# قبعثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبعثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قبعثر

القبعثر، كسفرجل: العظيم الخلق، قاله الجوهري. والقبعثري، مقصورا: الجمل الضخم العظيم، ومنه حديث المفقود: فجاءني طائر كأنه جمل قبعثري، فحملني على خافية من خوافيه. والأنثى قبعثراة، وقال الليث: القبعثرى أيضا: الفصيل المهزول؛ والقبعثرى أيضا: دابة تكون في البحر، هكذا نقله الصاغاني. قلت: ولم يحلها، وكأنه على التشبيه. وقال المبرد: القبعثرى: العظيم الشديد. والألف ليست للتأنيث، لأنك تقول: قبعثراة، فلو كانت الألف للتأنيث لما لحقه تأنيث آخر، ولا للإلحاق، كما في اللباب، لأنه ليس في الأسماء سداسي يلحق به، بل قسم ثالث، وهو أن يكون للتكثير، كما نقله شيخنا عن بعضهم. والذي نقله الجوهري عن المبرد، أنها زيدت لتلحق بنات الخمسة ببنات الستة. ونقل البدر القرافي عن ابن مالك أن الإلحاق لا يختص بالأصول، فإنهم قد ألحقوا بالزوائد، نحو اقعنسس، فإنه يلحق باحرنجم، ثم قال المبرد: فهذا وما أشبهه لا ينصرف في المعرفة وينصرف في النكرة. ج قباعث، لأن ما زاد على أربعة أحرف لا يبنى منه الجمع ولا التصغير حتى يرد إلى الرباعي، إلا أن يكون الحرف الرابع منه أحد حروف المد واللين، نحو أسطوانة وحانوت. قال شيخنا: ومر له أنه لا نظير لها إلا ضبغطرى، وما معه، فتأمل. قلت: ومر لشيخنا هناك أن ألفه للتكثير، نقلا عن اللباب، وأنه لم يرد على هذا المثال غيرهما، فراجعه. قلت: والغضبان بن القبعثرى، من بني همام بن مرة، مشهور.

### Türkçe

**القبعثر**، **كسفرجل**: büyük yaratılışlı (iri yapılı); bunu el-Cevherî söylemiştir. Ve **القبعثري**, maksûr olarak: iri, büyük deve; bundan da **حديث المفقود**: “Bana bir kuş geldi; sanki **جمل قبعثري** idi; beni onun kanat tüylerinden bir kanat tüyü üzerine bindirdi.” Dişisi **قبعثراة**’dır. Leys dedi ki: **القبعثرى** ayrıca: zayıf düşmüş (cılız) deve yavrusu; ve **القبعثرى** ayrıca: denizde bulunan bir binek hayvanı; es-Sâgânî bunu böyle nakletmiştir. Dedim: onu açıklamadı; sanki benzetme üzerinedir. el-Müberred dedi ki: **القبعثرى**: büyük, şiddetli (kuvvetli). Elif, dişillik için değildir; çünkü sen **قبعثراة** dersin; eğer elif dişillik için olsaydı ona başka bir dişillik daha eklenmezdi. Ve ilhâk için de değildir, **كما في اللباب**; çünkü isimlerde kendisine ilhâk olunan altılı yoktur; bilakis üçüncü bir kısımdır: çokluk için olmasıdır; bunu şeyhimiz bazılarından naklen aktarmıştır. el-Cevherî’nin el-Müberred’den naklettiği ise: onun, beşlilerin kızlarını altılıların kızlarına ilhâk etmek için artırıldığıdır. Bedr el-Karâfî, İbn Mâlik’ten nakletti: ilhâk asıllara mahsus değildir; çünkü onlar zâidlere de ilhâk etmişlerdir; **نحو اقعنسس**; zira o, **باحرنجم**’e ilhâk olunur. Sonra el-Müberred dedi ki: “Bu ve benzerleri, marifede munsarif olmaz; nekirede munsarif olur.” Çoğulu **قباعث**’tır; çünkü dört harften fazla olan şeyden cem‘ ve tasğîr yapılmaz; ta ki dörtlüye döndürülünceye kadar; ancak onun dördüncü harfi med ve lîn harflerinden biri olursa; **نحو أسطوانة وحانوت**. Şeyhimiz dedi ki: onun için, ancak **ضبغطرى** ve onunla beraber olan dışında bir benzer geçti; öyleyse düşün. Dedim: orada şeyhimiz için, **اللباب**’dan naklen, elifi çokluk içindir diye geçti; ve bu misal üzere ikisinden başkası vârid olmamıştır; onu gözden geçir. Dedim: **الغضبان بن القبعثرى**; **بني همام بن مرة**’dendir; meşhurdur.
