# قحب (ق-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ح - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والباء معهما
ح ب ق، ح ق ب، ق ب ح، ق ح ب مستعملات
حبق:
الحَبَق: دَواء من أدوية الصَيْدلانيِّ. والحَبْق: ضُراط المِعَز، حَبََت تَحبِقُ حَبْقاً.
حقب: الحَقَبُ: حَبْل يُشَدُّ به الرَّحْل إلى بطْن البعير كي لا يَجْتَذبَه التَصدير: وحَقِبَ البعيرُ حَقَباً فهو حَقِب أي تَعَسَّرَ عليه البَوْل. والأحقَب: حِمارُ الوَحْش لبَياض حَقْوَيه، ويقال: بل سُمِّيَ لدِقَّة حَقْوَيه، والأُنثى حَقْباء، قال رؤبة:
كأنَّها حَقْباءُ بَلْقاءُ الزَّلَقْ
الزَّلَقُ: العَجُزُ. وقارةٌ حَقْباءُ: دقيقةٌ مُستطيلةٌ، قال:
تَرَى القارةَ الحَقْباءَ منها كأنَّهـا		كُمَيْتٌ يُبارِي رَعْلةَ الخَيل فارِدُ.
ويقال: لا يقالُ ذلك حتّى يَلْتَويَ السَراب بحَقْوَيْها. والحِقابُ: شيءٌ تَتَّخذُه المرأةُ تُعلِّق به مَعاليق الحُلِيِّ تَشُدُّه على وَسَطها، ويجمع على حُقُب. واحتَقَبَ واستَحْقَبَ: أي شَدَّ الحقيبة من خلفه، وكذلك ما حمل من شيء من خلفه، قال النابغة:
حَلَق الماذيِّ خَـلْـفَـهُـمُ		شُمُّ العَرانينِ ضَرّابُونَ للهامِ
وقال:
فاليومَ فاشرَبْ غيرَ مُستَحقِبٍ		إثماً من الـلـهِ ولا واغِـلِ
والمُحقِبُ كالمُردِف. والحِقْبة: زمان من الدهر لا وقتَ له. والحُقُبْ: ثَمانونَ سنةً والجميعُ: أحقاب.
قحب:
القُحابُ: سُعال الشَّيخ والَكلْب. قَحَبَ يَقْحُبُ قُحاباً وقَحْباً. وأخَذَه سُعالٌ قاحِب. والقَحْبَةُ: المرأة بلغة اليمن.
قبح:
القُبْح والقَباحة: نَقيضُ الحُسْن، عامٌّ في كلِّ شيء. وقَبَحه الله: نَحّاه عن كلّ خير وقوله تعالى: "همُ من المَقْبوحِين" أي المُنَحَّيْن عن كلّ خَيْرٍ.
قال زائدة: المقْبُوحُ الممقُوت. والقَبيح: طَرَفُ عَظْم المِرْفَق ويُجْمَع: قبائح، قال:
حَيثُ تحُكّ الإبرةُ القَبيحا

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الباء**’ın onlarla birlikte (bulunduğu bölüm)

**ح ب ق**، **ح ق ب**، **ق ب ح**، **ق ح ب** kullanımdadırlar.

**حبق**:
**الحَبَق**: eczacının ilaçlarından bir ilaçtır. Ve **الحَبْق**: keçinin yellenmesidir; **حَبََت** **تَحبِقُ** **حَبْقاً**.

**حقب**: **الحَقَبُ**: devenin karnına semeri bağlamakla semeri (öne) çekmeyi kendisinden uzak tutmak için onunla semerin bağlandığı iptir. Ve **حَقِبَ** deve **حَقَباً**; o hâlde o **حَقِب**tir; yani bevletmek ona güçleşti. Ve **الأحقَب**: iki böğrünün beyazlığından dolayı yaban eşeğidir; ve denilir: bilakis iki böğrünün inceliğinden dolayı adlandırıldı; dişisi **حَقْباء**dır. Rü’be dedi ki:
كأنَّها **حَقْباءُ** بَلْقاءُ الزَّلَقْ

**الزَّلَقُ**: kıçtır. Ve **قارةٌ حَقْباءُ**: ince, uzunca (olan). Dedi ki:
تَرَى القارةَ الحَقْباءَ منها كأنَّهـا		كُمَيْتٌ يُبارِي رَعْلةَ الخَيل فارِدُ.

Ve denilir: serap iki böğrüyle kıvrılıp dolanıncaya kadar bu söylenmez. Ve **الحِقابُ**: kadının ziynet asmalarını onunla asıp beline bağladığı, kadının edindiği bir şeydir; **حُقُب** üzerine cem‘ olunur. Ve **احتَقَبَ** ve **استَحْقَبَ**: yani heybesini arkasından bağladı; yine arkasından bir şey olarak taşınan da böyledir. Nâbiga dedi ki:
حَلَق الماذيِّ خَـلْـفَـهُـمُ		شُمُّ العَرانينِ ضَرّابُونَ للهامِ

Ve dedi ki:
فاليومَ فاشرَبْ غيرَ مُستَحقِبٍ		إثماً من الـلـهِ ولا واغِـلِ

Ve **المُحقِبُ** **المُردِف** gibidir. Ve **الحِقْبة**: vakti olmayan bir devirden bir zamandır. Ve **الحُقُبْ**: seksen senedir; hepsi: **أحقاب**.

**قحب**:
**القُحابُ**: ihtiyarın ve köpeğin öksürüğüdür. **قَحَبَ** **يَقْحُبُ** **قُحاباً** ve **قَحْباً**. Ve onu **سُعالٌ قاحِب** aldı. Ve **القَحْبَةُ**: Yemen diliyle kadındır.

**قبح**:
**القُبْح** ve **القَباحة**: güzelliğin zıddıdır; her şeyde geneldir. Ve **قَبَحه الله**: onu her hayırdan uzaklaştırdı. Ve Yüce Allah’ın sözü: "همُ من **المَقْبوحِين**" yani her hayırdan uzaklaştırılmışlar.

Zâide dedi ki: **المقْبُوحُ** **الممقُوت**tur. Ve **القَبيح**: dirsek kemiğinin ucu; ve cem‘ olunur: **قبائح**. Dedi ki:
حَيثُ تحُكّ الإبرةُ **القَبيحا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القُحابُ: سعال الخيل والإبل؛ وربَّما جُعِل للناس. تقول منه: قَحَبَ يَقْحُبُ بالضم. والقَحْبَةُ كلمةٌ مولَّدة.

##### Türkçe

**القُحابُ**: atların ve develerin öksürüğü; ve belki insanlara da kılınmıştır. Ondan şöyle dersin: **قَحَبَ يَقْحُبُ** (damme ile). Ve **القَحْبَةُ** türetilmiş bir kelimedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والباء
حقب ، حبق ، قبح ، قحب : مستعملة .
حبق : قال الليث : الحَبَق : دَوَاءٌ من أدوية الصيادلة . أبو عُبيد عن الأصْمَعي قال : الحَبَق : الفُوذَنْجُ . الليث : الحَبْق : ضُرَاطُ المعِز . تقول : حَبَقَت تحبِق حَبْقاً . وقال أبو عُبَيْد : قال الأصْمَعي : يقال : نَفَخَ بها ، وحَبَق بها ، إذا ضَرَطَ . وعِذْقُ حُبَيْق ولون حُبَيق : ضَربٌ من التمر رديء ، وقد نهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن دَفْعه في الصدقة المفروضة . أبو عُبَيْدة : هو يمشي الدِّفِقَّى والحِبِقَّى . قال : والحِبقَّى : دون الدِّفِقَّى . حقب : الليث : الحَقَبُ : حبل يُشَدُّ به الرَّحْل إلى بطن البعير لئلا يَجْتَذِبَه التَّصْدير فيُقَدِّمه ، وإذا تَعَسَّر البَوْلُ على الجمل قيل : قد حَقِبَ البَعِيرُ حَقَباً فهو بعير حَقِبٌ . أبو عُبَيد عن الأصْمَعي : من أدواتِ الرَّحْل الغَرْض والحَقَبُ ، فأما الغَرْض فهو حِزامُ الرّحْل وأما الحقَبُ فهو حَبْلٌ يَلي الثِّيلَ . وقال أبو زيد : أحْقَبْت البعيرَ من الْحَقَب . وقال الأصمعيّ : يقال : أَخْلَفْتُ عن البعير
وذلك إذا أصاب حَقَبُه ثِيلَه ، فيحقَبُ حَقَباً ، وهو احْتِباسُ بَوْله ، ولا يقال ذلك في النَّاقَة لأنَّ بَوْلَ الناقة مِنْ حَيائها ، ولا يبلُغُ الحَقَبُ الحَياء ، فالإخلافُ عنه أن يُحَوَّلَ الحَقَبُ فيُجْعَلَ مما يلي خُصْيَتِي البعير . ويقال : شَكَلْتُ عن البعير ، وهو أن تجعلَ بين الحَقَب والتَّصديرَ خَيْطاً ثم تَشُدُّه لِكَيْلاَ يدنو الحَقَبُ من الثِّيل ، واسم ذلك الخيْط الشّكالُ . وجاء في الحديث : ( لا رأي لحازِق ولا حاقب ) فالحازق : الذي ضاق عليه خُفُّه فحزق قدمَه حَزْقاً ، وكأنه بمعنى لا رأي لذي حَزْق ، وأما الحاقبُ فهو الذي احْتاج إلى الخلاء فلم يَتَبَرَّز وحَصر غائِطَه ، وشُبِّه بالبعير الحَقِب الذي دَنَا الْحَقبُ من ثَيْله فمنعه من أن يَبول . الليث : الأحْقَبُ : الحمار الوحشيُّ سُمِّي أحقبَ لبياضٍ في حَقْوَيْه ، والأنثى حَقباءُ . وقال رؤبة : كأنها حَقباء بلقاءُ الزَّلَق والقارَةُ الحقباءُ : الدقيقة المستطيلة في السماء ، وأنشد : ترى القُنَّةَ الحقباءَ منها كأنها كُمَيْتٌ يُبَارِي رَعْلَةَ الخيْل فارِدُ وقال بعضهم : لا يقال لها حقباءُ حتى يلتوي السّرَابُ بِحَقْوِها . أبو عُبَيْد عن الأصمعي : حمارٌ أحقبُ : أبيض موضِع الحقَب . قلت : والقارةُ الحقباءُ : التي في وسطها ترابٌ أعفرُ تراه يَبرق لبياضه مع بُرْقةِ سائِرِه . وقال الليث : الحِقابُ : شيءٌ تَتَّخِذُه المرأةُ تعلِّق به معاليق الحُليّ ، تَشُدُّه على وسطها والجميع الحُقُب . قلت : الحِقَابُ هو البَرِيمُ إلا أن البريمَ يكون فيه ألوانٌ من الخيوط تَشُدُّه المرأة على حَقْوَيْها . وقال الليث : الاحتقابُ : شدُّ الحقيبة من خَلْفٍ ، وكذلك ما حُمِل من شيء من خَلْف . يقال : احْتُقب واستُحْقِب . قال النابغة : مُسْتَحْقِبي حَلَقِ الماذِيِّ يَقْدُمُهم شُمُّ العَرانِين ضَرّابُونَ لِلْهَام وقال شمر : الحَقيبة كالبَرْذَعَة تتخذ لِلْحِلْس وللقَتَب ، فأما حقيبة القتَبِ فمن خَلْفٍ وأما حقيبة الحِلْس فمجوَّبةٌ عن ذِرْوَة السَّنان . وقال ابن شميل : الحقيبة تكون على عجُزِ البعير تحت حِنْوَى القتب الآخَرَين . والحَقَب : حَبْلٌ يُشد به الحقيبة . وقال الليث : الحِقْبة : زمانٌ من الدهر لا وقت له ، والحُقُب : ثمانون سنة والجميع أحقابٌ . أبو عُبيد عن الكسائي : الحُقُب السِّنون ، واحدتها حِقْبة ، والحُقُب : ثمانون سنة . وقال الفرَّاء : الحُقُب في لُغة قيس سنةٌ . وجاء في التفسير أنه ثمانون سنة ذُكر ذلك في تفسير قوله : ( أَوْ أَمْضِىَ حُقُباً ) ( الكهف : 60 ) . وقال الزجّاج : الحُقُب : ثمانون سنة .
وقال الفرّاء في قوله جلّ وعزّ : ( مَئَاباً لَّ ? بِثِينَ فِيهَآ ) ( النّبَأ : 23 ) . قال : الحُقُب : ثمانون سنةً ، السنة ثلثمائة وستون يوماً ، اليوم منها ألف سنة من عدد الدنيا . قال : وليس هذا مما على غاية كما يظن بعض الناس ، وإنما يدل على الغاية التوقيت خمسةُ أحْقابٍ أو عشرة ، والمعنى أنهم يَلبثون فيها أحقاباً كلما مضى حُقُب ، تبعه حُقُب آخر . وقال الزجّاج : المعنى أنهم يلبثون أحقاباً لا يذوقون في الأحقاب برْداً ولا شراباً ، وهم خالدون في النار أبداً كما قال الله جلّ وعزّ . ويقال : حَقِبَ السماءُ حَقباً إذا لم يُمْطِر . وحَقِب المعدن حَقَبا إذا لم يُرْكِزْ . وحَقِب نائِلُ فلانٌ إذا قل وانقَطع . والعرب تسمِّي الثعلب مُحْقَبا لبياض بطنِه . وأنشد بعضُهم لأمِّ الصَّريح الكِنديَّة وكانت تحت جرير فوَقع بينها وبين أُخت جَرِير لحاءٌ وفِخَارٌ فقالت : أتعدِلين مُحْقَباً بأَوْسِ والْخَطَفَى بأشْعثَ بن قيس ما ذاك بالحزْم ولا بالكيْس عَنَتْ أنَّ رجال قومِها عند رجالها كالثعلب عند الذئْبِ ، وأوْس هو الذئب ، ويقال له أُوَيْس . ومن أمثالهم : ( اسْتَحْقب الغَزْو أصحاب البَرَاذِين ) . يقال ذلك عند ضِيقِ المخارج ، ويقال في مِثْله : ( نَشِبَ الحديدةُ والْتوَى المِسمار ) . يقال ذلك عند تأكيد كلِّ أمر ليس منه مَخْرج . قحب : اللّيث : قَحَب يَقْحُبُ قُحاباً وقَحْباً إذا سعل . ويُقال أخذه سُعالٌ قاحبٌ . وأهل اليمن يُسمُّون المرأة المُسِنَّة قَحْبة . قال : والقَحْبُ : سُعالُ الشّيخ ، وسُعالُ الكلب . أبو عُبيد عن أبي زيد : من أمراض الإبل القُحابُ وهو السُّعال ، وقد قَحَبَ يقْحُبُ قَحْباً وقُحَاباً وكذلك نَحَبَ يَنْحِبُ وهو النُّحاب والنُّحازُ مثله . وقال اللّحيانيُّ : العرب تقول للبغيض إذا سَعَل : وَرْياً وقُحاباً ، وللحبيب إذا سعل : عُمْراً وشباباً . قال : والقُحاب : السُّعال . قال : ويقال للعجوز : القحْبَةُ والقحْمَةُ ، وكذلك يقال لكل كبيرة من الغنم مُسِنَّةٍ . وقال غيره : قيل للبغِيّ قحْبَةٌ لأنها كانت في الجاهلية تُؤْذِنُ طُلاَّبها بقُحابها ، وهو سُعالُها . وقال أبو زيد : عجوز قَحْبَة وشيخ قَحْب : وهو الذي يأخذه السُّعال . وأنشد غيره : شَيَّبَنِي قَبْل إِنَى وقْتِ الهَرَم كلُّ عجوزٍ قَحْبَة فيها صَمَمْ ويقال : بِتْنَ نساء يُقَحَّبْنَ أي يَسْعُلْن قبح : أبو عُبيد عن أبي عمرو : قبحْتُ له وجهَه مخفَّفَة وأقبَحْتَ يا هذا : أتيت بقَبيح . قلت : معنى قبحْتُ له وجهه أي قلت له : قبَحهُ الله ، وهو من قول الله
جلّ وعزّ : ( ? لدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ القِيَ ? مَةِ هُمْ ) ( القَصَص : 42 ) أي من المُبعَدين المَلْعونين ، وهو من القبْح وهو الإبعاد . والعرب تقول : قبَحه الله وأُمًّا رَمعت به أي أبعده الله وأبعد والدته . وقال شمر : قال أبو زيد : قبَح الله فُلاناً قبْحاً وقُبُوحاً أي أقصاه وباعده من كلِّ خيْر كقُبوح الكلْب والْخِنْزِير . وقال الجَعْدِيُّ : وليست بَشْوَهَاءَ مَقْبُوحَةٍ تُوافي الدِّيارَ بوَجْهٍ غَبِرْ وقال أُسَيْدٌ : المَقبُوحُ : الذي يُرَدُّ ويُخْسَأُ ، والمَنْبُوحُ : الذي يُضْرَبُ له مَثَلُ الكلْب . ورُوِي عن عمَّار أنه قالَ لرَجُلٍ نالَ بِحَضرَتِه من عائشَة : ( اسْكتْ مَقْبُوحاً مَنْبُوحاً ) . أراد هذا المعْنى . ويقال : قبُح فُلانٌ يَقْبُح قَبَاحَةً وَقُبْحاً ، فهو قبيح وهو نَقِيض الحُسْن عامٌّ في كلِّ شَيْء ، وفي الحديث : ( لا تُقَبِّحُوا الوَجْهَ ) معناه : لا تقُولوا ، إنَّه قَبِيح فإن الله صَوَّره ، وقد أَحْسَن كلَّ شيء خَلَقَه . ويقال : قَبَحَ فُلان بَثْرَةً خَرَجَت بوجْههِ : وذلك إذا فَضَخَها حتى يَخْرجَ قَيْحُها . وكلُّ شيء كَسرْته فقد قبَحتَه . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنَّه قال : يُقَالُ : وقد اسْتَمْكَتَ العُدُّ فاقْبَحْهُ ، والعُدُّ : البَثْرَةُ . واستِمْكاتُه : اقْتِرَابُه للانْفِقاء . وقال الليث : القَبِيحُ : طَرفُ عَظْمِ المِرْفَق . قال : والإبْرَة : عُظَيْم آخَر رَأْسُه كبيرٌ وَبقِيَّتُهُ دقيق مُلَزَّزٌ بالقَبيح . وروى أبو عُبَيْد عن الأُمَوِيِّ قال : يُقال لِعَظْم الساعِدِ مِمَّا يَلِي النِّصْفَ منهُ إلى المِرْفَق كِسْرُ قَبِيحٍ ، وأنشد : ولَوْ كُنْتَ عَيْراً كُنْت عَيْرَ مَذَلَّةٍ وَلَوْ كُنْت كِسْراً كُنْتَ كِسْرَ قَبِيح وأخبرني المُنْذِريّ عن أبي الهَيْثَم أنَّه قال : القَبِيحُ : رَأْسُ العَضُد الذي يَلي المِرْفَق بَيْنَ القَبِيح وبَيْنَ إبْرَة الذِّرَاع ، من عِنْدِها يَذْرَعُ الذَّارِعُ . قال : وطَرَفُ عَظْم العَضُد الَّذي يَلي المِنْكَب يُسَمَّى الحَسَنَ لِكَثْرَة لَحْمِه ، والأسْفَل : القبيحُ . وقال شَمِر : قال الفَرّاءُ : القَبِيحُ : رَأْسُ العَضُد الذي يَلي الذِّراع وهو أقلّ العِظام مُشاشاً ومُخّاً ، ويُقال لِطَرَفِ الذِّرَاع الإبْرَةُ وأنشد : حَيْثُ تُلاَقي الإبْرَةُ القَبِيحا وقال الفرّاءُ : أَسْفَل العَضُد : القَبِيحُ وأعْلاَها الحَسَنُ . وفي ( النَّوادر ) : المُقَابَحَةُ والمُكابَحةُ : المشَاتَمَةُ . روى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ قال : القبَّاحُ : الدُّبُّ الهَرِمُ . والمَقَابِحُ : ما يُسْتَقْبَحُ من الأخْلاَق ، والمَمَادِحُ : ما يُسْتَحْسَنُ منها .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الباء**
**حقب** , **حبق** , **قبح** , **قحب** : kullanımdadır.

**حبق** : **الليث** dedi: **الحَبَق** : eczacıların ilaçlarından bir ilaçtır. **أبو عُبيد** , **الأصْمَعي**’den: dedi: **الحَبَق** : **الفُوذَنْجُ**’dur. **الليث** : **الحَبْق** : keçinin yellenmesidir. Dersin ki: **حَبَقَت** **تحبِق** **حَبْقاً**. Ve **أبو عُبَيْد** dedi: **الأصْمَعي** dedi: denir: **نَفَخَ بها** , ve **حَبَق بها** , yellenince. Ve **عِذْقُ حُبَيْق** ve **لون حُبَيق** : kötü bir hurma türüdür; ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) farz sadakada onun verilmesini yasaklamıştır. **أبو عُبَيْدة** : o, **الدِّفِقَّى** ve **الحِبِقَّى** yürüyüşüyle yürür. Dedi: ve **الحِبقَّى** : **الدِّفِقَّى**’dan aşağıdır.

**حقب** : **الليث** : **الحَقَبُ** : devenin karnına semeri bağlamakla onunla bağlanan iptir; ta ki **التَّصْدير** onu çekip de öne getirmesin. Ve deveye bevletmek zor gelince denir: **قد حَقِبَ البَعِيرُ حَقَباً**; o hâlde o, **بعير حَقِبٌ**’dir. **أبو عُبَيد** , **الأصْمَعي**’den: semer aletlerindendir: **الغَرْض** ve **الحَقَبُ**; **الغَرْض** ise semerin kuşağıdır; **الحقَبُ** ise **الثِّيلَ**’e bitişik olan bir iptir. Ve **أبو زيد** dedi: **أحْقَبْت** deveyi, **الْحَقَب**’den. Ve **الأصمعيّ** dedi: denir: **أَخْلَفْتُ عن البعير**
ve bu, **حَقَبُه** onun **ثِيلَه**’ine isabet edince olur; böylece **فيحقَبُ حَقَباً**; ve bu, onun bevlinin tutulmasıdır. Ve bu, **النَّاقَة** hakkında söylenmez; çünkü dişi devenin bevli onun hayâsındandır; ve **الحَقَب** hayâya ulaşmaz. O hâlde ondan **الإخلافُ**: **الحَقَب**’ın çevrilip devenin iki husyesine bitişik olan taraftan kılınmasıdır. Ve denir: **شَكَلْتُ عن البعير**; ve o, **الحَقَب** ile **التَّصديرَ** arasına bir ip koymandır; sonra onu bağlarsın ki **الحَقَب** **الثِّيل**’e yaklaşmasın; ve o ipin adı **الشّكالُ**’dır. Ve hadiste geldi: ( **لا رأي لحازِق ولا حاقب** ) ; **الحازق**: pabucu kendisine dar gelen, böylece ayağını **حَزْقاً** ile sıkan kimsedir; ve sanki “**لا رأي لذي حَزْق**” manasındadır. **الحاقبُ** ise: helâya muhtaç olup da bevletmeyen, dışkısını tutan kimsedir; ve **الحَقِب** deveye benzetilmiştir: **الْحَقبُ** onun **ثَيْله**’ine yaklaştı da onu bevletmekten men etti. **الليث** : **الأحْقَبُ** : yaban eşeğidir; iki böğründe bir beyazlıktan dolayı **أحقب** diye adlandırılmıştır; dişisi **حَقباءُ**’dır. Ve **رؤبة** dedi:
كأنها **حَقباء** بلقاءُ الزَّلَق
Ve **القارَةُ الحقباءُ** : gökte ince, uzun olan (şey)dir. Ve şu beyit okunmuştur:
ترى القُنَّةَ **الحقباءَ** منها كأنها
كُمَيْتٌ يُبَارِي رَعْلَةَ الخيْل فارِدُ
Ve bazısı dedi: serap onun böğrüyle kıvrılmadıkça ona **حقباءُ** denmez. **أبو عُبَيْد** , **الأصمعي**’den: **حمارٌ أحقبُ** : **الحقَب** yerinde beyazdır. Dedim: ve **القارةُ الحقباءُ** : ortasında toprak **أعفرُ** olan; onun beyazlığından, geri kalanının benekliğiyle birlikte, onu parıldar görürsün. Ve **الليث** dedi: **الحِقابُ** : kadının, ziynet asacaklarını onunla asacağı bir şeydir; onu beline bağlar; çoğulu **الحُقُب**’dur. Dedim: **الحِقَابُ** , **البَرِيمُ**’dir; ancak **البريم**’de ipliklerden renkler olur; kadın onu iki böğrüne bağlar. Ve **الليث** dedi: **الاحتقابُ** : heybenin arkadan bağlanmasıdır; ve arkadan taşınan her şey de böyledir. Denir: **احْتُقب** ve **استُحْقِب**. **النابغة** dedi:
مُسْتَحْقِبي حَلَقِ الماذِيِّ يَقْدُمُهم
شُمُّ العَرانِين ضَرّابُونَ لِلْهَام
Ve **شمر** dedi: **الحَقيبة** , **البَرْذَعَة** gibidir; **الحِلْس** için ve **القَتَب** için yapılır. **حقيبة القتَبِ** ise arkadandır; **حقيبة الحِلْس** ise **ذِرْوَة السَّنان**’dan oyuktur. Ve **ابن شميل** dedi: **الحقيبة** devenin sağrısı üzerinde, semerin iki arka **حِنْوَى**’sının altında olur. Ve **الحَقَب** : **الحقيبة**’nin onunla bağlandığı bir iptir. Ve **الليث** dedi: **الحِقْبة** : vakti olmayan bir zaman dilimidir; **الحُقُب** : seksen yıldır; çoğulu **أحقابٌ**’dır. **أبو عُبيد** , **الكسائي**’den: **الحُقُب** yıllardır; tekili **حِقْبة**’dir; ve **الحُقُب** : seksen yıldır. Ve **الفرَّاء** dedi: **الحُقُب** , **قيس** dilinde bir yıldır. Ve tefsirde geldi ki o, seksen yıldır; bu, şu sözün tefsirinde zikredilmiştir: ( **أَوْ أَمْضِىَ حُقُباً** ) ( **الكهف : 60** ). Ve **الزجّاج** dedi: **الحُقُب** : seksen yıldır.
Ve **الفرّاء** , yüce ve aziz olanın şu sözü hakkında dedi: ( **مَئَاباً لَّ ? بِثِينَ فِيهَآ** ) ( **النّبَأ : 23** ). Dedi: **الحُقُب** : seksen yıldır; yıl üç yüz altmış gündür; onun günü, dünya sayısından bin yıldır. Dedi: bu, bazı insanların zannettiği gibi bir nihayet üzere olan şeylerden değildir; nihayete delalet eden ancak vakitlendirmedir: beş **أحْقابٍ** yahut on; mana: onlar orada **أحقاباً** kalırlar; her ne zaman bir **حُقُب** geçse, onu başka bir **حُقُب** takip eder. Ve **الزجّاج** dedi: mana: onlar **أحقاباً** kalırlar; **الأحقاب** içinde ne bir serinlik ne de bir içecek tadarlar; ve onlar ateşte ebediyen kalıcıdırlar; yüce ve aziz olan Allah’ın dediği gibi. Ve denir: **حَقِبَ السماءُ حَقباً**; yağmur yağdırmayınca. Ve **حَقِب المعدن حَقَبا**; maden (damar) **يُرْكِزْ** etmeyince. Ve **حَقِب نائِلُ فلانٌ**; azalıp kesilince. Ve Araplar, karnının beyazlığından dolayı tilkiye **مُحْقَبا** adını verir. Ve bazısı, **أمِّ الصَّريح الكِنديَّة** için şu beyiti okudu; o, **جرير**’in altında idi; onunla **أُخت جَرِير** arasında çekişme ve övünme oldu da dedi:
أتعدِلين **مُحْقَباً** بأَوْسِ
والْخَطَفَى بأشْعثَ بن قيس
ما ذاك بالحزْم ولا بالكيْس
Muradı: kavminin erkeklerinin, kendi erkekleri yanında, kurdun yanındaki tilki gibi olduğudur; ve **أوْس** kurttur; ve ona **أُوَيْس** denir. Ve onların darb-ı mesellerindendir: ( **اسْتَحْقب الغَزْو أصحاب البَرَاذِين** ). Bu, çıkış yollarının daralması sırasında söylenir. Ve onun benzerinde söylenir: ( **نَشِبَ الحديدةُ والْتوَى المِسمار** ). Bu, her çıkışı olmayan işin pekiştirilmesi sırasında söylenir.

**قحب** : **اللّيث** : **قَحَب** **يَقْحُبُ** **قُحاباً** ve **قَحْباً**; öksürünce. Ve denir: onu **سُعالٌ قاحبٌ** tuttu. Ve Yemen ehli, yaşlı kadına **قَحْبة** adını verir. Dedi: ve **القَحْبُ** : ihtiyarın öksürüğüdür; ve köpeğin öksürüğüdür. **أبو عُبيد** , **أبي زيد**’den: develerin hastalıklarındandır **القُحابُ**; ve o, öksürüktür. Ve **قَحَبَ** **يقْحُبُ** **قَحْباً** ve **قُحَاباً**; ve aynı şekilde **نَحَبَ** **يَنْحِبُ**; ve o, **النُّحاب**’dır; ve **النُّحازُ** onun gibidir. Ve **اللّحيانيُّ** dedi: Araplar, sevmediğine, öksürünce der: **وَرْياً** ve **قُحاباً**; sevdiğine, öksürünce der: **عُمْراً** ve **شباباً**. Dedi: ve **القُحاب** : öksürüktür. Dedi: ve kocakarıya denir: **القحْبَةُ** ve **القحْمَةُ**; ve aynı şekilde, koyunun her yaşlı büyüğüne denir. Ve başkası dedi: fahişeye **قحْبَةٌ** denildi; çünkü o, cahiliye devrinde taliplerine **قُحابها** ile, yani öksürüğüyle, işaret ederdi. Ve **أبو زيد** dedi: **عجوز قَحْبَة** ve **شيخ قَحْب**; ve o, öksürüğün tuttuğu kimsedir. Ve başkası şu beyiti okudu:
شَيَّبَنِي قَبْل إِنَى وقْتِ الهَرَم
كلُّ عجوزٍ **قَحْبَة** فيها صَمَمْ
Ve denir: **بِتْنَ نساء يُقَحَّبْنَ**; yani öksürürler.

**قبح** : **أبو عُبيد** , **أبي عمرو**’dan: **قبحْتُ** onun yüzünü, hafifletilmiş (şekilde); ve **أقبَحْتَ** ey şu: çirkin bir şey getirdin. Dedim: **قبحْتُ** onun yüzünü demenin manası: ona “Allah onu çirkin kılsın” demendir; ve bu, yüce ve aziz olan Allah’ın şu sözündendir: ( **? لدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ القِيَ ? مَةِ هُمْ** ) ( **القَصَص : 42** ) yani uzaklaştırılmış, lanetlenmişlerdendir; ve bu, **القبْح**’tandır; ve o, uzaklaştırmadır. Ve Araplar der: **قبَحه الله** ve **وأُمًّا رَمعت به**; yani Allah onu uzaklaştırsın ve annesini de uzaklaştırsın. Ve **شمر** dedi: **أبو زيد** dedi: **قبَح الله فُلاناً قبْحاً وقُبُوحاً**; yani onu her hayırdan uzaklaştırdı ve uzak etti; köpeğin ve domuzun **قُبوح**’u gibi. Ve **الجَعْدِيُّ** dedi:
وليست بَشْوَهَاءَ مَقْبُوحَةٍ
تُوافي الدِّيارَ بوَجْهٍ غَبِرْ
Ve **أُسَيْدٌ** dedi: **المَقبُوحُ** : geri çevrilen ve kovulan kimsedir; **المَنْبُوحُ** : kendisine köpek misali vurulan kimsedir. Ve **عمَّار**’dan rivayet olundu ki, huzurunda **عائشَة** hakkında dil uzatan bir adama dedi: ( **اسْكتْ مَقْبُوحاً مَنْبُوحاً** ). Bu manayı istedi. Ve denir: **قبُح فُلانٌ يَقْبُح قَبَاحَةً وَقُبْحاً**; o hâlde o **قبيح**’tir; ve o, güzelliğin zıddıdır; her şeyde umumîdir. Ve hadiste: ( **لا تُقَبِّحُوا الوَجْهَ** ) ; manası: “çirkindir” demeyin; çünkü Allah onu suretledi; ve yarattığı her şeyi güzel yaptı. Ve denir: **قَبَحَ فُلان بَثْرَةً خَرَجَت بوجْههِ**; ve bu, onu patlatıp irinini çıkarınca olur. Ve kırdığın her şey, onu **قبَحتَه** olmuş olur. Ve **أبو العبّاس** , **ابن الأعرابي**’den rivayet etti ki dedi: denilir: **وقد اسْتَمْكَتَ العُدُّ فاقْبَحْهُ**; ve **العُدُّ** : çıbandır. Ve onun **استِمْكاتُه** : patlamaya yaklaşmasıdır. Ve **الليث** dedi: **القَبِيحُ** : dirsek kemiğinin ucu. Dedi: ve **الإبْرَة** : başka bir küçük kemiktir; başı büyük, geri kalanı ince; **بالقَبيح** ile birbirine geçirilmiş (sıkı)dır. Ve **أبو عُبَيْد** , **الأُمَوِيِّ**’den rivayet etti: denir: dirseğe kadar olan kısmın yarısına bitişik olan önkol kemiğine: **كِسْرُ قَبِيحٍ**; ve şu beyit okunmuştur:
ولَوْ كُنْتَ عَيْراً كُنْت عَيْرَ مَذَلَّةٍ
وَلَوْ كُنْت **كِسْراً** كُنْتَ **كِسْرَ قَبِيح**
Ve **المُنْذِريّ** bana, **أبي الهَيْثَم**’den haber verdi ki dedi: **القَبِيحُ** : dirseğe bitişik olan üst kol başıdır; **القَبِيح** ile **إبْرَة الذِّرَاع** arasında; ölçen kimse, onun yanından ölçer. Dedi: üst kol kemiğinin omuza bitişik olan ucu, etinin çokluğundan dolayı **الحَسَنَ** diye adlandırılır; alt taraf ise **القبيحُ**’tir. Ve **شَمِر** dedi: **الفَرّاءُ** dedi: **القَبِيحُ** : önkola bitişik olan üst kol başıdır; o, kemiklerin en az süngerimsi ve ilikli olanıdır. Ve önkol ucuna **الإبْرَةُ** denir. Ve şu beyit okunmuştur:
حَيْثُ تُلاَقي **الإبْرَةُ** **القَبِيحا**
Ve **الفرّاءُ** dedi: üst kolun altı: **القَبِيحُ**; üstü: **الحَسَنُ**. Ve ( **النَّوادر** )’de: **المُقَابَحَةُ** ve **المُكابَحةُ** : sövüşmedir. **أبو العبَّاس** , **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti: dedi: **القبَّاحُ** : yaşlı ayıdır. Ve **المَقَابِحُ** : ahlâktan çirkin görülen şeylerdir; ve **المَمَادِحُ** : ondan güzel görülen şeylerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والحاء وما يثلثهما)
(قحد)  القاف والحاء والدال كلمةٌ واحدة هي القَحَدَة: أصلُ السَّنام، والجمع قِحادٌ. وناقة مِقْحادٌ: ضخمة السَّنام.
(قحر)  القاف والحاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي القَحْر، يقال إنَّه الفحلُ المُسِنُّ على بقيّةٍ فيه وجَلَد. وقد يقال للرَّجُل. والقُحارِيَةُ مثل القَحْر.وامرأة قَحْرةٌ: مُسِنَّة.
(قحز)  القاف والحاء والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قَلَقٍ أو إقلاقٍ وإزعاج. من ذلك القَحْزُ، وهو الوَثَبَانُ والقَلَقُ. والقاحِزَات: الشدائد المُزعجات من الأمور.
قال ابنُ دريد([1]): القَحْزُ: أن يَرمِيَ الرّامي السّهمَ فيسقطَ بين يدَيه. قَحَزَ السَّهم قَحْزاً. قال:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
والقُحازُ: داء يصيبُ الغَنَم.
(قحط)  القاف والحاء والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على احتباسِ الخير، ثمّ يستعار. فالقَحْط: احتباس المطَر؛ أقَحطَ النّاسُ، إذا وقعوا في القَحْط. وأقْحَطَ الرّجلُ، إذا خالط أهلَه ولم يُنْزِل. وقَحْطانُ: أبو اليَمَن.
(قحف)  القاف والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في شيء وصلابة. يقال: القَحْف. شِدَّةُ الشُّرب. ويقولون: "اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])". والقاحف من المطر: الشَّديد يَقْحَفُ كلَّ شيء. ومن الباب القِحْف: العظم فوقَ الدِّماغ، والجمع أقحاف. وقحفتُه: ضرَبْتُ قِحفَه.
(قحل)  القاف والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على يُبْسٍ في الشيء وجفَاف. فالقَحَل: اليُبْس. والقاحل: اليابس، قَحَل يَقْحَل، وقَحِلَ يَقْحَل. وقَحَِلَ الشَّيخُ: يَبِس جلدُه على عَظْمِه. ورجلٌ قَحْلٌ وإنْقَحْلٌ. والقُحال: داءٌ يُصيب الغَنَمَ فتجفُّ جلودُها.
(قحم)  القاف والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تورُّدِ الشيءِ بأدنى جفاءٍ وإقدام. يقال: قَحَمَ في الأمور قُحُوماً: رمَى بنفسه فيها من غير دُرْبة. وقُحَمُ [الطَّرِيق([4])]: مصاعبه. ويقال: إنَّ المَقاحِيمَ من الإبل: التي تقتحم الشَّوْلَ من غير إرسال. والقَحْم: البَعير يُثْنِي ويُرْبِعُ في سنةٍ واحدة، فيُقْحِم سِنَّاً على سنّ. وقَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه، إذا رَماه. ويقولون: "إنَّ للخُصومة قُحَماً" أي إنَّها تقحِّم بصاحبها على ما لا يَهواه. والقُحْمة: السَّنة تُقحِم الأعرابَ بلادَ الرِّيف.
(قحو)  القاف والحاء والواو كلمةٌ واحدة. يقولون: القَحْو تأسيس الأُقحوان، وتقديره أُفْعُلاَن، ولو جعل في دواءٍ لقيل مَقْحُوٌّ، وجمعه الأقاحِي([5]).
والأُقحوانة: موضع.
(قحب)  القاف والحاء والباء كلمةٌ تدلُّ على سُعَال الخيل والإبل، وربما جُعِل للنَّاس.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 148).
([2]) البيت لرؤبة في ديوانه 64 والجمهرة واللسان (قحز).
([3]) النقاف، بكسر النون: القتال. وفي المجمل: "ثقاف"، صوابه في المقاييس واللسان (قحف، نقف) قال في (نقف): "ومن رواه: وغداً ثقاف فقد صحف".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) يقال بتشديد الياء وتخفيفها.

ـ

##### Türkçe

(قاف, حاء ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**قحد**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الدال** tek bir kelimedir; o da **القَحَدَة**’dir: hörgücün aslı; çoğulu **قِحادٌ**. Ve **ناقة مِقْحادٌ**: hörgücü iri.

(**قحر**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; o da **القَحْر**’dır; denilir ki o, kendisinde bir kalıntı ve dayanıklılık bulunduğu hâlde yaşlı damızlık erkektir. Ve erkeğe de denilebilir. Ve **القُحارِيَةُ** **القَحْر** gibidir. Ve **امرأة قَحْرةٌ**: yaşlı.

(**قحز**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; bir huzursuzluğa yahut huzursuz etmeye ve rahatsız etmeye delâlet eder. Bundan: **القَحْزُ**; o, sıçrayış ve huzursuzluktur. Ve **القاحِزَات**: işlerden rahatsız edici şiddetler.

İbn Düreyd([1]) dedi: **القَحْزُ**: okçunun oku atması da onun iki eli arasına düşmesidir. **قَحَزَ السَّهم قَحْزاً**. Dedi:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
Ve **القُحازُ**: koyuna isabet eden bir hastalık.

(**قحط**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الطاء** hayrın tutulmasına delâlet eden sahih bir asıldır; sonra ödünçlenir. Artık **القَحْط**: yağmurun tutulmasıdır; **أقَحطَ النّاسُ**: **القَحْط**’a düştükleri zaman. Ve **أقْحَطَ الرّجلُ**: ehliyle karışıp da indirmediği zaman. Ve **قَحْطانُ**: Yemen’in babası.

(**قحف**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الفاء** bir şeyde şiddete ve katılığa delâlet eden sahih bir asıldır. Denilir: **القَحْف**: içmenin şiddeti. Ve derler: "اليومَ **قِحافٌ** وغَداً **نِقافٌ**([3])". Ve yağmurdan **القاحف**: her şeyi **يَقْحَفُ** eden şiddetli olandır. Babdan: **القِحْف**: beynin üstündeki kemik; çoğulu **أقحاف**. Ve **قحفتُه**: onun **قِحف**’ini vurdum.

(**قحل**)  **القاف** ve **الحاء** ve **اللام** şeyde kuruluğa ve kuruluğa delâlet eden sahih bir asıldır. Artık **القَحَل**: kuruluk. Ve **القاحل**: kuru; **قَحَل يَقْحَل** ve **قَحِلَ يَقْحَل**. Ve **قَحَِلَ الشَّيخُ**: derisi kemiği üzerine kurudu. Ve **رجلٌ قَحْلٌ** ve **إنْقَحْلٌ**. Ve **القُحال**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; derileri kurur.

(**قحم**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الميم** en küçük bir kabalık ve atılganlıkla şeyin kızarmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Denilir: **قَحَمَ في الأمور قُحُوماً**: tecrübe olmaksızın kendisini onların içine attı. Ve **قُحَمُ** [**الطَّرِيق**([4])]: onun zorlukları. Ve denilir: develerden **المَقاحِيمَ**: salıverme olmaksızın **الشَّوْلَ**’a dalanlardır. Ve **القَحْم**: deve bir yılda iki yaşa ve dört yaşa girer; böylece bir dişi diş üzerine sokar. Ve **قَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه**: onu attığı zaman. Ve derler: "إنَّ للخُصومة **قُحَماً**" yani o, sahibini hoşlanmadığı şeye doğru daldırır. Ve **القُحْمة**: yıl; bedevileri kır ülkelerine daldırır.

(**قحو**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الواو** tek bir kelimedir. Derler: **القَحْو** **الأُقحوان**’ın tesisidir; takdiri **أُفْعُلاَن**’dır; eğer bir ilaca konulsa **مَقْحُوٌّ** denilirdi; çoğulu **الأقاحِي**([5])’dir.
Ve **الأُقحوانة**: bir yer.

(**قحب**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الباء** atların ve develerin öksürüğüne delâlet eden bir kelimedir; bazen insanlara da yapılır.
--------------ـــ
([1]) Cemhere (2: 148).
([2]) Beyit, divanında 64’te Ru’be’nindir; ve Cemhere ve Lisan (**قحز**).
([3]) **النقاف**; **النون**’un kesresiyle: savaş. Ve el-Mücmel’de: "**ثقاف**"; doğrusu el-Mekâyîs ve Lisan’da (**قحف**، **نقف**). (**نقف**)’te dedi: "Ve kim onu: وغداً **ثقاف** diye rivayet ettiyse, tashif etmiştir."
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([5]) **الياء**’ın şeddelenmesiyle ve hafifletilmesiyle denilir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ح ب
شيخ به قحاب‏.‏
وفرس وكلب به قحابٌ وهو السعال وقد قحب يقحب‏.‏
وتقول‏:‏ من القحاب أخذ اسم القحاب‏.‏
ويسمّى أهل اليمن المرأة‏:‏ القحبة ويقولون‏:‏ لا تثق بقول القحبة ولا تغترر بطول الصحبة‏.‏
وقاحبت المرأة وقحبت وتقحبت‏.‏

##### Türkçe

ق ح ب
Bir şeyhte **قحاب** vardır.
Bir atta ve köpekte de **قحابٌ** vardır; o, öksürüktür. Ve **قحب** eder, **يقحب** eder.
Ve dersin ki: **القحاب** ismi **القحاب**’dan alınmıştır.
Yemen ehli kadına **القحبة** adını verir ve derler ki: **القحبة**’nin sözüne güvenme ve uzun **الصحبة** ile aldanma.
Kadın **قاحبت** etti, **قحبت** etti ve **تقحبت** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قَحَبَ يَقْحُبُ قُحاباً وقَحْباً إِذا سَعَلَ؛ ويقال: أَخذه سُعالٌ قاحِبٌ. والقَحْبُ: سُعالُ الشَّيخ، وسُعال الكلب. ومن أَمراض الإِبل القُحابُ: وهو السُّعالُ؛ قال الجوهري: القُحابُ سُعال الخيل والإِبل، وربما جُعِل للناس. الأَزهري: القُحابُ السُّعال، فعَمَّ ولم يخصص. ابن سيده: قَحَبَ البعيرُ يَقْحُبُ قَحْباً وقُحاباً: سَعَلَ؛ ولا يَقْحُبُ منها إِلاَّ الناحِزُ أَو الـمُغِدُّ. وقَحَبَ الرجلُ والكلبُ، وقَحَّبَ: سَعَل. ورجل قَحْبٌ، وامرأَة قَحْبة: كثيرة السُّعال مع الـهَرَم؛ وقيل: هما الكثيرا السُّعال مع هَرَم أَو غير هَرَم؛ وقيل: أَصل القُحاب في الإِبل، وهو فيما سوى ذلك مستعار. وبالدابة قَحْبة أَي سُعال. وسُعال قاحبٌ: شديد.والقُحابُ: فساد الجَوْف. الأَزهري: أَهل اليمن يُسَمّون المرأَةَ الـمُسِنَّة قَحْبةٌ. ويُقال للعجوز: القَحْبةُ والقَحْمَةُ؛ قال: وكذلك يقال لكل كبيرة من الغنم مُسِنَّةٍ؛ قال ابن سيده: القَحْبةُ الـمُسنة من الغنم وغيرها؛ والقحْبةُ كلمة مولدة. قال الأَزهري: قيل للبَغِـيِّ قَحْبة، لأَنها كانت في الجاهلية تُؤْذِن \<ص:662>
طُلاَّبَها بقُحابها، وهو سُعالها. ابن سيده: القَحْبة الفاجرة، وأَصلُها من السُّعال، أَرادوا أَنها تَسْعُلُ، أَو تَتَنَحْنَحُ تَرمُزُ به؛ قال أَبو زيد: عجوز قَحْبةٌ، وشيخ قَحْبٌ، وهو الذي يأْخذه السُّعال؛ وأَنشد غيره: شَيَّبني قبلَ إِنَى وَقْتِ الـهَرَمْ، *  كلُّ عجوز قَحْبةٍ فيها صَمَمْ ويقال: أَتَينَ نساءٌ يَقْحُبنَ أَي يَسْعُلن؛ ويقال للشابّ إِذا سَعَل: عُمْراً وشَباباً، وللشيخ: وَرْياً وقُحاباً. وفي التهذيب: يقال للبغيضِ إِذا سَعَلَ وَرْياً وقُحاباً؛ وللـحَبِـيبِ إِذا سَعَل: عُمْراً وشَباباً.

##### Türkçe

**قَحَبَ** **يَقْحُبُ** **قُحاباً** ve **قَحْباً**: öksürdüğü zaman; ve denilir: Onu **سُعالٌ قاحِبٌ** (şiddetli bir öksürük) aldı.

Ve **القَحْبُ**: ihtiyarın öksürüğü ve köpeğin öksürüğü. Develerin hastalıklarından **القُحابُ**: o, öksürüktür; Cevherî dedi: **القُحابُ** atların ve develerin öksürüğüdür; bazen insanlar için de kılınır. Ezherî: **القُحابُ** öksürüktür; böylece genelledi ve tahsis etmedi.

İbn Sîde: **قَحَبَ** deve **يَقْحُبُ** **قَحْباً** ve **قُحاباً**: öksürdü; ondan ancak **الناحِزُ** yahut **الـمُغِدُّ** öksürür. Ve **قَحَبَ** adam ve köpek, ve **قَحَّبَ**: öksürdü.

Ve **رجل قَحْبٌ** ve **امرأَة قَحْبة**: ihtiyarlıkla birlikte çok öksürüklü; ve denildi: ikisi, ihtiyarlıkla yahut ihtiyarlık olmaksızın çok öksürüklüdür; ve denildi: **القُحاب**’ın aslı develerdedir; bunun dışındakinde ödünçtür. Ve binek hayvanda **قَحْبة**: yani öksürük. Ve **سُعال قاحبٌ**: şiddetli. Ve **القُحابُ**: iç boşluğun bozulması. Ezherî: Yemen ehli yaşlı kadına **قَحْبةٌ** adını verir. Ve kocakarıya denilir: **القَحْبةُ** ve **القَحْمَةُ**; dedi: ve yine yaşlı olan her büyük koyuna da denilir; İbn Sîde dedi: **القَحْبةُ** koyundan ve başkasından yaşlı olandır; ve **القحْبةُ** türetilmiş bir kelimedir. Ezherî dedi: fahişeye **قَحْبة** denildi; çünkü o cahiliyede taliplerine **قُحابها** (öksürüğü) ile, o da onun öksürüğü olmak üzere, bildirirdi.

İbn Sîde: **القَحْبة** fahişedir; ve onun aslı öksürüktendir; onun öksürdüğünü yahut boğaz temizlediğini, onunla işaret ettiğini kastettiler; Ebû Zeyd dedi: **عجوز قَحْبةٌ** ve **شيخ قَحْبٌ**; o, öksürüğün tuttuğu kimsedir; ve başkası şu beyti inşad etti:
Şeyb etti beni, ihtiyarlık vaktim gelmeden önce, * her **عجوز قَحْبةٍ** içinde sağırlık vardır

Ve denilir: **أَتَينَ نساءٌ يَقْحُبنَ** yani öksürürler; ve gence, öksürdüğü zaman, denilir: **عُمْراً وشَباباً**; ihtiyara: **وَرْياً وقُحاباً**. Ve Tehzîb’de: sevimsiz olana, öksürdüğü zaman, denilir: **وَرْياً وقُحاباً**; sevgili olana, öksürdüğü zaman: **عُمْراً وشَباباً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القحب: الشيخ المسن، والعجوز قحبة، و هو الذي يأخذه السعال قاله أبو زيد. وقد قحب كنصر يقحب قحبا وقحابا، بالضم، أي في الأخير، إذا سعل مثله قحب تقحيبا إذا سعل، ورجل قحب وامرأة قحبة: كثيرة السعال مع الهرم، وقيل: هما الكثيرا السعال مع هرم أو غير هرم. يقال: أخذه سعال قاحب أي شديد. والقحبة: الفاسدة الجوف من داء، من القحاب، وهو فساد الجوف. قال الأزهري: قيل للبغي قحبة؛ لأنها كانت في الجاهلية تؤذن طلابها بقحابها وهو سعالها. وعن ابن سيده: القحبة: الفاجرة. وأصلها من السعال، سميت لأنها تسعل أو تنحنح أي ترمز به، أو هي أي القحبة كلمة مولدة، وبه جزم الجوهري وغيره. وقال أبو هلال في كتاب الصناعتين: صار تسمية البغي المكتسبة بالفجور قحبة حقيقة، وإنما القحاب: السعال: وفي شفاء الغليل: العامة تسمي البغي قحبة. قال شاعرهم:
  وقـحـبة إذا رأى                      جمالها العلق سجد

  وبه قحبة، أي سعال. والقحب: سعال الشيخ، وسعال الكلب. ومن أمراض الإبل القحاب، وهو السعال. وقال الجوهري: القحاب: سعال الخيل والإبل، وربما جعل للناس. وفي التهذيب: القحاب: السعال. فعم ولم يخصص. وقال ابن سيده: قحب البعير يقحب قحبا وقحابا: سعل، ولا يقحب منها إلا الناحز أو المغد. وقحب لرجل والكلب. وقيل: أصل القحاب في الإبل، وهو فيما سوى ذلك مستعار. وبالدابة قحبة أي سعال. وفي التهذيب: أهل اليمن يسمون المرأة المسنة قحبة. ويقال للعجوز القحبة والقحمة وأنشد:
  شيبني قبل إنى وقت الهرم
  كل عجوز قحبة فيها صمم ثم قال: ويقال لكل كبيرة من الغنم مسنة. وقال ابن سيده: القحبة: المسنة من الغنم وغيرها. وفي الأساس: ويسمي أهل اليمن المرأة قحبة، ويقولون: لا تثق بقول قحبة، ولا تغتر بطول صحبة، انتهى. فلينظر مع كلام الأزهري. والمشهور عندنا الآن: به قحبة أي سعال. ويقال: أتين نساء يقحبن، أي يسعلن. ويقال للشاب إذا سعل: عمرا وشبابا. وللشيخ: وريا وقحابا. وفي التهذيب: يقال للبغيض إذا سعل: وريا وقحابا. وللحبيب إذا سعل: عمرا وشبابا. ثم إن هذه الترجمة عندنا مكتوبة بالسواد على الصواب، وفي بعض بالحمرة على أنها من زيادات المصنف على الجوهري، وليس كذلك.

##### Türkçe

**القحب**: yaşlı ihtiyar; yaşlı kadın **قحبة**’dir; ve o, öksürüğün kendisini tuttuğu kimsedir; bunu Ebû Zeyd söylemiştir. Ve (fiil olarak) **قحب** (Nasara vezninde) **يقحب** **قحبا** ve **قحابا** (ضم ile), yani sonunda, eğer onun gibi öksürürse; bunun gibi **قحب** (fiili) **تقحيبا** (masdarıyla) eğer öksürürse. Ve **رجل قحب** ve **امرأة قحبة**: ihtiyarlıkla birlikte çok öksüren; ve denildi ki: ikisi, ihtiyarlıkla veya ihtiyarlık olmaksızın çok öksürenlerdir. Denilir: onu **سعال قاحب** tuttu; yani şiddetli. Ve **القحبة**: bir hastalıktan dolayı içi bozulmuş olan; **القحاب**’dan (gelir); ve o, için bozulmasıdır. Ezherî dedi: fahişeye **قحبة** denildi; çünkü o, câhiliyyede taliplerini **قحاب**’ıyla, yani öksürüğüyle haberdar ederdi. İbn Sîde’den: **القحبة**: fâcire. Ve aslı öksürüktendir; adlandırıldı; çünkü o öksürür veya boğazını temizler; yani onunla işaret eder; yahut o, yani **القحبة**, türetilmiş bir kelimedir; Cevherî ve başkaları bununla kesin hüküm verdi. Ebû Hilâl, **كتاب الصناعتين**’de dedi: fuhuşla kazanım elde eden fahişenin **قحبة** diye adlandırılması hakikat oldu; hâlbuki **القحاب**: öksürük(tür). Ve **شفاء الغليل**’de: avam fahişeye **قحبة** adını verir. Şairleri dedi ki:
  Ve **قـحـبة**; onun güzelliğini yapışkan (şey) gördüğünde secde etti

Ve onda **قحبة** vardır; yani öksürük. Ve **القحب**: ihtiyarın öksürüğü ve köpeğin öksürüğü. Ve develerin hastalıklarından **القحاب** vardır; ve o, öksürüktür. Cevherî dedi: **القحاب**: atların ve develerin öksürüğü; ve bazen insanlara da kılınır. **التهذيب**’de: **القحاب**: öksürük. Böylece genelledi ve tahsis etmedi. İbn Sîde dedi: deve **قحب** eder, **يقحب** **قحبا** ve **قحابا**: öksürdü; ve ondan ancak **الناحز** veya **المغد** olan öksürür. Ve bir adam ve köpek için de **قحب** (denir). Ve denildi ki: **القحاب**’ın aslı develerdedir; ve bunun dışındakinde ödünçtür. Ve binek hayvanda **قحبة** vardır; yani öksürük. **التهذيب**’de: Yemen ehli yaşlı kadına **قحبة** derler. Ve yaşlı kadına **القحبة** ve **القحمة** denilir; ve şu (şiir) okunmuştur:
  Beni, ihtiyarlık vaktinden önce ağarttı
  Her yaşlı kadın **قحبة**; onda sağırlık vardır
Sonra dedi: her büyük koyuna, yaşlı (olana) denilir. İbn Sîde dedi: **القحبة**: koyundan ve başkasından yaşlı olan. **الأساس**’ta: Yemen ehli kadına **قحبة** adını verir; ve derler: bir **قحبة**’nin sözüne güvenme; ve uzun arkadaşlığa aldanma; bitti. Öyleyse Ezherî’nin sözüyle birlikte bakılsın. Ve şimdi bizde meşhur olan: onda **قحبة** vardır; yani öksürük. Ve denilir: **أتين نساء يقحبن**; yani öksürürler. Ve gence, öksürdüğünde denilir: **عمرا وشبابا**. Ve ihtiyara: **وريا وقحابا**. **التهذيب**’de: sevimsiz olana, öksürdüğünde denilir: **وريا وقحابا**. Ve sevgili olana, öksürdüğünde denilir: **عمرا وشبابا**. Sonra, şu da var ki: bu tercüme bizde doğru olarak siyahla yazılmıştır; ve bazısında kırmızıyla, musannifin Cevherî’ye yaptığı ziyadelerden olduğu üzere; hâlbuki öyle değildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَحَبَ
1 قَحَبَ ذ , aor. يَقْحُبُ, (S, ISd, O, Msb, K,) with damm, (S,) like يَكْتُبُ, (O,) the verb being of the class of نَصَرَ, (K,) inf. n. قُحَابٌ (S, * O, * K) and قَحْبٌ, (K,) both of the inf. ns. mentioned by ISd; (TA;) and ↓ قحّب, inf. n. تَقْحِيبٌ; (K;) He coughed; (S, ISd, O, K;) said of a camel, but only of one that has the disease termed نُحَاز, or such as is soft and plump; (ISd, TA;) and of a man, or of an old man, and of a dog: (TA:) or قُحَابٌ signifies the coughing of horses and of camels and sometimes of human beings: (S, O, TA:) or it is originally of camels, and metaphorically of others than camels: in the T it is expl. in a general manner, without restriction, as syn. with سُعَالٌ: (TA:) or قَحَبَ signifies سَعَلَ مِنْ لُؤْمِهِ [app. meaning he coughed by reason of his ungenerousness; as an ungenerous man is wont to do when a request is made to him]. (Msb.) [See also قُحَابٌ below.]

2 قَحَّبَ see the preceding paragraph.

قَحْبٌ
قَحْبٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]. (ISd, K.) -A2- And Attacked by coughing; (AZ, O, K;) applied in this sense to an old man. (O.) ― -b2- And, applied to a man, and so قَحْبَةٌ applied to a woman, Who coughs much, and is extremely aged, or old and infirm: or [simply] who coughs much, whether or not extremely aged or old and infirm. (TA.) ― -b3- The former signifies also Advanced in age; (O, K;) applied to an elder; like قَحْرٌ and قَحْمٌ: (O:) and the latter, aged, or extremely aged, or old and infirm, applied to a woman; (T, O, K, TA;) like قَحْمَةٌ: (T, TA:) and advanced in age as applied to a ewe or she-goat (T, ISd, TA) and other kind of animal: (ISd, TA:) and the people of El-Yemen thus name a woman advanced in age: (T, TA:) or they thus name a woman; and they say, لَا تَثِقْ بِقَوْلِ قَحْبَةٍ [Confide not thou in the saying of a woman]. (A, TA.) ― -b4- And the former, (A,) or the latter, (IDrd, O, K,) In a corrupt, or disordered, state of the interior of the body, (IDrd, A, O, K,) by reason of disease (دَآء), (IDrd, O, K,) or by reason of medicine (دُوَآء [app. a mistranscription for دَآء]). (So in a copy of the A.) ― -b5- And قَحْبَةٌ signifies also A prostitute, or fornicatress: (IDrd, T, ISd, O, Msb, K, TA:) accord. to IDrd, from the same word in the sense next preceding; (O, Msb;) but the Arabs knew not this appellation: (O:) or because, in the Time of Ignorance, the prostitute used to give permission to those who desired her by her coughing; (Az, TA;) or because she makes a sign by coughing, or by making a reiterated hemming in her throat: (ISd, Msb, K, TA:) or, (K, TA,) accord. to J (Msb, TA) and others, (TA,) it is post-classical: (S, O, Msb, K, TA:) but Ibn-Hilál says, in the Kitáb es-Siná'ateyn, that it is a proper [not a tropical] appellation of her who makes gain by prostitution: (TA:) the pl. is قِحَابٌ, like كِلَابٌ pl. of كَلْبَةٌ. (Msb.)

قَحْبَةٌ
قَحْبَةٌ ذ fem. of قَحْبٌ [q. v.] -A2- And A cough: [and so قُحَابٌ used as a simple subst.:] thus in the phrase بِهِ قَحْبَةٌ [In him is (i. e. he has) a cough]: (K, TA:) and thus in the phrase بِالدَّابَّةِ قَحْبَةٌ [In the beast, or horse or the like, is a cough]. (TA.)

قُحَابٌ
قُحَابٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v., and often used as a simple subst., like قَحْبَةٌ q. v.]. (ISd, K, &c.) ― -b2- And A corrupt, or disordered, state of the interior of the body. (IDrd, Msb, TA.) One says to him who is hated, (T, TA,) or to the elder, (TA,) وَرْيًا وَقُحَابًا [May God inflict upon thee an abscess, and a corrupt, or disordered, state of the interior of the body]: (T, TA:) and to him who is beloved, (T, TA,) or to the young man, (TA,) عَمْرًا وَشَبَابًا [May God grant thee continuance of life, and youthful vigour]. (T, TA.)

سُعَالٌ قَاحِبٌ
سُعَالٌ قَاحِبٌ ذ A vehement coughing. (K.)

##### Türkçe

**قَحَبَ**
1 **قَحَبَ** ذ, muzâri‘i **يَقْحُبُ**, (S, ISd, O, Msb, K,) damme ile, (S,) **يَكْتُبُ** gibi, (O,) fiil **نَصَرَ** babındandır, (K,) mastarı **قُحَابٌ** (S, * O, * K) ve **قَحْبٌ**’dur, (K,) ikisi de ISd’nin zikrettiği mastarlardandır; (TA;) ve ↓ **قحّب**, mastarı **تَقْحِيبٌ**; (K;) Öksürdü; (S, ISd, O, K;) deve hakkında söylenir, fakat ancak **نُحَاز** denilen hastalığı olan, yahut yumuşak ve semiz olan hakkında; (ISd, TA;) ve bir adam hakkında, yahut bir ihtiyar hakkında, ve bir köpek hakkında: (TA:) yahut **قُحَابٌ**, atların ve develerin öksürmesi ve bazen insanın öksürmesi demektir: (S, O, TA:) yahut aslı develerdendir, ve deve dışındakiler hakkında mecazen kullanılır: T’de, kayıt olmaksızın genel bir tarzda, **سُعَالٌ** ile eşanlamlı olarak açıklanmıştır: (TA:) yahut **قَحَبَ**, **سَعَلَ مِنْ لُؤْمِهِ** demektir [görünüşe göre mânâsı: cimriliğinden dolayı öksürdü; zira cimri adam kendisinden bir şey istendiğinde böyle yapar]. (Msb.) [Aşağıda **قُحَابٌ**’a da bak.]

2 **قَحَّبَ**: önceki paragrafa bak.

**قَحْبٌ**
**قَحْبٌ** ذ, 1’in mastarıdır [bk.]. (ISd, K.) -A2- Ve öksürük tarafından saldırıya uğramış; (AZ, O, K;) bu mânâda ihtiyara uygulanır. (O.) ― -b2- Ve, bir adama uygulandığında, ve böylece bir kadına uygulanan **قَحْبَةٌ**, Çok öksüren, ve pek yaşlı, yahut yaşlı ve zayıf olan: yahut [sadece] çok öksüren, pek yaşlı veya yaşlı ve zayıf olsun olmasın. (TA.) ― -b3- Birincisi ayrıca Yaşça ilerlemiş demektir; (O, K;) yaşlı kimseye uygulanır; **قَحْرٌ** ve **قَحْمٌ** gibi: (O:) ve ikincisi, yaşlı, yahut pek yaşlı, yahut yaşlı ve zayıf, kadına uygulanır; (T, O, K, TA;) **قَحْمَةٌ** gibi: (T, TA:) ve yaşça ilerlemiş, koyun veya keçiye (T, ISd, TA) ve başka hayvan türüne uygulanır: (ISd, TA:) ve Yemen halkı yaşça ilerlemiş kadına böyle ad verir: (T, TA:) yahut kadına böyle ad verirler; ve şöyle derler: **لَا تَثِقْ بِقَوْلِ قَحْبَةٍ** [**قَحْبَةٌ**’nin sözüne güvenme]. (A, TA.) ― -b4- Ve birincisi, (A,) yahut ikincisi, (IDrd, O, K,) hastalık sebebiyle ( **دَآء** ), (IDrd, O, K,) yahut ilaç sebebiyle ( **دُوَآء** [görünüşe göre **دَآء** için bir yanlış yazım]). (A’nın bir nüshasında böyle.) ― -b5- Ve **قَحْبَةٌ** ayrıca Fahişe, yahut zina eden kadın demektir: (IDrd, T, ISd, O, Msb, K, TA:) IDrd’ye göre, bir önceki mânâdaki aynı kelimeden; (O, Msb;) fakat Araplar bu lakabı bilmezdi: (O:) yahut çünkü Câhiliye devrinde fahişe, kendisini isteyenlere öksürmesiyle izin verirdi; (Az, TA;) yahut çünkü öksürmekle, yahut boğazında tekrarlı bir hırıltı çıkarmakla işaret eder: (ISd, Msb, K, TA:) yahut, (K, TA,) J’ye (Msb, TA) ve başkalarına göre, (TA,) bu, müteahhir (post-klasik)tir: (S, O, Msb, K, TA:) fakat İbn-Hilâl, Kitâb **es-Siná'ateyn**’de, bunun fuhuşla kazanç sağlayan kadının hakikî [mecazî olmayan] adı olduğunu söyler: (TA:) çoğulu **قِحَابٌ**’dır; **كِلَابٌ**’ın **كَلْبَةٌ**’nin çoğulu olması gibi. (Msb.)

**قَحْبَةٌ**
**قَحْبَةٌ** ذ, **قَحْبٌ**’un müennesi [bk.] -A2- Ve Bir öksürük: [ve böylece **قُحَابٌ** basit isim olarak kullanılır:] şu ibarede böyledir: **بِهِ قَحْبَةٌ** [Onda (yani onda vardır) bir öksürük]: (K, TA:) ve şu ibarede de böyledir: **بِالدَّابَّةِ قَحْبَةٌ** [Binek hayvanda, yahut atta ve benzerinde, bir öksürük vardır]. (TA.)

**قُحَابٌ**
**قُحَابٌ** ذ, 1’in mastarıdır [bk., ve çoğu kez **قَحْبَةٌ** gibi basit isim olarak kullanılır]. (ISd, K, vb.) ― -b2- Ve bedenin iç kısmının bozuk, yahut düzensiz, bir hâli. (IDrd, Msb, TA.) Nefret edilene, (T, TA,) yahut yaşlıya, (TA,) şöyle denir: **وَرْيًا وَقُحَابًا** [Allah sana bir apse ve bedenin iç kısmının bozuk yahut düzensiz bir hâlini musallat etsin]: (T, TA:) ve sevilen kimseye, (T, TA,) yahut genç adama, (TA,) **عَمْرًا وَشَبَابًا** [Allah sana ömür ve gençlik kuvveti versin]. (T, TA.)

**سُعَالٌ قَاحِبٌ**
**سُعَالٌ قَاحِبٌ** ذ, Şiddetli bir öksürme. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَحَبَ
قَحَبَ U ( n.ac. قَحْب 1 ,  قُحَاْب 24 ),
a.  Coughed; wheezed.

b.  [ coll. ], Was dissolute, profligate.

قَحَّبَ
قَحَّبَ II ,
a.  see I (a) .

قَحْب
قَحْب 1 ,
a.  Coughing; wheezing.

b.  Old, aged, infirm.

قَحْبَة
قَحْبَة 1t , ( pl. قِحَاْب 23 ),
a.  Cough.

b.  Prostitute, whore, harlot.

قَاْحِب
قَاْحِب 21 ,
a.  Violent, distressig ( cough ).

قُحَاْب
قُحَاْب 24 ,
a.  see 1t (a) .

b.  Disorder, disease, unsoundness.

##### Türkçe

قَحَبَ
**قَحَبَ** U (mastar: **قَحْب** 1, **قُحَاْب** 24),
a. Öksürdü; hırıltılı soludu.

b. [kolektif], sefih oldu, ahlâksız oldu.

قَحَّبَ
**قَحَّبَ** II,
a. I (a)’ya bak.

قَحْب
**قَحْب** 1,
a. Öksürme; hırıltılı soluma.

b. Yaşlı, ihtiyar, düşkün.

قَحْبَة
**قَحْبَة** 1t, (çoğulu: **قِحَاْب** 23),
a. Öksürük.

b. Fahişe, orospu, kaltak.

قَاْحِب
**قَاْحِب** 21,
a. Şiddetli, sıkıntı verici (öksürük).

قُحَاْب
**قُحَاْب** 24,
a. 1t (a)’ya bak.

b. Bozukluk, hastalık, sağlam olmama.
