# قحف (ق-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ح - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والفاء معهما
ح ق ف، ق ح ف، ف ق ح مستعملات
حقف:
الحِقْفُ: الرَّمْل ويُجْمَع على أحقاف وحُقُوف. واحقَوْقَفَ. واحقَوْقَفَ الرَّمْلُ، واحقَوْقَفَ ظَهْرُ البَعير: أي طالَ واعوَجَّ، قال العجاج:
سَماوةَ الهلال حتّى احقَوْقَفا
والأحقافُ في القرآن يقال: جَبَل مُحيطٌ بالدنيا من زَبَرْ جَدةٍ خَضراء يَلْتَهِبُ يومَ القيامة فيُحشَرُ الناسُ من كُلِّ أفق.
?قحف: القِحْفُ: العَظْم فوقَ الدِماغ من الجُمْجُمة، والجميع: القِحْفة والأَقحاف. والقَحْفُ: قَطْعُه وكَسْرُه فهو مَقْحُوف أي مَقْطُوع القِحْف، قال:
يَدَعْنَ هامَ الجُمْجُمِ المَقْـحُـوفِ		صُمِّ الصَدَى كالحَنْظَل المَنْقُوفِ
والقَحْفُ: شدَّةُ الشُرب، وقيل لامرئ القيس: قُتِلَ أبوك، وهوعلى الشَّراب، فقال:اليومَ قِحاف وغداً نِقاف، ومثلْه اليَومَ خَمْرٌ وغداً أمْرٌ. وقُحِف الإنِاءُ: شُرِبَ ما فيه. ومَطَرٌ قاحِف مثل قاعِف: إذا جاءَ مُفاجَأةً فأَقحَفَ كُلَّ شيءٍ. ويقال: سَيْلٌ قُحاف وجُحَاف وقُعاف بمعنى واحد.
?فقح: فَقَح الجُرْوُ: أي أَبصَرَ وفَتَح عَيْنَيه. والفُقّاح: من العِطْر، وقد يُجعَل في الدواء فيقال: فُقّاح الاذِخْرِ، الواحدة بالهاء وهو من الحَشيش. والفَقْحةُ: الراحة بلغة اليَمَن. والفَقْحة معروفة وهي الدُبُر بجُمعِها. والتَفَقُّح: التَفَتُّفح بالكلام.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الفاء** bunlarla birlikte
**ح ق ف**، **ق ح ف**، **ف ق ح** kullanımdadırlar.

**حقف**:
**الحِقْفُ**: kumdur ve **أحقاف** ve **حُقُوف** üzere çoğul yapılır. Ve **احقَوْقَفَ**. Ve **احقَوْقَفَ** kum; ve **احقَوْقَفَ** devenin sırtı: yani uzadı ve eğrildi; el-Acçâc dedi ki:
Hilâlin göğü, ta ki **احقَوْقَفا** edinceye kadar.

Ve Kur’ân’daki **الأحقاف** hakkında denilir: yeşil, katı (taş) parçalarından, dünyayı kuşatan bir dağdır; kıyamet günü alevlenir de insanlar her ufuktan toplanır.

**قحف**: **القِحْفُ**: kafatasından, beynin üstündeki kemiktir; hepsi: **القِحْفة** ve **الأَقحاف**. Ve **القَحْفُ**: onun kesilmesi ve kırılmasıdır; o hâlde o **مَقْحُوف**tur, yani **القِحْف**i kesilmiş; dedi ki:
Kesilmiş kafatasının başlarını bırakırlar;
sağır yankı(lar)ı, delinmiş acı kavun gibi.

Ve **القَحْفُ**: içmenin şiddetidir. Ve İmru’ul-Kays’a denildi: “Baban öldürüldü”, o da içki üzerindeydi; dedi ki: “Bugün **قِحاف** ve yarın **نِقاف**”; ve bunun benzeri: “Bugün şarap ve yarın iş.” Ve **قُحِف** kap: içindekinin içilmesidir. Ve **قاحِف** yağmur, **قاعِف** gibi: ansızın geldiğinde de her şeyi **أَقحَفَ** ettiğinde. Ve denilir: **قُحاف** ve **جُحَاف** ve **قُعاف** sel; tek bir mânâdadır.

**فقح**: **فَقَح** yavru köpek: yani gördü ve iki gözünü açtı. Ve **الفُقّاح**: kokudandır; ve ilâçta da yapılabilir, böylece “**فُقّاح الاذِخْرِ**” denilir; bir tanesi **الهاء** iledir ve o ottandır. Ve **الفَقْحةُ**: Yemen lügatinde rahatlıktır. Ve **الفَقْحة** bilinir; o, toplanmasıyla anüstüdür. Ve **التَفَقُّح**: sözle **التَفَتُّفح** etmektir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القِحْفُ: العظم الذي فوق الدماغ، وبجمعه جاء المثل: "رماهُ بأقحافِ رأسه" إذا أسكته بداهية يورِدها عليه. والقِحْفُ أيضاً: إناءٌ من خشب على مثاله، كأنَّه نصف قَدَح. وقَحَفْتُهُ قَحْفاً، أي ضربت قِحْفَهُ وأصبت قِحْفَهُ. وقَحَفْتُ قَحْفاً، أي شربت جميع ما في الإناء. ويقال: شربت بالقِحْفِ. وسيلٌ قُحافٌ بالضم وقُعافٌ، وهما مثل الجُحافِ، يذهب بكلِّ شيء. والاقتِحافُ: الشربُ الشديدُ. والقاحِفُ: المطر الشديد.

##### Türkçe

**القِحْفُ**: beynin üstünde olan kemik; onun çoğuluyla şu mesel gelmiştir: "رماهُ بأقحافِ رأسه" yani, üzerine getirdiği bir musibetle onu susturduğu zaman. Ve **القِحْفُ** ayrıca: onun misali üzere ağaçtan bir kap; sanki bir **قَدَح**ın yarısı gibidir. Ve **قَحَفْتُهُ قَحْفاً**, yani onun **قِحْفَهُ**’ini vurdum ve onun **قِحْفَهُ**’ini isabet ettirdim. Ve **قَحَفْتُ قَحْفاً**, yani kaptaki şeyin tamamını içtim. Ve denilir: **شربت بالقِحْفِ**. Ve bir sel **قُحافٌ** (ضم ile) ve **قُعافٌ**; ikisi de **الجُحافِ** gibidir; her şeyi götürür. Ve **الاقتِحافُ**: şiddetli içme. Ve **القاحِفُ**: şiddetli yağmur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والفاء
حقف ، فقح ، قحف ، قفح : مستعملة .
حقف : قال الليث : يقال : للرَّمل إذا طال واعوَجَّ : قد احقَوْقَفَ . واحْقَوقَفَ ظهرُ البعير ، ويُجمَع الحِقْفُ أحقافاً وحُقُوفاً . وقال أبو عُبيد : قال الأصمعي : الحِقْفُ : الرملُ المُعَوجُّ ، ومنه قيل لِمَا اعوجَّ : مُحْقَوْقِف . وقال الفَرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( عَادٍ إِذْ أَنذَرَ قَوْمَهُ ) ( الأحقاف : 21 ) واحِدُها حِقْف وهو المُسْتَطِيل المُشرف . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه مَرّ هو وأصحابه وهم مُحْرِمُون بِظَبْي حاقِفٍ في ظل شجرة . قال أبو عُبيد : يعني الذي قد انحنى وتثنَّى في نومه . ولهذا قيل للرمل إذا كان منحنياً حِقْفٌ ، قال : وكانت مَنازِلُ قوم عاد بالرمال ، قال : وفي بعض التفسير في قوله : بالأحْقَافِ قال : بالأرض . والمعروف في كلام العرب الأول وأنشد :
طَيَّ اللَّيَالي زُلَفاً فَزُلَفا سمَاوَةَ الهلال حتى احْقَوْقَفا وقال الليث : الأحقاف في القرآن : جبل مُحيطٌ بالدنيا مِن زَبَرْجَدَةٍ خضراء ، تلتَهِبُ يوم القيامة فَتَحْشُرُ الناس من كلِّ أُفُق ، قلت : هذا الجبلُ الذي وصفه يقال له قَافٌ ، وأما الأحقاف فهي رمال بظاهر بلاد اليمن ، كانت عادٌ تنْزِل بها . شمر عن ابن الأعرابي : الحِقْفُ : أصلُ الرْملِ ، وأصل الجبل والحائط . قال : والظَّبْي الحَاقفُ يكون رابضاً في حِقْفٍ من الرَّمْلِ ، ويكون مُنْطَوِياً كالحِقْفِ . وقال ابن شُميْل : جَمَلٌ أَحْقَفُ : خميصٌ . قحف : قال الليث : القِحْفُ : العظم الذي فوق الدِّماغِ مِن الجُمْجُمَةِ . والجميع الأقْحافُ والقِحَفَةُ . قال : والقَحْفُ : قَطْعُ القحْف أو كَسْرُه ، ورَجُل مَقْحُوفٌ : مقطوع القِحْف ، وأنشد : يَدعْنَ هامَ الْجُمْجُمِ المَقْحُوفِ صُمَّ الصَّدَى كالحَنْظَل المنْقُوفِ قال : والقَحْفُ : شِدَّةُ الشُّرْبِ . وقال امْرُؤُ القَيْس لَمَّا نُعِي إِلَيْه أبُوه وهو يَشربُ : ( اليوْمَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ ) . وقحف الإناء : إذا شرب ما فيه . أبو عُبَيْد عن الأصمَعِيّ منْ أمثالِهم في رمْي الرّجُل صاحبَه بالمُعْضِلات أو بما يُسْكِتُه أَنْ يَقولُوا : ( رماهُ بِأَقْحَافِ رأْسِه ) . قال أبو الهيثم : القِحْفُ : العَظْمُ الذي فَوْق الدّماغ من الْجُمْجُمَة . الحَرّاني عن ابن السِّكِّيت قال : القِحْفُ : ما ضُرِبَ من الرّأسِ فَطَاح . وأنشد لِجَرِيرٍ : تَهْوِي بِذِي العَقْرِ أَقْحَافاً جَماجِمُهم كأَنَّهَا حَنْظُل الْخُطْبانِ تُنْتقَف أبو زيد عن الكِلاَبِيِّين قالوا : قِحْفُ الرّأْسِ : كلّ ما انفَلَقَ من جُمْجُمَتِه فبانَ ، ولا يُدْعَى قِحْفاً حتى يَبين ، وجَمَاعَةُ القِحْفُ أَقْحَافٌ وقَحْفَةٌ وَقُحُوفٌ ، ولا يَقُولُون لجميع الجُمْجُمَةِ قِحْفٌ إلاَّ أن تَنْكَسِرَ والجُمْجُمَة : التي فيها الدِّمَاغ . وقال غيره : ضرَبه فاقْتَحَفَ قِحْفاً من رأسِه أي أبان قطعةً من الْجُمْجُمَة ، والجُمْجُمَةُ كلُّها تُسَمَّى قِحْفاً وأقْحَافاً . وقال أبو الهيثم : القِحافُ : شِدَّةُ المَشَارَبَة بالقِحْف ، وذلك أنَّ أحدهم إذا قَتَلَ ثأره شَرِب بِقِحْفِ رأْسِه يَتَشَفى به . قلتُ : القِحْفُ عند العربِ : الفِلْقَةُ من فِلَقِ القصعة أو القدح إذا تَثَلَّمَتْ ، ورأيتُ أهلَ النَّعَم إذا جَربت إبِلُهم يجعلون الخَضْخَاضَ في قِحْف ويَطْلُونَ الأجربَ بالهِناء الذي جعلوه فيه ، وأَظُنُّهم شَبَّهُوه بِقحْف الرَّأس فسَمَّوْه به . وقال الليث : القاحِفُ من المطر كالقاعفِ إذا جاء فُجَاءَةً فاقْتَحَفَ سيلُه كل شيء . ومنه قيل : سيلٌ قُحَافٌ وقُعَافٌ وجُحَافٌ بمعنى واحد . أبو زيد : عَجَاجَةٌ قَحْفاءُ وهي التي تَقْحَفُ الشيء وتذهب به . وقال ابن الأعرابي : القُحُوفُ : المَغارِفُ . فحق : أهمله الليث : وحكي عن الفَرَّاءِ أنه
قال : العرب تقول : فُلاَنٌ يَتَفَيْحَقُ في كلامِه ويَتَفَيْهَقُ إذا تَوَسَّعَ فيه . وقال أبو عمرو : انْفَحَقَ بالكلام انْفِحَاقاً وطريق مُنْفَحِق : واسِعٌ ، وأنشد : والعِيسُ فَوْقَ لاَحِبٍ مُعَبَّد غُبْرِ الحَصَا مُنْفَحِقٍ عَجَرَّد فقح : الليث : التَّفَقُّح : التَّفَتُّحُ بالكلام قال : والجِرْوُ إذا أبصر . قيل : قد فَقَحَ يعني فَتَح عينيه . وفي الحديث : ( أن عُبيدَ الله بن جَحْش تَنَصَّر بعد إسلامه فقيل له في ذلك ، فقال : إنَّا قد فَقَّحْنَا وَصَأْصَأْتُم ) . قال أبو عُبيد : قال أبو زيد والفَرَّاء : فَقَّحَ الْجِرْوُ وجَصَّصَ إذا فَتَح عينيه ، وَصَأْصَأَ إذا لم يَفْتَحْ عينيه . وقال الليث : الفُقَّاح : من العِطْر ، وقد يُجعل في الدواء . يُقال له : فُقَّاحُ الإِذْخِرِ ، الواحدة فُقَّاحَة ، وهو من الحشيش . قلت : هو نَوْر الإِذْخِرِ إذا تَفَتَّحَ بُرْعومُه ، وكلُّ نَوْر تَفَتَّحَ فقد تَفَقَّح ، وكذلك الورد وما أشبهه من براعِيم النَّور . الليث : الفَقَحَةُ معروفة وهي الدُّبُر بجُمْعِها . قال : والفَقْحَةُ : الراحة بلغةِ أهل اليمن وجمع الفَقْحَة فِقَاح . قفح : أبو بكر عن شمر : قال : قَفَح فلان عن الشيء إذا امتنع عنه وقَفَحَتْ نفْسُه عن الطعام إذا تركه وأنشد : يَسَفُّ خُرَاطة مَكْرِ الجِنا ب حتى ترَى نفْسَه قافِحَة قال شمر : قَافِحَةٌ أي تاركة . قال : والخُراطة : ما انْخَرَط عِيدانُه وَوَرَقُه . وقال ابن دُرَيْد : قَفَحْتُ الشيءَ أَقْفَحُه إذا اسْتَفَفْتَه .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الفاء**
**حقف** ، **فقح** ، **قحف** ، **قفح** : kullanımdadır.

**حقف** : Leys dedi: Kuma, uzayıp eğrildiği zaman denilir: “**قد احقَوْقَفَ**”. Ve devenin sırtı **احْقَوقَفَ** olur; **الحِقْفُ** “**أحقافاً**” ve “**حُقُوفاً**” diye çoğul yapılır. Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الحِقْفُ**: eğri kumdur; ondan dolayı eğrilen şeye “**مُحْقَوْقِف**” denildi. Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: “( **عَادٍ إِذْ أَنذَرَ قَوْمَهُ** ) ( **الأحقاف** : 21 )” dedi: Onun teki **حِقْف**’tir; o, uzamış, yüksekçe olandır. Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: O ve ashabı ihramlı iken, bir ağacın gölgesinde **ظَبْي حاقِفٍ**’e uğradı. Ebû Ubeyd dedi: Yani uykusunda eğilmiş ve bükülmüş olan. Bundan dolayı kum, eğri olduğu zaman **حِقْفٌ** denildi; dedi: Âd kavminin meskenleri kumlardaydı; dedi: Bazı tefsirde “**بالأحْقَافِ**” sözü hakkında dedi: “yerde”. Arapların sözünde bilinen birincisidir; ve şu beyit okundu:
طَيَّ اللَّيَالي زُلَفاً فَزُلَفا
سمَاوَةَ الهلال حتى **احْقَوْقَفا**
Leys dedi: Kur’an’daki **الأحقاف**: dünyayı kuşatan, yeşil zebercedden bir dağdır; kıyamet günü alevlenir de insanları her ufuktan toplar. Dedim: Onun vasfettiği bu dağa **قَافٌ** denilir; **الأحقاف** ise Yemen beldesinin dış tarafında kumlardır; Âd orada konaklardı. Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحِقْفُ**: kumun aslı, dağın ve duvarın aslıdır, dedi. Dedi: **الظَّبْي الحَاقفُ** kumdan bir **حِقْفٍ** içinde çökmüş olur; ve **الحِقْفِ** gibi büzülmüş olur. İbn Şümeyl dedi: **جَمَلٌ أَحْقَفُ**: zayıf (karnı çekik)tır.

**قحف** : Leys dedi: **القِحْفُ**: kafatasından, beynin üstündeki kemiktir. Hepsi **الأقْحافُ** ve **القِحَفَةُ**’dir. Dedi: **القَحْفُ**: **القحْف**’i kesmek yahut kırmaktır; **رَجُل مَقْحُوفٌ**: **القِحْف**’i kesilmiş (olan)dır. Ve şu beyit okundu:
يَدعْنَ هامَ الْجُمْجُمِ **المَقْحُوفِ**
صُمَّ الصَّدَى كالحَنْظَل المنْقُوفِ
Dedi: **القَحْفُ**: içmenin şiddetidir. İmruü’l-Kays, babasının ölümü kendisine haber verildiğinde içiyordu; dedi ki: “( **اليوْمَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ** )”. Ve **قحف الإناء**: içindekini içtiği zaman (denir). Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Onların darbımesellerinden, bir adamın arkadaşını müşkil şeylerle yahut onu susturacak şeyle vurması hakkında, şöyle demeleridir: “( **رماهُ بِأَقْحَافِ رأْسِه** )”. Ebû’l-Heysem dedi: **القِحْفُ**: kafatasından beynin üstündeki kemiktir. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti; dedi: **القِحْفُ**: baştan vurulan şeydir de düşer. Cerîr’in şu beyti okundu:
تَهْوِي بِذِي العَقْرِ أَقْحَافاً جَماجِمُهم
كأَنَّهَا حَنْظُل الْخُطْبانِ تُنْتقَف
Ebû Zeyd, Kilâbîler’den: Dediler ki: **قِحْفُ الرّأْسِ**: kafatasından yarılıp ayrılan her şeydir; görünmedikçe **قِحْفاً** diye adlandırılmaz; **القِحْفُ**’ün cem‘i **أَقْحَافٌ** ve **قَحْفَةٌ** ve **قُحُوفٌ**’dur. Ve bütün **الجُمْجُمَةِ** için **قِحْفٌ** demezler; ancak kırıldığı zaman (derler). **الجُمْجُمَة**: içinde beyin olan şeydir. Başkası dedi: Ona vurdu da başından bir **قِحْفاً** “**فاقْتَحَفَ**”; yani kafatasından bir parçayı ayırdı; ve **الجُمْجُمَةُ**’nin tamamı **قِحْفاً** ve **أقْحَافاً** diye adlandırılır. Ebû’l-Heysem dedi: **القِحافُ**: **القِحْف** ile içişmenin şiddetidir; bu, onlardan birinin kan davasını öldürdüğü zaman, onunla şifa bulmak için başının **قِحْفِ**’i ile içmesidir. Dedim: Araplar katında **القِحْفُ**: çanak yahut kadeh, kenarı kırılıp çentiklendiği zaman, onun parçalarından bir parçadır. Ve ben hayvan sahiplerini gördüm: develeri uyuzlandığı zaman, **الخَضْخَاضَ**’ı bir **قِحْف** içine koyarlar ve içine koydukları kına ile uyuzlu olanı sıvarlar; ve ben onların onu başın **قحْف**’ine benzettiklerini, bu yüzden onunla adlandırdıklarını sanıyorum. Leys dedi: Yağmurdan **القاحِفُ**, **القاعفِ** gibidir; ansızın geldiği zaman, seli her şeyi **فاقْتَحَفَ**. Ondan dolayı denildi: **سيلٌ قُحَافٌ** ve **قُعَافٌ** ve **جُحَافٌ**; bir mânâdadır. Ebû Zeyd: **عَجَاجَةٌ قَحْفاءُ**: o, şeyi **تَقْحَفُ** eder ve onunla gider. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القُحُوفُ**: kepçelerdir.

**فحق** : Leys onu ihmal etti. Ferrâ’dan hikâye edildiğine göre o dedi ki: Araplar der: “Falan, sözünde **يَتَفَيْحَقُ** ve **يَتَفَيْهَقُ**”; onda genişlediği zaman. Ebû Amr dedi: Sözle **انْفَحَقَ** “**انْفِحَاقاً**”; ve **طريق مُنْفَحِق**: geniştir. Ve şu beyit okundu:
والعِيسُ فَوْقَ لاَحِبٍ مُعَبَّد
غُبْرِ الحَصَا **مُنْفَحِقٍ** عَجَرَّد

**فقح** : Leys: **التَّفَقُّح**: sözle **التَّفَتُّحُ**’tur, dedi. Dedi: Ve **الجِرْوُ** gördüğü zaman; denildi: “**قد فَقَحَ**”; yani gözlerini açtı. Hadiste: “( **أن عُبيدَ الله بن جَحْش تَنَصَّر بعد إسلامه فقيل له في ذلك ، فقال : إنَّا قد فَقَّحْنَا وَصَأْصَأْتُم** )”. Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd ve Ferrâ dedi: **فَقَّحَ الْجِرْوُ** ve **جَصَّصَ**: gözlerini açtığı zaman; **وَصَأْصَأَ**: gözlerini açmadığı zaman. Leys dedi: **الفُقَّاح**: kokudandır; ve ilaca konulabilir. Ona denilir: **فُقَّاحُ الإِذْخِرِ**; teki **فُقَّاحَة**; ve o ottandır. Dedim: O, tomurcuğu açıldığı zaman **الإِذْخِرِ**’in çiçeğidir; ve açılan her çiçek **تَفَقَّحَ** etmiştir; gül ve ona benzer çiçek tomurcukları da böyledir. Leys: **الفَقَحَةُ** bilinir; o, bütünüyle **الدُّبُر**’dür, dedi. Dedi: Ve **الفَقْحَةُ**: Yemen ehlinin dilinde avuç içidir; **الفَقْحَة**’nin çoğulu **فِقَاح**’tır.

**قفح** : Ebû Bekir, Şemmer’den: Dedi: Falan, şeyden **قَفَح** etti; ondan kaçındığı zaman. Ve nefsi yemekten **قَفَحَتْ**; onu terk ettiği zaman. Ve şu beyit okundu:
يَسَفُّ خُرَاطة مَكْرِ الجِنا
ب حتى ترَى نفْسَه قافِحَة
Şemmer dedi: **قَافِحَةٌ**; yani terk eden. Dedi: Ve **الخُراطة**: çubukları ve yaprağı yontulup koparılan şeydir. İbn Düreyd dedi: Şeyi **قَفَحْتُه أَقْفَحُه**; onu (içerek) süpürürcesine içtiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والحاء وما يثلثهما)
(قحد)  القاف والحاء والدال كلمةٌ واحدة هي القَحَدَة: أصلُ السَّنام، والجمع قِحادٌ. وناقة مِقْحادٌ: ضخمة السَّنام.
(قحر)  القاف والحاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي القَحْر، يقال إنَّه الفحلُ المُسِنُّ على بقيّةٍ فيه وجَلَد. وقد يقال للرَّجُل. والقُحارِيَةُ مثل القَحْر.وامرأة قَحْرةٌ: مُسِنَّة.
(قحز)  القاف والحاء والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قَلَقٍ أو إقلاقٍ وإزعاج. من ذلك القَحْزُ، وهو الوَثَبَانُ والقَلَقُ. والقاحِزَات: الشدائد المُزعجات من الأمور.
قال ابنُ دريد([1]): القَحْزُ: أن يَرمِيَ الرّامي السّهمَ فيسقطَ بين يدَيه. قَحَزَ السَّهم قَحْزاً. قال:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
والقُحازُ: داء يصيبُ الغَنَم.
(قحط)  القاف والحاء والطاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على احتباسِ الخير، ثمّ يستعار. فالقَحْط: احتباس المطَر؛ أقَحطَ النّاسُ، إذا وقعوا في القَحْط. وأقْحَطَ الرّجلُ، إذا خالط أهلَه ولم يُنْزِل. وقَحْطانُ: أبو اليَمَن.
(قحف)  القاف والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في شيء وصلابة. يقال: القَحْف. شِدَّةُ الشُّرب. ويقولون: "اليومَ قِحافٌ وغَداً نِقافٌ([3])". والقاحف من المطر: الشَّديد يَقْحَفُ كلَّ شيء. ومن الباب القِحْف: العظم فوقَ الدِّماغ، والجمع أقحاف. وقحفتُه: ضرَبْتُ قِحفَه.
(قحل)  القاف والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على يُبْسٍ في الشيء وجفَاف. فالقَحَل: اليُبْس. والقاحل: اليابس، قَحَل يَقْحَل، وقَحِلَ يَقْحَل. وقَحَِلَ الشَّيخُ: يَبِس جلدُه على عَظْمِه. ورجلٌ قَحْلٌ وإنْقَحْلٌ. والقُحال: داءٌ يُصيب الغَنَمَ فتجفُّ جلودُها.
(قحم)  القاف والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تورُّدِ الشيءِ بأدنى جفاءٍ وإقدام. يقال: قَحَمَ في الأمور قُحُوماً: رمَى بنفسه فيها من غير دُرْبة. وقُحَمُ [الطَّرِيق([4])]: مصاعبه. ويقال: إنَّ المَقاحِيمَ من الإبل: التي تقتحم الشَّوْلَ من غير إرسال. والقَحْم: البَعير يُثْنِي ويُرْبِعُ في سنةٍ واحدة، فيُقْحِم سِنَّاً على سنّ. وقَحَّم الفَرَسُ فارسَه على وجهه، إذا رَماه. ويقولون: "إنَّ للخُصومة قُحَماً" أي إنَّها تقحِّم بصاحبها على ما لا يَهواه. والقُحْمة: السَّنة تُقحِم الأعرابَ بلادَ الرِّيف.
(قحو)  القاف والحاء والواو كلمةٌ واحدة. يقولون: القَحْو تأسيس الأُقحوان، وتقديره أُفْعُلاَن، ولو جعل في دواءٍ لقيل مَقْحُوٌّ، وجمعه الأقاحِي([5]).
والأُقحوانة: موضع.
(قحب)  القاف والحاء والباء كلمةٌ تدلُّ على سُعَال الخيل والإبل، وربما جُعِل للنَّاس.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 148).
([2]) البيت لرؤبة في ديوانه 64 والجمهرة واللسان (قحز).
([3]) النقاف، بكسر النون: القتال. وفي المجمل: "ثقاف"، صوابه في المقاييس واللسان (قحف، نقف) قال في (نقف): "ومن رواه: وغداً ثقاف فقد صحف".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) يقال بتشديد الياء وتخفيفها.

ـ

##### Türkçe

(قاف, حاء ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**قحد**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الدال** tek bir kelimedir; o da **القَحَدَة**’dir: hörgücün aslı; çoğulu **قِحادٌ**. Ve **ناقة مِقْحادٌ**: hörgücü iri.

(**قحر**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; o da **القَحْر**’dır; denilir ki o, kendisinde bir kalıntı ve dayanıklılık bulunan yaşlı damızlık erkektir. Ve erkeğe de denilebilir. Ve **القُحارِيَةُ** **القَحْر** gibidir. Ve **امرأة قَحْرةٌ**: yaşlı.

(**قحز**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الزاء** tek bir asıldır; bir huzursuzluğa yahut huzursuz etmeye ve rahatsız etmeye delalet eder. Bundan: **القَحْزُ**; o, sıçrayış ve huzursuzluktur. Ve **القاحِزَات**: işlerden rahatsız edici şiddetler.

İbn Düreyd dedi([1]): **القَحْزُ**: atıcının oku atması, sonra onun iki eli arasına düşmesidir. **قَحَزَ السَّهم قَحْزاً**. Dedi:
* إذا تَنَزَّى قاحِزاتُ القَحْزِ([2]) *
Ve **القُحازُ**: koyuna isabet eden bir hastalık.

(**قحط**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الطاء** hayrın tutulmasına delalet eden sahih bir asıldır; sonra ödünçlenir. Şu hâlde **القَحْط**: yağmurun tutulmasıdır; **أقَحطَ النّاسُ**: **القَحْط**’a düştükleri vakit. Ve **أقْحَطَ الرّجلُ**: ehliyle karıştığı hâlde boşalmadığı vakit. Ve **قَحْطانُ**: Yemen’in babası.

(**قحف**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الفاء** bir şeyde şiddete ve katılığa delalet eden sahih bir asıldır. Denilir: **القَحْف**: içmenin şiddeti. Ve derler: "اليومَ **قِحافٌ** وغَداً **نِقافٌ**([3])". Ve yağmurdan **القاحف**: her şeyi **يَقْحَفُ** eden şiddetli olan. Babdan: **القِحْف**: beynin üstündeki kemik; çoğulu **أقحاف**. Ve **قحفتُه**: onun **قِحف**’ini vurdum.

(**قحل**)  **القاف** ve **الحاء** ve **اللام** şeyde kuruluğa ve kuruluğa delalet eden sahih bir asıldır. Şu hâlde **القَحَل**: kuruluk. Ve **القاحل**: kuru olan; **قَحَل يَقْحَل** ve **قَحِلَ يَقْحَل**. Ve **قَحَِلَ الشَّيخُ**: derisi kemiği üzerine kurudu. Ve **رجلٌ قَحْلٌ** ve **إنْقَحْلٌ**. Ve **القُحال**: koyuna isabet eden bir hastalık; derileri kurur.

(**قحم**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الميم** en az bir kabalık ve atılganlıkla şeyin kızarmasına delalet eden sahih bir asıldır. Denilir: **قَحَمَ في الأمور قُحُوماً**: tecrübesizce kendini onların içine attı. Ve **قُحَمُ** [**الطَّرِيق**([4])]: onun zorlukları. Ve denilir: develerden **المَقاحِيمَ**: salıverme olmaksızın **الشَّوْلَ**’a dalanlardır. Ve **القَحْم**: deve bir yılda iki yaşa ve dört yaşa girer; böylece bir yaşı bir yaşın üzerine sokar. Ve **قَحَّم الفَرَسُ** binicisini yüzüstü, onu attığı vakit. Ve derler: "إنَّ للخُصومة **قُحَماً**" yani o, sahibini hoşlanmadığı şeye doğru daldırır. Ve **القُحْمة**: sene, bedevileri kır ülkelerine sokar.

(**قحو**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الواو** tek bir kelimedir. Derler: **القَحْو** **الأُقحوان**’ın tesisidir; takdiri **أُفْعُلاَن**’dır; eğer bir ilaca konulsa **مَقْحُوٌّ** denilirdi; çoğulu **الأقاحِي**([5]).

Ve **الأُقحوانة**: bir yer.

(**قحب**)  **القاف** ve **الحاء** ve **الباء** atların ve develerin öksürüğüne delalet eden bir kelimedir; bazen insanlara da yapılır.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 148).
([2]) beyit Ru’be’nindir; divanında 64 ve el-Cemhere ve el-Lisân (**قحز**).
([3]) **النقاف**; **النون**’un kesresiyle: savaş. Ve el-Mücmel’de: "**ثقاف**"; doğrusu el-Mekâyîs ve el-Lisân’da (**قحف**، **نقف**). (**نقف**)’te dedi: "Ve kim onu: وغداً **ثقاف** diye rivayet ettiyse, tashif etmiştir."
([4]) tekmile el-Mücmel’dendir.
([5]) **الياء**’ın şeddeli ve hafifli okunmasıyla denilir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ح ف
ضربه على قحف رأسه وهو جمجمته وتقول‏:‏ تلاقوا بالأحقاف فتراموا بالأقحاف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رماه بأقحاف رأسه‏:‏ نطحه عن مراده‏.‏
وماله قد ولا قحف‏:‏ ماله شيء وهما جلد السّخلة والقدح المكسّر‏.‏
وهو أفلس من ضارب قحف استه وهو مشقها أي يضرب بيده على شعب استه لعريه‏.‏
‏"‏ واليوم قحاف وغداً نقاف ‏"‏ أي شرب وحرب‏.‏

##### Türkçe

ق ح ف
Onu başının **قحف**’ına vurdu; o da onun kafatasıdır. Ve dersin ki: **تلاقوا بالأحقاف**; böylece **بالأقحاف** ile birbirlerine taş attılar.

Mecazdan: Onu başının **أقحاف**’ı ile attı: Onu muradından boynuzladı (vurdu).

Onun için: **قد ولا قحف**: Onun hiçbir şeyi yoktur; ikisi de oğlağın derisi ve kırık kâsedir.

O, kıçının **قحف**’ını dövenden daha iflastır; o da onun yarığıdır; yani çıplaklığından dolayı eliyle kıçının çatallarına vurur.

"Ve bugün **قحاف** ve yarın **نقاف**" yani içki ve savaş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِحْف: العظم الذي فوق الدِّماغ من الجُمجمة، والجمجمة التي فيها الدماغ، وقيل: قِحْفُ الرجل ما انفلق من جُمْجُمته فبانَ ولا يُدْعى قِحْفاً حتى يبين، ولا يقولون لجميع الجمجمة قِحْفاً إلا أَن يتكسر منه شيء، فيقال للمتكسر قِحْفٌ، وإن قُطِعَت منه قَطْعة فهو قِحْفٌ أَيضاً. والقَحْفُ: قَطْعُ القِحْف أَو كَسْره. وقَحَفَه قَحْفاً: ضَرَبَ قِحْفَه وأَصاب قِحْفه، وقيل: القِحْف القبيلة من قبائل الرأْس، وهي كل قطعة منها، وجمع كل ذلك أقحاف وقُحُوفٌ وقِحَفَةٌ. والقِحْف: ما ضُرِب من الرأْس فَطاحَ؛ وأَنشد لجرير:
تَهْوَى بذي العَقْرِ أَقْحافاً جَماجِمُهُمْ،
كأَنها حَنْظَلُ الخُطْبانِ يُنْتَقَفُ
(* قوله «تهوى إلخ» أَنشده شارح القاموس هكذا:
تهوى بذي العقر أقحافاً جماجمها * كأنها الحنظل الخطبان
ينتقف)
وضَرَبه فاقْتَحَف قِحْفاً من رأْسه أَي أَبان قطعة من الجمجمة، والجمجمة كلها تسمى قِحْفاً وأَقْحافاً. أَبو الهيثم: المُقاحفة شدة المُشاربةِ بالقِحف، وذلك أَن أَحدهم إذا قَتَل ثأْرَه شَرب بقِحْف رأْسه يَتَشَفَّى به. وفي حديث سُلافَة بنتِ سَعدٍ: كانت نَذَرَت لَتَشرَبَنَّ في قِحف رأْس عاصم بن ثابتٍ الخَمْرَ، وكان قد قَتَل ابْنَيْها نافِعاً وخِلاباً. وفي حديث يأْجوج ومأْجوج: يأْكل العِصابةُ يَوْمئذٍ من الرُّمانة ويَسْتظلُّون بقِحْفِها؛ أَراد قشرها تشبيهاً بقِحف الرأْس، وهو الذي فوق الدماغ، وقيل: هو ما انْطبَق
(* قوله «ما انطبق إلخ» عبارة النهاية: ما انفلق
إلخ.) من جمجمته وانفصل. ومنه حديث أَبي هريرة في يوم اليَرْمُوك: فما رُئيَ مَوْطِنٌ أَكثرَ قِحْفاً ساقطاً أَي رأَساً فَكَنى عنه ببعضه أَو أَراد القِحْف نفسه. ورماه بأَقحاف رأْسه إذا رماه بالأُمور العظام، مَثَلٌ بذلك. ومن أَمثالهم في رَمْي الرجل صاحِبَه بالمعضِلاتِ أَو بما يُسْكِتُه: رماه بأَقحاف رأْسه؛ قيل إذا أَسْكَتَه بداهية يُوردها عليه، وقَحَفَه يَقْحَفُه قَحْفاً: قَطع قِحْفه؛ قال:
يَدَعْنَ هامَ الجُمْجُمِ المَقحُوفِ
صُمَّ الصَّدى كالحَنظَلِ المَنْقُوفِ
ورجل مَقْحُوفٌ: مقطوع القِحْفِ. والقِحْفُ: القَدَح. والقِحف: الكِسْرة من القَدَح، والجمع كالجمع. قال الأَزهري: القِحف عند العرب الفِلْقَة من فِلَق القَصْعة أَو القدح إذا انْثَلَمَتْ، قال: ورأَيت أَهل النَّعَم إذا جَرِبَتْ إبلُهُم يجعلون الخَضْخاض في قِحْفٍ ويَطْلون الأجرب بالهِناء الذي جعلوه فيه؛ قال الأَزهري: وأَظنهم شبّهوه بِقِحْف الرأْس فسَمَّوه به. الجوهري: القِحْف إناء من خشب على مثال القِحْف كأَنه نصف قَدَح. يقال: ما له قِدٌّ ولا قِحْفٌ، فالقِدٌّ قَدَح من جلد والقِحْف من خشب. وقَحَفَ ما في الإناء يَقْحَفُه قَحْفاً واقتَحَفَه: شربه جميعه. ويقال: شربت بالقِحْف. والاقْتِحافُ: الشُّرْب الشديد. قال ابن بري: قال محمد بن جعفر القزاز في كتابه الجامع: القَحْفُ جَرْفك ما في الإناء من ثَريد وغيره. ويقال: قَحَفْتُه أَقْحَفُه قَحْفاً، والقُحافة ما جَرَفْتَه منه، وقيل لأبي هريرة، رضي اللّه عنه: أَتُقَبِّل وأَنت صائم؟ قال: نعم وأَقْحَفُها، يعني أَشْرَبُ ريقَها وأَتَرشَّفُه، وهو من الاقتِحاف الشرب الشديد. والقَحْفُ والقِحافُ: شدة الشُّرْب. وقال امرؤ القيس على الشراب حين قيل له قتل أَبوك قال: اليَوْم قِحافٌ وغَداً نِقافٌ. وقحاف الشيء ومُقاحَفَته واقْتِحافُه: أَخْذُه والذهاب به.
والقاحِف من المطر: المطر الشديد كالقاعِف إذا جاء مفاجأَة، واقْتَحَفَ سَيْلُه كلَّ شيء، ومنه قيل: سَيْل قُحافٌ وقُعافٌ وجُحاف كَثِيرٌ يَذْهَب بكلّ شيء. وكلُّ ما اقْتُحِفَ من شيء واستُخرج قُحافةٌ، وبه سُمّي الرجل. وعَجاجَة قَحْفاء: وهي التي تَقْحَف الشيء وتَذْهَب به. والقُحوف: المَغارِف.
قال ابن سيده: والمُقْحفَة الخَشَبة التي يُقْحَفُ بها الحَبُّ. وقَحَف يَقْحف قُحافاً: سَعَل؛ عن ابن الأَعرابي.
وبنو قُحافة: بطن. وقُحَيْفٌ العامريّ: أَحد الشعراء، وقيل: هو قُحَيْفٌ العُقَيْليّ كذلك نَسبَه أَبو عبيد في مُصَنَّفه.

##### Türkçe

**القِحْف**: kafatasından, beynin üstünde bulunan kemik; ve içinde beyin bulunan kafatası. Ve denildi: erkeğin **قِحْفُ**’u, kafatasından yarılıp açığa çıkan şeydir; açığa çıkıncaya kadar ona **قِحْفاً** denilmez. Ve bütün kafatasına, ondan bir şey kırılmadıkça **قِحْفاً** demezler; kırılan parçaya **قِحْفٌ** denir. Ondan bir parça kesilirse o da **قِحْفٌ**’tur.

Ve **القَحْفُ**: **القِحْف**’in kesilmesi yahut kırılmasıdır. Ve onu **قَحَفَه قَحْفاً**: onun **قِحْف**’ine vurdu ve onun **قِحْف**’ine isabet etti. Ve denildi: **القِحْف** başın kabilelerinden bir kabiledir; o, ondan her parçadır. Bütün bunların çoğulu **أقحاف** ve **قُحُوفٌ** ve **قِحَفَةٌ**’dir. Ve **القِحْف**: baştan vurulan şeydir de düşüp yuvarlanır; Cerîr’in şu beyti okunmuştur:

تَهْوَى بذي العَقْرِ أَقْحافاً جَماجِمُهُمْ،
كأَنها حَنْظَلُ الخُطْبانِ يُنْتَقَفُ

(* “تهوى إلخ” sözü: Kāmûs şârihi bunu şöyle okumuştur:
تهوى بذي العقر أقحافاً جماجمها * كأنها الحنظل الخطبان ينتقف)

Ve ona vurdu da başından bir **قِحْفاً** **فاقْتَحَف** etti; yani kafatasından bir parçayı açığa çıkardı. Ve kafatasının tamamı **قِحْفاً** ve **أَقْحافاً** diye adlandırılır. Ebû’l-Heysem: **المُقاحفة** **القِحف** ile içmenin şiddetidir; bu da şudur: onlardan biri kan davasını öldürdüğünde, onunla şifa bulmak için onun başının **قِحْف**’iyle içer. Ve Sü lâfe bint Sa‘d hadîsinde: Âsım b. Sâbit’in başının **قِحف**’inde şarap içmeyi adamıştı; o, onun iki oğlunu, Nâfi‘ ve Hılâb’ı öldürmüştü. Ve Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: o gün topluluk narın (bir tanesinden) yerler ve onun **قِحْف**’iyle gölgelenirler; onun kabuğunu kastetti; başın **قِحْف**’ine benzetme olarak; o, beynin üstünde olandır. Ve denildi: o, kafatasından kapanıp birleşen

(* “ما انطبق إلخ” sözü: Nihâye’nin ibaresi: “ما انفلق إلخ.”) ve ayrılan şeydir. Ve ondan, Yermûk gününde Ebû Hureyre hadîsi: “Hiçbir mevki, daha çok düşmüş **قِحْفاً** görülmedi”; yani baş; onun bir kısmıyla kinaye yaptı; yahut **القِحْف**’in kendisini kastetti. Ve “başının **أَقحاف**’ı ile onu attı” (denir) büyük işler ile onu attığında; bununla bir meseldir. Ve onların, bir adamın arkadaşını çetin müşküllerle yahut onu susturacak şeyle atması hakkında darb-ı mesellerinden: “başının **أَقحاف**’ı ile onu attı”; denildi: ona yönelttiği bir felâketle onu susturduğunda. Ve onu **قَحَفَه يَقْحَفُه قَحْفاً**: onun **قِحْف**’ini kesti; (şu beyit) dedi:

يَدَعْنَ هامَ الجُمْجُمِ المَقحُوفِ
صُمَّ الصَّدى كالحَنظَلِ المَنْقُوفِ

Ve **مَقْحُوفٌ** adam: **القِحْف**’i kesilmiş (adam). Ve **القِحْفُ**: kadeh. Ve **القِحف**: kadehten kırık parça; çoğulu, çoğul gibidir. Ezherî dedi: Araplar yanında **القِحف**, çanak yahut kadeh çatlayıp kenarı kırıldığında, onun parçalarından bir parçadır. Dedi: ve ben hayvan sahiplerini gördüm; develeri uyuz olduğunda, **الخَضْخاض**’ı bir **قِحْفٍ** içine koyarlar ve uyuzlu olanı, içine koydukları **الهِناء** ile sıvarlar. Ezherî dedi: ve sanırım onu başın **قِحْف**’ine benzettiler de onunla adlandırdılar. Cevherî: **القِحْف** ahşaptan bir kaptır; **القِحْف** örneği üzere; sanki yarım kadeh gibidir. Denir: “Onun ne **قِدٌّ**’ü var ne **قِحْفٌ**’ü”; **القِدٌّ** deriden bir kadehtir, **القِحْف** ise ahşaptandır. Ve kaptaki şeyi **قَحَفَ** onu **يَقْحَفُه قَحْفاً** ve onu **اقتَحَفَه**: hepsini içti. Ve denir: **بالقِحْف** ile içtim. Ve **الاقْتِحافُ**: şiddetli içiştir. İbn Berrî dedi: Muhammed b. Ca‘fer el-Kazzâz, “el-Câmi‘” adlı kitabında dedi: **القَحْفُ**, kaptaki **ثَريد** ve başkasını senin kazıyıp sıyırmandır. Ve denir: onu **قَحَفْتُه أَقْحَفُه قَحْفاً**; ve **القُحافة** ondan kazıyıp sıyırdığın şeydir. Ve Ebû Hureyre’ye, Allah ondan razı olsun, denildi: “Sen oruçlu iken öper misin?” Dedi: “Evet; ve onu **أَقْحَفُها**”; yani onun tükürüğünü içerim ve onu yudum yudum alırım; bu, **الاقتِحاف**tan, yani şiddetli içiştendir. Ve **القَحْفُ** ve **القِحافُ**: içişin şiddetidir. Ve İmru’ul-Kays, içki hakkında, kendisine “Baban öldürüldü” denildiğinde, dedi: “Bugün **قِحافٌ** ve yarın **نِقافٌ**.” Ve bir şeyin **قحاف**’ı ve onun **مُقاحَفَتُه**’si ve onun **اقْتِحافُه**’u: onu almak ve onunla gitmektir.

Ve yağmurdan **القاحِف**: şiddetli yağmur; ansızın geldiğinde **القاعِف** gibi. Ve onun seli her şeyi **اقْتَحَفَ** etti. Ve bundan dolayı denildi: **سَيْل قُحافٌ** ve **قُعافٌ** ve **جُحاف**: çoktur; her şeyi götürür. Ve bir şeyden **اقْتُحِفَ** edilip çıkarılan her şey **قُحافةٌ**’dir; bununla adam adlandırıldı. Ve **عَجاجَة قَحْفاء**: o, şeyi **تَقْحَف** eden ve onunla giden (toz fırtınası)dır. Ve **القُحوف**: kepçelerdir.

İbn Sîde dedi: ve **المُقْحفَة** tanelerin onunla **يُقْحَفُ** edildiği tahta parçasıdır. Ve **قَحَف يَقْحف قُحافاً**: öksürdü; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **بنو قُحافة**: bir koldur. Ve **قُحَيْفٌ العامريّ**: şairlerden biridir. Ve denildi: o, **قُحَيْفٌ العُقَيْليّ**’dir; Ebû Ubeyd onu “Musannef”inde böyle nisbet etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ح ف * * الفِحْفُ * العظم الذي فوق الدماغ وهو أيضا إناء من خشب على مثاله كأنه نصف قدح

##### Türkçe

* ق ح ف * * **الفِحْفُ** * beynin üstünde olan kemik; o, ayrıca onun benzeri üzere ağaçtan bir kaptır; sanki bir kadehin yarısı gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القحف، بالكسر: العظم الذي يكون فوق الدماغ، من الجمجمة، نقله الجوهري، وهو قول الليث، والجمجمة التي فيها الدماغ. وقيل: قحف الرجل: ما انفلق من الجمجمة فبان، ولا يدعى قحفا حتى يبين.
 أو لا يقولون لجميع الجمجمة قحفا حتى ينكسر منه شيء فيقال للمنكسر قحف، وإن قطعت منه قطعة فهو قحف أيضا. وقيل: القحف، القبيلة من قبائل الرأس، وهي كل قطعة منها. وج كل ذلك: أقحاف، وقحوف، وقحفة الأخير بكسر ففتح، قال جرير:

  تهوي بذي العقر أقحافا جماجمها                      كأنها الحنظل الخطبان ينتقـف وقال الأزهري: القحف: القدح إذا انثلمت، قال: ورأيت أهل النعم إذا جربت إبلهم يجعلون الخضخاض في قحف، ويطلون الأجرب بالهناء الذي جعلوه فيه، قال: وأظنهم شبهوه بقحف الرأس، فسموه به. أو القحف: الفلقة من فلق القصعة أو القدح، وقوله: إذا انثلمت حقه أن يذكر عند القدح، كما هو نص الأزهري، فتأمل ذلك. وقال الجوهري: القحف: إناء من خشب، نحو قحف الرأس، كأنه نصف قدح، وقال غيره: منه قول امرئ القيس على الشراب حين قيل له: قتل أبوك: اليوم قحاف وغدا نقاف: اليوم خمر وغدا أمر أي اليوم الشرب بالقحاف. أو القحف، والقحاف، بكسرهما: شدة الشرب وبه فسر بعض قول امرئ القيس السابق. وقال أبو الهيثم: المقاحفة: شدة المشاربة بالقحف، وذلك أن أحدهم إذا قتل ثأره شرب بقحف رأسه، يتشفى به. ويقال: ما له قد ولا قحف: أي شيء، والقد: قدح من جلد وقد ذكر في موضعه. والقحف: قدح من خشب، نقله الجوهري. ويقال: هو أفلس من ضارب قحف استه، وهو شقه، بمعنى لحف استه نقله الصاغاني. والقحف بالضم: جمع قاحف، لمستخرج ما في الإناء من ثريد وغيره. ويقال: رماه بأقحاف رأسه: إذا أسكته بداهية أوردها عليه نقله الجوهري، أو إذا رماه بالمعضلات، أو بالأمور العظام، أو معناه: رماه بنفسه، أو نطحه عما يحاوله كما في العباب. والقحف، كالمنع: قطع القحف، أو كسره كما في العباب أو ضربه، أو إصابته كما في الصحاح، وبكل ذلك فسر قولهم: قحفته قحفا، فهو مقحوف. والقحف: شرب جميع ما في الإناء نقله الجوهري كالاقتحاف يقال: قحف ما في الإناء قحفا، واقتحفه: شربة جميعه. والقحف: استخراج ما في الإناء ومنه القاحف الذي ذكر. أو القحف: جذب الثريد وغيره منه أي: من الإناء، ونص كتاب الجامع لمحمد بن جعفر القزاز: القحف: جرفك ما في الإناء من ثريد وغيره. ورجل مقحوف: مقطوع القحف وأنشد الليث:
  يدعن هام الجمجم المقحـوف
  صم الصدى كالحنظل المنقوف

  والمقحفة، كمكنسة: المذراة وهي التي يقحف بها الحب؛ أي: يذرى قاله ابن سيده. والقاحف: المطر الشديد، كما في الصحاح، زاد الصاغاني كالقاعف، زاد ابن سيده يجيء فجأة فيقتحف سيله كل شيء، أي يذهب به ومنه قيل: سيل قحاف، كما يأتي قريبا. والقحيف، كزبير: ابن عمير هكذا في النسخ، وصوابه ابن خمير، بالخاء المعجمة، كما هو نص العباب ابن سليم بالتصغير، وقوله: الندى لقبه، هكذا هو مضبوط في سائر النسخ، وقال الصاغاني: رأيت بخط محمد بن حبيب في أول ديوان شعره: القحيف البدي، بالباء الموحدة وتشديد التحتية، وهو ابن عبد الله ابن عوف بن حزن بن ماوية بن خفاجة بن عمرو بن عقيل: شاعر وهو المراد بالقحيف العقيلي المذكور في مصنف أبي عبيد، ومنهم من ينسبه، فيقول: العامري. والقحوف: المغارف عن ابن الأعرابي. وسيل قحاف، وقعاف، وجحاف كغراب: أي جراف كثير، يذهب بكل شيء. وبنو قحافة كثمامة: بطن من خثعم. وأبو قحافة، عثمان بن عامر بن عمرو بن كعب بن سعد بن تيم بن مرة بن كعب يبن لؤي: صحابي، والد أمير المؤمنين أبي بكر الصديق رضي الله تعالى عنهما أسلم يوم الفتح، فأتي به، وكأن رأسه ثغامة، فقال: غيروا هذا بشيء، واجتنبوا السواد. وكل ما اقتحفته من شيء واستخرجته فهو قحافة وبه سمي الرجل. وقال أبو زيد: عجاجة قحفاء وهي التي تقحف الشيء، أي: تذهب به. قال: وأقحف الرجل: إذا جمع حجارة في بيته، فوضع عليها متاعه كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: ضربه فاقتحفه: أبان قحفا من رأسه. والمقاحفة، والقحاف: شدة المشاربة بالقحف، قاله أبو الهيثم. وقال غيره: مقاحفة الشيء واقتحافه، وقحافه: أخذه والذهاب به. والإقحاف: الشرب الشديد، ومنه حديث أبي هريرة: أتقبل وأنت حديث أبي هريرة:  أتقبل وأنت صائم? قال: نعم، أقبلها وأقحفها  يعني أشرب ريقها، وأترشفه. وقحف الرمانة: قشرها، تشبيها بقحف الرأس. وقحف يقحف قحافا: سعل عن ابن الأعرابي. قلت: وقحب بالباء مثله، لغة اليمن. وقحافة كسحابة: قرية بمصر من أعمال الغربية، وأخرى بالفيوم. وقال ابن عباد: مر مضرا مقحفا: أي مر مقاربا. وقحافه بن ربيعة، يروي عن أبي هريرة، وعنه نمير بن يزيد القيني. والقحف: الكرناف عامية، ومنه قول بعض المولدين.

  رأيت النخل يطرح كل قحف                      وذاك الليف ملتف عـلـيه
  فقلت: تعجبوا من صنع ربي                      شبيه الشيء منجـذب إلـيه والقحف: لقب أبي عبد الله الحسين ابن عمر، القاص المصري الشاعر. وأبو محمد الحسن بن علي بن عمر القحف، روى عن أبي العلاء بن سليمان، قاله ابن العديم.

##### Türkçe

**القحف**، kesre ile: kafatasından, beynin üstünde bulunan kemik; bunu el-Cevherî nakletmiştir; bu, el-Leys’in sözüdür; ve içinde beyin bulunan kafatası. Ve denildi: **قحف الرجل**: kafatasından yarılıp açılan ve görünen şey; görünmedikçe ona **قحف** denilmez.
Veya bütün kafatasına, ondan bir şey kırılmadıkça **قحف** demezler; kırılana **قحف** denir; ondan bir parça kesilse o da **قحف**tır. Ve denildi: **القحف**: başın kabilelerinden bir kabiledir; o, onun her bir parçasıdır. Bunların hepsinin çoğulu: **أقحاف** ve **قحوف** ve sonuncusu **قحفة** (kesre ile sonra fetha ile). Cerîr dedi:

  **تهوي بذي العقر أقحافا جماجمها                      كأنها الحنظل الخطبان ينتقـف**

El-Ezherî dedi: **القحف**: çentiklenip kırılan **القدح**tır; dedi: nimet sahiplerini, develeri uyuz olduğunda, **الخضخاض**ı bir **قحف** içine koyduklarını ve uyuzluyu, içine koydukları **الهناء** ile sıvadıklarını gördüm; dedi: onları, onu başın **قحف**ına benzettiklerini ve onunla adlandırdıklarını sanıyorum. Veya **القحف**: **القصعة**nın yahut **القدح**ın yarılmasından bir parça; ve onun sözü: “çentiklenince”, **القدح** yanında zikredilmesi hakkıdır; el-Ezherî’nin nassı böyledir; öyleyse bunu düşün. El-Cevherî dedi: **القحف**: tahtadan bir kap; başın **قحف**ı gibi; sanki yarım **قدح**tır. Başkası dedi: ondan, İmru’ul-Kays’ın içki hakkında sözü; kendisine “baban öldürüldü” denilince: **اليوم قحاف وغدا نقاف**: bugün şarap, yarın iş; yani bugün **القحاف** ile içmedir. Veya **القحف** ve **القحاف**, ikisi de kesre ile: içmenin şiddeti; ve bununla, İmru’ul-Kays’ın önceki sözünün bir kısmı tefsir edilmiştir. Ebû’l-Heysem dedi: **المقاحفة**: **القحف** ile içişmenin şiddetidir; bu, onların birinin, öcünü aldığı zaman, onunla ferahlayıp şifa bulmak için, onun başının **قحف**ı ile içmesidir. Ve denilir: **ما له قد ولا قحف**: yani hiçbir şey; **القد**: deriden bir **قدح**tır; kendi yerinde zikredilmiştir. Ve **القحف**: tahtadan bir **قدح**; el-Cevherî nakletmiştir. Ve denilir: **هو أفلس من ضارب قحف استه**; o, onun yarığıdır; **لحف استه** manasında; es-Sâgânî nakletmiştir. Ve **القحف** damme ile: **قاحف**ın çoğuludur; kapta olan **ثريد** ve başkasını çıkaran kimse için. Ve denilir: **رماه بأقحاف رأسه**: el-Cevherî nakletmiştir; ona getirdiği bir musibetle onu susturduğu zaman; veya onu güç meselelerle, veya büyük işlerle attığı zaman; veya manası: onu kendi nefsiyle attı; veya **العباب**’da olduğu gibi, giriştiği şeyden onu boynuzladı (geri çevirdi). Ve **القحف**, **المنع** vezninde: **القحف**ı kesmek; veya **العباب**’da olduğu gibi onu kırmak; veya ona vurmak; veya **الصحاح**’ta olduğu gibi ona isabet ettirmek; ve bunların hepsiyle onların sözü tefsir edilmiştir: **قحفته قحفا**; o da **مقحوف**tur. Ve **القحف**: kapta olanın tamamını içmek; el-Cevherî nakletmiştir; **الاقتحاف** gibi; denilir: **قحف ما في الإناء قحفا** ve **اقتحفه**: onun tamamını bir içişle içti. Ve **القحف**: kapta olanı çıkarmak; ondan, zikredilen **القاحف**. Veya **القحف**: ondan, yani kaptan, **ثريد** ve başkasını çekip almak. Muhammed b. Ca‘fer el-Kazzâz’ın **الجامع** kitabının nassı: **القحف**: kapta olan **ثريد** ve başkasını senin kazıyıp almandır. Ve **رجل مقحوف**: **القحف**ı kesilmiş. El-Leys şu beyti okudu:

  **يدعن هام الجمجم المقحـوف**
  **صم الصدى كالحنظل المنقوف**

Ve **المقحفة**, **مكنسة** gibi: **المذراة**dır; o, onunla tane **يقحف** edilen şeydir; yani savrulur; bunu İbn Sîde söyledi. Ve **القاحف**: şiddetli yağmur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; es-Sâgânî, **القاعف** gibi diye artırdı; İbn Sîde artırdı: ansızın gelir, seli her şeyi **يقتحف** eder; yani onu götürür; ve ondan dolayı denildi: **سيل قحاف**; az sonra geleceği üzere. Ve **القحيف**, **زبير** gibi: nüshalarda böyle: Umeyr’in oğlu; doğrusu: Humeyr’in oğlu; mu‘ceme **الخاء** ile; **العباب**’ın nassı böyledir; İbn Süleym’in küçültmesiyle. Ve onun sözü: **الندى** onun lakabıdır; diğer nüshalarda böyle ضبط edilmiştir. Es-Sâgânî dedi: Muhammed b. Habîb’in hattıyla, şiir divanının başında gördüm: **القحيف البدي**; **الباء** müvahhada ile ve alttaki harfin şeddeli olmasıyla; o, Abdullah b. Avf b. Hazn b. Mâviye b. Hufâce b. Amr b. Akîl’in oğludur: şairdir; ve Ebû Ubeyd’in musannefinde zikredilen **القحيف العقيلي** ile kastedilen odur; ve onlardan kimi onu nisbet eder de “**العامري**” der. Ve **القحوف**: kepçeler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **سيل قحاف** ve **وقعاف** ve **جحاف** ( **غراب** gibi): yani çokça süpüren, her şeyi götüren. Ve **بنو قحافة** ( **ثمامة** gibi): Has‘am’dan bir batındır. Ve **أبو قحافة**: Osman b. Âmir b. Amr b. Ka‘b b. Sa‘d b. Teym b. Murra b. Ka‘b b. Lüey’in oğludur: sahâbî; müminlerin emîri Ebû Bekir es-Sıddîk’ın (Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun) babasıdır; fetih günü Müslüman oldu; getirildi; başı sanki **ثغامة** idi; dedi: “Bunu bir şeyle değiştirin ve siyahdan sakının.” Ve her neyi bir şeyden **اقتحفته** ve çıkardıysan o **قحافة**dır; ve onunla adam adlandırıldı. Ebû Zeyd dedi: **عجاجة قحفاء**: o, şeyi **تقحف** eden; yani onu götüren şeydir. Dedi: ve **أقحف الرجل**: evinde taşlar topladığı zaman, sonra eşyasını onların üzerine koyduğu zaman; **العباب**’da olduğu gibi.

Ve ona dair istidrâk edilenlerdendir: **ضربه فاقتحفه**: başından bir **قحف**ı açığa çıkardı. Ve **المقاحفة** ve **القحاف**: **القحف** ile içişmenin şiddeti; bunu Ebû’l-Heysem söyledi. Başkası dedi: **مقاحفة** bir şeyin ve **اقتحافه**’si ve **قحافه**: onu almak ve onunla gitmektir. Ve **الإقحاف**: şiddetli içmedir. Ondan, Ebû Hureyre hadisi: **أتقبل وأنت صائم?** dedi: evet, onu öperim ve **أقحفها**; yani onun tükürüğünü içerim ve onu yudumlarım. Ve **قحف الرمانة**: onun kabuğu; başın **قحف**ına benzetme olarak. Ve **قحف يقحف قحافا**: öksürdü; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedim: **وقحب** **الباء** ile de böyledir; Yemen lehçesi. Ve **قحافة** ( **سحابة** gibi): Mısır’da Garbiyye amellerinden bir köy; ve Fayyûm’da bir diğeri. İbn Abbâd dedi: **مر مضرا مقحفا**: yani yakın geçişle geçti. Ve **قحافه بن ربيعة**: Ebû Hureyre’den rivayet eder; ondan da Numeyr b. Yezîd el-Kaynî rivayet eder. Ve **القحف**: **الكرناف**tır; âmmi (halk dili). Ondan, bazı müvelledlerin sözü:

  **رأيت النخل يطرح كل قحف                      وذاك الليف ملتف عـلـيه**
  **فقلت: تعجبوا من صنع ربي                      شبيه الشيء منجـذب إلـيه**

Ve **القحف**: Mısırlı şair kıssacı Ebû Abdullah el-Hüseyin b. Ömer’in lakabıdır. Ve Ebû Muhammed el-Hasen b. Ali b. Ömer **القحف**: Ebû’l-Alâ b. Süleyman’dan rivayet etti; bunu İbnü’l-Adîm söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قِحْفٌ
قِحْفٌ ذ : see جُمْجُمَةٌ, in two places; ― -b2- and قِدٌّ. ― -b3- A glass bowl; as also جُمْجُمَةٌ. (Az, TA in art. جم.)

##### Türkçe

قِحْفٌ

**قِحْفٌ** **ذ**: iki yerde, **جُمْجُمَةٌ**’ye bak; ― -b2- ve **قِدٌّ**. ― -b3- Bir cam kâse; **جُمْجُمَةٌ** da böyledir. (Az, TA, **جم** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَحَفَ
قَحَفَ A ( n. ac. قَحْف 1 ),
a.  Swept away everything ( torrent ).

b.  Emptied a vessel.

c.  Broke the head of.

d.  Winnowed ( grain ).

اِقْتَحَفَ
اِقْتَحَفَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

قِحْف
قِحْف 2 , ( pl. قِحَفَة 7t ,  قُحُوْف 27 ,  أَقْحَاْف 38 ),
a.  Skull.

b.  Cup.

c.  see 23 .

مِقْحَفَة
مِقْحَفَة 20t ,
a.  Winnowing-fan.

b.  Dust-pan.

قَاْحِف
قَاْحِف 21 , ( pl. قُحْف 3 ),
a.  Rapid, impetuous ( river ).

قِحَاْف
قِحَاْف 23 ,
a.  Gulp, draught.

قُحَاْف
قُحَاْف 24 ,
a.  see 21 .

قُحَاْفَة
قُحَاْفَة 24t ,
a.  Refuse, rubbish.

قَاْحُوْف
قَاْحُوْف 40 ,  قَاْحُوْفَة 40t
a.  [ coll. ], Shovel; road-scraper.

b.  [ coll. ],  see 20t (b) .

قَحْفَآءُ
قَحْفَآءُ 42 ,
a.  Driving ( dust-cloud ).

قَحڤفَ
N. P. قَحڤفَ I ,
a.  Swept away.

b.  Broken-headed.

مَالَهُ قِدّ ولَا قِحْف
مَالَهُ قِدّ ولَا قِحْف
a.  He has nothing.

رَمَاه بِأَقَحَافِ رَأْسِهِ
رَمَاه بِأَقَحَافِ رَأْسِهِ
a.  It plunged him into trouble.

##### Türkçe

قَحَفَ
**قَحَفَ** A (n. ac. **قَحْف** 1),
a. (selin) her şeyi süpürüp götürdü.

b. Bir kabı boşalttı.

c. (birinin) başını kırdı.

d. (tahılı) savurdu.

اِقْتَحَفَ
**اِقْتَحَفَ** VIII,
a. I (a), (b)’ye bak.

قِحْف
**قِحْف** 2, (pl. **قِحَفَة** 7t, **قُحُوْف** 27, **أَقْحَاْف** 38),
a. Kafatası.

b. Kupa.

c. 23’e bak.

مِقْحَفَة
**مِقْحَفَة** 20t,
a. Savurma yelpazesi.

b. Kürek (toz küreği).

قَاْحِف
**قَاْحِف** 21, (pl. **قُحْف** 3),
a. Hızlı, atılgan (nehir).

قِحَاْف
**قِحَاْف** 23,
a. Yudum, içiş.

قُحَاْف
**قُحَاْف** 24,
a. 21’e bak.

قُحَاْفَة
**قُحَاْفَة** 24t,
a. Süprüntü, çöp.

قَاْحُوْف
**قَاْحُوْف** 40, **قَاْحُوْفَة** 40t
a. [topl.], Kürek; yol kazıyıcı.

b. [topl.], 20t (b)’ye bak.

قَحْفَآءُ
**قَحْفَآءُ** 42,
a. Sürükleyen (toz bulutu).

قَحڤفَ
N. P. **قَحڤفَ** I,
a. Süpürüp götürüldü.

b. Başı kırık.

مَالَهُ قِدّ ولَا قِحْف
**مَالَهُ قِدّ ولَا قِحْف**
a. Onun hiçbir şeyi yoktur.

رَمَاه بِأَقَحَافِ رَأْسِهِ
**رَمَاه بِأَقَحَافِ رَأْسِهِ**
a. Onu belaya soktu.
