# قثم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AB%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قثم

قَثَمَ الشيء يَقْثِمه قَثْماً واقتَثَمه: جَمَعه واجترفه. ويقال: قَثام أي اقْثِم، مطرد عند سيبويه وموقوف عند أبي العباس. ورجل قَثُومٌ: جَمّاع لعياله. والقُثَمُ والقَثوم: الجَموع للخير. ويقال في الشر أَيضاً: قَثَم واقْتَثَم. ويقال: إنه لقَثُوم للطعام وغيره؛ وأنشد: لأَصْبَحَ بَطْنُ مَكةَ مُقْشَعِرًّا،
كأَنَّ الأَرضَ ليس بها هِشامُ
يَظَلُّ كأَنه أَثناءَ سَرْطٍ،
وفَوْقَ جِفانِه شَحْمٌ رُكامُ
(* قوله «كأنه أثناء إلخ» كذا بالأصل ولينظر خبر كأنّ).
فللكُبَراء أَكْلٌ حيثُ شاؤوا،
وللصُّغَراء أَكْلٌ واقْتِثامُ
قال ابن بري: يعني هشام بن المغيرة، قال: والاقتِثام التَّزْلِيلُ. وقَثَم له من العطاء قَثْماً: أكثَر، وقيل: قَثَم له أعطاه دُفعة من المال جيِّدة مثل قَذَمَ وغَذَمَ وغَثَمَ. وقُثَم: اسم رجل مشتق منه، وهو معدول عن قاثِم وهو المُعطي. ويقال للرجل إذا كان كثير العَطاء: مائحٌ قُثَمُ؛ وقال:
ماحَ البِلادَ لنا في أوَّلِيَّتِنا،
على حَسودِ الأَعادِي، مائحٌ قُثَمُ
ورجل قُثَم وقُذَم إذا كان مِعطاء. وقَثَم مالاً إذا كَسبَه. وقُثامِ: اسم للغنيمة إذا كانت كثيرة. وقد اقْتَثَم مالاً كثيراً إذا أَخذه. وفي حديث المبعث: أَنت قُثَم، أَنت المُقَفَّى، أَنت الحاشر؛ هذه أَسماء النبي سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وفي الحديث: أَتاني ملَك فقال أَنت قُثَم وخَلْقُك قَيِّم؛ القُثَمُ: المجتمع الخلق، وقيل: الجامع الكامل، وقيل: الجَموع للخير، وبه سمي الرجل قُثَم، وقيل: قُثم معدول عن قاثم، وهو الكثير العطاء. ويقال للذِّيخ قُثُمُ، واسم فِعله القُثْمة، وقد قَثَم يَقْثم قَثْماً وقُثْمة. والقَثم: لَطْخُ الجَعْر ونحوه. وقَثامِ: من أَسماء الضّبُع، سميت به لالتطاخها بالجعر؛ قال سيبويه: سميت به لأنها تَقْثِم أي تُقطِّع. وقُثَمُ: الذكَر من الضِّباع، وكلاهما معدول عن فاعل وفاعلة، والأُنثى قَثامِ مثل حَذامِ، سميت الضَّبُع بذلك لتلطخها بجَعْرها. والقُثْمة: الغُبرة. وقَثُم قَثْماً وقَثامة: اغْبَرّ. ويقال للأَمة: يا قَثامِ، كما يقال لها: يا ذَفارِ. قال ابن بري: سمي الذكر من الضِّبْعان قُثَم لبُطئه في مشيه، وكذلك الأُنثى. يقال: هو يَقْثُم في مشيه، ويقال: هو يَقْثِمُ أي يَكْسِب، ولذلك سمي أبا كاسب، وهذا هو الصحيح.

### Türkçe

**قَثَمَ** şeyi **يَقْثِمه** **قَثْماً** ve **اقتَثَمه**: onu topladı ve derledi. Ve denilir:

**قَثام** yani **اقْثِم**; Sîbeveyh’e göre düzenli (kıyasî), Ebû’l-‘Abbâs’a göre ise mevkuf (nakle bağlı). Ve bir adam **قَثُومٌ**: ailesi için çok toplayan. Ve **القُثَمُ** ve **القَثوم**: hayır için çok toplayan (kimse). Şerde de denilir:

**قَثَم** ve **اقْتَثَم**. Ve denilir: O, yemek ve başkası için elbette **قَثُوم**dur; ve şu beyit okunmuştur:

لأَصْبَحَ بَطْنُ مَكةَ مُقْشَعِرًّا،
كأَنَّ الأَرضَ ليس بها هِشامُ
يَظَلُّ كأَنه أَثناءَ سَرْطٍ،
وفَوْقَ جِفانِه شَحْمٌ رُكامُ

(* Onun “**كأنه أثناء** ilh.” sözü: asılda böyle; ve **كأنّ** haberine bakılsın).

فللكُبَراء أَكْلٌ حيثُ شاؤوا،
وللصُّغَراء أَكْلٌ واقْتِثامُ

İbn Berrî dedi: Yani el-Muğîre’nin oğlu Hişâm; dedi: ve **الاقتِثام** **التَّزْلِيلُ**dür. Ve **قَثَم** ona bağıştan **قَثْماً**: çoğalttı; ve denildi: **قَثَم** ona, maldan iyi bir defa verdi; **قَذَمَ** ve **غَذَمَ** ve **غَثَمَ** gibi. Ve **قُثَم**: ondan türetilmiş bir adam adıdır; ve o, **قاثِم**’den (aslından) çevrilmiştir; o da **المُعطي**dir. Ve adama, çok bağış veren olunca, denilir: **مائحٌ قُثَمُ**; ve dedi:

ماحَ البِلادَ لنا في أوَّلِيَّتِنا،
على حَسودِ الأَعادِي، مائحٌ قُثَمُ

Ve bir adam **قُثَم** ve **قُذَم**: bağışlayıcı olunca. Ve **قَثَم** bir malı: onu kazandı. Ve **قُثامِ**: ganimet için bir addır; çok olunca. Ve gerçekten **اقْتَثَم** çok malı: onu aldı. Ve **حديث المبعث**’te: Sen **قُثَم**’sin, sen **المُقَفَّى**’sın, sen **الحاشر**’sın; bunlar, efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, adlarıdır. Ve hadiste: Bana bir melek geldi de dedi: Sen **قُثَم**’sin ve yaratılışın **قَيِّم**dir; **القُثَمُ**: yaratılışı toplanmış (derli toplu) olan; ve denildi: toplayıcı, kâmil; ve denildi: hayır için çok toplayan; ve bununla adam **قُثَم** diye adlandırıldı; ve denildi: **قُثم** **قاثم**’den çevrilmiştir; o da çok bağış verendir. Ve **الذِّيخ** için **قُثُمُ** denilir; ve fiil adı **القُثْمة**’dir; ve gerçekten **قَثَم** **يَقْثم** **قَثْماً** ve **قُثْمة**. Ve **القَثم**: dışkı bulaşığı ve benzerinin lekesidir. Ve **قَثامِ**: sırtlanın adlarındandır; dışkıya bulaşmasından dolayı onunla adlandırılmıştır; Sîbeveyh dedi: Onunla adlandırıldı; çünkü o **تَقْثِم** yani parçalar. Ve **قُثَمُ**: sırtlanların erkeğidir; ve ikisi de **فاعل** ve **فاعلة**’den çevrilmiştir; dişisi **قَثامِ**’dir, **حَذامِ** gibi; sırtlan, dışkısına bulaşmasından dolayı bununla adlandırıldı. Ve **القُثْمة**: tozdur. Ve **قَثُم** **قَثْماً** ve **قَثامة**: tozlandı. Ve cariyeye denilir: ey **قَثامِ**; ona denildiği gibi: ey **ذَفارِ**. İbn Berrî dedi: Sırtlanların erkeği, yürüyüşünde yavaşlığından dolayı **قُثَم** diye adlandırıldı; dişisi de böyledir. Denilir: O, yürüyüşünde **يَقْثُم** eder. Ve denilir: O **يَقْثِمُ** yani kazanır; ve bundan dolayı ona **أبا كاسب** adı verildi; ve bu, doğru olanın ta kendisidir.
