# قبض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قبض

القَبْضُ: خِلافُ البَسْط، قَبَضَه يَقْبِضُه قَبْضاً وقَبّضَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
تَرَكْتُ ابنَ ذي الجَدَّينِ فيه مُرِشَّةٌ،
يُقَبِّضُ أَحْشاءَ الجَبانِ شَهِيقُها
والانْقِباضُ: خِلافُ الانْبِساط، وقد انْقَبَضَ وتَقَبَّضَ. وانْقَبَضَ الشيءُ: صارَ مَقْبُوضاً. وتَقَبَّضَتِ الجلدة في النار أَي انْزَوَتْ. وفي أَسماء اللّه تعالى: القابِضُ، هو الذي يُمْسِكُ الرزق وغيره من الأَشياء عن العِبادِ بلُطْفِه وحِكمته ويَقْبِضُ الأَرْواحَ عند المَمات. وفي الحديث: يَقْبِضُ اللّه الأَرضَ ويقبض السماء أَي يجمعهما. وقُبِضَ المريضُ إِذا توُفِّيَ وإِذا أَشرف على الموت. وفي الحديث: فأَرْسَلَتْ إِليه أَن ابناً لي قُبِضَ؛ أَرادت أَنه في حال القَبْضِ ومُعالجة النَّزْع. الليث: إِنه ليَقْبِضُني ما قَبَضَك؛ قال الأَزهري: معناه أَنه يُحْشِمُني ما أَحْشَمَكَ، ونَقِيضُه من الكلام: إِنه لَيَبْسُطُني ما بَسَطَك. ويقال: الخَيْرُ يَبْسُطُه والشرُّ يَقْبِضُه. وفي الحديث: فاطِمةُ بَضْعةٌ مني يَقْبِضُني ما قبَضها أَي أَكره ما تكرهه وأَنْجَمِعُ مما تنجمع منه. والتَّقَبُّضُ: التَّشَنُّجُ. والملَكُ قابِضُ الأَرْواح. والقبض: مصدر قَبَضْت قَبْضاً، يقال: قبضتُ مالي قبضاً. والقَبْضُ: الانقباض، وأَصله في جناح الطائر؛ قال اللّه تعالى: ويَقْبِضْنَ ما يُمْسِكُهُنَّ إِلا الرحمن. وقبَضَ الطائرُ جناحَه: جَمَعَه. وتَقَبَّضَتِ الجلدةُ في النار أَي انْزَوَتْ. وقوله تعالى: ويَقْبِضُون أَيديَهم؛ أَي عن النفقة، وقيل: لا يُؤْتون الزكاة. واللّه يَقْبِضُ ويبسُط أَي يُضَيِّقُ على قوم ويُوَسِّع على قوم. وقَبَّضَ ما بين عينيه فَتَقَبَّضَ: زَواه. وقَبَّضْتُ الشيءَ تَقْبِيضاً: جَمَعْتُه وزَوَيْتُه. ويومٌ يُقَبِّضُ ما بين العَيْنَيْنِ: يكنى بذلك عن شدة خَوْفٍ أَو حَرْب، وكذلك يومٌ يُقَبِّضُ الحشَى. والقُبْضةُ، بالضم: ما قَبَضْتَ عليه من شيء، يقال: أَعْطاه قُبضة من سَوِيق أَو تمر أَو كَفّاً
(* قوله «أو كفاً» في شرح القاموس: أَي كفاً.) منه،
وربما جاء بالفتح. الليث: القَبْضُ جَمْعُ الكفّ على الشيء. وقَبَضْتُ الشيءَ قبْضاً: أَخذته. والقَبْضة: ما أَخذت بِجُمْعِ كفِّك كله، فإِذا كان بأَصابعك فهي القَبْصةُ، بالصاد. ابن الأَعرابي: القَبْضُ قَبُولُكَ المَتاعَ وإِن تُحَوِّلْه. والقَبْضُ: تَحْوِيلُكَ المَتاعَ إِلى حَيِّزِكَ. والقَبْضُ: التناوُلُ للشيءِ بيدك مُلامَسةً. وقبَضَ على الشيء وبه يَقْبِضُ قَبْضاً: انْحَنَى عليه بجميع كفه. وفي التنزيل: فَقَبَضْتُ قَبْضةً من أَثَر الرسول؛ قال ابن جني: أَراد من تراب أَثَر حافِر فرَس الرسول، ومثله مسأَلة لكتاب: أَنْتَ مِنِّي فَرْسخانِ أَي أَنْتَ مني ذُو مَسافةِ فَرْسَخَيْنِ. وصار الشيءُ في قَبْضِي وقَبْضَتي أَي في مِلْكِي. وهذا قُبْضةُ كفِّي أَي قدر ما تَقْبِضُ عليه. وقوله عزّ وجلّ: والأَرضُ جميعاً قَبْضَتُه يوم القيامة؛ قال ثعلب: هذا كما تقول هذه الدارُ في قَبْضَتي ويدِي أي في مِلْكِي، قال: وليس بقَوِيّ، قال: وأَجازَ بعض النحويين قَبْضَتَه يومَ القيامة بنصب قبضَتَه، قال: وهذا ليس بجائز عند أَحد من النحويين البصريين لأَنه مختص، لا يقولون زيدٍ قبضتَك ولا زيد دارَك؛ وفي التهذيب: المعنى والأَرضُ في حال اجتماعها قَبْضَتُه يوم القيامة. وفي حديث حنين: فأَخذ قُبْضةً من التراب؛ هو بمعنى المَقْبُوض كالغُرْفةِ بمعنى المَغْرُوف، وهي بالضم الاسم، وبالفتح المرّة.
ومَقبِضُ السِّكِّينِ والقَوسِ والسيف ومَقْبِضَتُها: ما قَبَضْتَ عليه منها بجُمْع الكفّ، وكذلك مَقْبِضُ كل شيءٍ. التهذيب: ويقولون مَقْبِضَةُ السِّكِّينِ ومَقْبِض السيف، كل ذلك حيث يُقْبَضُ عليه بجُمع الكفّ. ابن شميل: المَقْبِضَةُ موضع اليد من القَناة. وأَقْبَضَ السيفَ والسكين: جعل لهما مَقْبِضاً.
ورجل قُبَضَةٌ رُفَضةٌ: للذي يَتمَسَّكُ بالشيء ثم لا يَلْبَثُ أَن يَدَعَه ويَرْفِضَه، وهو من الرِّعاء الذي يَقْبِضُ إِبله فيسُوقُها ويَطْرُدها حتى يُنْهِيها حيث شاء، وراعٍ قُبضَةٌ إِذا كان مُنْقَبِضاً لا يتفسَّح في رَعْي غنمه.
وقَبَضَ الشيءَ قَبْضاً: أَخذه. وقَبَّضَه المالَ: أَعْطاهُ إِيّاه. والقَبَضُ: ما قُبِضَ من الأَمْوال. وتَقْبِيضُ المالِ: إِعطاؤه لمن يأْخذه. والقَبْضُ: الأَخذ بجميع الكف.
وفي حديث بلال، رضي اللّه عنه، والتمر: فَجَعل يجيءُ به قُبَضاً قُبَضاً. وفي حديث مجاهد: هي القُبَضُ التي تُعْطى عند الحَصاد، وقد روي بالصاد المهملة.
ودخلَ مالُ فلان في القَبَض، بالتحريك، يعني ما قُبِضَ من أَموال الناس. الليث: القَبَضُ ما جُمع من الغنائم فأُلقي في قَبَضِه أَي في مُجْتَمَعِه. وفي الحديث: أَن سعداً قَتَلَ يوم بدر قَتِيلاً وأَخذ سيفه فقال له: أَلْقِه في القَبَضِ؛ والقَبَضُ، بالتحريك، بمعنى المقبوض وهو ما جُمِع من الغنيمة قبل أَن تُقْسَم. ومنه الحديث: كان سلمان على قَبَضٍ من قَبَضِ المهاجرين. ويقال: صار الشيءُ في قَبْضِكَ وفي قَبْضَتِكَ أَي في مِلْكِكَ.
والمَقْبَضُ: المكانُ الذي يُقْبَضُ فيه، نادِرٌ.
والقَبْضُ في زِحافِ الشعر: حذف الحرف الخامس الساكن من الجزء نحو النون من فعولن أَينما تصرفت، ونحو الياء من مفاعيلن؛ وكلُّ ما حُذف خامسه، فهو مَقْبُوض، وإِنما سمي مَقْبوضاً لِيُفْصَل بين ما حذف أَوله وآخره ووسطُه. وقُبِضَ الرَّجل: مات، فهو مَقْبُوضٌ. وتَقَبَّضَ على الأَمر: توَقَّفَ عليه. وتَقَبَّضَ عنه: اشْمَأَزَّ. والانْقِباضُ والقَباضةُ والقَبَضُ إِذا كان مُنْكَمِشاً سريعاً؛ قال الراجز:
أَتَتْكَ عِيسٌ تَحْمِيلُ المَشِيّا
ماءً، من الطَّثْرَةِ، أَحْوَذِيّا
يُعْجِلُ ذا القَباضةِ الوَحِيّا،
أَن يَرْفَعَ المئْزَرَ عنه شَيّا
والقَبِيضُ من الدواب: السرِيعُ نقلِ القوائِم؛ قال الطِّرمّاح: سَدَتْ بِقَباضةٍ وثَنَتْ بِلِين
والقابِضُ: السائقُ السرِيعُ السَّوْقِ؛ قال الأَزهري: وإِنما سمي السَّوْقُ قَبْضاً لأَنَّ السائق للإِبل يَقْبِضُها أَي يَجْمَعُها إِذا أَراد سوْقَها، فإِذا انتشرت عليه تَعَذَّرَ سوْقُها، قال: وقَبَضَ الإِبلَ يَقْبِضُها قَبّضاً ساقَها سَوْقاً عَنيفاً. وفرس قَبِيضُ الشدِّ أَي سَرِيعُ نقلِ القوائم. والقَبْضُ: السوْق السريع؛ يقال: هذا حادٍ قابِضٌ؛ قال الراجز:
كيْفَ تَراها، والحُداةُ تَقْبِضُ
بالغَمْلِ لَيْلاً، والرِّحالُ تَنْغِضُ
(* قوله «بالغمل» هو اسم موضع كما في الصحاح والمعجم لياقوت.) تَقْبِضُ أَي تسوق سَوْقاً سريعاً؛ وأَنشد ابن بري لأَبي محمد الفقعسي: هَلْ لَكِ، والعارِضُ مِنْكِ عائضُ،
في هَجْمةٍ يَغْدِرُ منها القابِضُ؟
ويقال: انْقَبَضَ أَي أَسْرَع في السوْق؛ قال الراجز:
ولو رَأَت بِنْت أَبي الفَضّاضِ،
وسُرْعتي بالقَوْمِ وانْقِباضِي
والعَيْرُ يَقْبِضُ عانَته: يَشُلَّها. وعَير قَبّاضة: شَلاَّل، وكذلك حادٍ قَبَّاضةٌ وقَبَّاضٌ؛ قال رؤبة:
قَبّاضةٌ بَيْنَ العَنِيفِ واللَّبِقْ
قال ابن سيده: دخلت الهاء في قَبّاضة للمبالغة، وقد انْقَبَضَ بها. والقَبْضُ: الإِسْراعُ. وانْقَبَضَ القومُ: سارُوا وأَسْرَعُوا؛ قال: آذَنَ جِيرانك بانْقِباضِ
قال: ومنه قوله تعالى: أَوَلم يَرَوْا إِلى الطير فوقهم صافّاتٍ ويَقْبِضْنَ.
والقُنْبُضةُ من النساء: القصيرة، والنون زائدة؛ قال الفرزدق: إِذا القُنْبُضات السودُ طَوَّفْنَ بالضُّحَى،
رَقَدْنَ، عَلَيْهِنَّ الحِجالُ المُسَجَّفُ
والرجل قُنْبُضٌ، والضمير في رَقدن يعود إِلى نسوة وصفهن بالنَّعْمةِ والتَّرَفِ إِذا كانت القُنْبُضات السود في خِدْمة وتَعَبٍ. قال الأَزهري: قول الليث القَبِيضةُ من النساء القصيرة تصحيف والصواب القُنْبُضة، بضم القاف والباء، وجمعها قُنْبُضات، وأَورد ببيت الفرزدق.
والقَبّاضةُ: الحمار السريعُ الذي يَقْبِضُ العانةَ أَي يُعْجِلُها؛ وأَنشد لرؤبة:
أَلَّفَ شَتَّى لَيْسَ بالرّاعِي الحَمِقْ،
قَبّاضةٌ بين العَنِيفِ واللَّبِقْ
الأَصمعي: ما أَدري أَيُّ القَبِيضِ هو كقولك ما أَدري أَيُّ الطَّمْشِ هو، وربما تكلموا به بغير حرف النفي؛ قال الراعي:
أَمْسَتْ أُمَيّةُ للاسْلامِ حائطةً،
ولِلْقَبِيضِ رُعاةً أَمْرُها الرّشدُ
ويقال للرّاعِي الحسَنِ التدْبير الرَّفِيقِ برَعِيَّتِه: إِنه لَقُبَضةٌ رُفَضةٌ، ومعناه أَنه يَقْبِضُها فيسُوقُها إِذا أَجْدَب لها المَرْتَعُ، فإِذا وقَعَت في لُمْعةٍ من الكلإِ رفَضَها حتى تَنْتَشِرَ فَتَرْتَعَ.والقَبْضُ: ضرب من السَّير. والقِبِضَّى: العَدْو الشديدُ؛ وروى الأَزهري عن المنذري عن أَبي طالب أَنه أَنشده قولَ الشماخ: وتَعْدُو والقِبِضَّى قَبْلَ عَيْرٍ وما جَرَى،
ولم تَدْرِ ما بالي ولم أَدْر ما لَها
قال: والقِبِضَّى والقِمِصَّى ضرْب من العَدْو فيه نَزْوٌ. وقال غيره: يقال قَبَضَ، بالصاد المهملة، يَقْبِضُ إِذا نزا، فهما لغتان؛ قال: وأَحسَب بيتَ الشمّاخ يُروى: وتعدو القِبِصّى، بالصاد المهملة.

### Türkçe

**القَبْضُ**: **البَسْط**’ın zıddı; onu **قَبَضَه يَقْبِضُه قَبْضاً** ve **قَبّضَه**;
sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
“İbn Zî’l-Ceddeyn’i onda bir **مُرِشَّةٌ** bıraktım,
onun hırıltısı korkağın içlerini **يُقَبِّضُ** eder.”

**الانْقِباضُ**: **الانْبِساط**’ın zıddı; ve **انْقَبَضَ** ve **تَقَبَّضَ**. Ve **انْقَبَضَ**
şey: **مَقْبُوضاً** oldu. Ve dericik ateşte **تَقَبَّضَتِ**; yani büzüldü.
Ve Allah Teâlâ’nın isimlerinde: **القابِضُ**; o, kullardan rızkı ve başka
şeyleri lütfu ve hikmetiyle tutandır ve ölüm anında ruhları **يَقْبِضُ** eder.
Ve hadiste: Allah yeri **يَقْبِضُ** eder ve göğü **يقبض** eder; yani ikisini toplar. Ve **قُبِضَ**
hasta, vefat ettiğinde ve ölüme yaklaştığında. Ve hadiste: “Ona gönderdi:
Bana bir oğlum **قُبِضَ**”; onun **القَبْضِ** hâlinde ve can çekişmeyle uğraşma durumunda olduğunu kastetti.
el-Leys: “Beni **يَقْبِضُني** eder, seni **قَبَضَ** eden şey”; el-Ezherî dedi: manası,
seni utandıran şey beni de utandırır; ve sözde bunun nakîzi: “Beni **لَيَبْسُطُني** eder, seni genişleten şey.”
Ve denir: hayır onu **يَبْسُطُه** eder, şer onu **يَقْبِضُه** eder. Ve hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır;
onu **قبَضها** eden şey beni **يَقْبِضُني** eder”; yani onun kerih gördüğünü kerih görürüm ve onun çekindiğinden çekinip toplanırım.
Ve **التَّقَبُّضُ**: **التَّشَنُّجُ**. Ve melek ruhların **قابِضُ**’ıdır. Ve **القبض**: **قَبَضْت قَبْضاً**’ın masdarı; denir: malımı **قبضاً** kabzettim. Ve **القَبْضُ**: **الانقباض**; aslı
kuşun kanadındadır; Allah Teâlâ dedi: “Ve **يَقْبِضْنَ**; onları ancak Rahmân tutar.”
Ve kuş kanadını **قبَضَ**: onu topladı. Ve dericik ateşte **تَقَبَّضَتِ**; yani büzüldü. Ve O’nun sözü: “Ve ellerini **ويَقْبِضُون**”;
yani nafakadan; ve denildi: zekâtı vermezler. Ve Allah **يَقْبِضُ** eder ve **يبسُط** eder; yani bir kavme daraltır
ve bir kavme genişletir. Ve iki gözünün arasını **قَبَّضَ** etti de **فَتَقَبَّضَ**: onu büktü. Ve şeyi **قَبَّضْتُ**
**تَقْبِيضاً**: onu topladım ve büktüm. Ve iki gözün arasını **يُقَبِّضُ** eden bir gün:
şiddetli korku yahut savaş hakkında bununla kinaye edilir; aynı şekilde içi **يُقَبِّضُ** eden bir gün.
Ve **القُبْضةُ** (ضم ile): bir şeyden üzerine **قَبَضْتَ** ettiğin şey; denir: ona kavrulmuş un yahut hurmadan bir **قُبضة** yahut bir avuç verdi
(* “أو كفاً” sözü, Kāmûs şerhinde: yani bir avuç.) ondan;
ve bazen فتح ile gelir. el-Leys: **القَبْضُ** şey üzerine avucu toplamak demektir. Ve şeyi **قَبَضْتُ**
**قبْضاً**: onu aldım. Ve **القَبْضة**: avucunun tamamını toplayarak aldığın şeydir; parmaklarınla olursa o **القَبْصةُ**’dır, **بالصاد**.
İbnü’l-A‘râbî: **القَبْضُ** metayı, onu nakletmesen bile, kabul etmendir. Ve **القَبْضُ**: metayı kendi alanına çevirmen.
Ve **القَبْضُ**: bir şeyi elinle dokunarak almandır. Ve şeye ve onunla **قَبْضاً** **يَقْبِضُ**: bütün avucuyla onun üzerine eğildi.
Ve tenzîlde: “Ben elçinin izinden bir **قَبْضةً** **فَقَبَضْتُ**”; İbn Cinnî dedi: elçinin atının nal izinin toprağından kastetti;
ve bunun benzeri, bir kitaba dair mesele: “Sen benden iki fersahsın”; yani sen benden iki fersahlık mesafe sahibisin.
Ve şey **قَبْضِي** ve **قَبْضَتي** içinde oldu; yani mülkümde. Ve bu, avucumun **قُبْضةُ**’sidir; yani üzerine kabzettiğin miktar.
Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Ve yer bütünüyle kıyamet günü O’nun **قَبْضَتُه**’dur”; Sa‘leb dedi: bu, “Bu ev benim **قَبْضَتي** ve elimdedir” demen gibidir; yani mülkümdedir; dedi: fakat kuvvetli değildir.
Dedi: bazı nahivciler **قَبْضَتَه يومَ القيامة**’yı **قبضَتَه**’yi nasb ederek câiz gördü; dedi: bu, Basralı nahivcilerden hiçbirine göre câiz değildir; çünkü mahsustur; “Zeyd’in **قبضتَك**” demezler, “Zeyd’in evin” de demezler.
**التهذيب**’de: mana, yerin toplanmış hâlinde kıyamet günü O’nun **قَبْضَتُه** olmasıdır.
Huneyn hadîsinde: “Topraktan bir **قُبْضةً** aldı”; bu, **المَقْبُوض** manasındadır; **الغُرْفةِ**’nin **المَغْرُوف** manasında olması gibi; o, ضم ile isimdir, فتح ile bir keredir.

Bıçağın, yayın ve kılıcın **مَقبِضُ**’u ve onun **مَقْبِضَتُها**’sı: onlardan avucun tamamını toplayarak üzerine **قَبَضْتَ** ettiğin şeydir; aynı şekilde her şeyin **مَقْبِضُ**’u.
**التهذيب**: “Bıçağın **مَقْبِضَةُ**’si” ve “kılıcın **مَقْبِض**’ı” derler; bunların hepsi, avucun tamamıyla üzerine kabzedilen yerdir.
İbn Şümeyl: **المَقْبِضَةُ** mızrak gövdesinde elin yeridir. Ve kılıcı ve bıçağı **أَقْبَضَ**: ikisine bir **مَقْبِضاً** yaptı.

Ve bir adam **قُبَضَةٌ رُفَضةٌ**: bir şeye tutunup sonra gecikmeden onu bırakıp terk eden kimse içindir; ve o, develerini **يَقْبِضُ** edip onları sevk eden
ve dilediği yere varıncaya dek onları süren ve kovan çobanlardandır; ve bir çoban **قُبضَةٌ**: koyunlarını otlatmada genişlemeyen, içine kapanık olduğunda.

Ve şeyi **قَبَضَ** **قَبْضاً**: onu aldı. Ve ona malı **قَبَّضَه**: onu ona verdi. Ve **القَبَضُ**: mallardan kabzedilen şey.
Ve malın **تَقْبِيضُ**’ı: onu alacak olana vermektir. Ve **القَبْضُ**: avucun tamamıyla almaktır.

Bilâl hadîsinde, Allah ondan razı olsun, hurma hakkında: onu **قُبَضاً قُبَضاً** getirmeye başladı.
Mücâhid hadîsinde: o, hasat sırasında verilen **القُبَضُ**’dur; ve **بالصاد** المهملة ile de rivayet edilmiştir.

Falanın malı **القَبَض**’a (harekeli) girdi; yani insanların mallarından kabzedilen şeye.
el-Leys: **القَبَضُ** ganimetlerden toplanan ve onun **قَبَضِه**’ine, yani toplanma yerine atılan şeydir. Ve hadiste: Sa‘d Bedir günü birini öldürdü ve kılıcını aldı; ona dedi ki: “Onu **القَبَضِ**’e at.”
Ve **القَبَضُ** (harekeli), **المقبوض** manasındadır; o, taksim edilmeden önce ganimetten toplanan şeydir. Ve bundan hadîs: Selmân, muhacirlerin **قَبَضٍ**’ından bir **قَبَضٍ** üzerindeydi.
Ve denir: şey senin **قَبْضِكَ**’inde ve **قَبْضَتِكَ**’indedir; yani mülkündedir.

Ve **المَقْبَضُ**: içinde kabzedilen yer; nâdirdir.

Ve şiirin zihâfında **القَبْضُ**: cüzden beşinci sâkin harfi hazfetmektir; **فعولن**’dan **النون** gibi, nerede tasarruf ederse etsin; ve **مفاعيلن**’dan **الياء** gibi; beşincisi hazfedilen her şey **مَقْبُوض**’dur.
Ve ancak, evveli, âhiri ve ortası hazfedilenden ayırt edilsin diye **مَقْبوضاً** diye adlandırıldı. Ve adam **قُبِضَ**: öldü; o hâlde o **مَقْبُوضٌ**’dur.
Ve iş üzerine **تَقَبَّضَ**: onda duraksadı. Ve ondan **تَقَبَّضَ**: tiksindi. Ve **الانْقِباضُ** ve **القَباضةُ** ve **القَبَضُ**: büzüşük, çabuk olduğunda; râciz dedi ki:
“Yük yükleyen develer sana geldi,
su (getirerek), **الطَّثْرَةِ**’den, çevik,
vahşi olan **ذا القَباضةِ**’yı acele ettirir,
ondan peştamalı biraz kaldırmaya.”

Ve binek hayvanlarından **القَبِيضُ**: ayakları hızlı nakleden; et-Tırimmâh dedi ki:
“Bir **قَباضةٍ** ile sertleşti ve bir yumuşaklıkla kıvrıldı.”

Ve **القابِضُ**: hızlı sevk eden sürücüdür; el-Ezherî dedi: sevke **قَبْضاً** denilmesi ancak şundandır: deve sürücüsü onları sevk etmek istediğinde onları **يَقْبِضُها** eder; yani toplar; eğer ona karşı dağılırlarsa onları sevk etmek güçleşir.
Dedi: ve develeri **قَبَضَ** **يَقْبِضُها قَبّضاً**: onları şiddetli bir sevkle sürdü. Ve bir at **قَبِيضُ الشدِّ**: yani ayakları hızlı nakleden.
Ve **القَبْضُ**: hızlı sevktir; denir: bu, **حادٍ قابِضٌ**’dır; râciz dedi ki:
“Onu nasıl görürsün, hâlbuki kervan sürücüleri **تَقْبِضُ** eder,
geceleyin **بالغَمْلِ**’de, ve semerler sallanır.”
(* “بالغمل” sözü, **الصحاح** ve Yâkūt’un **المعجم**’inde olduğu üzere bir yer adıdır.)
**تَقْبِضُ**: yani hızlı bir sevkle sürer; ve İbn Berrî, Ebû Muhammed el-Fuk‘asî için inşâd etti:
“Senin için var mı, senden olan bulut (da) ısırıcı iken,
bir topluluk içinde; ondan **القابِضُ** gadr eder?”

Ve denir: **انْقَبَضَ**; yani sevkte hızlandı; râciz dedi ki:
“Eğer Ebû’l-Faddâd’ın kızı görseydi,
kavimle süratimi ve **انْقِباضِي**’mi.”

Ve yaban eşeği, kuyruğunun kökünü **يَقْبِضُ** eder: onu felç edercesine kasar. Ve bir eşek **قَبّاضة**: felçli; aynı şekilde bir kervan sürücüsü **قَبَّاضةٌ** ve **قَبَّاضٌ**; Ru’be dedi ki:
“**قَبّاضةٌ**; şiddetli ile yumuşak arasında.”
İbn Sîde dedi: mübalağa için **قَبّاضة**’ya **الهاء** girdi; ve onunla **انْقَبَضَ** etti.

Ve **القَبْضُ**: hızlanmadır. Ve kavim **انْقَبَضَ**: yürüdüler ve hızlandılar; dedi ki:
“Komşularını **بانْقِباضِ** ile haberdar etti.”
Dedi: ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “Üstlerinde kuşlara bakmadılar mı; saf saf ve **ويَقْبِضْنَ**.”

Ve kadınlardan **القُنْبُضةُ**: kısa boylu; **النون** ziyadedir; el-Ferezdak dedi ki:
“Eğer siyah **القُنْبُضات** kuşluk vakti dolaşırsa,
uyudular; üzerlerinde örtülü perdeler.”

Ve erkek **قُنْبُضٌ**’dur; ve **رَقدن**’deki zamir, onları nimet ve refahla vasfettiğin kadınlara döner; siyah **القُنْبُضات** hizmet ve yorgunluk içinde olduğunda.
el-Ezherî dedi: el-Leys’in “kadınlardan **القَبِيضةُ** kısa boyludur” sözü tashîftir; doğrusu **القُنْبُضة**’dır; **القاف** ve **الباء**’ın ضم’uyla; çoğulu **قُنْبُضات**; ve el-Ferezdak’ın beytini getirdi.

Ve **القَبّاضةُ**: kuyruğun kökünü **يَقْبِضُ** eden, yani onu acele ettiren hızlı eşektir;
ve Ru’be için inşâd etti:
“Dağınıkları birleştirdi; ahmak çoban değildir,
**قَبّاضةٌ**; şiddetli ile yumuşak arasında.”

el-Asma‘î: “Hangi **القَبِيضِ** olduğunu bilmiyorum” derim; senin “Hangi **الطَّمْشِ** olduğunu bilmiyorum” demen gibi; bazen nefiy harfi olmaksızın da onunla konuşurlar; er-Râ‘î dedi ki:
“Ümeyye İslâm için bir koruyucu oldu,
ve **لِلْقَبِيضِ** için çobanlar; onun işi doğru yoldur.”

Ve sürüsünü iyi idare eden, ona yumuşak davranan iyi çobana denir: “O, **لَقُبَضةٌ رُفَضةٌ**”; manası: otlak ona kıtlık verdiğinde onu toplar, sevk eder; bir ot yaması içine düştüğünde ise onu bırakır, ta ki yayılsın da otlasın.
Ve **القَبْضُ**: yürüyüşün bir türüdür. Ve **القِبِضَّى**: şiddetli koşudur; el-Ezherî, el-Münzirî’den, Ebû Tâlib’den rivayetle, ona eş-Şemmâh’ın sözünü inşâd etti:
“Ve koşar; **القِبِضَّى** bir yaban eşeğinden önce ve (o) koştu,
ne benim hâlimi bildi ne de ben onun hâlini bildim.”
Dedi: **القِبِضَّى** ve **القِمِصَّى**: içinde sıçrayış bulunan bir koşu türüdür. Ve başkası dedi: **قَبَضَ** denir, **بالصاد** المهملة, **يَقْبِضُ**: sıçradığında; ikisi iki lehçedir; dedi:
Ve sanırım eş-Şemmâh’ın beyti şöyle rivayet edilir: “Ve koşar **القِبِصّى**”, **بالصاد** المهملة.
