# قتر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قتر

القَتْرُ والتَّقْتِيرُ: الرُّمْقةُ من العيش.
قَتَرَ يَقْتِرُ ويَقْتُر قَتْراً وقُتوراً، فهو قاتِرٌ وقَتُور وأَقْتَرُ، وأَقْتَرَ الرجل: افتقر؛ قال:
لكم مَسْجِدا اللهِ: الْمَزورانِ، والحَصى
لكم قِبْصُهُ من بين أَثْرَى وأَقْتَرَا
يريد من بين مَنْ أَثْرَى وأَقْتَر؛ وقال آخر:
ولم أُقْتِرْ لَدُنْ أَني غلامُ
وقَتَّر وأَقْتَرَ، كلاهما: كَقَتَر. وفي التنزيل العزيز: والذين إِذا أَنفقوا لم يُسْرِفوا ولم يُقْتِرُوا، ولم يَقتُروا؛ قال الفراء: لم يُقَتِّروا عما يجب عليهم من النفقة. يقال: قَتَرَ وأَقْتَر وقَتَّر بمعنى واحد. وقَتَرَ على عياله يَقْتُرُ ويَقْتِرُ قَتْراً وقُتُوراً أَي ضيق عليهم في النفقة. وكذلك التَّقْتيرُ والإِقْتارُ ثلاث لغات. الليث: القَتْرُ الرُّمْقةُ في النفقة. يقال: فلان لا ينفق على عياله إِلا رُمْقةً أَي ما يمسك إِلا الرَّمَقَ. ويقال: إِنه لَقَتُور مُقَتِّرٌ. وأَقْتر الرجلُ إِذا أَقَلَّ، فهو مُقتِرٌ، وقُتِرَ فهو مَقْتُور عليه. والمُقْترُ: عقيب المُكْثرِ. وفي الحديث: بسُقْمٍ في بدنه وإِقْتارٍ في رزقه؛ والإِقْتارُ: التضييق على الإِنسان في الرزق. ويقال: أَقْتَر الله رزقه أَي ضَيَّقه وقلله. وفي الحديث: مُوسَّع عليه في الدنيا ومَقْتُور عليه في الآخرة. وفي الحديث: فأَقْتَر أَبواه حتى جَلسَا مع الأَوْفاضِ أَي افتقرا حتى جلسا مع الفقراء. والقَتْر: ضِيقُ العيش، وكذلك الإِقْتار. وأَقْتَر: قلَّ مائه وله بقية مع ذلك. والقَتَرُ: جمع القَتَرةِ، وهي الغَبَرة؛ ومنه قوله تعالى: وجوه يومئذ عليها غَبَرَةٌ تَرْهَقُها قَتَرَةٌ؛ عن أَبي عبيدة، وأَنشد للفرزدق:
مُتَوَّج برِداء المُلْكِ يَتْبَعُه
مَوْجٌ، تَرى فوقَه الرَّاياتِ والقَتَرا
التهذيب: القَتَرةُ غَبَرة يعلوها سواد كالدخان، والقُتارُ ريح القِدْر، وقد يكون من الشِّواءِ والعظم المُحْرَقِ وريح اللحم المشويّ. ولمٌ قاترٌ إِذا كان له قُتار لدَسَمه، وربما جعلت العرب الشحم والدسم قُتاراً؛ ومنه قول الفرزدق:
إِليكَ تَعَرَّفْنَا الذُّرَى بِرحالِنا،
وكلِّ قُتارٍ في سُلامَى وفي صُلْبِ
وفي حديث جابر، رضي الله عنه: لا تُؤْذِ جارَك بقُتار قِدْرك؛ هو ريح القِدْر والشِّواءِ ونحوهما. وقَتِرَ اللحمُ
(* قوله« وقتر اللحم إلخ» بابه
فرح وضرب ونصر كما في القاموس) . وقَتَرَ يَقْتِرُ، بالكسر، ويَقْتُر وقَتَّرَ: سطعت ريح قُتارِهِ. وقَتَّرَ للأَسد: وضع له لحماً في الزُّبْيةِ يجد قُتارَهُ. والقُتارُ: ريح العُودِ الذي يُحْرق فَيُدَخَّنُ به؛ قال الأَزهري: هذا وجه صحيح وقد قاله غيره، وقال الفراء: هو آخر رائحة العُود إِذا بُخِّرَ به؛ قاله في كتاب المصادر، قال: والقُتارُ عند العرب ريح الشِّواءِ إِذا ضُهّبَ على الجَمْر، وأَما رائحة العُود إِذا أُلقي على النار فإِنه لا يقال له القُتارُ، ولكن العرب وصفت استطابة المُجْدِبين رائحةَ الشِّواءِ أَنه عندهم لشدّة قَرَمِهم إِلى أَكله كرائحة العُود لِطيبِهِ في أُنوفهم. والتَّقْتيرُ: تهييج القُتارِ، والقُتارُ: ريح البَخُور؛ قال طرفة:
حِينَ قال القومُ في مَجْلِسِهمْ:
أَقُتَارٌ ذاك أَم رِيحُ قُطُرْ؟
والقُطْرُ: العُود الذي يُتَبَخَّر به؛ ومنه قول الأَعشى: وإِذا ما الدُّخان شُبِّهَ بالآ
نُفِ يوماً بشَتْوَةٍ أَهْضامَا
والأَهْضام: العود الذي يوقد ليُسْتَجْمَر به؛ قال لبيد في مثله: ولا أَضِنُّ بمَغْبوطِ السَّنَامِ، إِذا
كان القُتَارُ كما يُسْتَرْوحُ القُطُرُ
أَخْبَرَ أَنه يَجُود بإِطعام اللحم في المَحْل إِذا كان ريح قُتارِ اللحم عند القَرِمينَ كرائحة العود يُبَخَّر به. وكِباءٌ مُقَتَّر، وقَتَرت النارُ: دَخَّنَت، وأَقْتَرْتُها أَنا؛ قال الشاعر:
تَراها، الدَّهْرَ، مُقْتِرةً كِباءً،
ومِقْدَحَ صَفْحةٍ، فيها نَقِيعُ
(* قوله« ومقدح صفحة» كذا بالأصل بتقديم الفاء على الحاء ولعله محرف عن صفحة الاناء المعروف.)
وأَقْتَرَت المرأَةُ، فهي مُقْترةٌ إِذا تبخرت بالعود. وفي الحديث: وقد خَلَفَتْهم قَتَرةُ رسولِ الله، صلى الله عليه وسلم؛ القَتَرةُ: غَبَرةُ الجيش، وخَلَفَتْهم أَي جاءت بعدهم.
وقَتَّر الصائدُ للوحش إِذا دَخَّن بأَوبار الإِبل لئلا يجد الصيدُ ريحَه فَيهْرُبَ منه.
والقُتْر والقُتُر: الناحية والجانب، لغة في القُطْر، وهي الأَقْتار والأَقْطار، وجمع القُتْر والقُتُر أَقْتار. وقَتَّرهُ: صرعه على قُتْرة. وتَقَتَّر فلانٌ أَي تهيأَ للقتال مثل تَقَطَّرَ. وتَقَتَّر للأَمر: تهيأَ له وغضب، وتَقَتَّرهُ واسْتَقْتَرهُ: حاولَ خَتْلَه والاسْتِمكانَ به؛ الأَخيرة عن الفارسي، والتَّقَاتُر: التَّخاتل؛ عنه أَبضاً، وقد تَقَتَّر فلان عنا وتَقَطَّر إِذا تَنَحَّى؛ قال الفرزدق:
وكُنَّا بهِ مُسْتَأْنِسين، كأَنّهُ
أَخٌ أَو خَلِيطٌ عن خَليطٍ تَقَتَّرَا
والقَتِرُ: المتكبر؛ عن ثعلب، وأَنشد:
نحن أَجَزْنا كلَّ ذَيَّالٍ قَتِرْ
في الحَجِّ، من قَبْلِ دَآدِي المُؤْتَمِرْ
وقَتَرَ ما بين الأَمرين وقَتَّره: قَدَّره. الليث: التَّقتيرُ أَن تدني متاعك بعضه من بعض أَو بعضَ رِكابك إِلى بعض، تقول: قَتَّر بينها أَي قارب.
والقُتْرةُ: صُنْبور القناة، وقيل هو الخَرْق الذي يدخل منه الماء الحائط. والقُتْرةُ: ناموس الصائد، وقد اقتتر فيها. أَبو عبيدة: القُتْرةُ البئر يحتفرها الصائد يَكْمُن فيها، وجمعها قُتَر. والقُتْرةُ: كُثْبَةٌ من بعر أَو حصًى تكون قُتَراً قُتَراً. قال الأَزهري: أَخاف أَن يكون تصحيفاً وصوابه القُمْزة، والجمع القُمَزُ، والكُثْبة من الحصى وغيره. وقَتَرَ الشيءَ: ضمَّ بعضَه إِلى بعض. والقاترُ من الرحال والسروج: الجَيِّدُ الوقوعِ على ظهر البعير، وقيل: اللطيف منها، وقيل: هو الذي لا يَسْتَقْدمُ ولا يَسْتَأْخِرُ، وقال أَبو زيد: هو أَصغر السروج. ورحْل قاتِرٌ أَي قَلِقٌ لا يَعْقِرُ ظهرَ البعير.
والقَتِيرُ: الشَّيْبُ، وقي: هو أَوّل ما يظهر منه. وفي الحديث: أَن رجلاً سأَله عن امرأَة أَراد نكاحها قال: وبِقَدْرِ أَيّ النساء هِي؟ قال: قد رَأَتِ القَتِيرَ، قال: دَعْها؛ القَتيرُ: المَشيب، وأَصلُ القَتِير رؤوسُ مسامير حَلَق الدروع تلوح فيها، شُبّه بها الشيب إِذا نَقَبَ في سواد الشعر. الجوهر: والقَتِيرُ رؤوس المسامير في الدرع؛ قال الزَّفَيانُ: جَوارناً تَرَى لها قَتِيرَا
وقول ساعدة بن جؤية:
ضَبْرٌ لباسُهُمُ القَتِيرُ مُؤَلَّب
القَتِيرُ: مسامير الدرع، وأَراد به ههنا الدرع نفسها. وفي حديث أَبي أمامة، رضي الله تعالى عنه: من اطَّلَعَ من قُتْرةٍ فَفُقِئَتْ عينه فهي هَدَرٌ؛ القترة، بالضم: الكُوَّة النافذة وعين التَّنُّور وحلقة الدرع وبيت الصائد، والمراد الأَول.
وجَوْبٌ قاتِرٌ أَي تُرْس حسن التقدير؛ ومنه قول أَبي دَهْبَلٍ الجُمَحي:دِرْعِي دِلاصٌ شَكُّها شَكٌّ عَجَبْ،
وجَوْبُها القاتِرُ من سَيْرِ اليَلَبْ
والقِتْرُ والقِتْرةُ: نِصال الأَهْداف، وقيل: هو نَصْل كالزُّجّ حديدُ الطرف قصير نحو من قدر الأُصبع، وهو أَيضاً القصب الذي ترمى به الأَهداف، وقيل: القِتْرةُ واحد والقِتْرُ جمع، فهو على هذا من باب سِدْرة وسِدْرٍ؛ قال أَبو ذؤيب يصف النخل:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها،
كقِتْرِ الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صِيَابُها
الجوهري: والقِتْرُ، بالكسر، ضرب من النِّصال نحو من المَرْماة وهي سهم الهَدَف، وقال الليث: هي الأَقْتار وهي سِهام صغار؛ يقال: أُغاليك إِلى عشر أَو أَقلّ وذلك القِتْرُ بلغة هُذَيْل. يقال: كم فعلتم قِتْرَكُمْ، وأَنشد بيت أَبي ذؤيب. ابن الكلبي: أَهْدى يَكْسُومُ ابن أَخي الأَشْرَم للنبي ، صلى الله عليه وسلم، سلاحاً فيه سَهْمُ لَعِبٍ قد رُكِّبَتْ مِعْبَلَةٌ في رُعْظِهِ فَقَوَّم فُوقَهُ وقال: هو مستحكم الرِّصافِ، وسماه قِتْرَ الغِلاء. وروى حماد بن سلمة عن ثابت عن أَنس: أَن أَبا طلحة كان يَرْمي والنبي، صلى الله عليه وسلم، يُقَتِّر بيت يديه وكان رامياً، فكان أَبو طلحة، رضي الله تعالى عنه، يَشُور نَفْسَه ويقول له إِذا رَفَع شَخْصه: نَحْري دون نَحْرِك يا رسول الله؛ يقتر بين يديه، قال ابن الأَثير: يُقَتِّر بين يديه أَي يُسَوّي له النصالَ ويَجْمع له السهامَ، من التَّقْتِير، وهو المقاربة بين الشيئين وإِدناء أَحدهما من الآخر، قال: ويجوز أَن يكون من القِتْر، وهو نَصْل الأَهداف، وقيل: القِتْرُ سهم صغير، والغِلاءُ مصدر غَالَى بالسهم إِذا رماه غَلْوةً؛ وقال أَبو حنيفة: القِتْر من السهام مثل القُطْب، واحدته قِتْرةٌ؛ والقِتْرَة والسِّرْوَةُ واحد. وابن قِتْرَةَ: ضرب من الحيات خبيث إِلى الصغر ما هو لا يسلم من لدغها، مشتق من ذلك، وقيل: هو بِكْر الأَفْعى، وهو نحو من الشِّبْرِ يَنْزو ثم يقع؛ شمر: ابن قِتْرَةَ حية صغيرة تنطوي ثم تَنْزو في الرأْس، والجمع بنات قِتْرةَ؛ وقال ابن شميل: هو أُغَيْبِرُ اللون صغير أَرْقَطُ ينطوي ثم يَنْقُز ذراعاً أَو نحوها، وهو لا يُجْرَى؛ يقال: هذا ابنُ قِتْرَة؛ وأَنشد:
له منزلٌ أَنْفُ ابنِ قِتْرَةَ يَقْتَري
به السَّمَّ، لم يَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدَا
وقِتْرَةُ معرفة لا ينصرف. وأَبو قِتْرة: كنية إِبليس. وفي الحديث: تعوّذوا بالله من قِتْرةَ وما وَلَد؛ هو بكسر القاف وسكون التاء، اسم إِبليس.

### Türkçe

**القَتْرُ** ve **التَّقْتِيرُ**: geçimden (yaşayıştan) **الرُّمْقةُ**.

**قَتَرَ** **يَقْتِرُ** ve **يَقْتُر** **قَتْراً** ve **قُتوراً**; o hâlde o **قاتِرٌ** ve **قَتُور**dur.
Ve **أَقْتَرُ**; ve **أَقْتَرَ** adam: yoksullaştı; dedi ki:

Sizin için Allah’ın mescidi: iki ziyaret edilen (yer), ve çakıl
Sizin için onun avucu, **أَثْرَى** ile **أَقْتَرَا** arasındandır

“**أَثْرَى** ile **أَقْتَر** olan kimseler arasından” demek ister; ve bir başkası dedi ki:

Ve ben, ben bir delikanlı olduğumdan beri, **أُقْتِرْ** etmedim

Ve **قَتَّر** ve **أَقْتَرَ**; ikisi de: **قَتَر** gibi. Aziz tenzilde: “Ve onlar ki harcadıkları zaman
israf etmezler ve **يُقْتِرُوا** etmezler”; ve “**يَقتُروا** etmezler”; el-Ferrâ dedi ki: Üzerlerine vacip olan nafakadan **يُقَتِّروا** etmediler. Denir: **قَتَرَ** ve **أَقْتَر** ve **قَتَّر** tek bir mânâdadır. Ve **قَتَرَ** ailesine karşı, **يَقْتُرُ** ve **يَقْتِرُ** **قَتْراً** ve **قُتُوراً**: yani nafakada onlara daralttı. Ve aynı şekilde **التَّقْتيرُ** ve **الإِقْتارُ** üç lehçedir. el-Leys: **القَتْرُ** nafakada **الرُّمْقةُ**dur. Denir: Falan kimse ailesine ancak **رُمْقةً** harcar; yani **الرَّمَقَ**dan başkasını tutmaz. Ve denir: O, elbette **لَقَتُور مُقَتِّرٌ**dür. Ve adam **أَقْتر** eder, **إِذا أَقَلَّ**; o hâlde o **مُقتِرٌ**dür; ve **قُتِرَ** (oldu), o hâlde o, üzerine **مَقْتُور عليه**dir. Ve **المُقْترُ**: **المُكْثرِ**in ardından gelendir. Hadiste: “bedeninde bir hastalık ve rızkında **إِقْتارٍ** ile”; ve **الإِقْتارُ**: rızıkta insana daraltmadır. Ve denir: Allah onun rızkını **أَقْتَر** etti; yani onu daralttı ve azalttı. Hadiste: “dünyada üzerine genişletilmiş ve âhirette üzerine **مَقْتُور**.” Hadiste: “Böylece anne-babası **فأَقْتَر** etti, ta ki **الأَوْفاضِ** ile oturdular”; yani yoksullaştılar, ta ki fakirlerle oturdular. Ve **القَتْر**: geçimin darlığıdır; ve aynı şekilde **الإِقْتار**. Ve **أَقْتَر**: suyu azaldı, bununla beraber bir kalıntısı da vardır. Ve **القَتَرُ**: **القَتَرةِ**nin cemidir; o da **الغَبَرة**dir (tozdur); ondan Yüce Allah’ın sözü: “O gün birtakım yüzler üzerinde bir **غَبَرَةٌ** vardır; onları bir **قَتَرَةٌ** bürür”; Ebû Ubeyde’den; ve el-Ferazdak için inşad etti:

Mülkün ridâsıyla taçlandırılmış, onu izler
Bir dalga; onun üstünde sancakları ve **القَتَرا**yı görürsün

**التهذيب**: **القَتَرةُ** duman gibi bir siyahlığın üstüne çıktığı bir **غَبَرة**dir; ve **القُتارُ** tencerenin kokusudur; ve bazen kızartmadan, yakılmış kemikten ve kızarmış etin kokusundan olur. Ve **لمٌ قاترٌ**: yağı sebebiyle onun için **قُتار** varsa; ve bazen Araplar içyağı ve yağı **قُتاراً** kılmışlardır; ondan el-Ferazdak’ın sözü:

Sana, bineklerimizle, zirveleri tanıttık,
Ve **سُلامَى**da ve **صُلْبِ**de her **قُتارٍ**ı

Câbir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Komşunu tencerenin **قُتار**ı ile incitme”; o, tencerenin ve kızartmanın ve benzerlerinin kokusudur. Ve et **قَتِرَ** oldu
(* “**وقتر اللحم إلخ**” sözü: onun bâbı **فرح** ve **ضرب** ve **نصر**dır, **القاموس**’ta olduğu gibi). Ve **قَتَرَ** **يَقْتِرُ**, kesre ile, ve **يَقْتُر**; ve **قَتَّرَ**: onun **قُتار**ının kokusu yayıldı. Ve aslan için **قَتَّرَ**: **الزُّبْيةِ**de ona et koydu; onun **قُتار**ını bulur. Ve **القُتارُ**: yakılıp onunla tütsülenilen odunun kokusudur; el-Ezherî dedi ki: Bu doğru bir veçhedir ve başkası da onu söylemiştir; ve el-Ferrâ dedi ki: O, odunla tütsülendiği zaman odunun kokusunun sonudur; bunu **كتاب المصادر**’da söyledi; dedi ki: Araplar katında **القُتارُ**, köz üzerinde kızartma altın gibi kızartıldığı zaman kızartmanın kokusudur; ama odunun kokusu, ateşe atıldığı zaman, ona **القُتارُ** denmez; fakat Araplar, kıtlık çekenlerin kızartma kokusunu hoş bulmalarını, onu yemeye şiddetli iştahları sebebiyle, onların yanında odunun kokusu gibi—burunlarında onun hoşluğu için—diye vasfettiler. Ve **التَّقْتيرُ**: **القُتارِ**ı harekete geçirmedir; ve **القُتارُ**: **البَخُور**un kokusudur; Tarafe dedi ki:

Kavim meclislerinde dediği zaman:
Bu bir **أَقُتَارٌ** mıdır, yoksa **قُطُرْ** rüzgârı mı?

Ve **القُطْرُ**: onunla tütsülenilen odundur; ondan el-A‘şâ’nın sözü:

Ve duman, bir gün, burunla benzetildiği zaman
Bir **شَتْوَةٍ** ile, **أَهْضامَا** (gibi)

Ve **الأَهْضام**: onunla tütsülenmek için yakılan odundur; Lebîd onun benzerinde dedi ki:

Ve ben, et yedirmede, **مَغْبوطِ السَّنَامِ**dan cimrilik etmem; ne zaman ki
**القُتَارُ**, **القُطُرُ**un kokusu gibi koklanırsa

O, kıtlıkta et yedirmede cömert olduğunu haber verdi; etin **قُتار**ının kokusu, iştahlı kimseler yanında, onunla tütsülenilen odunun kokusu gibi olunca. Ve **كِباءٌ مُقَتَّر**; ve ateş **قَتَرت**: duman çıkardı; ve ben onu **أَقْتَرْتُ**; şair dedi ki:

Onu, zaman boyunca, **مُقْتِرةً كِباءً** görürsün,
Ve bir **مِقْدَحَ صَفْحةٍ**, içinde **نَقِيعُ**

(* “**ومقدح صفحة**” sözü: asılda fâ’nın hâ’dan önce getirilmesiyle böyledir; belki de bilinen kap **صفحة**sından tahrif edilmiştir.)
Ve kadın **أَقْتَرَت**; o hâlde o **مُقْترةٌ**dir, odunla tütsülendiği zaman. Hadiste: “Ve onların arkasından Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **قَتَرةُ**si geldi”; **القَتَرةُ**: ordunun **غَبَرةُ**sidir; ve **خَلَفَتْهم**: yani onların ardından geldi.

Ve avcı, vahşî hayvan için **قَتَّر** eder: av, onun kokusunu bulmasın da ondan kaçmasın diye deve yünleriyle duman çıkarır.

Ve **القُتْر** ve **القُتُر**: yön ve taraftır; **القُطْر**da bir dildir; o da **الأَقْتار** ve **الأَقْطار**dır; ve **القُتْر** ve **القُتُر**un cemi **أَقْتار**dır. Ve onu **قَتَّرهُ**: onu bir **قُتْرة** üzerine devirdi. Ve falan kimse **تَقَتَّر** etti: yani **تَقَطَّرَ** gibi savaş için hazırlandı. Ve iş için **تَقَتَّر** etti: ona hazırlandı ve öfkelendi. Ve onu **تَقَتَّرهُ** ve **اسْتَقْتَرهُ**: onu aldatmayı ve ona karşı imkân bulmayı denedi; sonuncusu el-Fârisî’dendir; ve **التَّقَاتُر**: **التَّخاتل**dir; ondan da; ve falan kimse bizden **تَقَتَّر** etti ve **تَقَطَّر** etti: uzaklaştığı zaman; el-Ferazdak dedi ki:

Biz onunla ünsiyet ederdik; sanki o
Bir kardeş yahut bir karışık; bir karışıktan **تَقَتَّرَا** etmiş

Ve **القَتِرُ**: kibirli olandır; Sa‘leb’den; ve inşad etti:

Biz, hacda, her **ذَيَّالٍ قَتِرْ**i geçtik,
**دَآدِي المُؤْتَمِرْ**den önce

Ve **قَتَرَ** iki iş arasını ve onu **قَتَّره**: onu takdir etti. el-Leys: **التَّقتيرُ**, eşyandan bir kısmını bir kısmına yahut bineklerinden bir kısmını bir kısmına yaklaştırmandır; dersin: aralarında **قَتَّر** etti; yani yaklaştırdı.

Ve **القُتْرةُ**: mızrağın **صُنْبور**udur; ve denildi ki: duvardan suyun girdiği deliktir. Ve **القُتْرةُ**: avcının siperidir; ve onun içinde **اقتتر** etti. Ebû Ubeyde: **القُتْرةُ**, avcının içinde pusuya yattığı, kazdığı kuyudur; cem‘i **قُتَر**dir. Ve **القُتْرةُ**: gübreden yahut çakıltan bir **كُثْبَةٌ**dir; **قُتَراً قُتَراً** olur. el-Ezherî dedi ki: Bunun tashif olmasından korkarım; doğrusu **القُمْزة**dir; cem‘i **القُمَزُ**dur; ve **الكُثْبة** çakıldan ve başkasındandır. Ve **قَتَرَ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve eyer takımlarından ve semerlerden **القاترُ**: devenin sırtına iyi oturan; ve denildi ki: onlardan latif olan; ve denildi ki: o, ne öne geçer ne geri kalır; ve Ebû Zeyd dedi ki: o, semerlerin en küçüğüdür. Ve **رحْل قاتِرٌ**: yani huzursuzdur; devenin sırtını yaralamaz.

Ve **القَتِيرُ**: ak saçtır; ve denildi: ondan ilk görünen şeydir. Hadiste: Bir adam, nikâhlamak istediği bir kadın hakkında ona sordu; dedi: “Kadınların hangisi ölçüsündedir?” Dedi: “**القَتِيرَ**i görmüştür.” Dedi: “Onu bırak”; **القَتيرُ**: **المَشيب**dir. Ve **القَتِير**in aslı, zırh halkalarının çivilerinin başlarıdır; onların içinde parıldar; ak saç, saçın siyahlığında delik açıp çıktığı zaman ona benzetildi. el-Cevherî: **القَتِيرُ**, zırhta çivilerin başlarıdır; ez-Zafeyân dedi ki:

**جَوارناً** görürsün, onların bir **قَتِيرَا**sı vardır

Ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:

**ضَبْرٌ**; onların giysisi **القَتِيرُ**dür; **مُؤَلَّب**

**القَتِيرُ**: zırhın çivileridir; ve burada onunla zırhın kendisini kastetti. Ebû Umâme hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Kim bir **قُتْرةٍ**den bakarsa da gözü çıkarılırsa, o hederdir”; **القترة**, zamme ile: dışarıya açılan küçük pencere, tandırın gözü, zırh halkası ve avcının evi; murad birincisidir.

Ve **جَوْبٌ قاتِرٌ**: yani takdiri güzel bir kalkan; ondan Ebû Dehbel el-Cumahî’nin sözü: “Zırhım **دِلاصٌ**; onun çivilemesi hayret bir çivileme,
Ve onun **جَوْبُها القاتِرُ**, **سَيْرِ اليَلَبْ**dendir.”

Ve **القِتْرُ** ve **القِتْرةُ**: hedeflerin ok uçlarıdır; ve denildi ki: o, **الزُّجّ** gibi bir uçtur; ucu demirdir; kısadır; parmak ölçüsü kadar; ve o, hedeflere atılan kamıştır; ve denildi ki: **القِتْرةُ** tekildir ve **القِتْرُ** cemi‘dir; bu hâlde **سِدْرة** ve **سِدْرٍ** bâbındandır; Ebû Züeyb, hurmayı vasfederek dedi ki:

Onun içinde kalktığı zaman, onun topluluğu yukarı tırmanır,
**كقِتْرِ الغِلاءِ**; onun salkımları yuvarlaklaşmış, akıcıdır

el-Cevherî: **القِتْرُ**, kesre ile, **النِّصال**dan bir türdür; **المَرْماة** ölçüsünce; o, hedef okudur. Ve el-Leys dedi ki: O, **الأَقْتار**dır; o da küçük oklardır; denir: **أُغاليك** on’a yahut daha aza kadar; işte bu, Hüzeyl dilinde **القِتْرُ**dür. Denir: “Siz **قِتْرَكُمْ**ı ne kadar yaptınız?” Ve Ebû Züeyb’in beytini inşad etti. İbnü’l-Kelbî: el-Eşrem’in kardeşinin oğlu **يَكْسُوم**, Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, içinde bir oyun oku bulunan bir silah hediye etti; onun **رُعْظِهِ**ne bir **مِعْبَلَةٌ** takılmıştı; onun **فُوقَهُ**nu doğrulttu ve dedi: “O, **الرِّصافِ**ı sağlamdır”; ve onu **قِتْرَ الغِلاء** diye adlandırdı. Ve Hammâd b. Seleme, Sâbit’ten, Enes’ten rivayet etti: Ebû Talha atardı; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, iki elinin önünde **يُقَتِّر** ederdi; ve o bir atıcı idi; Ebû Talha, Allah Teâlâ ondan razı olsun, kendini siper eder ve ona, şahsını kaldırdığı zaman, şöyle derdi: “Boynum senin boynunun önündedir, ey Allah’ın Resûlü”; “iki elinin önünde **يقتر** ederdi”; İbnü’l-Esîr dedi ki: “İki elinin önünde **يُقَتِّر** ederdi”: yani ona ok uçlarını düzeltir ve ona okları toplardı; **التَّقْتِير**dendir; o da iki şey arasında yakınlaştırma ve birini ötekine yaklaştırmadır. Dedi ki: Ve **القِتْر**den olması da caizdir; o, hedeflerin ok ucudur; ve denildi ki: **القِتْرُ** küçük oktur. Ve **الغِلاءُ**, **غَالَى**nın masdarıdır; okla bir **غَلْوةً** attığı zaman. Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **القِتْر**, oklardan **القُطْب** gibidir; onun tekili **قِتْرةٌ**dir; ve **القِتْرَة** ile **السِّرْوَةُ** birdir.

Ve **ابن قِتْرَةَ**: yılanlardan bir türdür; küçüklüğe meyleden habis; onun sokmasından selâmet yoktur; bundan türemiştir. Ve denildi ki: O, **الأَفْعى**nın yavrusudur; bir **شِبْرِ** ölçüsüncedir; sıçrar sonra düşer. Şemmer: **ابن قِتْرَةَ**, küçük bir yılandır; kıvrılır sonra başa sıçrar; cem‘i **بنات قِتْرةَ**dir. Ve İbn Şümeyl dedi ki: O, rengi biraz tozlu, küçük, benekli; kıvrılır sonra bir arşın yahut ona yakın sıçrar; ve o koşturulmaz; denir: Bu **ابنُ قِتْرَة**dir; ve inşad etti:

Onun bir menzili vardır; **أَنْفُ ابنِ قِتْرَةَ** (gibi) **يَقْتَري**
Orada zehri; ne duru su tatmıştır ne de soğuk

Ve **قِتْرَةُ** bir özel addır; tenvin almaz. Ve **أَبو قِتْرة**: İblîs’in künyesidir. Hadiste: “Allah’a sığının **قِتْرةَ**den ve onun doğurduklarından”; o, kâfın kesresi ve **التاء**’nın sükûnu iledir; İblîs’in adıdır.
