# قحط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قحط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قحط

القَحْط: احتِباس المطر. وقد قَحَط وقَحِطَ، والفتح أَعلى، قَحْطاً وقَحَطاً وقُحوطاً. وقُحِطَ الناس، بالكسر، على ما لم يسم فاعله لا غير قَحْطاً وأُقْحِطوا، وكرهها بعضهم. وقال ابن سيده: لا يقال قُحِطوا ولا أُقْحِطوا. والقَحْطُ: الجدب لأَنه من أَثره. وحكى أَبو حنيفة: قُحِطَ المطر، على صيغة ما لم يسم فاعله، وأَقْحَطَ، على فعل الفاعل، وقُحِطت الأَرض، على صيغة ما لم يسم فاعله، فهي مَقْحوطة. قال ابن بري: قال بعضهم قَحَط المطر، بالفتح، وقَحِط المكان، بالكسر، هو الصواب، قال: ويقال أَيضاً قُحِط القَطر؛ قال الأَعشى:
وهُمُ يُطْعِمون، إِنْ قُحِط القَطْـ
ـرُ، وهَبَّتْ بشَمْأَلٍ وضَرِيبِ
وقال شمر: قُحوط المطر أَن يَحْتَبس وهو محتاج إِليه. ويقال: زمان قاحِط وعام قاحِط وسنة قَحِيط وأَزمُن قَواحِطُ. وعام قَحِط وقَحِيط: ذو قَحْط. وفي حديث الاستسقاء برسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم: قَحَط المطر واحمرَّ الشجر هو من ذلك. وأَقْحَط الناس إِذا لم يُمْطَروا. وقال ابن الفرَج: كان ذلك في إِقْحاط الزمان وإِكْحاط الزمان أَي في شدَّته. قال ابن سيده: وقد يُشتقُّ القَحْط لكل ما قلَّ خيره والأَصل للمطر، وقيل: القَحْط في كل شيءٍ قلة خيره، أَصل غير مشتقّ. وفي الحديث: إِذا أَتى الرجلُ القوم فقالوا قَحْطاً فَقَحْطاً له يوم يَلْقَى ربه أَي أَنه إِذا كان ممن يقال له عند قدومه على الناس هذا القول فإِنه يقال له مثل ذلك يوم القيامة، وقَحْطاً منصوب على المصدر أَي قُحِطت قَحْطاً وهو دعاءٌ بالجدْب، فاستعاره لانقطاع الخير عنه وجدْبه من الأَعمال الصالحة. وفي الحديث: مَن جامع فأَقْحَط فلا غسل عليه، ومعناه أَن يَنتَشِر فيُولج ثم يَفْتُر ذكَرُه قبل أَن يُنزِل، وهو من أَقْحَط الناس إِذا لم يمطروا، والإِقْحاط مثل الإِكْسال، وهذا مثل الحديث الآخر: الماءُ من الماء، وكان هذا في أَوَّل الإِسلام ثم نُسِخَ وأُمِرَ بالاغتسال بعد الإِيلاج.
والقَحْطِيّ من الرجال: الأَكُول الذي لا يُبقي من الطعام شيئاً، وهذا من كلام أَهل العِراق؛ وقال الأَزهري: هو من كلام الحاضرة دون أَهل البادية، وأَظنه نُسِب إِلى القَحْط لكثرة الأَكل كأَنه نجا من القَحْط فلذلك كثُر أَكله.
وضرْب قَحيط: شديد.
والتَّقْحيط: في لغة بني عامر: التَّلْقيح؛ حكاه أَبو حنيفة. والقَحْط: ضرْب من النبْت، وليس بثبت.
وقَحْطانُ: أَبو اليمن، وهو في قول نسّابتهم قَحْطان ابن هُود، وبعض يقول قَحْطان بن ارْفَخْشذ بن سام ابن نوح، والنسب إِليه على القياس قَحْطانيّ، وعلى غير القياس أَقْحاطِيّ، وكلاهما عربي فصيح.

### Türkçe

**القَحْط**: yağmurun tutulmasıdır. Ve **قَحَط** ve **قَحِطَ** (denilmiştir); fetha daha üstündür: **قَحْطاً** ve **قَحَطاً** ve **قُحوطاً**. Ve insanlar için **قُحِطَ** (kesre ile), yalnızca faili adı anılmayan (meçhul) kalıbı üzere (denilir); başka değil: **قَحْطاً** ve **أُقْحِطوا**; bazıları bunu çirkin görmüştür. İbn Sîde dedi: **قُحِطوا** da denilmez, **أُقْحِطوا** da denilmez. Ve **القَحْطُ**: kıtlıktır; çünkü o, onun eserindendir. Ebû Hanîfe nakletti: **قُحِطَ المطر** (yağmur için), faili adı anılmayan kalıbı üzere; ve **أَقْحَطَ** (denilir), failin fiili üzere; ve **قُحِطت الأَرض** (yer için), faili adı anılmayan kalıbı üzere; artık o **مَقْحوطة**dır. İbn Berrî dedi: Bazıları dedi ki: **قَحَط المطر** (fetha ile) ve **قَحِط المكان** (kesre ile); doğru olan budur. Dedi ki: Ayrıca **قُحِط القَطر** da denilir. el-A‘şâ dedi ki:

Ve onlar yedirirler; eğer **قُحِط القَطْرُ** (yağmur tutulursa),
ve **بشَمْأَلٍ** ve **ضَرِيبِ** ile (rüzgâr) eserse.

Şemmer dedi: **قُحوط المطر**; ona ihtiyaç varken onun tutulmasıdır. Ve denilir: **زمان قاحِط** ve **عام قاحِط** ve **سنة قَحِيط** ve **أَزمُن قَواحِطُ**. Ve **عام قَحِط** ve **قَحِيط**: **قَحْط** sahibi (olan). Resûlullah ile (yapılan) yağmur duası hadîsinde: **قَحَط المطر** ve ağaç kızardı; bu ondandır. Ve insanlar **أَقْحَط** ederler; yağmur yağdırılmadıkları zaman. İbnü’l-Ferec dedi: Bu, zamanın **إِقْحاط**ında ve zamanın **إِكْحاط**ında idi; yani onun şiddetinde. İbn Sîde dedi: **القَحْط** her hayrı az olan şey için de türetilebilir; aslolan yağmur içindir. Ve denildi: **القَحْط** her şeyde hayrının azlığıdır; türetilmiş değil, asıldır. Hadîste: Adam kavme geldiğinde, “**قَحْطاً**; artık **فَقَحْطاً** ona, Rabbine kavuştuğu gün” derlerse; yani insanlara gelişinde kendisine bu söz söylenen kimselerden ise, kıyamet günü ona bunun benzeri söylenir. Ve **قَحْطاً** masdar üzere mansuptur; yani “**قُحِطت قَحْطاً**”; o, kıtlıkla duadır. Böylece onu, hayrın ondan kesilmesi ve salih amellerden kıtlaşması için ödünç aldı. Hadîste: “Kim cima eder de **فَأَقْحَط** ederse, ona gusül yoktur.” Manası: yayılır da sokar, sonra inzal etmeden önce zeker’i gevşer; bu, “yağmur yağdırılmadıkları zaman insanlar **أَقْحَط** ederler”dendir. Ve **الإِقْحاط**, **الإِكْسال** gibidir. Bu, diğer hadîs gibidir: “Su, sudandır.” Bu, İslâm’ın başında idi; sonra neshedildi ve idhâlden sonra yıkanmak emredildi.

Ve erkeklerden **القَحْطِيّ**: yemekten hiçbir şey bırakmayan çok yiyen (kimsedir). Bu, Irak ehlinin sözündendir. el-Ezherî dedi: O, bedevî ehli değil, şehir ehlinin sözündendir. Ve zannederim ki çok yemekten dolayı **القَحْط**a nisbet edilmiştir; sanki **القَحْط**tan kurtulmuş da bu yüzden yemesi çoğalmıştır.

Ve **ضرْب قَحيط**: şiddetli (darb).

Ve **التَّقْحيط**: Benî Âmir dilinde: **التَّلْقيح**; Ebû Hanîfe onu nakletti.

Ve **القَحْط**: bitkiden bir türdür; fakat sabit değildir.

Ve **قَحْطانُ**: Yemen’in babasıdır. Nesep âlimlerinin sözüne göre o, **قَحْطان** ibn **هُود**’dur. Bazısı der ki: **قَحْطان** ibn **ارْفَخْشذ** ibn **سام** ibn **نوح**. Ona nisbet, kıyas üzere **قَحْطانيّ**; kıyas dışı üzere **أَقْحاطِيّ**dir. İkisi de fasih Arapçadır.
