıf ve gevşek bir adam. (TA.)

فَيْشُوشَةٌ
**فَيْشُوشَةٌ** **ذ** Zayıflık ve gevşeklik; (O, K;) ve ↓ **فِيَاشٌ** da böyledir. (TA.)

فَيْشَلَةٌ
**فَيْشَلَةٌ** **ذ** : **فَيْشٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَاشَ
فَاشَ ( y )  I ( n. ac. فَيْش 1 ),
a.  Boasted, bragged, vaunted himself.

b.  Mounted, covered ( ass ).

فَاْيَشَ
فَاْيَشَ III ,
a.  see I (a) .

b.  Vied with in boasting.

c.  Threatened.

تَفَيَّشَ
تَفَيَّشَ V ,
a.  Arrogated, claimed falsely.

b.  [ 'An ], Turned from, renounced, gave up.

فَيْش
فَيْش 1 ,  فَيْشَة 1t ,
a.  Glans of the penis.

فَاْيِش
فَاْيِش 21 ,
a.  Boasting, bragging, vainglorious, bombastic; boaster, braggart.

فَيَّاْش
فَيَّاْش 28 ,
a.  see 21 .

b.  Great chief, lord.

فَاْيُوْش
فَاْيُوْش 40 ,
a.  Lax, slow.

##### Türkçe

فَاشَ
فَاشَ ( y ) I ( n. ac. **فَيْش** 1 ),
a. Övündü, böbürlendi, kendini övdü.

b. Bindi, aşım yaptı (eşek).

فَاْيَشَ
فَاْيَشَ III ,
a. I (a)’ya bak.

b. Övünmede yarıştı.

c. Tehdit etti.

تَفَيَّشَ
تَفَيَّشَ V ,
a. Kendine mal etti, yalan yere iddia etti.

b. [ 'An ], -den döndü, vazgeçti, terk etti.

فَيْش
**فَيْش** 1 , **فَيْشَة** 1t ,
a. Penisin glansı.

فَاْيِش
فَاْيِش 21 ,
a. Övünme, böbürlenme, kendini beğenmiş, tumturaklı; övünen, böbürlenen.

فَيَّاْش
فَيَّاْش 28 ,
a. 21’e bak.

b. Büyük reis, efendi.

فَاْيُوْش
فَاْيُوْش 40 ,
a. Gevşek, yavaş.
