# قحد (ق-ح-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ح - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والدال معهما
ق ح د، ح ق د، ق د ح، ح د ق، د ح ق، مستعملات
قحد:
القَحَدة: ما بينَ المأْنَتَيْن من شَحْم السَّنام. ناقةٌ مِقحاد: ضَخْمةُ القَحَدة، قال:
المُطْعِمُ القَوْمِ الخِفافِ الأَزوادْ		من كُلِّ كَوماءَ شَطُوطٍ مِقحادْ
حقد:
الحِقْدُ: الاسمُ، والحَقْدُ: الفِعلُ، حَقَدَ يَحقِدُ حَقْداً، وهو إمساكُ العَداوة في القلب والتَرَبُّصُ بفُرصتها.
قدح:
القَدّاح: مُتَّحِذُ الأقداح، وصنَعْتُه القِداحة. والقدّاح: أرْادٌ رَخْصةٌ من الفِسْفِسة، والواحد قَدّاحة. وأراد بالأَرآد جمعَ رُؤد وهو نَعْمةُ الشَّباب وغَضارتُه وأوَّليَّتُه ورَوْنَقُه. والمِقْدَح: الحديدة التي يُقْدَحُ بها. والقدّاح: الحَجَر الذي تُورَى منه النّارُ، قال روبة:
والمَرْوَ ذا القَدّاحِ مَضبُوَح الفِلَقْ
والقَدْحُ: فِعلُ القادِحِ بالزَّنْد وبالقدّاح ليُوري. والقَدْح: أُكّالٌ يَقَع في الشَّجَر وفي الأسنان. والقادِحةُ: الدُودة التي تأكُلُ الشَجَرَة والسِنَّ، قال اَلطِرِمّاح:
بَريٌء من العَيْبِ والقادِحهْ
وقال جميل:
رَمَى اللهُ في عَيْنَيْ بُثَيْنَةَ بالقَذَى		وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِحِ

القِدْحة: اسم مُششتَقٌّ من الاقتداح بالزَّنْد. وفي الحديث: لو شاءَ اللهُ لجَعَلَ للنّاس قِدْحة ظُلْمةٍ كما جَعَلَ لهم قِدْحَة نورٍ. والإنسانُ يقتَدِحُ الأمرَ إذا نَظَرَ فيه ودَبَّر، قال عمرو بن العاص:
يا قاتَلَ اللهُ وَرْدانـاً وقِـدحـتَـه		أبدى لعمرُكَ ما في النفس وَردانُ
والقَديحُ: ما يَبْقَى في أسفل القِدْر فيُعْرَف بجَهْد، قال النابغة:
يَظَلُّ الإِماءُ يَبْتَدِرْنَ قَديحَهـا		كما ابتدَرَتْ كلبٌ مياهَ قراقِر
والمِقْدَحة: المِغرفة. والقِدْح: السَّهْمُ قبل أن يُراش ويُنصَل، وجمعُه قِداح.
حدق:
حَدَقَةُ العَيْن في الظاهر هي سواد العَيْن، وفي الباطن خَرَزَتُها، وتَجْمَع على حَدَق وحِداق أيضاً، قال أبو ذؤيب:
فالعَيْنُ بعدَهُمُ كأنَّ حِداقَها سُمِلَتْ		بشَوْكٍ فهـي عُـورٌ تـدْمَـعُ
والحديقةُ: أرضٌ ذاتُ شَجَر مُثْمِر، والجميع: الحَدائق. والحديقة من الرياض: ما أَحدَقَ بها حاجِزٌ أو أرضٌ مُرتفعة، قال عنترة:
فَتَرْكنَ كلَّ حَديقةٍ كالدِرْهَم
يعني في بَياضه واستدارته. والتَحديقُ: شدَّة النَظَر. وكُلُّ بشيءٍ استدارَ بشيءٍ فقد أَحدَقَ به.
دحق:
الدَّحْقُ: أن تقصُرَ يَدُ الرجُل وتناولُه عن الشَّيء، تقول: دَحَقْتُ يدَه عنه. وتقول: أدحَقَه الله: أي باعَدَه عن كلِّ خيَر. ورجل دَحيق مُدْحَق: مُنَحًّى عن الناس والخير، قال يصف العَيْرَ المغلُوب:
والدحيقَ العاملا
يَعني الذي قد أُخرجَ عن الحميرز تقول: دَحَقَتِ الرَّحِمُ: إذا رَمَتْ بالماء ولم تقبَلْه، قال النابغة:
لم يُحرمَوا حُسنَ الغذاء وأُمُّهُمْ		دَحَقَتْ عليك بناتقٍ مِذكـارِ
يَعني بامرأةٍ ناتقٍ مِذكارٍ. وقولُه: دَحَقَتْ عليك: فَضَلَتْ عليك بأولادٍ، أي على الذي يُفاخره.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الدال** onlarla birlikte
**ق ح د**، **ح ق د**، **ق د ح**، **ح د ق**، **د ح ق**، kullanılanlar

**قحد**:
**القَحَدة**: hörgücün yağından iki **مأْنَة** arasındaki şey. **ناقةٌ مِقحاد**: **القَحَدة**’si iri olan. Dedi ki:
Hafif azıklı kavmi doyuran,
Her bir **كَوماءَ** **شَطُوطٍ** **مِقحاد**’dan.

**حقد**:
**الحِقْدُ**: isimdir; **الحَقْدُ**: fiildir. **حَقَدَ يَحقِدُ حَقْداً**: kalpte düşmanlığı tutmak ve onun fırsatını kollamaktır.

**قدح**:
**القَدّاح**: **الأقداح** yapan; onun sanatı **القِداحة**’dır. Ve **القدّاح**: **الفِسْفِسة**’den ucuz **أرْاد**’dır; teki **قَدّاحة**’dır. **الأَرآد** ile, **رُؤد**’un çoğulunu kastetti; o da gençliğin yumuşaklığı, tazeliği, ilkliği ve parlaklığıdır. Ve **المِقْدَح**: onunla **يُقْدَحُ** edilen demirdir. Ve **القدّاح**: ondan ateş çıkarılan taştır; Rوبة dedi ki:
Ve **المَرْوَ** ki **القَدّاح** sahibidir, yarılmış parçalı.

Ve **القَدْحُ**: **القادِح**’in **الزَّنْد** ile ve **القدّاح** ile ateş çıkarmak için yaptığı fiildir. Ve **القَدْح**: ağaçta ve dişlerde bulunan bir yiyicidir. Ve **القادِحةُ**: ağacı ve dişi yiyen kurtçuktur; **اَلطِرِمّاح** dedi ki:
Ayıptan ve **القادِحهْ**’den beri.
Ve Cemîl dedi ki:
Allah, **بُثَيْنَة**’nin iki gözüne **القَذَى** ile,
Ve onun azı dişlerinin beyazlarında **القَوادِحِ** ile attı.

**القِدْحة**: **الزَّنْد** ile **الاقتداح**’tan türemiş bir isimdir. Hadiste: Allah dileseydi, insanlar için bir **قِدْحة** karanlık yapardı; onlar için bir **قِدْحَة** nur yaptığı gibi. Ve insan, bir işe baktığında ve tedbir ettiğinde işi **يقتَدِحُ** eder. Amr b. el-Âs dedi ki:
Allah **وَرْدانـاً**’ı ve onun **قِـدحـتَـه**’sini kahretsin;
Ömrüne yemin olsun, **وَردانُ** nefiste olanı ortaya koydu.

Ve **القَديحُ**: tencerenin dibinde kalan, güçlükle bilinen şeydir. Nâbiga dedi ki:
Cariyeler onun **قَديحَهـا**’sına koşuşup yarışırlar,
Tıpkı Kelb’in **قراقِر** sularına koşuşup yarışması gibi.

Ve **المِقْدَحة**: kepçedir. Ve **القِدْح**: tüylendirilip demirlenmeden önce oktur; çoğulu **قِداح**’tır.

**حدق**:
**حَدَقَةُ العَيْن** dışta gözün siyahlığıdır; içte ise onun boncuğudur. **حَدَق** ve **حِداق** üzerine de toplanır. Ebû Züeyb dedi ki:
Göz, onlardan sonra sanki onun **حِداقَها**’sı sürmelenmiş,
Dikenle; o yüzden o kördür, yaşarır.

Ve **الحديقةُ**: meyveli ağaçlı bir arazidir; hepsi: **الحَدائق**. Ve bahçelerden **الحديقة**: onu bir engelin kuşattığı yahut yüksek bir arazinin (kuşattığı) şeydir. Antara dedi ki:
Her bir **حَديقةٍ**’yi dirhem gibi bırakırlar.
Onun beyazlığında ve yuvarlaklığında demektir. Ve **التَحديقُ**: bakışın şiddetidir. Ve her kim bir şeyle bir şeyin etrafını yuvarlakça kuşatırsa, ona **أَحدَقَ** etmiştir.

**دحق**:
**الدَّحْقُ**: erkeğin elinin ve uzanışının şeyden kısa kalmasıdır; dersin ki: **دَحَقْتُ يدَه عنه**. Ve dersin ki: **أدحَقَه الله**: yani onu her hayırdan uzaklaştırdı. Ve **رجل دَحيق مُدْحَق**: insanlardan ve hayırdan uzaklaştırılmıştır. Yenilmiş yaban eşeğini vasfederken dedi ki:
Ve **الدحيقَ العاملا**.
Yani eşeklerden çıkarılmış olan. Dersin ki: **دَحَقَتِ الرَّحِمُ**: suyu attığında ve onu kabul etmediğinde. Nâbiga dedi ki:
Güzel gıdadan mahrum edilmediler; hâlbuki anneleri,
Sana **ناتقٍ مِذكـارِ** ile **دَحَقَتْ**.
Yani **ناتقٍ مِذكارٍ** bir kadınla. Ve onun sözü: **دَحَقَتْ عليك**: sana evlatlarla üstün geldi; yani onunla övündüğü kimseye karşı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَحَدَةُ: أصل السنام، والجمع قِحادٌ. وناقةٌ مِقْحادٌ: ضخمةُ السنام. وقد أقْحَدَتِ الناقةُ. وبكرةٌ قَحْدَةٌ، وأصله قَحِدَةٌ، فسكّنت. والقَمَحْوُدَةُ: بزيادة الميم: ما خلف الرأس، والجمع قَماحِدُ.

##### Türkçe

**القَحَدَةُ**: hörgücün dibi; çoğulu **قِحادٌ**. Ve **ناقةٌ مِقْحادٌ**: hörgücü iri olan (dişi deve). Ve muhakkak ki dişi deve **أقْحَدَتِ**. Ve **بكرةٌ قَحْدَةٌ**; aslı **قَحِدَةٌ** idi de sükûnlandı. Ve **القَمَحْوُدَةُ**: **الميم**’in artırılmasıyla: başın arkası; çoğulu **قَماحِدُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والدال
حقد ، حدق ، قدح ، قحد ، دحق : مستعملات .
قحد : قال الليث : القَحَدَةُ : ما بين المأْنَتَيْن من شَحْم السنام . وناقَةٌ مِقْحَاد : ضخمة القَحَدَة وأنشد : مِن كلِّ كَوْمَاءَ شَطُوطٍ مِقْحَادْ أبو عُبَيد عن الأصمعيِّ : المِقْحَاد : النَّاقةُ العظيمة السَّنام : ويقال للسَّنام : القَحَدَة ، قال : والشَّطُوطُ : العظيمة جَنْبَتَي السَّنَام . ثعلب عن ابن الأعرابيِّ قال : المَحْقِدُ
والمَحفِدُ والمحْتدُ والمَحْكِدُ كله الأصل ، قلت : وليس في ( كتاب أبي تُرَاب ) المَحْقِد مع المَحْتِد وذُكر عن ابن الأعرابي : المَحْفِدُ : أصل السَّنامِ بالفاء وعن أبي نَصْر مثله . شمر عن ابن الأعرابي : القَحَّاد : الرجل الفَرْدُ الذي لا أخ له ولا ولد . ويقال : واحدٌ قاحِدٌ وصَاخِدٌ وهو الصُّنْبُور . قلت : وروى أبو عمرو عن أبي العباس هذا الحرف بالفاء فقال : واحِدٌ فَاحِدٌ ، قلت : والصوابُ ما روى شمر عن ابن الأعرابي . أبو عُبيد : قَحَدت النَّاقة وأقْحَدَتْ : صارت مِقْحَاداً . حقد : شمر عن ابن الأعرابي : حَقِدَ المَعْدِنُ وأَحْقَدَ إذا لم يَخْرُجْ منه شيء وذهبت منالَتُه . الليث : الحِقْد : إمساكُ العداوة في القلب والتَربُّص بِفُرْصتها ، تقولُ : حقَد يَحْقِدُ على فلان حَقْداً فهو حاقِدٌ فالحَقْدُ الفعل ، والحِقْدُ الاسم . قلت : ويقال : رجل حَقودٌ . ومَعْدِن حاقِدٌ إذا لم يُنل شيئاً . وجَمْع الحِقْد أحْقَادٌ . قدح : الليث : القَدَحُ : من الآنية معروف . وجمعه أَقْدَاحٌ ، ومُتَّخِذه القَدَّاح ، وصناعتُه القِداحةُ . والقِدْحُ : قِدْح السَّهْم وجَمْعُه قِداح ، وَصانِعُه قَدَّاح أيضاً . قال : والْقَدَّاح : أُرْآدٌ رَخْصة من الفِسْفِسَة . الواحدة قَدَّاحة . قال والقَدَّاح : الحجر الذي يُورَى منه النار . وقال رُؤْبة : والْمَرْوَذَ القَدّاح مَضْبوحَ الفِلَق والقَدْحُ : قَدحُك بالزنْد وبالْقَدَّاحِ لِتُورِي والمِقْدَح : الحديدة التي يُقْدَح بها . والقَدْحُ : فِعْلُ القادح ، وقد قَدَحَ يَقْدَحُ ، وقال الأصمعي : يقال للتي تُضْرب فيخرج منها النارُ قَدّاحة . وقال الليث : القَدْح : أُكَالٌ يقع في الشجر والأسنان . والقادِحة : الدُّودَة التي تأكل الشجر والسِّنَّ ، تقول : قد أسْرَعت في أسنانه القَوادِح ، وقال الأصمعي : يقال : وقع القادحُ في خشبة بَيتِه يعني الآكل . ويُقال : عودٌ قد قُدح فيه إذا وَقع فيه القادحُ ، وقال جميل : رمى الله في عَيْنَي بُثَيْنَةَ بالقَذَى وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِح وقال الليث : القِدْحَةُ : اسم مشتقٌ مِن اقتداح النار بالزنْد . وفي الحديث : ( لو شاء الله لجعل للنَّاسِ قِدْحَةَ ظُلْمَة كما جعل لهم قِدحة نُور ) . قال : والإنسان يَقْتَدِحُ الأمرَ إذا نظر فيه وَدَبَّرَه ، ويروى هذا البيتُ لعمرو بن العاص : يا قاتَل الله وَرْدَاناً وقِدْحَتَه أَبْدَى لعَمْرُكَ مافي النفس وَرْدَانُ وَوَرْدَان : غُلاَمٌ كان لعمرو بن العاص وكان حَصِيفاً ، فاسْتشارَه عَمْرو في أمر عليّ ح وأمر مُعاوية ، فأجابه وَرْدَان بما كان في نفسه ، وقال له : الآخرةُ مع علِيّ
والدنيا مع معاوية ، وما أراك تختار على الدنيا ، فقال عمرو : هذا البيت . ومن رواه : وقَدْحَتَه أَرَاد به مَرَّة واحِدَة . وقال الليث : القَدِيحُ : ما يبقى من أسفل القِدْر فيُغْرَفُ بجهد . وقال النابغةُ : فظل الإمَاءُ يَبْتَدِرْنَ قدِيحَها كما ابْتَدَرَتْ كَلْبٌ مياه قَراقِر وقال الأصمعي : يقال : قَدَحَ يَقْدَحُ قَدْحاً إذا ما غَرَف . ويقال : أعْطِني قُدْحَةً من مَرقتك أي غُرفة . والمِقْدحُ : ما يُغْرَفُ به ، وأنشد . لنَا مِقْدَحٌ منها وللجَارِ مِقْدح . ويقال : هو يَبْذُل قَدِيح قِدْرِه يعني ما غُرِف منها ، قال : والمِقْدحَة : المِغْرفة . قال : ويقال : قَدَحَ في القِدْح يَقْدَحُ وذلك إذَا خَزَقَ في السَّهْم بِسِنْخ النّصْل . وفي الحديث ( أَنَّ عُمَر كان يُقَوِّمُهُم في الصفّ كما يُقوِّمُ القَدَّاح القِدْحَ ) . قال : وأول ما يُقطع السهمُ ويُقْتَضَبُ يُسمى قِطْعاً ، والجميع الْقُطُوعُ ، ثم يُبْرَى فَيسمّى بَرِيّاً ، وذلك قبل أن يُقَوَّمَ ، فإذا قُوِّم وأنَّى له أن يُرَاش ويُنْصَل فهو القِدْح ، فَإِذَا رِيشَ ورُكِّبُ نَصْلُه صار سهماً . الأصمعي : قَدَّح فلانٌ فرسَه إذا ضَمَّره فهو مُقْدَّح . وَقَدَّحَت عَيْنُه إذا غارَتْ فهي مُقَدَّحَة . وقال أبو عُبيدة : ويقال : قَدَحَ في سَاقه إذا ما عَمِل في شيء يكرهه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : تقول : فلان يَفُتُّ في عَضُد فلان ويَقْدَح في ساقه . قال : والعَضُد : أَهلُ بَيْته ، وسَاقُه : نَفسُه . وأما قول الشاعر : ولأنْت أَطْيَشُ حين تَغْدو سادِراً رَعِشَ الجَنَانِ من الْقَدُوحِ الأقْدَح فإنه أراد قول العرب : هو أَطْيَشُ من ذباب وكل ذباب أقدحُ ، ولا تراهُ إلا وكأنه يقدَحُ بيديه ، كما قال عنترة : هَزِجاً يَحُكُّ ذِرَاعه بذراعه قَدْحَ المُكِبّ على الزِّناد الأَجْذَم ويقال في مَثَل : ( صَدَقني وَسْمُ قِدْحه ) أي قال الحقَّ . قال أبو زيد : ويقولون : أبصِرْ وَسْمَ قِدْحِك أي اعْرِف نفسك وأنشد : ولَكن رَهْطُ أُمِّكَ من شُيَيْم فأبْصِرْ وَسمِ قِدْحِكَ في القِدَاح وقال أبو زيد : من أَمْثالهم ( إِقْدَحْ بِدِفْلَى في مَرْخ ) . مثل يُضْرَب للرجل الأديب الأريب ، قلت : وزنادُ الدِّفْلَى والْمَرخ كثيرة النار لا تَصْلِد . أبو عُبيد قال : القَادِحُ الصَّدْعُ في العود . حدق : قال الليث : الْحَدقُ : جماعة الحَدَقَةَ ، وهي في الظاهر سوادُ العيْنِ ، وفي الباطن خَرَزَتُها وتُجمعُ على الحِدَاقِ . وقال أبو ذُؤَيْب : فالعين بعدهم كأن حِدَاقها وقال غير الليث : السواد الأَعْظَمُ في العين هو الحَدَقة والأصغر هو النّاظِرُ وفيه إنسان العَيْنِ ، وإنما النَّاظر كالمِرْآةِ إذا استقْبَلْتَها
رأيت فيها شَخْصَك . وقال الفرَّاء في قول الله : ( وَنَخْلاً وَحَدَآئِقَ غُلْباً ) ( عَبَسَ : 30 ) قال : كل بستان كان عليه حائِطٌ فهو حديقة وما لم يكن عليه حائط لم يُقَلْ له حَدِيقة . وقال الزَّجّاج : الحدائقُ : البساتين والشجر المُلْتَفّ ، وقال الليث : الحَدِيقة : أرض ذات شجر مثمر ، والحديقة من الرياض : كل رَوْضَة قد أَحْدَقَ بها حاجز أو أرض مُرْتَفِعة . وقال عَنْتَرَةُ : فَتَرَكْنَ كل حَدِيقةٍ كالدرهم قال : وكل شيء اسْتدار بشيء فقد أَحْدَق به ، وتقول : عليه شامةٌ سَوْداءُ قد أَحْدَقَ بها بياض . قال : والتَّحْدِيق : شدة النظر . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للباذِنْجَان الحَدَقُ وَالمَغْدُ . غيره : حَدَقَ فُلانٌ الشيء بِعَيْنِه يَحْدِقُه حَدْقاً إذا نظر إليه ، وَحَدَقَ الميِّتُ إذا فتح عيْنه وطرِف بها ، والحُدُوق : المصدر ، ورأيت المَيِّتَ يَحْدِقُ يَمْنَةً ويَسْرَةً أي يفتح عَيْنيه ويَنْظُر . وقال ابن شميل : حَدِيقُ الرَّوْضِ : ما أَعْشَبَ به والتَفّ . يقال : رَوْضَة بني فلان ما هي إلا حديقةٌ ما يجوز فيها شيء ، وقد أَحْدَقَتِ الرَّوْضَةُ عُشْباً ، وإذا لم يكن فيها عُشْبٌ فهي رَوْضَة . والحديقةُ : أرْض ذات شجر مُثْمِر . وكل شيء أحاط بشيء فقد أَحْدَقَ به . دحق : العرب تسمي العَيْر الذي غلب على عانَته دَحِيقاً . وقال ابن المُظفَّر : الدَّحْقُ : أن تَقصُر يَدُ الرَّجُل وتناوُلُه عن الشيء ، تقول : دَحَقْتُ يَدَ فُلان عن فلان ، وقد أَدْحَقَه الله أي باعده عن كل خَيْر ، ورجل دَحِيق مُدْحَق : مُنحّى عن النَّاس والخَيْر . قال : وَدَحَقَت الرَّحم إذا رَمَتْ بالماء فلم تقبله . وقال النَّابِغَة : دَحَقت عليك بِناتقٍ مِذْكارِ الأصمعي : الدَّحُوق من الإبل : التي يخرج رَحِمُها بعد نِتَاجِها . وقال ابن هانىء : الدَّاحِق من النساء : المُخْرِجَةُ رَحِمَها شَحْماً ولحماً . رواه شمر . وقال الأصمعي : تقول العربُ : قَبَّحَه الله وأمًّا رَمَعَتْ به ، ودَحَقَتْ به ، ودَمصت به ، بمعنى واحد . عمرو عن أبيه قال : الدَّحُوقُ من النِّسَاء : ضدُّ المَقَاليت وهنَّ المُتْمِئات .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الدال**

**حقد** ، **حدق** ، **قدح** ، **قحد** ، **دحق** : kullanımdadırlar.

**قحد** : **الليث** dedi: **القَحَدَةُ**: hörgücün yağından iki **مأْنَة** arasındaki şeydir. Ve **ناقَةٌ مِقْحَاد**: **القَحَدَة**’si iri olan (dişi deve). Ve şu beyti okudu:
مِن كلِّ كَوْمَاءَ شَطُوطٍ مِقْحَادْ
**أبو عُبَيد** **الأصمعيِّ**’den: **المِقْحَاد**: hörgücü büyük olan dişi devedir. Ve hörgüce **القَحَدَة** denir, dedi. Dedi: **الشَّطُوطُ**: hörgücün iki yan tarafı büyük olan (deve). **ثعلب** **ابن الأعرابيِّ**’den dedi: **المَحْقِدُ**
ve **المَحفِدُ** ve **المَحْتدُ** ve **المَحْكِدُ** hepsi asıldır. Dedim: ( **كتاب أبي تُرَاب** )’da **المَحْقِد** , **المَحْتِد** ile birlikte yoktur; ve **ابن الأعرابي**’den zikredildi: **المَحْفِدُ**: **الفاء** ile, hörgücün kökü. Ve **أبي نَصْر**’dan da bunun benzeri. **شمر** **ابن الأعرابي**’den: **القَحَّاد**: kardeşi ve çocuğu olmayan tek adam. Ve denir: **واحدٌ قاحِدٌ** ve **صَاخِدٌ**; o da **الصُّنْبُور**’dur. Dedim: **أبو عمرو** **أبي العباس**’tan bu harfi **الفاء** ile rivayet etti de şöyle dedi: **واحِدٌ فَاحِدٌ**. Dedim: doğru olan, **شمر**’in **ابن الأعرابي**’den rivayet ettiğidir. **أبو عُبيد**: **قَحَدت** dişi deve ve **أقْحَدَتْ**: **مِقْحَاداً** oldu.

**حقد** : **شمر** **ابن الأعرابي**’den: **حَقِدَ** maden ve **أَحْقَدَ**; eğer ondan bir şey çıkmaz ve ondan elde edilişi giderse. **الليث**: **الحِقْد**: kalpte düşmanlığı tutmak ve onun fırsatını kollamak; dersin ki: **حقَد يَحْقِدُ** falana karşı **حَقْداً**; o hâlde o **حاقِدٌ**’dir; böylece **الحَقْدُ** fiildir, **الحِقْدُ** isimdir. Dedim: ve denir: **رجل حَقودٌ**. Ve **مَعْدِن حاقِدٌ**: eğer ondan bir şey elde edilmezse. Ve **الحِقْد**’in çoğulu **أحْقَادٌ**’dır.

**قدح** : **الليث**: **القَدَحُ**: kaplardan, bilinen (bir kap). Çoğulu **أَقْدَاحٌ**; onu yapan **القَدَّاح**; sanatı **القِداحةُ**. Ve **القِدْحُ**: okun **قِدْح**’ı; çoğulu **قِداح**; onu yapan da yine **قَدَّاح**. Dedi: ve **الْقَدَّاح**: **الفِسْفِسَة**’den ucuz **أُرْآد**’dır. Tekili **قَدَّاحة**. Dedi: ve **القَدَّاح**: kendisinden ateş çıkarılan taştır. Ve **رُؤْبة** dedi:
والْمَرْوَذَ القَدّاح مَضْبوحَ الفِلَق
Ve **القَدْحُ**: ateş çıkarmak için **الزَّنْد** ile ve **الْقَدَّاحِ** ile senin vurmandır. Ve **المِقْدَح**: kendisiyle ateş çıkarılan demir parçadır. Ve **القَدْحُ**: **القادح**’ın fiilidir; ve gerçekten **قَدَحَ يَقْدَحُ**. **الأصمعي** dedi: kendisine vurulan ve ondan ateş çıkan şeye **قَدّاحة** denir. Ve **الليث** dedi: **القَدْح**: ağaçta ve dişlerde meydana gelen bir yenik/çürüme. Ve **القادِحة**: ağacı ve dişi yiyen kurtçuktur; dersin ki: dişlerinde **القَوادِح** hızlandı. Ve **الأصمعي** dedi: denir ki: **وقع القادحُ في خشبة بَيتِه**; yani yiyen (kurt). Ve denir: içinde **القادحُ** vuku bulduysa **عودٌ قد قُدح فيه**. Ve **جميل** dedi:
رمى الله في عَيْنَي بُثَيْنَةَ بالقَذَى
وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِح
Ve **الليث** dedi: **القِدْحَةُ**: **الزَّنْد** ile ateş çıkarma (**اقتداح**)dan türemiş bir isimdir. Ve hadiste: ( لو شاء الله لجعل للنَّاسِ **قِدْحَةَ ظُلْمَة** كما جعل لهم **قِدحة نُور** ). Dedi: ve insan, bir işi incelediğinde ve onu tedbir ettiğinde işi **يَقْتَدِحُ**. Ve bu beyit **عمرو بن العاص**’a rivayet olunur:
يا قاتَل الله وَرْدَاناً وقِدْحَتَه
أَبْدَى لعَمْرُكَ مافي النفس وَرْدَانُ
Ve **وَرْدَان**: **عمرو بن العاص**’ın bir kölesiydi ve akıllıydı; **عَمْرو** onu **عليّ** ح işi ve **مُعاوية** işi hakkında danıştı; **وَرْدَان** ona kendi nefsinde olanla cevap verdi ve ona dedi: âhiret **علِيّ** ile, dünya **معاوية** ile; ve seni dünyanın üzerine (başka bir şeyi) seçer görmüyorum. Bunun üzerine **عمرو**: bu beyti (söyledi). Ve kim onu **وقَدْحَتَه** diye rivayet ettiyse, onunla bir tek seferi kastetti. Ve **الليث** dedi: **القَدِيحُ**: tencerenin altından kalan; güçlükle kepçelenir. Ve **النابغةُ** dedi:
فظل الإمَاءُ يَبْتَدِرْنَ قدِيحَها
كما ابْتَدَرَتْ كَلْبٌ مياه قَراقِر
Ve **الأصمعي** dedi: **قَدَحَ يَقْدَحُ قَدْحاً** denir; eğer kepçeledi ise. Ve denir: çorbadan bana bir **قُدْحَةً** ver; yani bir kepçe dolusu. Ve **المِقْدحُ**: kendisiyle kepçelenen şeydir. Ve şu beyti okudu:
لنَا مِقْدَحٌ منها وللجَارِ مِقْدح
Ve denir: o, tenceresinin **قَدِيح**’ini bağışlar; yani ondan kepçeleneni. Dedi: ve **المِقْدحَة**: kepçedir. Dedi: ve denir: okta, **النّصْل**’ın **سِنْخ**’ı ile deldiği zaman, **قَدَحَ في القِدْح يَقْدَحُ**. Ve hadiste: ( أَنَّ عُمَر كان يُقَوِّمُهُم في الصفّ كما يُقوِّمُ **القَدَّاح** **القِدْحَ** ). Dedi: okun ilk kesilip yontulanına **قِطْعاً** denir; hepsi **الْقُطُوعُ**. Sonra yontulur da **بَرِيّاً** diye adlandırılır; bu, doğrultulmadan öncedir. Doğrultulunca ve ona tüy takılıp uç takılması mümkün olunca o **القِدْح**’tır; tüy takılıp ucu yerleştirilince ok (**سهماً**) olur. **الأصمعي**: bir kimse atını zayıflatıp inceltirse **قَدَّح** eder; o hâlde o **مُقْدَّح**’tır. Ve gözü çökerse **قَدَّحَت عَيْنُه**; o hâlde o **مُقَدَّحَة**’dir. Ve **أبو عُبيدة** dedi: ve denir: hoşlanmadığı bir şeyde çalıştığı zaman **قَدَحَ في سَاقه**. **ثعلب** **ابن الأعرابيّ**’den: dersin ki: falan, falanın **عَضُد**’unda gevşetir ve onun **سَاق**’ında **يَقْدَح** eder. Dedi: **العَضُد**: onun ev halkıdır; **سَاقُه**: onun nefsidir. Şairin sözüne gelince:
ولأنْت أَطْيَشُ حين تَغْدو سادِراً
رَعِشَ الجَنَانِ من الْقَدُوحِ الأقْدَح
o, Arapların sözünü kastetti: o, sinekten daha şaşkındır; her sinek **أقدحُ**’tır; onu ancak sanki iki eliyle **يقدَحُ** ediyormuş gibi görürsün; **عنترة**’nin dediği gibi:
هَزِجاً يَحُكُّ ذِرَاعه بذراعه
قَدْحَ المُكِبّ على الزِّناد الأَجْذَم
Ve bir meselde denir: ( صَدَقني وَسْمُ **قِدْحه** ) yani doğruyu söyledi. **أبو زيد** dedi: ve derler: **أبصِرْ وَسْمَ قِدْحِك**; yani kendini bil. Ve şu beyti okudu:
ولَكن رَهْطُ أُمِّكَ من شُيَيْم
فأبْصِرْ وَسمِ قِدْحِكَ في القِدَاح
Ve **أبو زيد** dedi: onların mesellerindendir: ( **إِقْدَحْ بِدِفْلَى في مَرْخ** ). Edebli, zeki adam hakkında darb-ı meseldir. Dedim: **الدِّفْلَى**’nın ve **الْمَرخ**’un çakma taşı çok ateşlidir; sertleşip kıvılcım vermez hâle gelmez. **أبو عُبيد** dedi: **القَادِحُ**: dalda yarıktır.

**حدق** : **الليث** dedi: **الْحَدقُ**: **الحَدَقَة**’nın topluluğudur; o da dışta gözün siyahlığıdır, içte ise onun gözbebeğidir; **الحِدَاقِ** üzerine toplanır. Ve **أبو ذُؤَيْب** dedi:
فالعين بعدهم كأن حِدَاقها
**الليث**’ten başkası dedi: gözdeki en büyük siyahlık **الحَدَقة**’dır; daha küçüğü **النّاظِرُ**’dur; onda **إنسان العَيْنِ** vardır. **النَّاظر** ancak, karşısına geçtiğinde içinde suretini gördüğün ayna gibidir. Ve **الفرَّاء** Allah’ın sözü hakkında: ( وَنَخْلاً وَحَدَآئِقَ غُلْباً ) ( عَبَسَ : 30 ) dedi: üzerinde duvar olan her bostan **حديقة**’dır; üzerinde duvar olmayan için **حَدِيقة** denmez. Ve **الزَّجّاج** dedi: **الحدائقُ**: bostanlar ve birbirine girmiş ağaçtır. Ve **الليث** dedi: **الحَدِيقة**: meyveli ağaçları olan topraktır; ve çayırlardan **الحديقة**: etrafını bir engel yahut yükselmiş bir toprak kuşatmış olan her **رَوْضَة**. Ve **عَنْتَرَةُ** dedi:
فَتَرَكْنَ كل حَدِيقةٍ كالدرهم
Dedi: bir şey bir şeyle yuvarlaklaşıp çevrelendiyse, gerçekten onu **أَحْدَقَ** etmiştir. Ve dersin: üzerinde siyah bir ben vardır; onu bir beyazlık **أَحْدَقَ** etmiştir. Dedi: **التَّحْدِيق**: bakışın şiddetidir. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: patlıcana **الحَدَقُ** ve **المَغْدُ** denir. Başkası: bir kimse bir şeye gözüyle bakarsa **حَدَقَ فُلانٌ الشيء بِعَيْنِه يَحْدِقُه حَدْقاً**; ve ölü gözünü açıp onunla kırpıştırırsa **حَدَقَ الميِّتُ**; ve **الحُدُوق**: mastardır. Ve ölüyü sağa sola **يَحْدِقُ** ederken gördüm; yani iki gözünü açar ve bakar. Ve **ابن شميل** dedi: **حَدِيقُ الرَّوْضِ**: onunla ot bitip sıklaşan şeydir. Denir: falanoğullarının çayırı ancak bir **حديقةٌ**’dır; içinde hiçbir şey geçmez. Ve çayır otu **أَحْدَقَتِ**; eğer onda ot yoksa o **رَوْضَة**’dir. Ve **الحديقةُ**: meyveli ağaçları olan topraktır. Ve her şey bir şeyi kuşatırsa, gerçekten onu **أَحْدَقَ** etmiştir.

**دحق** : Araplar, sürüsündeki dişilere galip gelen erkek eşeğe **دَحِيقاً** adını verirler. Ve **ابن المُظفَّر** dedi: **الدَّحْقُ**: erkeğin elinin ve uzanışının bir şeyden kısa kalmasıdır; dersin ki: falanın elini falandan **دَحَقْتُ**; ve Allah onu **أَدْحَقَه**; yani onu her hayırdan uzaklaştırdı. Ve **رجل دَحِيق مُدْحَق**: insanlardan ve hayırdan uzaklaştırılmıştır. Dedi: ve rahim suyu atıp onu kabul etmezse **وَدَحَقَت الرَّحم**. Ve **النَّابِغَة** dedi:
دَحَقت عليك بِناتقٍ مِذْكارِ
**الأصمعي**: develerden **الدَّحُوق**: doğumundan sonra rahmi çıkan (dişi)dir. Ve **ابن هانىء** dedi: kadınlardan **الدَّاحِق**: rahmini yağ ve et olarak çıkarandır. Bunu **شمر** rivayet etti. Ve **الأصمعي** dedi: Araplar der ki: Allah onu çirkin kılsın; ve bir anne ki onunla **رَمَعَتْ**; ve onunla **دَحَقَتْ**; ve onunla **دَمصت**; tek bir mânâdadır. **عمرو** babasından dedi: kadınlardan **الدَّحُوقُ**: **المَقَاليت**’in zıddıdır; onlar da **المُتْمِئات**’tır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والحاء وما يثلثهما)
(قحد)  القاف والحاء والدال كلمةٌ واحدة هي القَحَدَة: أصلُ السَّنام، والجمع قِحادٌ. وناقة مِقْحادٌ: ضخمة السَّنام.
(قحر)  القاف والحاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي القَحْر، يقال إنَّه الفحلُ المُسِنُّ على بقيّةٍ فيه وجَلَد. وقد يقال للرَّجُل. والقُحارِيَةُ مثل القَحْر.وامرأة قَحْرةٌ: مُسِنَّة.
(قحز)  القاف والحاء والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قَلَقٍ أو إقلاقٍ وإزعاج. من ذلك القَحْزُ، وهو الوَثَبَانُ والقَلَقُ. والقاحِزَات: الشدائد المُزعجات من الأمور.
قال ابنُ دريد([1]): القَحْزُ: أن يَرمِيَ الرّامي السّهمَ فيسقطَ بين يدَيه. قَحَزَ السَّهم قَحْزاً. قال:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
والقُحازُ: داء يصيبُ الغَنَم.
(قحط)  القاف والحاء والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على احتباسِ الخير، ثمّ يستعار. فالقَحْط: احتباس المطَر؛ أقَحطَ النّاسُ، إذا وقعوا في القَحْط. وأقْحَطَ الرّجلُ، إذا خالط أهلَه ولم يُنْزِل. وقَحْطانُ: أبو اليَمَن.
(قحف)  القاف والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في شيء وصلابة. يقال: القَحْف. شِدَّةُ الشُّرب. ويقولون: "اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])". والقاحف من المطر: الشَّديد يَقْحَفُ كلَّ شيء. ومن الباب القِحْف: العظم فوقَ الدِّماغ، والجمع أقحاف. وقحفتُه: ضرَبْتُ قِحفَه.
(قحل)  القاف والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على يُبْسٍ في الشيء وجفَاف. فالقَحَل: اليُبْس. والقاحل: اليابس، قَحَل يَقْحَل، وقَحِلَ يَقْحَل. وقَحَِلَ الشَّيخُ: يَبِس جلدُه على عَظْمِه. ورجلٌ قَحْلٌ وإنْقَحْلٌ. والقُحال: داءٌ يُصيب الغَنَمَ فتجفُّ جلودُها.
(قحم)  القاف والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تورُّدِ الشيءِ بأدنى جفاءٍ وإقدام. يقال: قَحَمَ في الأمور قُحُوماً: رمَى بنفسه فيها من غير دُرْبة. وقُحَمُ [الطَّرِيق([4])]: مصاعبه. ويقال: إنَّ المَقاحِيمَ من الإبل: التي تقتحم الشَّوْلَ من غير إرسال. والقَحْم: البَعير يُثْنِي ويُرْبِعُ في سنةٍ واحدة، فيُقْحِم سِنَّاً على سنّ. وقَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه، إذا رَماه. ويقولون: "إنَّ للخُصومة قُحَماً" أي إنَّها تقحِّم بصاحبها على ما لا يَهواه. والقُحْمة: السَّنة تُقحِم الأعرابَ بلادَ الرِّيف.
(قحو)  القاف والحاء والواو كلمةٌ واحدة. يقولون: القَحْو تأسيس الأُقحوان، وتقديره أُفْعُلاَن، ولو جعل في دواءٍ لقيل مَقْحُوٌّ، وجمعه الأقاحِي([5]).
والأُقحوانة: موضع.
(قحب)  القاف والحاء والباء كلمةٌ تدلُّ على سُعَال الخيل والإبل، وربما جُعِل للنَّاس.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 148).
([2]) البيت لرؤبة في ديوانه 64 والجمهرة واللسان (قحز).
([3]) النقاف، بكسر النون: القتال. وفي المجمل: "ثقاف"، صوابه في المقاييس واللسان (قحف، نقف) قال في (نقف): "ومن رواه: وغداً ثقاف فقد صحف".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) يقال بتشديد الياء وتخفيفها.

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** و**الحاء** وما يثلثهما)
(**قحد**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الدال** tek bir kelimedir; o da **القَحَدَة**’dir: hörgücün aslı (kökü); çoğulu **قِحادٌ**. Ve **ناقة مِقْحادٌ**: hörgücü iri.
(**قحر**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **القَحْر**’dır; denilir ki o, kendisinde bir kalıntı ve dayanıklılık bulunan yaşlı damızlık erkektir. Ve erkeğe de denilebilir. Ve **القُحارِيَةُ** **القَحْر** gibidir. Ve **امرأة قَحْرةٌ**: yaşlı.
(**قحز**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الزاء** tek bir asıldır; bir huzursuzluğa yahut huzursuz etmeye ve rahatsız etmeye delâlet eder. Bundan **القَحْزُ** vardır; o, sıçrayış ve huzursuzluktur. Ve **القاحِزَات**: işlerden rahatsız edici şiddetler.
İbn Düreyd([1]) dedi: **القَحْزُ**: okçunun oku atması da onun iki eli arasına düşmesidir. **قَحَزَ السَّهم قَحْزاً**. Dedi:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
Ve **القُحازُ**: koyuna isabet eden bir hastalık.
(**قحط**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الطاء** sahih bir asıldır; hayrın tutulmasına delâlet eder; sonra ödünçlenir. Artık **القَحْط**: yağmurun tutulmasıdır; **أقَحطَ النّاسُ**: **القَحْط**’a düştükleri zaman. Ve **أقْحَطَ الرّجلُ**: ehliyle karışıp da (onlara) inmeyince. Ve **قَحْطانُ**: Yemen’in babası.
(**قحف**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyde şiddete ve katılığa delâlet eder. Denilir: **القَحْف**: içmenin şiddeti. Ve derler: "**اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])**". Ve yağmurdan **القاحف**: her şeyi **يَقْحَفُ** eden şiddetli (yağmur). Ve bu bâbdan **القِحْف**: beynin üstündeki kemik; çoğulu **أقحاف**. Ve **قحفتُه**: onun **قِحفَه**’ini vurdum.
(**قحل**)  **القاف** ve**الحاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; şeyde kuruluğa ve kuruluğa delâlet eder. Artık **القَحَل**: kuruluk. Ve **القاحل**: kuru; **قَحَل يَقْحَل** ve **قَحِلَ يَقْحَل**. Ve **قَحَِلَ الشَّيخُ**: derisi kemiği üzerine kurudu. Ve **رجلٌ قَحْلٌ** ve **إنْقَحْلٌ**. Ve **القُحال**: koyuna isabet eden bir hastalık; derileri kurur.
(**قحم**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; en az bir kabalıkla ve atılganlıkla şeyin kızarmasına delâlet eder. Denilir: **قَحَمَ في الأمور قُحُوماً**: tecrübe olmaksızın kendini onların içine attı. Ve **قُحَمُ [الطَّرِيق([4])]**: onun zorlukları. Ve denilir: develerden **المَقاحِيمَ**: salıverme olmaksızın **الشَّوْلَ**’a dalanlar. Ve **القَحْم**: deve bir yılda iki yaşa ve dört yaşa girer; böylece bir dişi bir dişin üzerine sokar. Ve **قَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه**: onu attığı zaman. Ve derler: "**إنَّ للخُصومة قُحَماً**" yani o, sahibini hoşlanmadığı şeye daldırır. Ve **القُحْمة**: sene, bedevileri kır (köy) beldelerine daldırır.
(**قحو**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الواو** tek bir kelimedir. Derler: **القَحْو** **الأُقحوان**’ın tesisidir; takdiri **أُفْعُلاَن**’dır; eğer bir ilâçta kılınsa idi **مَقْحُوٌّ** denilirdi; çoğulu **الأقاحِي([5])**’dir.
Ve **الأُقحوانة**: bir yer.
(**قحب**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الباء** atların ve develerin öksürüğüne delâlet eden bir kelimedir; bazen insanlara da kılınır.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 148).
([2]) Beyit, divanında 64’te Ru’be’nindir; ve el-Cemhere ve el-Lisân (**قحز**).
([3]) **النقاف**; **النون**’un kesresiyle: savaş. Ve el-Mücmel’de: "**ثقاف**"; doğrusu el-Mekâyîs ve el-Lisân’da (**قحف**، **نقف**). (**نقف**)’te dedi: "Onu ‘ve yarın **ثقاف**’ diye rivayet eden kimse tashif etmiştir."
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([5]) Şeddeli **الياء** ile ve tahfifli (şeddesiz) olarak söylenir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ح د
إبل مقاحيد‏:‏ كوم وناقة مقحاد وقد استقحدت‏.‏
وهي ضخمة القحدة وهو أصل السنام‏.‏
وقيل‏:‏ القحدة والكتر بالكسر‏:‏ قبة السنام وأصله‏:‏ قحدة فسكنت مثل عشرة وعَشْرة‏.‏

##### Türkçe

ق ح د
**إبل مقاحيد**: hörgüçlü develer; ve **ناقة مقحاد**; ve **استقحدت**.
Ve o, **القحدة**’si iri olandır; ve o, hörgücün aslıdır.
Ve denildi ki: **القحدة** ve **الكتر** (kesre ile): hörgücün kubbesi ve onun aslı; **قحدة** idi de, **عشرة** ve **عَشْرة** gibi sükûnlandırıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَحَدَةُ، بالتحريك: أَصل السنام، والجمع قِحادٌ مثل ثَمَرةٍ وثِمارٍ، وقيل: هي ما بين المَأْنَتَيْنِ من شحْمِ السَّنامِ، وقيل: هي السنام. وقَحَدَتِ الناقَةُ وأَقْحَدَتْ: صارت مِقْحاداً؛ وقال ابن سيده: صارت لها قَحَدَة، وقيل: الإِقْحادُ أَن لا يزالَ لها قَحَدَةٌ وإِن هُزِلَتْ، وقيل: هو أَن تعظم قَحَدَتُها بعد الصغر وكل ذلك قريب بعضه من بعض. وناقة مِقْحاد: ضَخْمة القَحَدَة؛ قال:
المُطْعِم القومِ الخِفافِ الأَزْواد،
مِن كلِّ كَوْماءَ شَطُوطٍ مِقْحاد
الجوهري: بكرة قَحْدَةٌ وأَصله قَحِدَةٌ فسكنت؛ مثل عَشْرَة وعَشِرة. وقال الأَزهري في تفسير البيت: المِقْحادُ الناقة العظيمةُ السنام، ويقال للسنام القَحَدَة. والشَّطُوطُ: العظيمة جَنَبَتَي السنام؛ وفي حديث أَبي سفيان: فقمت إِلى بَكْرَةٍ قَحِدَةٍ أُريد أَن أُعَرْقِبها؛ القَحِدَةُ: العَظيمة السنام. ويقال: بكرة قَحِدَة، بكسر الحاء، ثم تسكن تخفيفاً كفَخِذ وفَخْذ. وذكر ابن الأَعرابي: المَحْفِدُ أَصل السنام، بالفاء؛ وعن أَبي نصر مثله.
ابن الأَعرابي: المَحْتِدُ والمَحْقِدُ والمَحْفِدُ والمَحْكِدُ كلُّه الأَصل، قال الأَزهري: وليس في كتاب أَبي تراب المحقد مع المحتد. شمر عن ابن الأَعرابي: والقَحَّادُ الرجلُ الفَرْدُ الذي لا أَخ له ولا ولد. يقال: واحد قاحِدٌ وصاخِدٌ وهو الصُّنْبُورُ. قال الأَزهري: روى أَبو عمرو عن أَبي العباس هذا الحرف بالفاء فقال: واحد فاحد؛ قال: والصواب ما رواه شمر عن ابن الأَعرابي. قال ابن سيده: وواحدٌ قاحِدٌ إِتباع. وبنو قُحَادَة: بطن، منهم أُم يزيدَ بنِ القُحادِيَّةِ أَحد فرسان بني يربوعٍ.
والقَمَحْدُوَةُ، بزيادة الميم: ما خَلْفَ الرأْسِ، والجمع قَماحِدُ.

##### Türkçe

**القَحَدَةُ**, harekeli olarak: hörgücün aslıdır; çoğulu **قِحادٌ**, **ثَمَرةٍ** ve **ثِمارٍ** gibi; ve denildi ki: o, hörgüc yağından iki **المَأْنَتَيْنِ** arasındaki şeydir; ve denildi ki: o, **السنام**dır. Ve dişi deve **قَحَدَتِ** ve **أَقْحَدَتْ**: **مِقْحاداً** oldu; İbn Sîde dedi ki: ona bir **قَحَدَة** oldu; ve denildi ki: **الإِقْحادُ**, zayıflasa bile ona bir **قَحَدَة**nin sürekli olmasıdır; ve denildi ki: o, küçüklükten sonra **قَحَدَتُها**nın büyümesidir; ve bunların hepsi, bazısı bazısına yakındır. Ve **مِقْحاد** bir dişi deve: **القَحَدَة**si iri olan; dedi ki:

**المُطْعِم القومِ الخِفافِ الأَزْواد،
مِن كلِّ كَوْماءَ شَطُوطٍ مِقْحاد**

Cevherî: **بكرة قَحْدَةٌ**; aslı **قَحِدَةٌ** idi de sakinleştirildi; **عَشْرَة** ve **عَشِرة** gibi. Ezherî beyitin tefsirinde dedi ki: **المِقْحادُ**, hörgücü büyük olan dişi devedir; ve hörgüce **القَحَدَة** denir. Ve **الشَّطُوطُ**: hörgücün iki yan tarafı büyük olan; Ebû Süfyân hadîsinde: “Derken **بَكْرَةٍ قَحِدَةٍ**e kalktım, onu **أَن أُعَرْقِبها** istemekteydim”; **القَحِدَةُ**: hörgücü büyük olan. Ve denir: **بكرة قَحِدَة**; **الحاء**ın kesresiyle, sonra hafifletme için sakinleştirilir; **فَخِذ** ve **فَخْذ** gibi. İbnü’l-A‘râbî zikretti: **المَحْفِدُ** hörgücün aslıdır, **الفاء** ile; Ebû Nasr’dan da bunun benzeri.

İbnü’l-A‘râbî: **المَحْتِدُ** ve **المَحْقِدُ** ve **المَحْفِدُ** ve **المَحْكِدُ**; hepsi asıldır. Ezherî dedi ki: Ebû Turâb’ın kitabında **المحقد** **المحتد** ile birlikte yoktur. Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: ve **القَحَّادُ**, erkek kardeşi de çocuğu da olmayan tek adamdır. Denir: **واحد قاحِدٌ** ve **صاخِدٌ**; o da **الصُّنْبُورُ**dur. Ezherî dedi ki: Ebû Amr, Ebû’l-Abbâs’tan bu harfi **الفاء** ile rivayet etti de şöyle dedi: **واحد فاحد**; dedi ki: doğru olan, Şemmer’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğidir. İbn Sîde dedi ki: ve **واحدٌ قاحِدٌ** bir **إِتباع**tır.

Ve **بنو قُحَادَة**: bir batındır; onlardan, Benî Yerbû‘un süvarilerinden biri olan **أُم يزيدَ بنِ القُحادِيَّةِ**.

Ve **القَمَحْدُوَةُ**, mimin ziyadesiyle: başın arkasıdır; çoğulu **قَماحِدُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

)القحدة، محركة: أصل السنام كالمقحدة( ، وهذه عن الصاغاني )أو( القحدة )السنام( نفسه، )أو( هي )ما بين المأنتين منه(، أي من شحم السنام، كما صرح به غير واحد، )ج قحاد( مثل ثمرة وثمار، )وأقحد( كأفلس. وقحد البعير، كمنع، وأقحد كذلك: صار له قحدة سنام كالقبة، قاله ابن سيده، أو عظمت قحدته بعد الصغر، وقيل: إقحاد الناقة: أن لا يزال لها قحدة وإن هزلت، وكل ذلك قريب بعضه من بعض. واسقحدت الناقة كأقحدت. أورده الزمخشري. وفي الأفعال لابن القطاع: وقحدت الناقة قحودا وأقحدت وقحدت، أي بالكسر، لغة: عظم سنامها. وناقة قحدة، بالفتح والسكون، وفي الصحاح: بكرة قحدة، وأصله قحدة فسكنت تخفيفا، كفخذ وفخذ وعشرة وعشرة، وفي حديث أبي سفيان: فقمت إلى بكرة قحدة أريد أن أعرقبها.و ناقة مقحاد، بالكسر: كبيرتها، أي القحدة، أي ضخمة السنام، ج مقاحيد، وقحدت الناقة، وأقحدت، واستقحدت: صارت مقحادا، قال: المطعم القوم الخفاف الأزواد من كل كوماء شطوط مقحاد قال الأزهري في تفسير هذا البيت: المقحاد: الناقة العظيمة السنام. والشطوط: العظيمة جنبتي السنام. وواحد قاحد، إتباع، كذا في المحكم. وفي التهذيب: وروى أبو عمرو عن أبي العباس هذا الحرف بالفاء فقال: واحد فاحد، قال: والصواب ما رواه شمر عن ابن الأعرابي، يقال واحد قاحد وصاخد، وهو الصنبور. وبنو قحادة، كثمامة، قبيلة من العرب منهم أم يزيد بن القحادية، أحد، بدل من يزيد فرسان بني يربوع من زيد مناة بن تميم.
 وككتان: الرجل الفرد الذي لا أخ له ولا ولد، رواه شمر عن ابن الأعرابي. والقمحدوة، بزيادة الميم، وبه صرح غير واحد: ما خلف الرأس، والجمع قماحد، وقيل: الكلمة رباعية والميم أصلية وسيآتي ذكرها في قمحد إن شاء الله تعالى.

##### Türkçe

) **القحدة** , harekeli: hörgücün kökü; **المقحدة** gibi. (Ve bu, **الصاغاني**’dendir.) )أو( **القحدة** )السنام( kendisinin; )أو( o, ondan )ما بين المأنتين منه(’dir; yani hörgücün yağından; nitekim bunu birden başkası açıkça belirtmiştir. )ج **قحاد**(, **ثمرة** ve **ثمار** gibi. )وأقحد(, **أفلس** gibi. Ve **قحد البعير** , **منع** gibi; ve **أقحد** da böyledir: kubbe gibi bir hörgüç **قحدة**’si oldu; bunu **ابن سيده** söylemiştir; yahut küçüklükten sonra **قحدته**’si büyüdü. Ve denildi ki: **إقحاد الناقة**: zayıflasa bile onun için bir **قحدة**’nin hâlâ bulunmasıdır. Ve bunların hepsi, bazısı bazısına yakındır. Ve **اسقحدت الناقة** , **أقحدت** gibi. Bunu **الزمخشري** zikretmiştir. Ve **الأفعال**’da, **ابن القطاع**’a ait: **وقحدت الناقة قحودا وأقحدت وقحدت**; yani kesre ile; bir lehçe: onun hörgücü büyüdü. Ve **ناقة قحدة** , fetha ve sükûn ile. Ve **الصحاح**’ta: **بكرة قحدة**; aslı **قحدة**’dir de hafifletme için sükûnlandı; **فخذ** ve **فخذ** ile, **عشرة** ve **عشرة** gibi. Ve **أبي سفيان** hadîsinde: “**فقمت إلى بكرة قحدة أريد أن أعرقبها**.” Ve **ناقة مقحاد** , kesre ile: onun büyüğü; yani **القحدة**; yani iri hörgüçlü; çoğulu **مقاحيد**. Ve **قحدت الناقة** ve **أقحدت** ve **استقحدت**: **مقحادا** oldu. Dedi ki:
**المطعم القوم الخفاف الأزواد من كل كوماء شطوط مقحاد**
**الأزهري** bu beytin tefsirinde dedi ki: **المقحاد**: hörgücü büyük dişi deve. Ve **الشطوط**: hörgücün iki yanı büyük olan. Ve tekili **قاحد**; tâbi kılma (itbâ‘); **المحكم**’de böyledir. Ve **التهذيب**’te: **أبو عمرو**’nun **أبي العباس**’tan bu harfi **الفاء** ile rivayet ettiği nakledildi; şöyle dedi: tekili **فاحد**. Dedi ki: ve doğru olan, **شمر**’in **ابن الأعرابي**’den rivayet ettiğidir: “tekili **قاحد** ve **صاخد** denir”; ve o, **الصنبور**’dur. Ve **بنو قحادة** , **ثمامة** gibi: Araplardan bir kabile; onlardan **أم يزيد بن القحادية**; **أحد**: **يزيد**’den bedeldir; **بني يربوع**’un süvarilerinden; **زيد مناة بن تميم**’dendir.

Ve **ككتان** gibi: kardeşi ve çocuğu olmayan tek adam; bunu **شمر** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti. Ve **القمحدوة** , **الميم**’in ziyadesiyle; ve bununla birden başkası açıkça belirtmiştir: başın arkasıdır; çoğulu **قماحد**. Ve denildi ki: kelime dörtlüdür ve **الميم** aslîdir; ve inşallah yüce Allah dilerse onun zikri **قمحد**’da gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَحَدَ
1 قَحَدَ ذ , aor. قَحَدَ , (K,) inf. n. قَحْدٌ; (K, * TK;) and ↓ اقحد; (TA;) He (a camel) became in the state of having a قَحَدَة [q. v.], (K, TA,) meaning, a hump like a cupola; so accord. to ISd: (TA:) or became large in the قحدة, (K, TA,) after smallness [thereof]: (TA:) and قَحَدَتْ, inf. n. قُحُودٌ; and قَحِدَتْ; (IKtt, L;) and ↓ اقحدت; (S, IKtt, L;) she (a camel) became in the state of having a قَحَدَة: (ISd, L:) or became large in her hump; (S, IKtt;) [i. e.] became such as is termed مِقْحَاد; (L;) [and] so ↓ استحقدت: (A, TA: *) or ↓ اقحدت signifies she continued always to have a قحدة, even when she had become lean. (L.)

4 أَقْحَدَ see above, in three places.

10 اـِسْتَقْحَدَ see the first paragraph.

قَحَدٌ
قَحَدٌ ذ : see قَحَدَةٌ.

قَحْدَةٌ
قَحْدَةٌ ذ , (S, O, K,) originally قَحِدَةٌ, like as one says عَشْرَةٌ and عَشِرَةٌ, (S, O, TA,) and فَخْذٌ and فَخِذٌ, (TA,) the medial radical being made quiescent for the purpose of alleviating the utterance, (S, O, TA,) applied to a she-camel, (K,) or to a بَكْرَة [or youthful she-camel, (S, O,) Large in the hump: (S, * O:) or large in the قَحَدَة [q. v.]: (K:) and ↓ مقْحَادٌ is applied to a she-camel (S, O, K) in the former sense, (S, O, *) or in the latter sense; (A, * K;) and its pl. is مَقَاحِيدُ. (A, O, K.)

قَحَدَةٌ
قَحَدَةٌ ذ The base of the hump of a camel; (S, A, O, L, K;) [as also ↓ قَحَدٌ, mentioned by Freytag as occurring in the Deewán of the Hudhalees, and I find قحد (thus without any syll. sign) expl. as having this meaning (as well as قحدة) in a copy of the A;] and so ↓ مَقْحَدَةٌ: (O, K:) [respecting which last, SM, having overlooked it in the O, observes, in the TA, “ so in all the copies ” (meaning of the K) “ in our hands; but I have not found it in the books of strange words, nor in the L; and it appears to be مَحْقِد; for it is said in the L that IAar mentions مَحْفِد [with ف] as having this meaning, that the like of this is mentioned on the authority of Aboo-Nasr, and that IAar says that مَحْتِد and مَحْفِد and مَحْقِد and مَحْكِد are all syn. with أَصْلٌ; but Az says that محقد is not mentioned with محتد in the book of Aboo-Turáb: ”] or the portion of the hump, (K, TA,) i. e. (TA) the portion of the fat of the hump, (Lth, O, L, TA,) that is between the مَأْنَتَانِ [app. here meaning the two anterior upper portions of the lumbar region, next the back-bone]: (Lth, O, L, K, TA:) or the hump (A 'Obeyd, O, L, K, TA) itself: (TA:) or a hump like a cupola: (ISd, TA:) or the قُبَّة [or round, protuberant, upper portion] of the hump: (A:) pl. [of mult.] قِحَادٌ (S, O, K) and [of pauc.] أَقْحُدٌ. (K.)

قَحَّادٌ
قَحَّادٌ ذ A solitary man, who has neither brother nor offspring: (IAar, Sh, O, K, TA:) and وَاحِدٌ ↓ قَاحِدٌ signifies [the same, or the like; i. q.] صُنْبُورٌ: (IAar, Sh, T, O:) [see also صَاخِدٌ:] accord. to the K, ↓ قَاحِدٌ in this case is an imitative sequent to وَاحِدٌ, and so accord. to the M: and it is said in the T that AA mentions this phrase, as on the authority of Abu-l-'Abbás, with ف, saying وَاحِدٌ فَاحِدٌ; but that it is correctly as mentioned [and expl.] by Sh, on the authority of IAar; i. e. that one says ↓ وَاحِدٌ قَاحِدٌ, and صَاخِدٌ. (TA.)

قَاحِدٌ
قَاحِدٌ ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

القِمَحْدَةُ
القِمَحْدَةُ ذ : see what next follows.

القَمَحْدُوَةُ
القَمَحْدُوَةُ ذ , (S, O,) and ↓ القِمَحْدَةُ, the latter like عِرَضْنَة [in form], and mentioned by Ibn- 'Abbád, (O,) [words] in which the م is argumentative, (S, O,) [or, accord. to the K, it is radical,] What is behind the head; (S, O;) said by AZ to be the part of the bone of the head that protuberates over the back of the neck; the هَامَة [or crown] being above it, and the قَذَال, which is next to the مَقَدّ [or مَقَذّ, i. e. the part between the two ears, behind], being beneath it: (O:) pl. [of both] قَمَاحِدُ (S, O) and [of the former] قَمَحْدُوَاتٌ [also]. (O.) See also art. قمحد.

مَقْحَدَةٌ
مَقْحَدَةٌ ذ : see قَحَدَةٌ.

مِقْحَادٌ
مِقْحَادٌ ذ : see قَحْدَةٌ.

##### Türkçe

قَحَدَ
1 **قَحَدَ** ذ, muzârîsi **قَحَدَ**, (K,) mastarı **قَحْدٌ**; (K, * TK;) ve ↓ **اقحد**; (TA;) O (bir deve) **قَحَدَة** [bk.] sahibi olma hâline girdi, (K, TA,) yani, kubbe gibi bir hörgüç; böylece İSd’ye göre: (TA:) yahut **قحدة**’da büyük oldu, (K, TA,) onun küçüklüğünden sonra: (TA:) ve **قَحَدَتْ**, mastarı **قُحُودٌ**; ve **قَحِدَتْ**; (IKtt, L;) ve ↓ **اقحدت**; (S, IKtt, L;) o (dişi deve) **قَحَدَة** sahibi olma hâline girdi: (ISd, L:) yahut hörgücünde büyük oldu; (S, IKtt;) [yani] **مِقْحَاد** diye adlandırılan gibi oldu; (L;) [ve] böylece ↓ **استحقدت**: (A, TA: *) yahut ↓ **اقحدت** şu mânaya gelir: o, zayıflamış olsa bile, daima bir **قحدة** sahibi olmayı sürdürdü. (L.)

4 **أَقْحَدَ** yukarıya bak, üç yerde.

10 **اـِسْتَقْحَدَ** birinci paragrafa bak.

قَحَدٌ
**قَحَدٌ** ذ: **قَحَدَةٌ**’ye bak.

قَحْدَةٌ
**قَحْدَةٌ** ذ, (S, O, K,) aslında **قَحِدَةٌ**, tıpkı kişinin **عَشْرَةٌ** ve **عَشِرَةٌ** demesi gibi, (S, O, TA,) ve **فَخْذٌ** ve **فَخِذٌ**, (TA,) orta kök harfinin, söyleyişi hafifletmek maksadıyla sâkin kılınmasıyla, (S, O, TA,) bir dişi deveye uygulanır, (K,) yahut bir **بَكْرَة**’ye [yahut genç dişi deveye, (S, O,)] hörgüçte büyük: (S, * O:) yahut **قَحَدَة**’da büyük [bk.]: (K:) ve ↓ **مقْحَادٌ** bir dişi deveye (S, O, K) önceki mânada, (S, O, *) yahut sonraki mânada uygulanır; (A, * K;) ve onun çoğulu **مَقَاحِيدُ**’dur. (A, O, K.)

قَحَدَةٌ
**قَحَدَةٌ** ذ Devenin hörgücünün tabanı; (S, A, O, L, K;) [ve ayrıca ↓ **قَحَدٌ**, Freytag tarafından Hudhaleelilerin Dîvânı’nda vârid olarak zikredilmiştir; ve ben, A’nın bir nüshasında قحد (böylece herhangi bir hece işareti olmaksızın) bu mânaya (ayrıca قحدة’ya) sahip olarak açıklanmış buluyorum;] ve böylece ↓ **مَقْحَدَةٌ**: (O, K:) [bu sonuncu hakkında, SM, O’da onu gözden kaçırmış olarak, TA’da şöyle der: “bütün nüshalarda” (K’nın kastedilmesiyle) “elimizde olanlarda; fakat ben onu garîb kelimeler kitaplarında da L’de de bulmadım; ve o, **مَحْقِد** gibi görünür; zira L’de, IAar’ın **مَحْفِد**’i [ف ile] bu mânaya sahip olarak zikrettiği, bunun benzerinin Ebû-Nasr’dan rivayetle zikredildiği, ve IAar’ın **مَحْتِد** ve **مَحْفِد** ve **مَحْقِد** ve **مَحْكِد**’in hepsinin **أَصْلٌ** ile eşanlamlı olduğunu söylediği belirtilir; fakat Az, Ebû-Turâb’ın kitabında محقد’ın محتد ile birlikte zikredilmediğini söyler:”] yahut hörgücün kısmı, (K, TA,) yani (TA) hörgücün yağının kısmı, (Lth, O, L, TA,) ki o, **مَأْنَتَانِ**’ın [görünüşe göre burada bel kemiğinin yanındaki bel bölgesinin iki ön üst kısmı mânasında] arasındadır: (Lth, O, L, K, TA:) yahut hörgücün (A 'Obeyd, O, L, K, TA) kendisi: (TA:) yahut kubbe gibi bir hörgüç: (ISd, TA:) yahut hörgücün **قُبَّة**’si [yahut yuvarlak, çıkıntılı, üst kısmı]: (A:) çoğulu [kesret] **قِحَادٌ** (S, O, K) ve [kıllet] **أَقْحُدٌ**. (K.)

قَحَّادٌ
**قَحَّادٌ** ذ Kardeşi de nesli de olmayan yalnız bir adam: (IAar, Sh, O, K, TA:) ve **وَاحِدٌ** ↓ **قَاحِدٌ** şu mânaya gelir: [aynısı yahut benzeri; yani] **صُنْبُورٌ**: (IAar, Sh, T, O:) [ayrıca **صَاخِدٌ**’e de bak:] K’ya göre, bu durumda ↓ **قَاحِدٌ**, **وَاحِدٌ**’e tâbi taklidî bir ardıldır; ve böylece M’ye göre de: ve T’de, AA’nın bu ibareyi Ebû’l-‘Abbâs’tan rivayetle ف ile zikrettiği, **وَاحِدٌ فَاحِدٌ** diyerek; fakat onun, Sh tarafından IAar’dan rivayetle zikredildiği [ve açıklandığı] üzere doğru olduğu söylenir; yani kişinin ↓ **وَاحِدٌ قَاحِدٌ**, ve **صَاخِدٌ** dediği. (TA.)

قَاحِدٌ
**قَاحِدٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak, üç yerde.

القِمَحْدَةُ
**القِمَحْدَةُ** ذ: hemen ardından gelene bak.

القَمَحْدُوَةُ
**القَمَحْدُوَةُ** ذ, (S, O,) ve ↓ **القِمَحْدَةُ**, ikincisi şekilce **عِرَضْنَة** gibi olup, ve İbn-‘Abbâd tarafından zikredilmiştir, (O,) [kelimeler] ki içlerindeki م istidlâlîdir, (S, O,) [yahut K’ya göre o aslîdir,] Başın arkasında olan şey; (S, O;) AZ tarafından, boynun arkasının üstünde çıkıntı yapan baş kemiğinin kısmı olduğu söylenmiştir; **هَامَة** [yahut tepe] onun üstündedir, ve **قَذَال**, ki **مَقَدّ**’e [yahut **مَقَذّ**, yani iki kulak arasındaki, arkadaki kısım] bitişiktir, onun altındadır: (O:) [ikisinin de] çoğulu **قَمَاحِدُ** (S, O) ve [birincisinin] **قَمَحْدُوَاتٌ** [ayrıca]dır. (O.) Ayrıca madde **قمحد**’a bak.

مَقْحَدَةٌ
**مَقْحَدَةٌ** ذ: **قَحَدَةٌ**’ye bak.

مِقْحَادٌ
**مِقْحَادٌ** ذ: **قَحْدَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَحَدَ
قَحَدَ A ( n. ac. قَحْد 1 ),
a.  Had a large hump ( camel ).

أَقْحَدَ
أَقْحَدَ IV ,  اِسْتَقْحَدَ X ,
a.  see I .

قَحْدَة
قَحْدَة 1t ,
a.  Large in the hump ( shecamel ).

قَحَدَة
قَحَدَة 4t , ( pl. أَقْحُد 16 ,  قِحَاْد 23 ),
a.  Camel's hump.

قَاْحِد
قَاْحِد 21 ,
a.  see 28 .

قَحَّاْد
قَحَّاْد 28 ,
a.  Solitary, childless.

مِقْحَاْد
مِقْحَاْد 45 , ( pl. مَقَاْحِيْدُ 65 ),
a.  see 1t .

##### Türkçe

**قَحَدَ**
**قَحَدَ** A ( n. ac. **قَحْد** 1 ),
a. (deve) büyük bir hörgüce sahip oldu.

**أَقْحَدَ**
**أَقْحَدَ** IV , **اِسْتَقْحَدَ** X ,
a. I’e bak.

**قَحْدَة**
**قَحْدَة** 1t ,
a. Hörgücü büyük (dişi deve).

**قَحَدَة**
**قَحَدَة** 4t , ( pl. **أَقْحُد** 16 , **قِحَاْد** 23 ),
a. Devenin hörgücü.

**قَاْحِد**
**قَاْحِد** 21 ,
a. 28’e bak.

**قَحَّاْد**
**قَحَّاْد** 28 ,
a. Yalnız, çocuksuz.

**مِقْحَاْد**
**مِقْحَاْد** 45 , ( pl. **مَقَاْحِيْدُ** 65 ),
a. 1t’ye bak.
