# فيص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فيص

فاص في الأرض يفيص  فيصا: قطر، و  ذهب. و  يقال: والله  ما فصت  ، كما يقال والله  ما برحت  ، عن أبي الهيثم. قال الأصمعي: وقولهم  ما عنه مفيص  ولا محيص، أي ما عنه  محيد  . وقال ابن الأعرابي أي معدل. وما استطعت أن أفيص منه، أي أحيد.  وما يفيص به لسانه  فيصا، أي  ما يفصح  . ومنه الحديث:  كان يقول في مرضه: الصلاة وما ملكت أيمانكم  فجعل يتكلم وما يفيص بها لسانه أي ما يبين. وبه فسر بعضهم قول امرئ القيس.

  منابته مثل السـدوس ولـونـه                      كشوك السيال فهو عذب يفيص والضمير في منابته للثغر، وروى يفيص بضم حرف المضارعة من، الإفاصة.  والإفاصة: البيان  . يقال: فاص لسانه بالكلام وأفاص الكلام: أبانه. قال ابن بري: فيكون يفيص على هذا حالا، أي هو عذب في حال كلامه. وفلان ذو إفاصة، إذا تكلم، أي ذو بيان. وقال الليث: الفيص من المفاوصة، وبعضهم يقول: مفايصة. والتفاوص: التكالم، منه. انقلبت الياء واوا للضمة، وهو نادر، وقياسه الصحة، وقال يعقوب: ما أفاص بكلمة، أي ما خلصها ولا أبانها.  وأفاص ببوله: رمى به  . قال الصاغاني: وعين أفاص ذات وجهين. أفاصت  اليد: تفرجت أصابعها عن قبض الشيء  . يقال: أفاص الضب عن يده: انفرجت أصابعه عنه فخلص. وقال الليث. يقال: قبضت على ذنب الضب فأفاص من يدي، حتى خلص ذنبه، وهو حين تنفرج أصابعك عن مقبض ذنبه، وهو التفاوص. وقال أبو الهيثم: يقال: قبضت عليه فلم يفص، ولم ينز، ولم ينص، بمعنى واحد. ومما يستدرك عليه: استفاص بمعنى برح، عن ابن بري. وأنشد للأعشى:
  وقد أعلقت حلقات الشباب                      فأنى لي اليوم أن أستفيصا وفاص يفيص، أي برق، وبه فسر بعضهم قول امرئ القيس السابق، وقد تحير الأصمعي في معنى يفيص في البيت المذكور.

### Türkçe

**فاص** yerde **يفيص** **فيصا**: damladı; ve gitti. Ve denilir: “Vallahi **ما فصت**”, tıpkı “Vallahi **ما برحت**” denildiği gibi; Ebû’l-Heysem’den. el-Asmaî dedi: Onların “**ما عنه مفيص** ولا **محيص**” sözleri: yani ondan sapma yoktur. İbnü’l-A‘râbî dedi: yani meyletme. “Ondan **أفيص** edemedim”: yani saparım. Ve “Dili onunla **يفيص** **فيصا**”: yani fasih konuşmaz. Ondan hadis: Hastalığında şöyle derdi: “Namaz ve sağ ellerinizin sahip oldukları”; sonra konuşur oldu ve dili onunla **يفيص** etmezdi; yani açıklamaz. Bununla, bazıları İmruü’l-Kays’ın sözünü tefsir etti.

منابته مثل السـدوس ولـونـه                      كشوك السيال فهو عذب يفيص
Zamir, **منابته**’de, **الثغر** içindir. Ve **يفيص** rivayet edildi; muzâri‘ harfinin dammesiyle; **الإفاصة**’den. Ve **الإفاصة**: beyan. Denilir: Dili sözle **فاص** etti; ve sözü **أفاص** etti: onu açıkladı. İbn Berrî dedi: Buna göre **يفيص** hâl olur; yani o, konuşması hâlinde tatlıdır. Ve falan **ذو إفاصة**’dır, konuştuğu zaman; yani beyan sahibidir. el-Leys dedi: **الفيص** **المفاوصة**’dendir; ve bazısı **مفايصة** der. Ve **التفاوص**: karşılıklı konuşma; ondandır. Damme sebebiyle yâ vâv’a döndü; ve bu nadirdir; kıyası sıhhat (dönüşmemesi)dir. Ya‘kūb dedi: Bir kelimeyle **ما أفاص** etti: yani onu ne arıttı ne de açıkladı. Ve idrarıyla **أفاص** etti: onu attı. es-Sâgānî dedi: **أفاص**’ın ‘ayn’ı iki vecihlidir. El **أفاصت** etti: parmakları, şeyi kavramaktan açıldı. Denilir: Kertenkele, elinden **أفاص** etti: parmakları ondan açıldı da kurtuldu. el-Leys dedi: Denilir: Kertenkelenin kuyruğunu tuttum da elimden **أفاص** etti, nihayet kuyruğu kurtuldu; bu, parmaklarının kuyruğunu kavramaktan açıldığı zamandır; ve bu **التفاوص**’tur. Ebû’l-Heysem dedi: Denilir: Onu tuttum da **لم يفص**; ve **لم ينز**; ve **لم ينص**; tek bir mânâ ile. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **استفاص** “**برح**” mânâsınadır; İbn Berrî’den. el-A‘şâ için inşâd etti:

وقد أعلقت حلقات الشباب                      فأنى لي اليوم أن أستفيصا

Ve **فاص** **يفيص**: yani parladı; ve bununla, bazıları İmruü’l-Kays’ın önceki sözünü tefsir etti. Ve el-Asmaî, zikredilen beyitteki **يفيص**’in mânâsında şaşırdı.
