# قبح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قبح

القبح، بالضم: ضد الحسن، يكون في الصورة والفعل، ويفتح. قبح ككرم يقبح قبحا، بالضم، وقبحا، بالفتح، وقباحا، كغراب، وقبوحا، كقعود، وقباحة، كسحابة، وقبوحة، بالضم. فهو قبيح من قوم قباح وقباحى وامرأة قبحى وقبيحة من نسوة قبائح وقباح. وقبحه الله قبحا وقبوحا: أقصاه ونحاه وباعده عن الخير كله، كقبوح الكلب والخنزير. قاله أبو زيد. وفي القرآن  ويوم القيامة هم من المقبوحين  أي البعدين عن كل خير. وعن ابن عباس: أي من ذوي صور قبيحة. فهو مقبوح. وقال ابن سيده: المقبوح: الذي يرد ويخسأ. والمنبوح: الذي يضرب له مثل الكلب، وروي عن عمار أنه قال لرجل نال بحضرته من عائشة رضي الله عنها اسكت مقبوحا مشقوحا منبوحا، أراد هذا المعنى. وقبح البثرة: فضخها، بالخاء المعجمة، حتى يخرج قيحها، وفي الأساس: عصرها قبل نضجها، وعن ابن الأعرابي: يقال: قد استكمت العر فاقبحه. العر: البثرة، واستكماته: اقترابه للانفقاء. وقبح البيضة: كسرها. وكل شيء كسرته فقد قبحته. وقالوا: قبحا له وشقحا، بالضم فيهما، وقبحا له وشقحا، وهذا إتباع. وسيأتي في ش-ق-ح قريبا إن شاء الله تعالى. وأقبح فلان: أتى بقبيح واستقبحه: رآه قبيحا، وهو ضد استحسنه. وقبح له وجهه: أنكر عليه ما عمل وقبح عليه فعله تقبيحا، إذا بين قبحه. وفي حديث أم زرع فعنده أقول فلا أقبح، أي لا يرد علي قولي لميله إلى وكرامتي عليه. وفي التهذيب: القبيح: طرف عظم المرفق. والإبرة: عظيم آخر رأسه كبير وبقيته دقيق ملزز بالقبيح، وقال غيره: القبيح طرف عظم العضد مما يلي المرفق، والذي يلي المنكب يسمى الحسن، لكثرة لحمه. وقال الفراء: أسفل العضد القبيح، وأعلاها الحسن. وفي الأساس: ضرب حسنه وقبيحه. وقيل: القبيحان الطرفان الدقيقان اللذان في رؤوس الذراعين. ويقال لطرف الذراع الإبرة. أو القبيح ملتقى الساق والفخذ؛ وهما قبيحان، قال أبو النجم: حيث تلاقي الإبرة القبيحا كالقباح كسحاب، وقال أبو عبيد: يقال لعظم الساعد مما يلي النصف منه إلى المرفق: كسر قبيح. قال:
  ولو كنت عيرا كنت عير مـذلة                      ولو كنت كسرا كنت كسر قبيح وإنما هجاه بذلك لأنه أقل العظام مشاشا، وهو أسرع العظام انكسارا، وهو لا ينجبر أبدا. وقوله كسر قبيح، هو من إضافة الشيء إلى نفسه، لأن ذلك العظم يقال له كسر. والقباح كرمان: الدب الهرم. وفي النوادر: المقابحة والمكابحة: المشاتمة. وفي الأساس: ناقة قبيحة الشخب، أي واسعة الإحليل. وقبحان، بالفتح: محلة بالبصرة قريبة من سوقها الكبير. ومما يستدرك عليه: قبحه الله: صيرة قبيحا، قال الحطيئة.

  أرى لك وجها قبح الله شخصه                      فقبح من وجه وقبح حامـلـه وعن أبي عمر: قبحت له وجهه، مخففة، والمعنى: قلت له: قبحه الله، من القبح وهو الإبعاد. وفي الحديث: لا تقبحوا الوجه، معناه لا تقولوا إنه قبيح، فإن الله صوره، وحكى اللحياني: اقبح إن كنت قابحا. وإنه لقبيح، وما هو بقابح فوق ما قبح. قال: وكذلك يفعلون في هذه الحروف إذا أرادت افعل ذاك إن كنت تريد أن تفعل. وفي حديث أبي هريرة إن منع قبح وكلح أي قال له: قبح الله وجهك. والعرب تقول: قبحه الله وأما زمعت به. أي أبعده الله وأبعد والدته. والنقابح: ما يستقبح من الأخلاق. والممادح: ما يستحسن منها

### Türkçe

**القبح**، zamme ile: **الحسن**’in zıddı; sûrette ve fiilde olur; fetha ile de gelir. **قبح** **كرم** gibi: **يقبح** **قبحا** (zamme ile), ve **قبحا** (fetha ile), ve **قباحا** **غراب** gibi, ve **قبوحا** **قعود** gibi, ve **قباحة** **سحابة** gibi, ve **قبوحة** (zamme ile). Artık o, **قبيح**tir; **قوم**dan **قباح** ve **قباحى**; ve bir kadın **قبحى**; ve kadınlardan **قبيحة**; **نسوة**den **قبائح** ve **قباح**.

Ve “Allah onu **قبح** etti” **قبحا** ve **قبوحا**: onu en uzağa attı, uzaklaştırdı ve bütün hayırdan uzak kıldı; köpek ve domuzun **قبوح**u gibi. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Kur’ân’da: “ve kıyâmet günü onlar **المقبوحين**dendir” yani her hayırdan uzaklaştırılmışlardır. İbn Abbâs’tan: yani çirkin sûret sahiplerindendir. Artık o **مقبوح**tur. İbn Sîde dedi: **المقبوح**: reddedilen ve kovulan kimsedir. Ve **المنبوح**: kendisi için köpek gibi misal vurulan kimsedir. Ammâr’dan rivayet olundu ki, huzurunda Âişe (Allah ondan razı olsun) hakkında dil uzatan bir adama dedi: “Sus, **مقبوحا** **مشقوحا** **منبوحا**”; bu mânâyı kastetti.

Ve **قبح** **البثرة**: onu patlattı; mu‘ceme **الخاء** ile; tâ ki irin’i çıksın. **الأساس**’ta: olgunlaşmasından önce onu sıktı. İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: “**استكمت** **العر**; artık onu **اقبحه**.” **العر**: sivilce; onun **استكماته**si: patlamaya yaklaşmasıdır.

Ve **قبح** **البيضة**: onu kırdı. Ve her şeyi kırdıysan, muhakkak onu **قبحته**. Ve dediler: “**قبحا** له و**شقحا**” (ikisi de zamme ile), ve “**قبحا** له و**شقحا**”; bu, tâbî kılmadır. Ve yakında, inşâallah Teâlâ, **ش-ق-ح**’ta gelecektir.

Ve falan **أقبح** etti: çirkin bir şey yaptı. Ve onu **استقبحه**: onu çirkin gördü; bu, onu **استحسنه**’nin zıddıdır. Ve “yüzünü ona **قبح** etti”: yaptığı şeyi ona inkâr etti. Ve “fiilini ona **قبح** etti” **تقبيحا**: onun çirkinliğini açıkladığı zaman.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Onun yanında konuşurum da **أقبح** olmam” yani, bana meyli ve bana ikramı sebebiyle sözümü bana geri çevirmez.

**التهذيب**’de: **القبيح**: dirsek kemiğinin ucu. Ve **الإبرة**: ucu büyük, geri kalanı ince; **القبيح** ile bağlanmış büyük bir şeydir. Başkası dedi: **القبيح**, dirseğe bitişik taraftan pazu kemiğinin ucudur; omuza bitişik olan ise, etinin çokluğundan dolayı **الحسن** diye adlandırılır. Ferrâ dedi: pazunun altı **القبيح**tir, üstü **الحسن**dir. **الأساس**’ta: “Onun **حسن**ini ve **قبيح**ini vurdu.” Ve denildi: **القبيحان**, kolların başlarında bulunan iki ince uçtur. Ve kolun ucuna **الإبرة** denir. Yahut **القبيح**, bacak ile uyluğun birleştiği yerdir; ikisi de **قبيحان**dır. Ebû’n-Necm dedi: “**الإبرة** **القبيحا** ile buluştuğu yerde” **القباح** **سحاب** gibi. Ebû Ubeyd dedi: önkol kemiğine, yarısından dirseğe kadar olan taraftan: **كسر قبيح** denir. Dedi ki:

  “Eğer bir eşek olsaydım, zillet eşeği olurdum;
  eğer bir **كسر** olsaydım, **كسر قبيح** olurdum.”

Onu bununla hicvetti; çünkü o, kemiklerin en az iliğe sahip olanıdır; kemiklerin en çabuk kırılanıdır; ve asla kaynamaz. Ve onun sözü “**كسر قبيح**”, şeyin kendisine izâfe edilmesindendir; çünkü o kemiğe **كسر** denir.

Ve **القباح** **كرمان**: yaşlı ayı. **النوادر**’de: **المقابحة** ve **المكابحة**: sövüşme. **الأساس**’ta: “**ناقة** **قبيحة الشخب**” yani idrar yolu geniş.

Ve **قبحان** (fetha ile): Basra’da, büyük çarşısına yakın bir mahalle.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “Allah onu **قبح** etsin”: onu çirkin kıldı; Hutay’e dedi ki:

  “Senin için bir yüz görüyorum; Allah onun şahsını **قبح** etsin;
  ne çirkin bir yüz ve ne çirkin onu taşıyan!”

Ebû Ömer’den: “Yüzünü ona **قبحت** ettim” (hafifletilmiş); mânâ: ona “Allah onu **قبح** etsin” dedim; **القبح**tan, o da uzaklaştırmadır.

Hadîste: “Yüze **تقبحوا** etmeyin”; mânâsı: “O çirkindir” demeyin; çünkü Allah onu sûretlendirdi. Lihyânî nakletti: “**اقبح**; eğer **قابح** isen.” Ve muhakkak o **لقبيح**tir; ve o, “üstünde **قبح** ettiği şeyden daha fazla” **بقابح** değildir. Dedi: Bu harflerde de böyle yaparlar; “şunu yap” mânâsını istediklerinde: “Eğer yapmak istiyorsan, şunu yap.”

Ebû Hureyre hadîsinde: “Eğer men ederse, **قبح** ve **كلح**” yani ona “Allah yüzünü **قبح** etsin” dedi. Ve Araplar der ki: “Allah onu **قبح** etsin ve onunla anası **زمعت** olmasın.” Yani Allah onu uzaklaştırsın ve annesini de uzaklaştırsın.

Ve **النقابح**: ahlâktan çirkin görülen şeylerdir. Ve **الممادح**: ondan güzel görülen şeylerdir.
