# قحد — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D8%AF/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%AF.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: قحد

(باب القاف والحاء وما يثلثهما)
(قحد)  القاف والحاء والدال كلمةٌ واحدة هي القَحَدَة: أصلُ السَّنام، والجمع قِحادٌ. وناقة مِقْحادٌ: ضخمة السَّنام.
(قحر)  القاف والحاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي القَحْر، يقال إنَّه الفحلُ المُسِنُّ على بقيّةٍ فيه وجَلَد. وقد يقال للرَّجُل. والقُحارِيَةُ مثل القَحْر.وامرأة قَحْرةٌ: مُسِنَّة.
(قحز)  القاف والحاء والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قَلَقٍ أو إقلاقٍ وإزعاج. من ذلك القَحْزُ، وهو الوَثَبَانُ والقَلَقُ. والقاحِزَات: الشدائد المُزعجات من الأمور.
قال ابنُ دريد([1]): القَحْزُ: أن يَرمِيَ الرّامي السّهمَ فيسقطَ بين يدَيه. قَحَزَ السَّهم قَحْزاً. قال:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
والقُحازُ: داء يصيبُ الغَنَم.
(قحط)  القاف والحاء والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على احتباسِ الخير، ثمّ يستعار. فالقَحْط: احتباس المطَر؛ أقَحطَ النّاسُ، إذا وقعوا في القَحْط. وأقْحَطَ الرّجلُ، إذا خالط أهلَه ولم يُنْزِل. وقَحْطانُ: أبو اليَمَن.
(قحف)  القاف والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في شيء وصلابة. يقال: القَحْف. شِدَّةُ الشُّرب. ويقولون: "اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])". والقاحف من المطر: الشَّديد يَقْحَفُ كلَّ شيء. ومن الباب القِحْف: العظم فوقَ الدِّماغ، والجمع أقحاف. وقحفتُه: ضرَبْتُ قِحفَه.
(قحل)  القاف والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على يُبْسٍ في الشيء وجفَاف. فالقَحَل: اليُبْس. والقاحل: اليابس، قَحَل يَقْحَل، وقَحِلَ يَقْحَل. وقَحَِلَ الشَّيخُ: يَبِس جلدُه على عَظْمِه. ورجلٌ قَحْلٌ وإنْقَحْلٌ. والقُحال: داءٌ يُصيب الغَنَمَ فتجفُّ جلودُها.
(قحم)  القاف والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تورُّدِ الشيءِ بأدنى جفاءٍ وإقدام. يقال: قَحَمَ في الأمور قُحُوماً: رمَى بنفسه فيها من غير دُرْبة. وقُحَمُ [الطَّرِيق([4])]: مصاعبه. ويقال: إنَّ المَقاحِيمَ من الإبل: التي تقتحم الشَّوْلَ من غير إرسال. والقَحْم: البَعير يُثْنِي ويُرْبِعُ في سنةٍ واحدة، فيُقْحِم سِنَّاً على سنّ. وقَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه، إذا رَماه. ويقولون: "إنَّ للخُصومة قُحَماً" أي إنَّها تقحِّم بصاحبها على ما لا يَهواه. والقُحْمة: السَّنة تُقحِم الأعرابَ بلادَ الرِّيف.
(قحو)  القاف والحاء والواو كلمةٌ واحدة. يقولون: القَحْو تأسيس الأُقحوان، وتقديره أُفْعُلاَن، ولو جعل في دواءٍ لقيل مَقْحُوٌّ، وجمعه الأقاحِي([5]).
والأُقحوانة: موضع.
(قحب)  القاف والحاء والباء كلمةٌ تدلُّ على سُعَال الخيل والإبل، وربما جُعِل للنَّاس.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 148).
([2]) البيت لرؤبة في ديوانه 64 والجمهرة واللسان (قحز).
([3]) النقاف، بكسر النون: القتال. وفي المجمل: "ثقاف"، صوابه في المقاييس واللسان (قحف، نقف) قال في (نقف): "ومن رواه: وغداً ثقاف فقد صحف".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) يقال بتشديد الياء وتخفيفها.

ـ

### Türkçe

(باب **القاف** و**الحاء** وما يثلثهما)
(**قحد**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الدال** tek bir kelimedir; o da **القَحَدَة**’dir: hörgücün aslı (kökü); çoğulu **قِحادٌ**. Ve **ناقة مِقْحادٌ**: hörgücü iri.
(**قحر**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **القَحْر**’dır; denilir ki o, kendisinde bir kalıntı ve dayanıklılık bulunan yaşlı damızlık erkektir. Ve erkeğe de denilebilir. Ve **القُحارِيَةُ** **القَحْر** gibidir. Ve **امرأة قَحْرةٌ**: yaşlı.
(**قحز**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الزاء** tek bir asıldır; bir huzursuzluğa yahut huzursuz etmeye ve rahatsız etmeye delâlet eder. Bundan **القَحْزُ** vardır; o, sıçrayış ve huzursuzluktur. Ve **القاحِزَات**: işlerden rahatsız edici şiddetler.
İbn Düreyd([1]) dedi: **القَحْزُ**: okçunun oku atması da onun iki eli arasına düşmesidir. **قَحَزَ السَّهم قَحْزاً**. Dedi:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
Ve **القُحازُ**: koyuna isabet eden bir hastalık.
(**قحط**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الطاء** sahih bir asıldır; hayrın tutulmasına delâlet eder; sonra ödünçlenir. Artık **القَحْط**: yağmurun tutulmasıdır; **أقَحطَ النّاسُ**: **القَحْط**’a düştükleri zaman. Ve **أقْحَطَ الرّجلُ**: ehliyle karışıp da (onlara) inmeyince. Ve **قَحْطانُ**: Yemen’in babası.
(**قحف**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyde şiddete ve katılığa delâlet eder. Denilir: **القَحْف**: içmenin şiddeti. Ve derler: "**اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])**". Ve yağmurdan **القاحف**: her şeyi **يَقْحَفُ** eden şiddetli (yağmur). Ve bu bâbdan **القِحْف**: beynin üstündeki kemik; çoğulu **أقحاف**. Ve **قحفتُه**: onun **قِحفَه**’ini vurdum.
(**قحل**)  **القاف** ve**الحاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; şeyde kuruluğa ve kuruluğa delâlet eder. Artık **القَحَل**: kuruluk. Ve **القاحل**: kuru; **قَحَل يَقْحَل** ve **قَحِلَ يَقْحَل**. Ve **قَحَِلَ الشَّيخُ**: derisi kemiği üzerine kurudu. Ve **رجلٌ قَحْلٌ** ve **إنْقَحْلٌ**. Ve **القُحال**: koyuna isabet eden bir hastalık; derileri kurur.
(**قحم**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; en az bir kabalıkla ve atılganlıkla şeyin kızarmasına delâlet eder. Denilir: **قَحَمَ في الأمور قُحُوماً**: tecrübe olmaksızın kendini onların içine attı. Ve **قُحَمُ [الطَّرِيق([4])]**: onun zorlukları. Ve denilir: develerden **المَقاحِيمَ**: salıverme olmaksızın **الشَّوْلَ**’a dalanlar. Ve **القَحْم**: deve bir yılda iki yaşa ve dört yaşa girer; böylece bir dişi bir dişin üzerine sokar. Ve **قَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه**: onu attığı zaman. Ve derler: "**إنَّ للخُصومة قُحَماً**" yani o, sahibini hoşlanmadığı şeye daldırır. Ve **القُحْمة**: sene, bedevileri kır (köy) beldelerine daldırır.
(**قحو**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الواو** tek bir kelimedir. Derler: **القَحْو** **الأُقحوان**’ın tesisidir; takdiri **أُفْعُلاَن**’dır; eğer bir ilâçta kılınsa idi **مَقْحُوٌّ** denilirdi; çoğulu **الأقاحِي([5])**’dir.
Ve **الأُقحوانة**: bir yer.
(**قحب**)  **القاف** ve**الحاء** ve**الباء** atların ve develerin öksürüğüne delâlet eden bir kelimedir; bazen insanlara da kılınır.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 148).
([2]) Beyit, divanında 64’te Ru’be’nindir; ve el-Cemhere ve el-Lisân (**قحز**).
([3]) **النقاف**; **النون**’un kesresiyle: savaş. Ve el-Mücmel’de: "**ثقاف**"; doğrusu el-Mekâyîs ve el-Lisân’da (**قحف**، **نقف**). (**نقف**)’te dedi: "Onu ‘ve yarın **ثقاف**’ diye rivayet eden kimse tashif etmiştir."
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([5]) Şeddeli **الياء** ile ve tahfifli (şeddesiz) olarak söylenir.

ـ
