# فيص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فيص

باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم فيقول: أجيزي صوفة، فاذا أجازَتْ قالَ: أجيزي خِنْدِفُ، فاذا أجازَتْ أُذِنَ للناس في الإِفاضة، وفيهم يقول أوس بن مَعْراء: حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا
وصف:
الوصف: وصفُكَ الشيءَ بحِلْيته ونَعْته.
ويقال للمُهْر اذا تَوَجَّه لشيءٍ من حُسْنِ السِّيرة: قد وَصَفَ، معناه: أَنّه قد وَصَفَ المَشْيَ أي وَصَفَه لِمنْ يُريد منه، ويقال: هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ.
وفي حديث الحَسَن: أنّه كَرِهَ المواصفة في البَيْعِ.
ويقال للوصيف: قد أوصَفَ، وأوصَفَتِ الجاريةُ. ووَصيفٌ ووُصَفاءُ ووَصيفةٌ ووَصائِفُ.
صفو:
الصَّفْوُ نقيض الكَدَرِ، وصَفْوَةُ كُلِّ شيءٍ خالصُه وخَيرُه.
والصَّفاءُ: مُصافاة المَوَدَّة والإخِاءِ.
والصَّفاءُ: مصدرُ الشيءِ الصافي.
واستَصفَيْتُ صَفوةً أي أخَذْتُ صَفْوَ ماءٍ من غديرٍ.
وصَفِيُّ الاِنسانِ: الذي يُصافيه المَوَدَّةَ.
وناقةٌ صَفيٌّ: كثيرة اللبَن، ونخلةٌ صَفيٌّ: كثيرةُ الحَمل، وتجمع صَفايا.
والصَّفَا: حَجَرٌ صُلْبٌ أملَسُ، فاذا نَعَتَّ الصخرةَ قُلتَ: صَفاة وصَفْواء، والتذكير: صفاً وصَفْوانٌ، واحده صَفْوانةٌ، وهي حجارةٌ مُلْسٌ لا تُنبِتُ شيئاً.
والصَّفيُّ: ما كانَ رسولُ الله- صلّى اللهُ عليه وعلى آله وسلَّم- يَصطَفيه لنفسه أي يختاره من الغَنيمة بعد الخمس قبلَ أن يَقسِمَ.
والاصطِفاءُ: الاختيار، افتِعال من الصَّفُوة، ومنه النبيُّ المُصطَفَى، والأنبياءُ المُصْطَفُونَ: اذا اختاروا، هذا بضمّ الفاء.
فيص:
تقول: قَبَضْتُ على ذَنَبِ الضَّبِّ فأفاصَ من يَدي حتى خلَصَ ذَنَبُه، وهو حين تَنْفَرجُ أصابعُكَ عن قَبْضِ ذَنَبه، ومنه التفاوُصَ.
وما يُفيصُ بكذا أي ما يُبين.
الفَيْصُ من المُفاوَصة، وبعضهم يقول: مُفايَضة.
صيف:
الصَّيفُ: رُبْعٌ من أرباع السَّنَةِ، وعند العامّةِ نِصفُ السنة.
والصَّيف: المطر الذي يَجيء بعد الربيع، قال جرير: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ والصَّيِّفُ من المطر والأزمنة والنَّبات: وما يكون في الرُّبْع الذي يتلو الربيعَ من السنة، وهو الصَّيْفيُّ.
ويومٌ صائفٌ وليلةٌ صائفةٌ.
وصافَ القوم في مَصيفهم اذا أقامُوا في مكان صَيْفَتهم.
وغَزوةٌ صائفةٌ: أَنهم كانوا يخرُجُون صيفاً ويرجِعونَ شِتاءً.
والصَّيفوفةُ: مَيْل السَّهْم عن الرَّمِيَّة، وصافَ يَصيفُ، قال أبو زبيد: فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد
فصي:
أَفْصَى: اسْمُ أبي ثقيف واسْمُ أبي عبد القَيس.
وكلُّ شيءٍ لازِقٍ بشيءٍ ففَصَأتَه قلت: انفَصَى.
واللَّحْمُ المُتَفَسِّخُ ينفضي عن العظم.
وتَفَصَّيْتَ اذا تَخَلَّصتَ من بليَّة، والاسْمُ الفَصْيةُ.
ويقال: الفَصْية واللهِ الفَصية أي الخلاص مِمّا يُخاف اذا خِفْتَ أمراً أي جَرَى لك طَيْرُ السُّعود.
وأَفْصَى البَرْدُ أي أقلَعَ.
وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ أي خَلَّصْتُه منه.
أصف:
الأَصَفُ لغةٌ في اللَّصَف.
وآصف: كاتِبُ سُلَيمانَ بنِ داودَ- عليه السلام- الذي دعا اللهَ- جلَّ وعَزَّ- باسمِهِ الأعظمِ، فرأى سليمانُ العَرشَ مستقراً عنده.

### Türkçe

باب **الصاد** و**الفاء** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ص و ف**، و **ص ف**، **ص ف و**، **ف ي ص**، **ص ي ف**، **ف ص ي**، **أ ص ف** مستعملات

**صوف**:
**الصُّوفُ** koyun ve benzerleri içindir; ve **كَبشٌ صافٌ** ve **نَعجةٌ صافةٌ**; ve **كبشٌ صُوفانيٌّ** ve **نَعجة صوفانيّةٌ**.
Ve **زغبات القَفَا**’ya **صوفةَ القفا** denir. Ve yünün bir tanesine **صوفة** denir ve küçültmesi **صُوَيفةٌ** yapılır.
Ve **الصُّوفانةُ**: kısa, tüylü bir ottur.
Ve **صوفةُ** Temîm’den bir kabile adıdır; ve **آل صوفان** ki onlar hacıları Arafat’tan geçirirlerdi; onlardan biri söyler de şöyle der: **أجيزي صوفة**; o geçirince dedi: **أجيزي خِنْدِفُ**; o geçirince insanlara ifâza için izin verilirdi. Onlar hakkında Evs b. Ma‘râ’ şöyle der:
حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا

**وصف**:
**الوصف**: senin bir şeyi süsü ve niteliğiyle vasfetmendir.
Ve tay için, güzel gidişten bir şeye yöneldiği zaman: **قد وَصَفَ** denir; manası: yürüyüşü vasfetmiş, yani onu kendisinden isteyen kimse için vasfetmiştir; ve: **هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ** denir.
Ve Hasan’ın hadisinde: satışta **المواصفة**yi kerih gördüğü (rivayet edilmiştir).
Ve **الوصيف** için: **قد أوصَفَ** denir; ve cariye: **أوصَفَتِ الجاريةُ**. Ve **وَصيفٌ** ve **وُصَفاءُ** ve **وَصيفةٌ** ve **وَصائِفُ**.

**صفو**:
**الصَّفْوُ** bulanıklığın zıddıdır; ve **صَفْوَةُ** her şeyin, onun hâlisi ve hayırlısıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin arıtılmışlığı (samimîliği).
Ve **الصَّفاءُ**: saf olan şeyin masdarıdır.
Ve: **استَصفَيْتُ صَفوةً**; yani bir gölcükten suyun safını aldım.
Ve insanın **صَفِيُّ**si: sevgi bakımından onunla saflaşan (dostluk kuran) kimsedir.
Ve **ناقةٌ صَفيٌّ**: sütü çok olan; ve **نخلةٌ صَفيٌّ**: yükü (meyvesi) çok olan; ve **صَفايا** diye çoğul yapılır.
Ve **الصَّفَا**: sert, pürüzsüz bir taştır; kayayı nitelediğinde: **صَفاة** ve **صَفْواء** dersin; müzekkeri: **صفاً** ve **صَفْوانٌ**; onun teki **صَفْوانةٌ**dur; ve onlar, hiçbir şey bitirmeyen pürüzsüz taşlardır.
Ve **الصَّفيُّ**: Allah’ın Elçisi’nin -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- kendisi için seçtiği şeydir; yani beşte birden sonra, taksim etmeden önce ganimetten onu seçerdi.
Ve **الاصطِفاءُ**: seçme; **الصَّفُوة**den ifti‘âl babındandır. Bundan: **النبيُّ المُصطَفَى**; ve **الأنبياءُ المُصْطَفُونَ**: seçildikleri zaman; bu, **الفاء**’nın dammesi iledir.

**فيص**:
Dersin ki: kelerin kuyruğunu tuttum da elimden **أفاصَ** etti, nihayet kuyruğu kurtuldu; o, parmaklarının kuyruğunu tutmandan açıldığı zamandır; bundan **التفاوُصَ** gelir.
Ve: **وما يُفيصُ بكذا**; yani bununla açıklık kazanmaz.
**الفَيْصُ** **المُفاوَصة**dandır; bazısı der ki: **مُفايَضة**.

**صيف**:
**الصَّيفُ**: senenin dörtte bir bölümüdür; avam katında senenin yarısıdır.
Ve **الصَّيف**: bahardan sonra gelen yağmurdur; Cerîr dedi ki:
وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ
Ve **الصَّيِّفُ** yağmurdan, zamanlardan ve bitkiden: senenin baharı izleyen dörtte birinde olan şeydir; o da **الصَّيْفيُّ**dir.
Ve **يومٌ صائفٌ** ve **ليلةٌ صائفةٌ**.
Ve kavim, yazlıklarında ikamet ettiklerinde: **صافَ القوم في مَصيفهم**.
Ve **غَزوةٌ صائفةٌ**: onların yazın çıktıkları ve kışın döndükleri (sefer)dir.
Ve **الصَّيفوفةُ**: okun hedefinden sapmasıdır; ve **صافَ يَصيفُ**; Ebû Zübeyd dedi ki:
فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد

**فصي**:
**أَفْصَى**: Sakîf’in babasının adı ve Abdülkays’ın babasının adıdır.
Ve her şey bir şeye yapışık olursa, onu ayırdığında: **انفَصَى** dersin.
Ve çürümüş et kemikten ayrılıp dağılır.
Ve **تَفَصَّيْتَ**: bir belâdan kurtulduğun zaman; isim **الفَصْيةُ**dir.
Ve denir ki: **الفَصْية واللهِ الفَصية**; yani korkulan şeyden kurtuluş; bir işten korktuğun zaman, yani sana uğur kuşu (saadet) cereyan etti.
Ve: **أَفْصَى البَرْدُ**; yani soğuk kesildi.
Ve: **وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ**; yani onu ondan kurtardım.

**أصف**:
**الأَصَفُ** **اللَّصَف** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **آصف**: Süleyman b. Dâvûd’un -ona selâm olsun- kâtibidir; Allah’ı -aziz ve celîl- onun en yüce ismiyle çağırdı da Süleyman arşı onun yanında yerleşmiş olarak gördü.
