# فيض — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%8A%D8%B6/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: فيض

فاضَ الخبرُ يَفيضُ واسْتفاضَ، أي أشاعَ. وهو حديثٌ مسْتَفيضٌ، أي منتشرٌ في الناس، ولا تقل مُسْتفاضٌ إلا أن تقول مُسْتفاضٌ فيه. وبعضهم يقول: اسْتَفاضوهُ فهو مُسْتَفاضٌ. ويقال: اسْتفاضَ الوادي شجراً، أي اتَّسع وكثر شجره. والمُسْتَفيضُ: الذي يسأل إفاضَةَ الماء وغيره. ودرعٌ مُفاضَةٌ: أي واسعةٌ. وامرأةٌ مُفاضَةٌ، إذا كانت ضخمة البطن. وفاضَ الماء يَفيضُ فَيْضاً وفَيْضوضَةً، أي كثُر حتَّى سال على ضفَّة الوادي. وأرضٌ ذات فُيوضٍ، إذا كانت فيها مياه تَفيضُ. وفاضَ صدره بالسرّ، أي باحَ به. وفاضَ اللئام: كثروا. وفاضَ الرجل يَفيضُ فَيْضاً وفُيوضاً: مات. وكذلك فاضَتْ نفسه، أي خرجت روحه. وقال الأصمعيّ: لا يقال فاضَ الرجل ولا فاضَت نفسه، وإنَّما يَفيضُ الدمع والماء. ويقال: أفاضَ إناءه، أي ملأه حتَّى فاضَ. وأفاضَ دموعه، وأفاضَتْ دموعه. وأفاضَ الماء على نفسه، أي أفرغَه. وأفاضَ الناس من عرفاتٍ إلى مِنًى، أي دفعوا. وكلُّ دفعَةٍ إفاضَةٌ. وأفاضوا في الحديث، أي اندفعوا فيه. وأفاضَ البعيرُ، أي دفع جِرَّتَهُ من كرشه فأخرجها. وأفاضَ بالقداح، أي ضرب بها. والفَيْضُ: نيلُ مصر. قال الأصمعيّ:ونهرُ البصرة يسمَّى الفَيْضُ أيضاً. ونهرٌ فَيَّاضٌ، أي كثير الماء. ورجلٌ فَيَّاضٌ، أي وهَّابٌ جوادٌ. وفرسٌ فَيْضٌ، أي كثير الجري. وقولهم: أعطاه غيضاً من فَيْضٍ، أي أعطاه قليلاً من كثير.

### Türkçe

**فاضَ** haber **يَفيضُ** ve **اسْتفاضَ**: yani yaydı. Ve o, **حديثٌ مسْتَفيضٌ**’dir: yani insanlar içinde yayılmıştır; ve **مُسْتفاضٌ** deme; ancak **مُسْتفاضٌ فيه** demen hâli müstesna. Ve bazısı der ki: **اسْتَفاضوهُ**; o hâlde o **مُسْتَفاضٌ**’dur. Ve denilir: **اسْتفاضَ الوادي شجراً**: yani genişledi ve ağacı çoğaldı. Ve **المُسْتَفيضُ**: suyun ve başkasının **إفاضَةَ**sını isteyen kimsedir. Ve **درعٌ مُفاضَةٌ**: yani geniş. Ve **امرأةٌ مُفاضَةٌ**: karnı iri olduğu zaman. Ve **فاضَ** su **يَفيضُ** **فَيْضاً** ve **فَيْضوضَةً**: yani çoğaldı, nihayet vadi kıyısı üzerine aktı. Ve **أرضٌ ذات فُيوضٍ**: içinde **تَفيضُ** sular bulunduğu zaman. Ve **فاضَ** göğsü sır ile: yani onu açığa vurdu. Ve **فاضَ اللئام**: çoğaldılar. Ve **فاضَ** adam **يَفيضُ** **فَيْضاً** ve **فُيوضاً**: öldü. Ve yine **فاضَتْ نفسه**: yani ruhu çıktı. Ve el-Asma‘î dedi: Adam için **فاضَ** denilmez ve nefsinin için de **فاضَت** denilmez; ancak gözyaşı ve su **يَفيضُ**. Ve denilir: **أفاضَ** kabını: yani onu doldurdu, nihayet taştı. Ve **أفاضَ** gözyaşlarını; ve gözyaşları **أفاضَتْ**. Ve **أفاضَ** suyu kendi üzerine: yani onu döktü. Ve insanlar **أفاضَ** ettiler **من عرفاتٍ إلى مِنًى**: yani sevk edildiler/akın ettiler. Ve her bir sevk ediş **إفاضَةٌ**’dir. Ve **أفاضوا** söz içinde: yani onda ileri atıldılar. Ve deve **أفاضَ** etti: yani karnından geviğini itti de onu çıkardı. Ve **أفاضَ بالقداح**: yani onunla vurdu. Ve **الفَيْضُ**: Mısır’ın Nili. El-Asma‘î dedi: Basra nehri de **الفَيْضُ** diye adlandırılır. Ve **نهرٌ فَيَّاضٌ**: yani suyu çok. Ve **رجلٌ فَيَّاضٌ**: yani çok bağışlayan, cömert. Ve **فرسٌ فَيْضٌ**: yani koşusu çok. Ve onların sözü: Ona **غيضاً من فَيْضٍ** verdi: yani ona çoktan az verdi.
