# قحف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قحف

القِحْف: العظم الذي فوق الدِّماغ من الجُمجمة، والجمجمة التي فيها الدماغ، وقيل: قِحْفُ الرجل ما انفلق من جُمْجُمته فبانَ ولا يُدْعى قِحْفاً حتى يبين، ولا يقولون لجميع الجمجمة قِحْفاً إلا أَن يتكسر منه شيء، فيقال للمتكسر قِحْفٌ، وإن قُطِعَت منه قَطْعة فهو قِحْفٌ أَيضاً. والقَحْفُ: قَطْعُ القِحْف أَو كَسْره. وقَحَفَه قَحْفاً: ضَرَبَ قِحْفَه وأَصاب قِحْفه، وقيل: القِحْف القبيلة من قبائل الرأْس، وهي كل قطعة منها، وجمع كل ذلك أقحاف وقُحُوفٌ وقِحَفَةٌ. والقِحْف: ما ضُرِب من الرأْس فَطاحَ؛ وأَنشد لجرير:
تَهْوَى بذي العَقْرِ أَقْحافاً جَماجِمُهُمْ،
كأَنها حَنْظَلُ الخُطْبانِ يُنْتَقَفُ
(* قوله «تهوى إلخ» أَنشده شارح القاموس هكذا:
تهوى بذي العقر أقحافاً جماجمها * كأنها الحنظل الخطبان
ينتقف)
وضَرَبه فاقْتَحَف قِحْفاً من رأْسه أَي أَبان قطعة من الجمجمة، والجمجمة كلها تسمى قِحْفاً وأَقْحافاً. أَبو الهيثم: المُقاحفة شدة المُشاربةِ بالقِحف، وذلك أَن أَحدهم إذا قَتَل ثأْرَه شَرب بقِحْف رأْسه يَتَشَفَّى به. وفي حديث سُلافَة بنتِ سَعدٍ: كانت نَذَرَت لَتَشرَبَنَّ في قِحف رأْس عاصم بن ثابتٍ الخَمْرَ، وكان قد قَتَل ابْنَيْها نافِعاً وخِلاباً. وفي حديث يأْجوج ومأْجوج: يأْكل العِصابةُ يَوْمئذٍ من الرُّمانة ويَسْتظلُّون بقِحْفِها؛ أَراد قشرها تشبيهاً بقِحف الرأْس، وهو الذي فوق الدماغ، وقيل: هو ما انْطبَق
(* قوله «ما انطبق إلخ» عبارة النهاية: ما انفلق
إلخ.) من جمجمته وانفصل. ومنه حديث أَبي هريرة في يوم اليَرْمُوك: فما رُئيَ مَوْطِنٌ أَكثرَ قِحْفاً ساقطاً أَي رأَساً فَكَنى عنه ببعضه أَو أَراد القِحْف نفسه. ورماه بأَقحاف رأْسه إذا رماه بالأُمور العظام، مَثَلٌ بذلك. ومن أَمثالهم في رَمْي الرجل صاحِبَه بالمعضِلاتِ أَو بما يُسْكِتُه: رماه بأَقحاف رأْسه؛ قيل إذا أَسْكَتَه بداهية يُوردها عليه، وقَحَفَه يَقْحَفُه قَحْفاً: قَطع قِحْفه؛ قال:
يَدَعْنَ هامَ الجُمْجُمِ المَقحُوفِ
صُمَّ الصَّدى كالحَنظَلِ المَنْقُوفِ
ورجل مَقْحُوفٌ: مقطوع القِحْفِ. والقِحْفُ: القَدَح. والقِحف: الكِسْرة من القَدَح، والجمع كالجمع. قال الأَزهري: القِحف عند العرب الفِلْقَة من فِلَق القَصْعة أَو القدح إذا انْثَلَمَتْ، قال: ورأَيت أَهل النَّعَم إذا جَرِبَتْ إبلُهُم يجعلون الخَضْخاض في قِحْفٍ ويَطْلون الأجرب بالهِناء الذي جعلوه فيه؛ قال الأَزهري: وأَظنهم شبّهوه بِقِحْف الرأْس فسَمَّوه به. الجوهري: القِحْف إناء من خشب على مثال القِحْف كأَنه نصف قَدَح. يقال: ما له قِدٌّ ولا قِحْفٌ، فالقِدٌّ قَدَح من جلد والقِحْف من خشب. وقَحَفَ ما في الإناء يَقْحَفُه قَحْفاً واقتَحَفَه: شربه جميعه. ويقال: شربت بالقِحْف. والاقْتِحافُ: الشُّرْب الشديد. قال ابن بري: قال محمد بن جعفر القزاز في كتابه الجامع: القَحْفُ جَرْفك ما في الإناء من ثَريد وغيره. ويقال: قَحَفْتُه أَقْحَفُه قَحْفاً، والقُحافة ما جَرَفْتَه منه، وقيل لأبي هريرة، رضي اللّه عنه: أَتُقَبِّل وأَنت صائم؟ قال: نعم وأَقْحَفُها، يعني أَشْرَبُ ريقَها وأَتَرشَّفُه، وهو من الاقتِحاف الشرب الشديد. والقَحْفُ والقِحافُ: شدة الشُّرْب. وقال امرؤ القيس على الشراب حين قيل له قتل أَبوك قال: اليَوْم قِحافٌ وغَداً نِقافٌ. وقحاف الشيء ومُقاحَفَته واقْتِحافُه: أَخْذُه والذهاب به.
والقاحِف من المطر: المطر الشديد كالقاعِف إذا جاء مفاجأَة، واقْتَحَفَ سَيْلُه كلَّ شيء، ومنه قيل: سَيْل قُحافٌ وقُعافٌ وجُحاف كَثِيرٌ يَذْهَب بكلّ شيء. وكلُّ ما اقْتُحِفَ من شيء واستُخرج قُحافةٌ، وبه سُمّي الرجل. وعَجاجَة قَحْفاء: وهي التي تَقْحَف الشيء وتَذْهَب به. والقُحوف: المَغارِف.
قال ابن سيده: والمُقْحفَة الخَشَبة التي يُقْحَفُ بها الحَبُّ. وقَحَف يَقْحف قُحافاً: سَعَل؛ عن ابن الأَعرابي.
وبنو قُحافة: بطن. وقُحَيْفٌ العامريّ: أَحد الشعراء، وقيل: هو قُحَيْفٌ العُقَيْليّ كذلك نَسبَه أَبو عبيد في مُصَنَّفه.

### Türkçe

**القِحْف**: kafatasından, beynin üstünde bulunan kemik; ve içinde beyin bulunan kafatası. Ve denildi: erkeğin **قِحْفُ**’u, kafatasından yarılıp açığa çıkan şeydir; açığa çıkıncaya kadar ona **قِحْفاً** denilmez. Ve bütün kafatasına, ondan bir şey kırılmadıkça **قِحْفاً** demezler; kırılan parçaya **قِحْفٌ** denir. Ondan bir parça kesilirse o da **قِحْفٌ**’tur.

Ve **القَحْفُ**: **القِحْف**’in kesilmesi yahut kırılmasıdır. Ve onu **قَحَفَه قَحْفاً**: onun **قِحْف**’ine vurdu ve onun **قِحْف**’ine isabet etti. Ve denildi: **القِحْف** başın kabilelerinden bir kabiledir; o, ondan her parçadır. Bütün bunların çoğulu **أقحاف** ve **قُحُوفٌ** ve **قِحَفَةٌ**’dir. Ve **القِحْف**: baştan vurulan şeydir de düşüp yuvarlanır; Cerîr’in şu beyti okunmuştur:

تَهْوَى بذي العَقْرِ أَقْحافاً جَماجِمُهُمْ،
كأَنها حَنْظَلُ الخُطْبانِ يُنْتَقَفُ

(* “تهوى إلخ” sözü: Kāmûs şârihi bunu şöyle okumuştur:
تهوى بذي العقر أقحافاً جماجمها * كأنها الحنظل الخطبان ينتقف)

Ve ona vurdu da başından bir **قِحْفاً** **فاقْتَحَف** etti; yani kafatasından bir parçayı açığa çıkardı. Ve kafatasının tamamı **قِحْفاً** ve **أَقْحافاً** diye adlandırılır. Ebû’l-Heysem: **المُقاحفة** **القِحف** ile içmenin şiddetidir; bu da şudur: onlardan biri kan davasını öldürdüğünde, onunla şifa bulmak için onun başının **قِحْف**’iyle içer. Ve Sü lâfe bint Sa‘d hadîsinde: Âsım b. Sâbit’in başının **قِحف**’inde şarap içmeyi adamıştı; o, onun iki oğlunu, Nâfi‘ ve Hılâb’ı öldürmüştü. Ve Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: o gün topluluk narın (bir tanesinden) yerler ve onun **قِحْف**’iyle gölgelenirler; onun kabuğunu kastetti; başın **قِحْف**’ine benzetme olarak; o, beynin üstünde olandır. Ve denildi: o, kafatasından kapanıp birleşen

(* “ما انطبق إلخ” sözü: Nihâye’nin ibaresi: “ما انفلق إلخ.”) ve ayrılan şeydir. Ve ondan, Yermûk gününde Ebû Hureyre hadîsi: “Hiçbir mevki, daha çok düşmüş **قِحْفاً** görülmedi”; yani baş; onun bir kısmıyla kinaye yaptı; yahut **القِحْف**’in kendisini kastetti. Ve “başının **أَقحاف**’ı ile onu attı” (denir) büyük işler ile onu attığında; bununla bir meseldir. Ve onların, bir adamın arkadaşını çetin müşküllerle yahut onu susturacak şeyle atması hakkında darb-ı mesellerinden: “başının **أَقحاف**’ı ile onu attı”; denildi: ona yönelttiği bir felâketle onu susturduğunda. Ve onu **قَحَفَه يَقْحَفُه قَحْفاً**: onun **قِحْف**’ini kesti; (şu beyit) dedi:

يَدَعْنَ هامَ الجُمْجُمِ المَقحُوفِ
صُمَّ الصَّدى كالحَنظَلِ المَنْقُوفِ

Ve **مَقْحُوفٌ** adam: **القِحْف**’i kesilmiş (adam). Ve **القِحْفُ**: kadeh. Ve **القِحف**: kadehten kırık parça; çoğulu, çoğul gibidir. Ezherî dedi: Araplar yanında **القِحف**, çanak yahut kadeh çatlayıp kenarı kırıldığında, onun parçalarından bir parçadır. Dedi: ve ben hayvan sahiplerini gördüm; develeri uyuz olduğunda, **الخَضْخاض**’ı bir **قِحْفٍ** içine koyarlar ve uyuzlu olanı, içine koydukları **الهِناء** ile sıvarlar. Ezherî dedi: ve sanırım onu başın **قِحْف**’ine benzettiler de onunla adlandırdılar. Cevherî: **القِحْف** ahşaptan bir kaptır; **القِحْف** örneği üzere; sanki yarım kadeh gibidir. Denir: “Onun ne **قِدٌّ**’ü var ne **قِحْفٌ**’ü”; **القِدٌّ** deriden bir kadehtir, **القِحْف** ise ahşaptandır. Ve kaptaki şeyi **قَحَفَ** onu **يَقْحَفُه قَحْفاً** ve onu **اقتَحَفَه**: hepsini içti. Ve denir: **بالقِحْف** ile içtim. Ve **الاقْتِحافُ**: şiddetli içiştir. İbn Berrî dedi: Muhammed b. Ca‘fer el-Kazzâz, “el-Câmi‘” adlı kitabında dedi: **القَحْفُ**, kaptaki **ثَريد** ve başkasını senin kazıyıp sıyırmandır. Ve denir: onu **قَحَفْتُه أَقْحَفُه قَحْفاً**; ve **القُحافة** ondan kazıyıp sıyırdığın şeydir. Ve Ebû Hureyre’ye, Allah ondan razı olsun, denildi: “Sen oruçlu iken öper misin?” Dedi: “Evet; ve onu **أَقْحَفُها**”; yani onun tükürüğünü içerim ve onu yudum yudum alırım; bu, **الاقتِحاف**tan, yani şiddetli içiştendir. Ve **القَحْفُ** ve **القِحافُ**: içişin şiddetidir. Ve İmru’ul-Kays, içki hakkında, kendisine “Baban öldürüldü” denildiğinde, dedi: “Bugün **قِحافٌ** ve yarın **نِقافٌ**.” Ve bir şeyin **قحاف**’ı ve onun **مُقاحَفَتُه**’si ve onun **اقْتِحافُه**’u: onu almak ve onunla gitmektir.

Ve yağmurdan **القاحِف**: şiddetli yağmur; ansızın geldiğinde **القاعِف** gibi. Ve onun seli her şeyi **اقْتَحَفَ** etti. Ve bundan dolayı denildi: **سَيْل قُحافٌ** ve **قُعافٌ** ve **جُحاف**: çoktur; her şeyi götürür. Ve bir şeyden **اقْتُحِفَ** edilip çıkarılan her şey **قُحافةٌ**’dir; bununla adam adlandırıldı. Ve **عَجاجَة قَحْفاء**: o, şeyi **تَقْحَف** eden ve onunla giden (toz fırtınası)dır. Ve **القُحوف**: kepçelerdir.

İbn Sîde dedi: ve **المُقْحفَة** tanelerin onunla **يُقْحَفُ** edildiği tahta parçasıdır. Ve **قَحَف يَقْحف قُحافاً**: öksürdü; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **بنو قُحافة**: bir koldur. Ve **قُحَيْفٌ العامريّ**: şairlerden biridir. Ve denildi: o, **قُحَيْفٌ العُقَيْليّ**’dir; Ebû Ubeyd onu “Musannef”inde böyle nisbet etti.
