# قبن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%A8%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قبن

: ( قَبَنَ يَقْبِنُ قُبوناً : ذَهَبَ في الأَرضِ .
( وأَقْبَنَ : إذا ( انْهَزَمَ من العَدُوِّ ؛ أو إذا ( أَسْرَعَ في عَدْوِه آمِناً .
( والقَبِينُ ، كأَمِيرٍ : ( المُنْكَمِشُ في أُمورِه .
( و القَمِينُ ، بالميمِ ، ( السَّريعُ ؛ وسَيَأْتي .
( وقالَ ابنُ بُزُرْج : ( المُقْبَئِنُّ ، كمُطْمَئِنَ : المُنْقَبِضُ المُنْخَنِسُ .
( والقَبَّانُ ، كشَدَّادٍ : القُسْطاسُ ، مُعَرَّبٌ ، كما في الصِّحاح ، ( و منه أُخِذَ معْنَى ( الأَمِين والرَّئِيس على الإِنْسانِ يُحاسِبُه ويَتَتَبَّع أَمْرَه .
( وقَبَّانُ : ( د بأَذَرْبِيجانَ .
( و قَبَّانُ : ( جَدُّ عبدِ اللّهِ بنِ أَحمدَ بنِ لُقْمانَ ( المُحدِّثِ أَمْلَى والِدُه بجُرْجانَ زَمَنَ الإِسْماعِيلي .
( وحِمارُ قَبَّانَ : دُوَيْبَّةٌ مَعْروفَةٌ ، وقد ذُكِرَ ( في الباءِ الموحَّدَةِ .
قالَ الجوْهرِيُّ : هو فَعَّالٌ ، والوَجْه أنْ يكونَ فَعْلانَ .
قالَ ابنُ بَرِّي : هو فَعْلانُ وليسَ بفَعَّالٍ ، والدَّليلُ عليه امْتِناعُه مِن الصَّرْفِ ؛ قالَ الرَّاجزُ أَنْشَدَه الفرَّاء :
حِمارُ قَبَّانَ يَسوقُ أَرْنَبا ولو كانَ فَعَّالاً لانْصَرَفَ .
( وقُبَّيْنُ ، بالضَّمِّ والشَّدِّ : ة بالعِراقِ .
( والقُبْنَةُ ، بالضمِّ : الإِسْراعُ في الحِوائجِ .
( وقابونُ : ة بدِمَشْقَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
اقْبَأَنَّ الرَّجُلُ : انْقَبَضَ ، كاكْبَأَنَّ .
والحُسَيْنُ بنُ محمدٍ النَّيْسابُورِيُّ حافِظٌ مُكْثِرٌ عن أحمدَ بنِ منيعٍ .
ورَوَى البُخاريِ في صَحِيحِه عن حُسَيْن ، غَيْر مَنْسوبٍ ، عن ابنِ منيعٍ قيلَ : هذه النِّسْبَةُ

لمَنْ يَعْمَلُ القَبَّانَ أَو يَزِنُ به .
وعليُّ بنُ الحُسَيْن القَبَّنيُّ عن أَبي لبيدٍ السّرْخسيِّ .
ومحمدُ بنُ عبدِ الجَليلِ القَبَّانيُّ : شيخٌ لأبي إسْماعيل الهَرَويّ الحَافِظ .
ومحمدُ بنُ أَحمدَ بنِ مَحْمود القَبَّانيُّ : سَمِعَ ابنَ خُزيمَةَ .
وعُثْمانُ بنُ أَحمدَ القبَّانيُّ عن أَبي المعطوش .
وأَحمدُ بنُ سلامَةَ بنِ إبراهيمَ الحَدَّاد القَبَّانيُّ : أَجازَ الذَّهبي ، وأَبُوه حدَّثَ عن عبدِ الواحِدِ بنِ هِلالٍ .
وعبدُ الدَّائمِ بنُ أَحمدَ القَبَّانيُّ عن ابنِ الزُّبَيْديّ .

### Türkçe

: ( **قَبَنَ يَقْبِنُ قُبوناً** : yerde gitti.
( Ve **أَقْبَنَ** : ( düşmandan yenilip kaçtığı zaman; yahut ( koşusunda emniyette olarak süratlendiği zaman.
( Ve **القَبِينُ** , **أَمِيرٍ** gibi: ( işlerinde büzüşüp çekinen.
( Ve **القَمِينُ** , **الميمِ** ile, ( süratli; ve ileride gelecektir.
( İbn Buzurc dedi: ( **المُقْبَئِنُّ** , **مُطْمَئِنَ** gibi: büzüşen, sinen, geri çekilen.
( Ve **القَبَّانُ** , **شَدَّادٍ** gibi: terazi; Arapçalaştırılmıştır, Sıhâh’ta olduğu gibi; ( ve ondan ( insan üzerinde onu hesaba çeken ve işini takip eden emin ve reis mânâsı alınmıştır.
( Ve **قَبَّانُ** : ( Azerbaycan’da bir köy.
( Ve **قَبَّانُ** : ( muhaddis olan Abdullah b. Ahmed b. Lukmân’ın dedesi; babası Cürcân’da İsmâîlî zamanında imlâ ettirdi.
( Ve **حِمارُ قَبَّانَ** : mâruf bir küçük hayvancık; ( **الباءِ الموحَّدَةِ**’de zikredilmiştir.

Cevherî dedi: o **فَعَّالٌ**’dır; vech, **فَعْلانَ** olmasıdır.
İbn Berrî dedi: o **فَعْلانُ**’dır ve **فَعَّالٍ** değildir; delil, sarftan men‘idir; râciz dedi, Ferrâ onu inşâd etti:
**حِمارُ قَبَّانَ يَسوقُ أَرْنَبا**
Ve eğer **فَعَّالاً** olsaydı sarf olunurdu.

( Ve **قُبَّيْنُ** , zamme ve şedde ile: Irak’ta bir köy.
( Ve **القُبْنَةُ** , zamme ile: ihtiyaçlarda süratlenmek.
( Ve **قابونُ** : Dımaşk’ta bir köy.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**اقْبَأَنَّ الرَّجُلُ** : büzüşüp çekindi; **اكْبَأَنَّ** gibi.

Ve Hüseyin b. Muhammed en-Nîsâbûrî, Ahmed b. Menî‘den çok rivayet eden bir hâfızdır.
Ve Buhârî Sahîh’inde, nisbesiz Hüseyin’den, İbn Menî‘den rivayet etti; denildi ki: bu nisbe,

**لمَنْ يَعْمَلُ القَبَّانَ أَو يَزِنُ به** için (dir).

Ve Ali b. Hüseyin el-**القَبَّنيُّ**, Ebû Lebîd es-Serahsî’den (rivayet etti).
Ve Muhammed b. Abdülcelîl el-**القَبَّانيُّ**: Ebû İsmâîl el-Herevî el-Hâfız’a şeyhtir.
Ve Muhammed b. Ahmed b. Mahmûd el-**القَبَّانيُّ**: İbn Huzeyme’yi işitti.
Ve Osman b. Ahmed el-**القبَّانيُّ**, Ebû’l-Ma‘tûş’tan (rivayet etti).
Ve Ahmed b. Selâme b. İbrâhîm el-Haddâd el-**القَبَّانيُّ**: Zehebî’ye icâzet verdi; ve babası Abdülvâhid b. Hilâl’den hadis rivayet etti.
Ve Abdüddâim b. Ahmed el-**القَبَّانيُّ**, İbnü’z-Zübeydî’den (rivayet etti).
