# قتل — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AA%D9%84/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: قتل

ق ت ل
قتله قتلةَ سوء وقتل الرجل وقتّل الرجال وقاتله وتقاتلوا واقتتلوا‏.‏
وكانت بالروم مقتلة عظيمة‏.‏
وضربه فأصاب مقتله ومقاتله‏.‏
وأقتله‏:‏ عرّضه للقتل‏.‏
كما قال مالك ابن نويرة لامرأته حين رآها خالد بن الوليد‏:‏ أقتلتني يا مرأة يعني سيقتلني خالد من أجلك‏.‏
واستقتل فلان‏:‏ استسلم للقتل كما يقال‏:‏ استمات‏.‏
ورجل وامرأة قتيل وقومٌ قتلى‏.‏
وهذه قتيلة بني فلان‏.‏
وهم قتلة إخوتك‏.‏
وقتل قتله أي قرنه وعدوّه وأقتاله‏.‏
وقوم أقتال‏:‏ أصحاب تراتٍ‏.‏
قال ابن الرقيات‏:‏ واغترابي عن عامر بن لؤيّ في بلاد كثيرة الأقتال وناقة ذات قتالٍ‏:‏ ذات نفس وثيقة وكدنة وإنه لذو قتالٍ وذو كدنة وذو لوث وذو جزرٍ‏.‏
قال ومطيّة ملث الظلام بعثته يشكو الكلال إليّ دامي الأظلل أودى السّرى بقتاله ومراسه شهراً نواحي مستتب معمل ومن المجاز‏:‏ دابة مقتّلة‏:‏ مذللة قد مرنت على العمل‏.‏
وقلب مقتّل‏:‏ أهلكه العشق‏.‏
واقتتلته النساء‏:‏ افتتنّه حتى أهلكنه‏.‏
واقتتل فلان‏:‏ جنّ واقتتلته الجن‏:‏ اختبلته وتقتّلت به‏:‏ تخضّعت له وتذلّلت حتى عشقها‏.‏
قال‏:‏ تقتّلت لي حتى إذا ما قتلتني تنسّكت ما هذا بفعل النواسك وقتلتُ الخمر‏:‏ مزجتها‏.‏
قال حسان‏:‏ إن التي ناولتني فرددتها قتلت قتلتَ فهاتها لم تقتل وقتلته علماً وخبراً‏.‏
وقال الفرزدق‏:‏ وحتى قتلنا الجهل عنها وغودرت إذا ما أنيخت والمدامع ذرّف أي كسرنا مرحها ونشاطها‏.‏
وقال‏:‏ إذا ما نزلنا قاتلت عن ظهورها حراجيج أمثال الأهلّة شسّف ذبّت الغربان عنها‏.‏
وقاتله الله ما أفصحه‏!‏ والمنيّة قاتلة والمنايا والليالي قواتل للأنام‏.‏
وتقول العرب‏:‏ ولّني مقاتلك أي حوّل إليّ وجهك‏.‏
وقال ابن مقبل يصف ظليماً وبيضه‏:‏ أي صدره وبطنه‏.‏
وقاتل جوع الضيف بالإطعام‏.‏
قال الكميت‏:‏ بالجفان التي بها يترك الجو - ع قتيلاً ويفتأ الزمهريرا وقال ابن مقبل‏:‏ وأنبه الخرق لم يلمس لمضجعه كأنه من قتال اليسر مأموم وفلان قتل فلان‏:‏ مثله ونظيره وهذه الناقة قتل هذه وهما قتلان‏.‏

### Türkçe

ق ت ل
Onu kötü bir öldürüşle öldürdü; ve adamı öldürdü; ve adamları çokça öldürdü; ve onunla savaştı; ve birbirleriyle savaştılar; ve birbirleriyle öldüresiye savaştılar.‏
Ve Rum diyarında büyük bir **مقتلة** vardı.‏
Ve ona vurdu da onun **مقتل**’üne ve **مقاتل**’ine isabet etti.‏
Ve **أقتله**: onu öldürülmeye maruz bıraktı.‏
Nitekim Mâlik b. Nüveyre, Hâlid b. Velîd onu gördüğü vakit karısına dedi ki: **أقتلتني يا مرأة**; yani: “Hâlid senin yüzünden beni öldürecek.”‏
**واستقتل** falan: öldürülmeye teslim oldu; nitekim denilir: **استمات**.‏
Ve bir erkek ve bir kadın **قتيل**; ve bir kavim **قتلى**.‏
Ve bu, falan oğullarının **قتيلة**’sidir.‏
Ve onlar, kardeşlerinin **قتلة**’sidir.‏
Ve **قتل قتله**: yani onun akranı ve düşmanı ve onun **أقتال**’i.‏
Ve bir kavim **أقتال**: **تراتٍ** sahipleri.‏
İbn er-Rukayyât dedi ki: “Ve benim, Âmir b. Lüeyy’den gurbetim, **الأقتال**’i çok olan beldelerde...” ve **ناقة ذات قتالٍ**: sağlam nefisli ve iri yapılı; ve şüphesiz o, **ذو قتالٍ** ve **ذو كدنة** ve **ذو لوث** ve **ذو جزرٍ** sahibidir.‏
Dedi ki:
“Ve karanlığın örttüğü bir binek; onu gönderdim, bana yorgunluğu şikâyet eder; toynakları kanlı.
Gece yürüyüşü, onun **قتال**’ini ve onun **مراس**’ını bir ayda giderdi; çevreler, sağlamlaştırılmış, iş görmüş.”
Ve mecazdan: **دابة مقتّلة**: işte alıştırılmış, çalışmaya alışmış (ehlileştirilmiş).‏
Ve **قلب مقتّل**: aşk onu helâk etti.‏
Ve kadınlar onu **اقتتلته**: onu fitneye düşürdüler, nihayet onu helâk ettiler.‏
Ve falan **اقتتل**: delirdi; ve cinler onu **اقتتلته**: onu aklını bozdu; ve onunla **تقتّلت**: ona karşı boyun eğdi ve alçaldı, nihayet onu sevdi.‏
Dedi ki:
“Bana karşı **تقتّلت**; nihayet beni öldürdüğün vakit, dindarlaştın; bu, dindarların fiilinden değildir.”
Ve ben şarabı **قتلتُ**: onu karıştırdım.‏
Hassân dedi ki:
“Şüphesiz o ki bana uzattı da ben onu geri çevirdim:
**قتلت قتلتَ**; haydi onu getir; öldürmedin.”
Ve onu bilgi ve haber bakımından öldürdü.‏
Ve el-Ferazdak dedi ki:
“Ve nihayet onun üzerinden cehaleti öldürdük; ve terk olundu,
Ne zaman çöktürüldüyse ve gözyaşları döküldü.”
Yani onun şenliğini ve canlılığını kırdık.‏
Ve dedi ki:
“Ne zaman indiksek, onun sırtından savunurdu
Hilâller gibi, sivri, zayıf **حراجيج**.”
Kargaları ondan uzaklaştırdı.‏
Ve **قاتله الله**; ne fasih!‏
Ve **المنيّة** **قاتلة**’dir; ve **المنايا** ve geceler, insanlara **قواتل**’dir.‏
Ve Araplar der ki: **ولّني مقاتلك**; yani yüzünü bana çevir.‏
İbn Mukbil, bir devekuşunu ve yumurtasını vasfederek dedi ki: yani onun göğsü ve karnı.‏
Ve misafirin açlığını yedirme ile giderdi.‏
El-Kumeyt dedi ki:
“İçinde bulunan çanaklarla ki onunla soğuk,
**قتيلاً** bırakılır ve ayazı sürdürür.”
Ve İbn Mukbil dedi ki:
“Ve o, gevşekliği uyardı; yatağına dokunmadı; sanki o,
Kolaylığın **قتال**’inden hastalanmış.”
Ve falan, falanı **قتل**: onun misli ve benzeri; ve bu dişi deve, bunun **قتل**’idir; ve ikisi **قتلان**’dır.‏
