# قتت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قتت

القَتُّ: الكَذِبُ المُهَيَّأُ، والنميمة.
قَتَّ يَقُتُّ قَتًّا، وقَتَّ بينهم قَتًّا: نَمَّ.
وفي الحديث: لا يَدْخُلُ الجَنَّةَ قَتَّاتٌ، هو النَّمَّام. والقِتِّيتَى، مثالُ الهِجِّيرَى: تَتَبُّعُ النَّمائم، وهي النميمة. ورجل قَتُوتٌ، وقَتَّاتٌ، وقِتِّيتى: نَمَّام، يَقُتُّ الأَحاديثَ قَتًّا أَي يَنِمُّها نَمّاً؛ وقيل: هو الذي يَسْتَمِعُ أَحاديثَ الناس مِن حيثُ لا يعلمون، نَمَّها أَو لم يَنُمَّها. وقال خالد بن جَنْبة: القَتَّاتُ الذي يَتَسَمَّعُ أَحاديثَ الناس، فيُخْبر أَعداءهم؛ وقيل: هو الذي يكون مع القوم يَتَحَدَّثون فَيَنِمُّ عليهم؛ وقيل: هو الذي يَتَسَمَّع على القوم، وهم لا يعلمون فيَنِمُّ عليهم. وامرأَة قَتَّاتةٌ، وقَتُوتٌ: نَمُومٌ. والقَسَّاسُ: الذي يَسْأَلُ عن الأَخْبار، ثم يَنِمُّها.
وقولٌ مَقْتُوتٌ: مكذوبٌ؛ قال رؤبة:
قُلْتُ، وقَوْلي عِنْدهُمْ مَقْتُوتُ
أَي كَذِبٌ؛ وقيل: مقْتُوتٌ مَوْشِيٌّ به، مَنْقُولٌ؛ وقيل: معناه أَنَّ أَمْري عندهم زَرِيٌّ، كالنَّميمة والكَذِب. أَبو زيد: يقال هو حَسَنُ القَدِّ، وحَسَنُ القَتِّ، بمعنى واحد؛ وأَنشد:
كأَنَّ ثَدْيَيْها، إِذا ما ابْرَنْتى،
حُقَّانِ من عاجٍ، أُجِيدا قَتَّا
قوله: إِذا ما ابْرَنْتَى أَي انْتَصَبَ، جَعَلَه فعلاً للثَّدْيِ. وقَتَّ أَثَرَهُ يَقُتُّه قَتًّا: قَصَّه.
وتَقَتَّتَ الحديثَ: تَتَبَّعه، وتَسَمَّعَه، وقيل: إِن القَتَّ، الذي هو النميمةُ، مُشْتَقٌّ منه.
وقَتَّ الشَّيءَ يَقُتُّهُ قَتًّا: هَيَّأَه. وقَتَّه: جَمَعَه قليلاً قليلاً. وقَتَّه: قَلَّلَه.
واقْتَتَّهُ: اسْتَأْصَلَه؛ قال ذو الرمة:
سِوَى أَنْ تَرى سَوداءَ من غيرِ خِلْقةٍ
تَخاطأَها،واقْتَتَّ جاراتِها النَّغَلْ
والقَتُّ: الفِصْفِصَةُ، وخَصَّ بعضُهم به اليابسةَ منها، وهو جمع عند سيبويه، واحدتُه قَتَّةٌ؛ قال الأَعشى:
ونَأْمُرُ للمَحْمُومِ، كلَّ عَشِيَّةٍ،
بِقَتٍّ وتَعْليقٍ، فقد كان يَسسْنَقُ
وفي التهذيب: القَتُّ الفِسْفِسةَ، بالسين. والقَتُّ يَكون رطباً ويكون يابساً، الواحدة: قَتَّةٌ، مثال تَمْرة وتَمْر. وفي حديث ابن سلام: فإِن أَهْدى إِليك حِمْلَ تِبْنٍ، أَو حِملَ قَتٍّ، فإِنه رباً. القَتُّ: الفِصْفِصةُ، وهي الرَّطْبةُ من عَلَف الدَّواب. ودُهْنٌ مُقَتَّتٌ: مُطَيَّبٌ مطبوخ بالرياحين، وقال ثعلب: مَخْلُوطٌ بغيره من الأَدهان المُطَيَّبة. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه ادَّهَنَ بزَيْتٍ غيرِ مُقَتَّتٍ، وهو مُحْرِمٌ. قوله غير مُقَتَّت أَي غَيْر مُطَيَّبٍ؛ وقيل: المُقَتَّتُ الذي فيه الرَّياحين، يُطْبَخُ بها الزَّيْتُ بَحْتاً، لا يُخالِطُه طِيبٌ؛ وقيل: هو الذي تُطْبَخُ فيه الرياحينُ حتى تَطِيبَ ريحُه، ويُتَعالَجُ به للرِّياح. والمُقَتَّتُ من الزيت: الذي أُغْلِيَ بالنار ومعه أَفواهُ الطِّيبِ. ومُقَتَّتُ المدينة لا يُوفي به شيءٌ أَي لا يَغلُو بشيء. والتَّقتِيتُ: جمعُ الأَفاويه كُلِّها في القِدْر وطَبْخُها؛ ولا يقال قُتِّتَ، إِلاّ الزَّيتُ، على هذه الصفة؛ وقال: يُنَشُّ بالنار كما يُنَشُّ الشَّحمُ والزُّبْدُ، قال: والأَفْواه من الطِّيبِ كثيرةٌ. وقَتَّةُ: اسمُ أُمِّ سُلَيْمان بن قَتَّةَ: نُسِبَ إِلى أُمه.

### Türkçe

**القَتُّ**: hazırlanmış yalan ve koğuculuk.

**قَتَّ يَقُتُّ قَتًّا**; ve **قَتَّ بينهم قَتًّا**: koğuculuk yaptı.

Hadiste: “**قَتَّاتٌ** cennete girmez”; o, koğucudur.

**القِتِّيتَى** (örnek: **الهِجِّيرَى**): koğuculukları izleyip sürme; o, koğuculuktur. Ve bir adam **قَتُوتٌ**,

ve **قَتَّاتٌ**, ve **قِتِّيتى**: koğucu; **يَقُتُّ الأَحاديثَ قَتًّا** yani

onları koğuculuk eder, koğuculuk etme; ve denildi ki: o, insanların sözlerini onların bilmedikleri yerden dinleyen kimsedir,

koğuculuğunu yapar yahut koğuculuğunu yapmaz. Hâlid b. Cünbe dedi: **القَتَّاتُ**,

insanların sözlerini dinleyip kulak kabartan, sonra düşmanlarına haber veren kimsedir; ve denildi ki: o, kavimle birlikte olup

konuşurlar da onların aleyhine koğuculuk eder; ve denildi ki: o, kavmin üzerine kulak kabartır, onlar

bilmezler de onların aleyhine koğuculuk eder. Ve bir kadın **قَتَّاتةٌ**, ve **قَتُوتٌ**: koğucu.

Ve **القَسَّاسُ**: haberleri sorup araştıran, sonra onları koğuculuk eden.

Ve **قولٌ مَقْتُوتٌ**: uydurulmuş; Rü’be dedi:

قُلْتُ، وقَوْلي عِنْدهُمْ مَقْتُوتُ

yani: yalandır; ve denildi ki: **مقْتُوتٌ**: onunla koğuculuk yapılmış, nakledilmiş; ve denildi ki: manası şudur ki:

benim işim onların yanında aşağılıktır; koğuculuk ve yalan gibi. Ebû Zeyd: denir ki: o, **حَسَنُ القَدِّ**’dir,

ve **حَسَنُ القَتِّ**’dir; tek mana ile; ve inşad etti:

كأَنَّ ثَدْيَيْها، إِذا ما ابْرَنْتى،
حُقَّانِ من عاجٍ، أُجِيدا قَتَّا

Onun sözü: **إِذا ما ابْرَنْتَى** yani dikildi; onu meme için fiil kıldı.

Ve **قَتَّ أَثَرَهُ يَقُتُّه قَتًّا**: onu izini kesti.

Ve **تَقَتَّتَ الحديثَ**: onu izleyip sürdü ve onu dinleyip kulak kabarttı; ve denildi ki: koğuculuk olan **القَتَّ**,

ondan türemiştir.

Ve **قَتَّ الشَّيءَ يَقُتُّهُ قَتًّا**: onu hazırladı. Ve **قَتَّه**: onu azar azar topladı.

Ve **قَتَّه**: onu azalttı.

Ve **اقْتَتَّهُ**: onu kökünden kazıdı; Zü’r-Rumme dedi:

سِوَى أَنْ تَرى سَوداءَ من غيرِ خِلْقةٍ
تَخاطأَها،واقْتَتَّ جاراتِها النَّغَلْ

Ve **القَتُّ**: yonca; ve bazısı onu ondan kurusuna tahsis etti; ve o, Sîbeveyh’e göre bir cemi’dir, onun teki **قَتَّةٌ**’dir; A‘şâ dedi:

ونَأْمُرُ للمَحْمُومِ، كلَّ عَشِيَّةٍ،
بِقَتٍّ وتَعْليقٍ، فقد كان يَسسْنَقُ

Ve Tehzîb’de: **القَتُّ** yoncadır, **بالسين**. Ve **القَتُّ** yaş olur ve kuru olur; tekil: **قَتَّةٌ**; örnek: **تَمْرة** ve **تَمْر**. İbn Selâm hadîsinde: “Şayet sana bir yük saman yahut bir yük **قَتٍّ** hediye ederse, o ribâdır.” **القَتُّ**:

yoncadır; ve o, binek hayvanlarının yeminden yaş olanıdır. Ve **دُهْنٌ مُقَتَّتٌ**:

güzel kokulandırılmış, reyhanlarla pişirilmiş; ve Sa‘leb dedi: güzel kokulandırılmış yağlardan başkasıyla karıştırılmış.

Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadiste: onun, ihramlı iken **بزَيْتٍ غيرِ مُقَتَّتٍ** ile yağlandığı.

Onun sözü **غير مُقَتَّت** yani güzel kokulandırılmamış; ve denildi ki: **المُقَتَّتُ** içinde reyhanlar olan kimsedir; yağ onunla sırf olarak pişirilir,

ona koku karışmaz; ve denildi ki: o, içinde reyhanlar pişirilen kimsedir; ta ki kokusu güzel koksun,

ve rüzgârlara karşı onunla tedavi olunur. Ve yağdan **المُقَتَّتُ**: ateşle kaynatılmış olan, ve onunla birlikte koku ağızları bulunan.

Ve **مُقَتَّتُ المدينة**: onunla hiçbir şey vefa etmez, yani hiçbir şeyle pahalanmaz. Ve **التَّقتِيتُ**: bütün baharatların tencerede toplanması ve pişirilmesi;

ve bu vasıf üzere ancak yağa **قُتِّتَ** denir; ve dedi: ateşle kaynatılır, nasıl ki iç yağı ve tereyağı kaynatılır; dedi: ve kokunun **الأَفْواه**’ı çoktur.

Ve **قَتَّةُ**: **أُمِّ سُلَيْمان بن قَتَّةَ**’nin adıdır: annesine nisbet edildi.
