# قبا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قبا

قَبا الشيءَ قَبْواً: جمعه بأَصابعه. أَبو عمرو: قَبَوْتُ الزعفران والعُصْفُر أَقْبوه قَبْواً أَي جنيته. والقابيةُ: المرأَة التي تلقُط العصفر. والقَبْوةُ: انضمام ما بين الشفتين، والقَباء، ممدود، من الثياب: الذي يلبس مشتق من ذلك لاجتماع أَطرافه، والجمع أَقْبِية. وقَبَّى ثوبه: قطع منه قَباء؛ عن اللحياني. يقال: قَبِّ هذا الثوب تَقْبية أَي قَطِّعْ منه قَباء. وتَقَبَّى قَباءَه: لبسه. وتَقَبَّى: لبس قباءه؛ قال ذو الرمة يصف الثور:
كأَنه مُتَقَبِّي يَلْمَقٍ عَزَبُ
وروي في حديث عطاء أَنه قال: يُكره أَن يدخُل المعتكِف قَبْواً مَقْبُوّاً، قيل له: فأَين يُحدث؟ قال: في الشِّعاب، قيل: فعُقودُ المسجد؟ قال: إِنَّ المسجد ليس لذلك؛ القَبْوُ: الطاقُ المعقود بعضه إِلى بعض، هكذا رواه الهروي. وقال الخطابي: قيل لعطاء أَيمرّ المعتكف تحت قَبْوٍ مَقْبُوٍّ؟ قال: نعم، قال شمر: قَبَوْتُ البناء أَي رفعته. والسماء مَقْبُوَّةٌ أَي مرفوعة، قال: ولا يقال مقبوبة من القُبَّة ولكن يقال مُقَبَّبة. والقَبايةُ: المفازة، بلغة حِمْير؛ وأَنشد:
وما كان عَنْزٌ تَرْتَعِي بقَبايةٍ
والقَبا: ضرب من الشجر. والقَبا: تَقْويس الشيء. وتَقَبَّى الرجل فلاناً إِذا أَتاه من قبل قَفاه؛ قال رؤبة:
وإِنْ تَقَبَّى أَثْبَتَ الأَنائِبا،
في أُمَّهاتِ الرَّأْسِ، هَمْزاً واقِبا
(* قوله« الانائبا» كذا في التكملة مضبوطا ومثله في التهذيب غير أن فيه الانايبا.)
وقال شمر في قوله:
مِن كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مُقَبِّي
المُقَبِّى: الكثير الشحم، وأَهل المدينة يقولون للضمة قَبْوةٌ. وقد قَبا الحرفَ يَقْبُو، إِذا ضمه، وكأَنَّ القَباء مشتق منه. والقَبْوُ: الضم. قال الخليل: نَبْرةٌ مَقْبوّة أَي مَضْمومة، وقِبةُ الشاة، إِذا لم تشدد، يحتمل أَن تكون من هذا الباب، والهاء عوض من الواو، وهي هَنة متصلة بالكرش ذاتُ أَطباق. الفراء: هي القبة للفَحِث. وفي نوادر الأَعراب: قِبةُ الشاةِ عَضَلَتُها.
والقابِياء: اللئيم لكَزازته وتجمعه. وفي التهذيب: وقابِياءُ وقابِعاءُ يقال ذلك للِّئام. وبنو قابياء: المتجمعون لشرب الخمر. وبنو قابياء وبنو قَوْبعةَ. والقابِيةُ: المرأَة التي تلقط العصفر وتجمعه؛ قال الشاعر ووصف قَطاً مُعْصَوْصِباً في الطيران:
دَوامِكَ حِينَ لا يَخْشَينَ رِيحاً
مَعاً كبَنانِ أَيْدِي القابِياتِ
وقُباء، ممدود: موضع بالحجاز، يذكر ويؤنث. وانْقَبَى فلان عنا انْقِباء إِذا استخفى. وقال أَبو تراب: سمعت الجعفري يقول اعْتَبَيْت المتاعَ واقْتَبَيْتُه إِذا جمعته، وقد عَبَا الثياب يَعْباها وقَباها يَقْباها؛ قال الأَزهري: وهذا على لغة من يرى تليين الهمزة. ابن سيده: وقُباء موضعان: موضع بالمدينة، وموضع بين مكة والبصرة، يصرف ولا يصرف، قال: وإنما قضينا بأَن همزة قُباء واو لوجود ق ب و وعدم ق ب ي.

### Türkçe

**قَبا** şeyi **قَبْواً**: onu parmaklarıyla topladı. Ebû Amr: **قَبَوْتُ** safranı ve aspir’i, onu **قَبْواً** **أَقْبوه**; yani onu topladım. Ve **القابيةُ**: aspir’i toplayan kadın. Ve **القَبْوةُ**: iki dudak arasının birleşmesi; ve **القَباء** (uzatmalı), elbiselerden: giyilen (elbise); bununla türemiştir, uçlarının toplanmasından dolayı; çoğulu **أَقْبِية**. Ve **قَبَّى** elbisesini: ondan bir **قَباء** kesti; Lihyânî’den. Denir: Bu elbiseyi **قَبِّ** bir **تَقْبية**; yani ondan bir **قَباء** kes. Ve **تَقَبَّى** **قَباء**’sını: onu giydi. Ve **تَقَبَّى**: **قَباء**’sını giydi; Zû’r-Rumme öküzü vasfederken dedi ki:
كأَنه مُتَقَبِّي يَلْمَقٍ عَزَبُ

Atâ’nın hadîsinde rivayet olundu ki o dedi: Mu‘tekifin **قَبْواً مَقْبُوّاً**’a girmesi mekruh görülür. Ona denildi: Peki nerede abdest bozar? Dedi: Derelerde. Denildi: Peki mescidin kemerleri? Dedi: Şüphesiz mescid bunun için değildir; **القَبْوُ**: bir kısmı bir kısmına bağlanmış kemer; Heravî böyle rivayet etti. Hattâbî dedi: Atâ’ya denildi: Mu‘tekif **قَبْوٍ مَقْبُوٍّ** altından geçer mi? Dedi: Evet. Şemmer dedi: **قَبَوْتُ** binayı; yani onu yükselttim. Ve gök **مَقْبُوَّةٌ**; yani yükseltilmiş. Dedi: **القُبَّة**’den **مقبوبة** denilmez; fakat **مُقَبَّبة** denilir.

Ve **القَبايةُ**: çöl; Himyer diliyle. Ve şu beyit okundu:
وما كان عَنْزٌ تَرْتَعِي بقَبايةٍ

Ve **القَبا**: ağaçtan bir tür. Ve **القَبا**: şeyin kavislenmesi. Ve adam falanı **تَقَبَّى** eder; onu ensesi tarafından (arkasından) geldiği zaman; Ru’be dedi ki:
وإِنْ تَقَبَّى أَثْبَتَ الأَنائِبا،
في أُمَّهاتِ الرَّأْسِ، هَمْزاً واقِبا
(* “**الانائبا**” sözü: tekmilede böyle ضبط edilmiştir; tehzîbde de benzeri vardır, ancak onda **الانايبا** vardır.)

Şemmer onun sözünde dedi ki:
مِن كلِّ ذاتِ ثَبَجٍ مُقَبِّي
**المُقَبِّى**: çok yağlı olan. Ve Medineliler **الضمة**’ye **قَبْوةٌ** derler. Ve harfi **قَبا** eder, **يَقْبُو**; onu dammelediği zaman; sanki **القَباء** ondan türemiştir. Ve **القَبْوُ**: toplama (ضم). Halîl dedi: **نَبْرةٌ مَقْبوّة**; yani dammeli. Ve koyunun **قِبةُ**’si, şeddelenmediği zaman, bu babdan olması muhtemeldir; ve **الهاء** **الواو**’dan bedeldir; o, işkembeye bitişik, tabakaları olan bir parçadır. Ferrâ: o, **الفَحِث** için **القبة**’dir. Ve A‘râbın nevâdirinde: koyunun **قِبةُ**’si onun adalesidir.

Ve **القابِياء**: cimri oluşu ve toplanıp büzülmesi sebebiyle alçak (lâîm) kimse. Ve Tehzîb’de: ve **قابِياءُ** ve **قابِعاءُ**; bu, alçaklar için söylenir. Ve **بنو قابياء**: şarap içmek için toplananlar. Ve **بنو قابياء** ve **بنو قَوْبعةَ**. Ve **القابِيةُ**: aspir’i toplayan ve onu bir araya getiren kadın; şair dedi ve uçuşta birbirine toplanmış bir **قَطاً**’yı vasfetti:
دَوامِكَ حِينَ لا يَخْشَينَ رِيحاً
مَعاً كبَنانِ أَيْدِي القابِياتِ

Ve **قُباء** (uzatmalı): Hicaz’da bir yer; müzekker de zikredilir, müennes de. Ve falan bizden **انْقَبَى** eder, bir **انْقِباء**; gizlendiği zaman. Ebû Turâb dedi: Ca‘ferî’yi işittim, şöyle diyordu: Eşyayı **اعْتَبَيْت** ve onu **اقْتَبَيْتُه**; onu topladığım zaman. Ve elbiseleri **عَبَا** eder, onları **يَعْباها**; ve onları **قَباها** eder, onları **يَقْباها**; Ezherî dedi: Bu, hemzeyi yumuşatmayı görenin dili üzerinedir. İbn Sîde: Ve **قُباء** iki yerdir: Medine’de bir yer ve Mekke ile Basra arasında bir yer; tenvin alır ve almaz. Dedi: Biz **قُباء**’ın hemzesinin **واو** olduğuna, **ق ب و**’nun bulunması ve **ق ب ي**’nin bulunmaması sebebiyle hükmettik.
