# قتب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AA%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: قتب

ق ت ب
قتب
استعمل من جميع وجوهه : ( قتب ) .
قتب : في الحديث : ( فتندلِق أقتابُ بطنه ) ، وقد مرّ تفسير الاندلاق ، وأما الأقتاب فهي الأمعاء واحدها قِتْب .
وروى أبو عبيد عن أبي عبيدة أنّه قال : القِتب : ما تَحوّى من البطن ، يعني استدار ، من الحوايا وجمعه أقتاب .
وقال الأصمعي : واحدها قتْبة ، وبها سمِّي الرجل قُتيبة ، وهو تصغيرها .
وقال الليث : القَتَب : إكاف الجَمَل ، وقد يؤنّث ، والتذكير أعَمّ ، ولذلك أنَّثوا التصغير فقالوا : قتيبة .
قلت : ذهب الليث إلى أنَّ قتيبة مأخوذ من القَتَب .
وقرأت في ( فتوح خُراسان ) ، أنَّ قتيبة بن مسلمٍ لما أوقع بأهل خَوَارزم وأحاط بهم أتاه رسولُهم فسأله عن اسمه ، فقال : قتيبة . فقال : لست بفتحها إنَّما يَفتَحها رجلٌ اسمه إكاف ، فقال قتيبة : فلا يفتحها غيري ، وإسمي إكاف . وهذا يوافق ما قاله الليث .
وقال الليث : قَتَب البعير مذكّر ولا يؤنّث ، ويقال له القِتب ، وإنَّما يكون للسّانية .
ومنه قول لبيد :
وأُلقي قِتبُها المحزومُ
أبو عبيد عن أبي زيد : القَتوبة من الإبل : التي تُقْتَب بالقَتَب إقتاباً .
وقال غيره : أقتبْتُ زيداً يميناً إقتاباً : إذا غَلَّظتَ عليه اليمين فهو مُقْتَب عليه .
ويقال : ارفُقْ به ولا تُقْتِب عليه في اليمين ، وأنشد :
إليك أشكو ثِقْلَ ديْنٍ أقْتَبا
ظهري بأقتابٍ تركن جُلَبا
وأقبلتُ البعير : إذا شددتَ عليه القتَب .

### Türkçe

ق ت ب
**قتب**
Bütün vecihlerinden kullanılmıştır: (**قتب**).

**قتب**: Hadiste: ( “Bunun karnının **أقتابُ**’ı dışarı fırlar” ), **الاندلاق**’ın tefsiri geçmişti; **الأقتاب** ise bağırsaklardır, tekili **قِتْب**’tir.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den rivayet etti; dedi ki: **القِتب**: karından **تَحوّى** eden şeydir; yani yuvarlaklaştı; **الحوايا**’dandır; çoğulu **أقتاب**’tır.

Asmaî dedi ki: Tekili **قتْبة**’dir; onunla adama **قُتيبة** adı verildi; o, onun küçültmesidir.

Leys dedi ki: **القَتَب**: devenin semeridir; müennes de yapılabilir; müzekkerlik daha geneldir; bu yüzden küçültmeyi müennes yaptılar da “**قتيبة**” dediler.

Dedim ki: Leys, **قتيبة**’nin **القَتَب**’den alınmış olduğuna gitmiştir.

( **فتوح خُراسان** )’da okudum ki: **قتيبة بن مسلمٍ** **خَوَارزم** ehline musallat olup onları kuşattığında, elçileri ona geldi de adını sordu; o da: **قتيبة** dedi. O da dedi ki: “Onu fetheden sen değilsin; onu ancak adı **إكاف** olan bir adam fetheder.” Bunun üzerine **قتيبة** dedi ki: “Onu benden başkası fethetmez; benim adım **إكاف**.” Bu, Leys’in söylediğine uygundur.

Leys dedi ki: **قَتَب** (deve) müzekkerdir ve müennes yapılmaz; ona **القِتب** denir; ancak **للسّانية** için olur.

Bundan, Lebîd’in sözü:
وأُلقي قِتبُها المحزومُ

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Develerden **القَتوبة**: **القَتَب** ile **إقتاباً** olarak **تُقْتَب** edilen (deve)dir.

Başkası dedi ki: “**أقتبْتُ** Zeyd’e yemin olarak **إقتاباً**”: ona yemini ağırlaştırdığın zaman; o, üzerine **مُقْتَب** olunandır.

Ve denir ki: “Ona yumuşak davran ve yeminde onun üzerine **تُقْتِب** etme”; ve şu şiir okundu:
إليك أشكو ثِقْلَ ديْنٍ أقْتَبا
ظهري بأقتابٍ تركن جُلَبا

Ve “**أقبلتُ** deveyi”: üzerine **القتَب**’i sıktığın zaman.
