# قبط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قبط

ابن الأَعرابي: القَبْط الجمع، والبَقْط التَّفْرقة. وقد قَبَط الشيءَ يَقْبِطه قَبْطاً: جمعه بيده. والقُبّاط والقُبَّيْط والقُبَّيْطى والقُبَيْطاء: الناطِف، مشتقّ منه، إِذا خففت مددت وإِذا شددت الباء قصرت. وقَبَّط ما بين عينيه كقَطَّب مقلوب منه؛ حكاه يعقوب.
والقِبْط: جِيل بمصر، وقيل: هم أَهل مصر وبُنْكُها. ورجل قِبْطِيّ. والقُبْطِيَّة: ثياب كتان بيض رِقاق تعمل بمصر وهي منسوبة إِلى القِبْط على غير قياس، والجمع قُباطِيٌّ، والقِبْطِيَّة قد تضم لأَنهم يغيّرون في النسبة كما قالوا سُهِليّ ودُهْريّ؛ قال زهير:
ليَأْتِيَنَّك منِّي منطِقٌ قَذَعٌ
باقٍ، كما دنَّس القُبْطِيَّة الوَدَكُ
قال الليث: لما أُلزِمت الثيابُ هذا الاسم غيروا اللفظ فالإِنسان قِبْطيّ، بالكسر، والثوب قُبْطيّ، بالضم. شمر: القُباطِيّ ثياب إِلى الدقَّة والرقَّة والبياض؛ قال الكميت يصف ثوراً:
لِياح كأَنْ بالأَتْحَمِيَّةِ مُسْبَعٌ
إِزاراً، وفي قُبْطِيِّه مُتَجَلْبِبُ
وقيل: القُبْطُرِيّ ثياب بيض، وزعم بعضهم أَن هذا غلط، وقد قيل فيه: إِن الراء زائدة مثل دَمِثٍ ودِمَثْر؛ وشاهده قول جرير:
قومٌ ترى صَدَأَ الحديد عليهمُ،
والقُبْطُرِيّ من اليَلامِقِ سُودا
وفي حديث أُسامة: كساني رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، قُبْطِيّةً؛ القُبْطِيَّةُ: الثوب من ثياب مصر رقيقة بيضاء وكأَنه منسوب إِلى القِبْط وهم أَهل مصر. وفي حديث قتل ابن أَبي الحُقَيْقِ: ما دلنا عليه إِلا بياضه في سواد الليل كأَنه قُبْطِيَّة. وفي الحديث: أَنه كَسا امرأَةً قُبْطِيَّة فقال: مُرْها فلتتخذ تحتها غلالة لا تصِف حَجْم عظامها، وجمعها القُباطِيّ؛ ومنه حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا تُلْبسوا نِساءكم القَباطِيَّ فإِنه إِن لا يَشِفَّ فإِنه يَصِفُ. وفي حديث ابن عمر: أَنه كان يُجَلِّلُ بُدْنَه القَباطِيَّ والأَنْماطَ.
والقُنَّبِيطُ: معروف؛ قال جندل:
لكن يَرَوْنَ البَصَل الحِرِّيفا،
والقُنَّبِيطَ مُعْجِباً طَرِيفا
ورأَيت حاشية على كتاب أَمالي ابن بري، رحمه اللّه تعالى، صورتها: قال أَبو بكر الزبيدي في كتابه لحن العامّة: ويقولون لبعض البقول قَنَّبيط، قال أَبو بكر: والصواب قُنَّبيط، بالضم، واحدته قُنَّبيطة؛ قال: وهذا البناء ليس من أَمثلة العرب لأَنه ليس في كلامهم فُعَّليل.

### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **القَبْط** toplama, **البَقْط** ayırmadır. Ve **قَبَط**
şeyi **يَقْبِطه** **قَبْطاً**: onu eliyle topladı. **القُبّاط** ve **القُبَّيْط** ve **القُبَّيْطى**
ve **القُبَيْطاء**: burun akıntısıdır; ondan türetilmiştir; hafiflettiğinde uzatırsın, **الباء**’yı şeddeli yaptığında kısaltırsın.
Ve **قَبَّط** iki gözünün arasını, **قَطَّب** gibi; ondan ters çevrilmiştir; Ya‘kūb onu nakletti.
Ve **القِبْط**: Mısır’da bir nesildir; ve denildi ki: onlar Mısır halkı ve **بُنْكُها**’dır. Ve **قِبْطِيّ** bir adam.
Ve **القُبْطِيَّة**: beyaz ince keten elbiselerdir; Mısır’da yapılır ve kıyasa göre olmaksızın **القِبْط**’a nispet edilmiştir; çoğulu **قُباطِيٌّ**’dur. Ve **القِبْطِيَّة** zamme de alabilir; çünkü onlar nispette değiştirirler; **سُهِليّ** ve **دُهْريّ** dedikleri gibi; Züheyr dedi ki:
ليَأْتِيَنَّك منِّي منطِقٌ قَذَعٌ
باقٍ، كما دنَّس القُبْطِيَّة الوَدَكُ
Leys dedi ki: elbiselere bu ad zorunlu kılınınca lafzı değiştirdiler; insan **قِبْطيّ**dir, kesre ile; elbise ise **قُبْطيّ**dir, zamme ile. Şemmer: **القُباطِيّ** incelik, yumuşaklık ve beyazlığa (sahip) elbiselerdir; Kümeyt bir boğayı vasfederek dedi ki:
لِياح كأَنْ بالأَتْحَمِيَّةِ مُسْبَعٌ
إِزاراً، وفي قُبْطِيِّه مُتَجَلْبِبُ
Ve denildi ki: **القُبْطُرِيّ** beyaz elbiselerdir; bazıları bunun bir hata olduğunu iddia etti; ve onda denilmiştir ki: **الراء** ziyadedir; **دَمِثٍ** ve **دِمَثْر** gibi; ve onun şahidi Cerîr’in sözü:
قومٌ ترى صَدَأَ الحديد عليهمُ،
والقُبْطُرِيّ من اليَلامِقِ سُودا
Ve Üsâme hadîsinde: Allah’ın Resûlü, Allah ona salât ve selâm etsin, bana bir **قُبْطِيّةً** giydirdi; **القُبْطِيَّةُ**: Mısır elbiselerinden ince beyaz elbisedir ve sanki **القِبْط**’a nispet edilmiştir; onlar Mısır halkıdır. Ve İbn Ebî’l-Hukayk’ın öldürülmesi hadîsinde: bize onu ancak gecenin karanlığında beyazlığı gösterdi; sanki o bir **قُبْطِيَّة** idi. Ve hadîste: bir kadına bir **قُبْطِيَّةً** giydirdiği, sonra dediği (rivayet edilmiştir): Ona emret; altına bir **غلالة** edinsin; kemiklerinin hacmini vasfetmesin; çoğulu **القُباطِيّ**’dir. Ve ondan Ömer’in hadîsi, Allah ondan razı olsun: Kadınlarınıza **القَباطِيَّ** giydirmeyin; çünkü şeffaf olmasa da (bile) o vasfeder. Ve İbn Ömer hadîsinde: onun **بُدْنَه**’sini **القَباطِيَّ** ve **الأَنْماطَ** ile örttüğü (rivayet edilmiştir).
Ve **القُنَّبِيطُ**: bilinen (şey)dir; Cündel dedi ki:
لكن يَرَوْنَ البَصَل الحِرِّيفا،
والقُنَّبِيطَ مُعْجِباً طَرِيفا
Ve İbn Berrî’nin **أَمالي** kitabı üzerine bir haşiye gördüm, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; sûreti (şöyledir): Ebû Bekir ez-Zübeydî, **لحن العامّة** kitabında dedi ki: ve bazı sebzelere **قَنَّبيط** derler. Ebû Bekir dedi ki: doğrusu **قُنَّبيط**tur, zamme ile; onun tekili **قُنَّبيطة**’dır. Dedi ki: ve bu bina Arapların örneklerinden değildir; çünkü onların sözlerinde **فُعَّليل** yoktur.
