# قبر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قبر

القبر بالفتح: مدفن الإنسان، ج قبور. والمقبرة، مثلثة الباء، وكمكنسة: موضعها، أي القبور. قال سيبويه: المقبرة ليس على الفعل ولكنه اسم. قال الليث: والمقبر أيضا: موضع القبر؛ وهو المقبرى والمقبرى. وفي الصحاح: المقبرة والمقبرة: واحدة المقابر، وقد جاء في الشعر المقبر، قال عبد الله بن ثعلبة الحنفي:
  أزور وأعتاد القبـور ولا أرى                      سوى رمس أعجاز عليه ركود
  لكل أناس مقبر بـفـنـائهـم                      فهم ينقصون والقبـور تـزيد قال ابن بري: قول الجوهري: وقد جاء في الشعر المقبر، يقتضي أنه من الشاذ، وليس كذلك، بل هو قياس في اسم المكان من قبر يقبر المقبر، ومن خرج يخرج المخرج، وهو قياس مطرد لم يشذ منه غير الألفاظ المعروفة مثل المبيت والمسقط ونحوهما. والمقبريون في المحدثين جماعة وهم: سعيد، وأبوه أبوسعيد، وابنه عباد، وآل بيته، وغيرهم. قبره، يقبره، بالضم، ويقبره بالكسر، قبرا ومقبرا، الأخير مصدر ميمى: دفنه وواراه في التراب. وأقبره: جعل له قبرا يوارى فيه ويدفن فيه. وقيل: أقبر، إذا أمر إنسانا بحفر قبر. قال الفراء: وقوله تعالى: ثم أماته فأقبره. أي جعله مقبورا: ممن يقبر، ولم يجعله ممن يلقى للطير والسباع، كأن القبر مما أكرم به المسلم. وفي الصحاح: مما أكرم به بنو آدم، ولم يقل: فقبره، لأن القابر هو الدافن بيده، والمقبر هو الله، لأنه صيره ذا قبر، وليس فعله كفعل الآدمي. وأقبر القوم: أعطاهم قتيلهم ليقبروه، قال أبو عبيدة: قالت بنو تميم للحجاج، وكان قتل صالح بن عبد الرحمن: أقبرنا صالحا، أي ائذن لنا في أن نقبره، فقال لهم: دونكموه. وقال ابن دريد القبور، كصبور، من الأرض: الغامضة، والقبور من النخل: السريعة الحمل، أو هي التي يكون حملها في سعفها، ومثلها كبوس. والقبر، بالكسر: موضع متأكل في عود الطيب. والقبرى، كزمكى: الأنف العظيم نفسها أو طرفها؛ كما قاله ابن الأعرابي. وقال ابن دريد: القبرى: العظيم الأنف. ومن المجاز: جاء فلان رامعا قبراه، ورامعا أنفه، إذا جاء مغضبا. ومثله: جاء نافخا قبراه، ووارما خورمته. قال الزمخشري: كأنها شبهت بالقبر كما يقال: رؤوس كقبور عاد. وقال مرداس:
  لقد أتاني رافعـا قـبـراه                      لا يعرف الحق وليس يهواه وتقول: واكبراه، إذا رفع قبراه. والقبراة: رأس الكمرة، وفي النوادر لابن الأعرابي: رأس القنفاء، تصغيرها قبيرة، على حذف الزوائد وكذا تصغير القبراة بمعنى الأنف. والقبار، كرمان، ع بمكة حرسها الله تعالى، أنشد الأصمعي لورد العنبري:
  فألقت الأرحل في محار                      بين الحجون فإلى القبار

  أي نزلت فأقامت. والقبار: المجتمعون، وفي بعض النسخ المتجمعون لجر ما في الشباك من الصيد، عمانية، قال العجاج: كأنما تجمعوا قبارا. والقبار: سراج الصياد بالليل، والقبار، كهمام: سيف شعبان ابن عمرو الحميري. وعن أبي حنيفة: القبر، كصرد: عنب أبيض طويل جيد الزبيب، عناقيده متوسطة. والقبر، كسكر، وصرد: طائر يشبه الحمرة، الواحدة بهاء، ويقال فيه أيضا: القنبراء بالضم والمد، ج قنابر، كالعنصلاء والعناصل. قال الجوهري: ولا تقل قنبرة، كقنفذة، أو لغية وقد جاء ذلك في الرجز، أنشده أبو عبيدة:
  جاء الشتاء واجثأل القنبـر                      وجعلت عين السموم تسكر وقبرة: كورة بالأندلس متصلة بأجواز قرطبة، منها عبد الله ابن يونس صاحب بقي بن مخلد. وعثمان بن أحمد بن مدرك المتوفي سنة 320؛ قاله الذهبي، وضبطه هكذا. وقد ضبطه السمعاني بفاء مكسورة وياء ساكنة، وتعقب؛ قاله الحافظ. وخيف ذي قبر: ع قرب عسفان. وقبريان بالضم: ة بإفريقية منها سهل بن عبد العزيز الإفريقي القبرياني، روى عن سحنون بن سعيد المغربي. وقبرين، بالكسر مثنى: عقبة بتهامة. وقول ابن عباس رضي الله عنهما في الدجال: إنه ولد مقبورا، قال ثعلب: معناه أن أمه وضعته في، ونص أبي العباس: وعليه جلدة مصمتة لا شق فيها ولا نقب، هكذا بالنون في الأصول الصحيحة، وفي بعضها بالمثلثة. فقالت قابلته: هذه سلعة ليس فيها ولد. وفي اللسان: وليس ولدا، وفي التكملة: وليس بولد. فقالت أمه: فيها ولد، وهو مقبور فيها. فشقوا عنه، فاستهل، هكذا نقله الصاغاني وصاحب اللسان. وأبو القاسشم منصور- ويقال: أبو القاسم بن منصور؛ كما في التبصير للحافظ- القباري، كشدادي: زاهد الإسكندرية وإمامها وقدوتها، توفي سنة 662، وقد أسن.

### Türkçe

**القبر** fetih ile: insanın gömütü; çoğulu **قبور**. Ve **المقبرة**; **الباء**’sı üç vecihli, ve **مكنسة** gibi: onun yeri, yani kabirler. Sîbeveyh dedi: **المقبرة** fiil üzere değildir, fakat o bir isimdir. Leys dedi: ve **المقبر** dahi: kabrin yeri; o **المقبرى** ve **المقبرى**’dır. Ve Sıhâh’ta: **المقبرة** ve **المقبرة**: **المقابر**’in bir tanesi; ve şiirde **المقبر** gelmiştir, Abdullah b. Sa‘lebe el-Hanefî dedi:
  Kabirleri ziyaret eder ve alışkanlık edinirim, ve görmem                      ancak üzerinde çökmeler bulunan bir yığının bir **رمس**’ini
  Her bir insanlar için onların avlularında bir **مقبر** vardır                      onlar eksilirler ve kabirler artar

İbn Berrî dedi: Cevherî’nin sözü: “ve şiirde **المقبر** gelmiştir”, onun şâzdan olduğunu gerektirir; ve öyle değildir; bilakis o, **قبر يقبر**’den mekân ismi kıyasıdır: **المقبر**; ve **خرج يخرج**’den: **المخرج**; ve o, bilinen lafızlar gibi **المبيت** ve **المسقط** ve benzerleri dışında ondan şâz olmayan, muttarid bir kıyastır. Ve **المقبريون** muhaddislerde bir cemaattir ve onlar: Sa‘îd, ve babası Ebû Sa‘îd, ve oğlu Abbâd, ve ehl-i beyti, ve başkalarıdır. **قبره**; **يقبره**; damme ile; ve kesre ile **يقبره**; **قبرا** ve **مقبرا**; sonuncusu mîmî masdardır: onu defnetti ve onu toprağa gizledi. Ve **أقبره**: ona içinde gizleneceği ve içinde defnedileceği bir kabir yaptı. Ve denildi: **أقبر**; bir insana kabir kazmasını emrettiği zaman. Ferrâ dedi: ve Yüce Allah’ın sözü: **ثم أماته فأقبره**; yani onu kabirli kıldı: kabreden kimselerden; ve onu kuşlara ve yırtıcılara atılan kimselerden kılmadı; sanki kabir, Müslümanın onunla ikram olunduğu şeylerdendir. Ve Sıhâh’ta: Âdemoğullarının onunla ikram olunduğu şeylerdendir; ve “**فقبره**” demedi; çünkü **القابر** eliyle defneden kimsedir; ve **المقبر** Allah’tır; çünkü onu kabir sahibi kıldı; ve onun fiili, âdemoğlunun fiili gibi değildir. Ve **أقبر القوم**: onlara öldürülmüşlerini verdi ki onu kabretsinler; Ebû Ubeyde dedi: Benû Temîm Haccâc’a dedi—ve o, Sâlih b. Abdurrahman’ı öldürmüştü—: **أقبرنا صالحا**; yani bize onu kabretmemize izin ver; o da onlara dedi: onu alın. Ve İbn Düreyd dedi: **القبور**—**صبور** gibi—yerden: derin olan; ve hurmadan **القبور**: çabuk yüklenen; yahut o, yükü yaprak saplarında olanlardır; ve onun benzeri **كبوس**’tur. Ve **القبر**; kesre ile: güzel koku ağacında yenmiş yer. Ve **القبرى**; **زمكى** gibi: büyük burun, bizzat kendisi yahut ucu; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi. Ve İbn Düreyd dedi: **القبرى**: büyük burunlu. Ve mecazdan: falan kimse **رامعا قبراه** ve **رامعا أنفه** geldi; öfkeli geldiği zaman. Ve onun benzeri: **جاء نافخا قبراه** ve **وارما خورمته** geldi. Zemahşerî dedi: sanki o, kabre benzetildi; “Âd’ın kabirleri gibi başlar” denildiği gibi. Ve Mirdâs dedi:
  Bana **رافعا قبراه** olarak geldi                      hakkı bilmez ve onu sevmez

Ve dersin: **واكبراه**; **قبراه**’ını kaldırdığı zaman. Ve **القبراة**: **الكمرة**’nin başı; ve İbnü’l-A‘râbî’nin **النوادر**’inde: **القنفاء**’nın başı; küçültmesi **قبيرة**’dir; زائدleri hazfetme üzere; ve aynı şekilde **القبراة**’nin, burun manasında küçültmesi. Ve **القبار**; **رمان** gibi: Mekke’de bir yer; Allah Teâlâ onu korusun; Asma‘î, Verd el-‘Anberî için inşâd etti:
  Derken semerleri **محار**’da bıraktı                      **الحجون** ile **القبار**’a kadar

  yani indi de ikamet etti. Ve **القبار**: toplananlar; ve bazı nüshalarda “**المتجمعون**”, ağda avdan olanı çekmek için; Umânîdir; ‘Accâc dedi: sanki **قبارا** olarak toplandılar. Ve **القبار**: geceleyin avcının kandili. Ve **القبار**; **همام** gibi: Şa‘bân b. ‘Amr el-Himyerî’nin kılıcı. Ve Ebû Hanîfe’den: **القبر**; **صرد** gibi: beyaz, uzun üzüm; iyi kuru üzüm; salkımları orta. Ve **القبر**; **سكر** ve **صرد** gibi: kızılkuşa benzeyen bir kuş; bir tanesi **هاء** iledir; ve onda ayrıca denilir: **القنبراء**; damme ve med ile; çoğulu **قنابر**; **العنصلاء** ve **العناصل** gibi. Cevherî dedi: ve **قنبرة** deme; **قنفذة** gibi; yahut bir lugattır; ve bu, recezde gelmiştir; Ebû Ubeyde onu inşâd etti:
  Kış geldi ve **القنبر** çömeldi                      ve semûmun gözü sarhoş eder oldu

Ve **قبرة**: Endülüs’te bir **كورة**; Kurtuba’nın çevrelerine bitişik; ondan, Bakî b. Mahlad’ın sahibi Abdullah b. Yûnus’tur. Ve 320 senesinde vefat eden Osman b. Ahmed b. Mudrik; Zehebî onu söyledi; ve onu böyle ضبط etti. Ve Sem‘ânî onu, kırık **فاء** ve sâkin **ياء** ile ضبط etti; ve itiraz edildi; Hâfız onu söyledi. Ve **خيف ذي قبر**: عسفان yakınında bir yer. Ve **قبريان** damme ile: İfrîkıye’de bir belde; ondan Sehl b. Abdülazîz el-İfrîkî **القبرياني**’dir; Sahnûn b. Sa‘îd el-Mağribî’den rivayet etti. Ve **قبرين**; kesre ile tesniye: Tihâme’de bir **عقبة**. Ve İbn Abbâs رضى الله عنهما’nın Deccâl hakkında sözü: “o **مقبورا** olarak doğdu”; Sa‘leb dedi: manası, annesi onu … içine koydu; ve Ebû’l-Abbâs’ın nassı: üzerinde, içinde ne yarık ne delik bulunan yekpare bir deri; sahih asıllarda **النون** ile böyledir; ve bazılarında **المثلثة** ile. Bunun üzerine ebesi dedi: bu, içinde çocuk olmayan bir **سلعة**’dır. Lisân’da: ve o bir çocuk değildir; ve Tekmile’de: ve çocuk değildir. Bunun üzerine annesi dedi: içinde çocuk vardır; ve o, onun içinde **مقبور**’dur. Sonra onu yardılar; derken bağırdı; Sâgânî ve Lisân’ın sahibi onu böyle nakletti. Ve Ebû’l-قاسشم Mansûr—ve denilir: Ebû’l-Qâsım b. Mansûr; Hâfız’ın **التبصير**’inde olduğu gibi—**القباري**; **شدادي** gibi: İskenderiye’nin zâhidi ve imamı ve örneği; 662 senesinde vefat etti; ve yaşlanmıştı.
