# قحل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قحل

باب الحاء والقاف اللام معهما
ح ق ل، ق ل ح، ق ح ل، ل ق ح، ل ح ق، ح ل ق مستعملات
حقل:
الحَقْلُ: الزَّرْعُ إذا تَشَعَّبَ ورَقَهُ قبلَ أنْ يَغلُظَ. وأَحْقَلَتِ الأرضُ إحقالاً. والحَقيلةُ: ماءُ الرُّطْب في الأمعاء، ورُبَّما صَيَّرَه الشاعر حَقْلاً، قال:
إذا الفُرُوضُ اضْطَمَّتِ الحَقائِلا
والحِقْلَةُ حُسافة التَّمْر، وهو ما بَقي من نُفاياته. وحَقيل: اسم جَبَلٍِ بالبادية. والحَوْقَل: الشَّيْخ إذا فَتَرَ عن الجِماع، قال:
أصْبَحْتُ قد حَوْقَلْتُ أو دَنَوتُ		وفي حَواقيلِ الرجالِ الموت
والحَوْقَلةُ: الغُرْمُولُ اللَّيِّن، وهي الدَّوْقَلَة أيضاً. والمُحاقَلُة: بَيْعُ الزَّرْع قبل بدوِّ صلاحه.
قال غيره: هو أن يدفَعَ الرض بالثُلُث والرُبُع أو أقَّلَّ أوأكثَرَ.
قحل:
القاحِلُ: اليابِسُ من الجُلود ونحوه. وشَيْخٌ قاحل. قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً، قال رُجُلٌ من أصحاب الجمل:
رُدُّوا علينا شيْخَنا ثمّ بَـجَـلْ		عُثْمانَ رُدّوه بأطراف الأَسَلْ
فأجابه رجل من أصحاب عليٍّ:
كيفَ نَرُدُّ نَعْثَلاً وقد قَحَلْ
أي ماتَ وذَهَبَ.
قلح:
القلح: صُفرةُ الأسنان. رجُلٌ أقْلَحُ وامرأةٌ قَلْحاءُ قَلِحةٌ. ويُسَمَّى الجُعَلُ أقلَحَ لأنَّه لا يُرَى أبداً إلا مُتَلَطِّخاً بعَذِرةٍ.
لقح:
اللِّقاحُ: اسم ماءِ الفَحْل. واللقَّاحُ: مصدر لقِحَتِ الناقةُ تَلْقَحُ لَقاحاً، وذلك إذا استبانَ لَقاحُها يَعني حَمْلَها، فهي لاقح، قال أبو النجم:
وقد أَجَنَّتْ عَلَقاً مَلْقُوحـاً		ضَمَّنَه الأَرحامَ والكُشُوحا
يَعني لَقِحَتْه من الفَحْل أي أخَذَتْه. وأولادُ المَلاقيحِ والمَضامينِ نُهِيَ عن بَيْعها، كانوا يَتَبايعون ما في بُطُون المهات وأصلاب الآباء، فالمَلاقيحُ هُنَّ الأُمَّهات والمَضامينُ هُمُ الآباء، الواحدُ مَلْقُوحٌ ومَضْمُون. واللِّقْحَةُ: الناقةُ الحَلْوب، فإذا جُعِلَ نَعْتاً قيلّ: ناقةٌ لَقُوح، ولا يقال: ناقةٌ لِقْحةٌ. ويقال هذه لِقْحةٌ بني فلان. واللِّقاحُ: جمع اللِّقْحة. واللُّقُحُ: جَماعةُ اللِّقُوح. وإذا نُتِجَتِ الإبِلِ فبعضُها وَضَعَ وبعضها لم يَضَع فهي عِشارٌ، فإذا وَضَعْنَ كُلُّهُنَّ فَهُنَّ لِقاح، فإذا أُرسِلَ فيهِنَّ الفَحْلُ بعد ذلك فهُنَّ الشَّوْلُ. واللَّقاحُ: ما تُلْقَحُ به النَّخلة من النَّخلة الفُحّالة. ألقَحُوا نَخْلَهم الِقاحاً ولقَّحوها تَلقيحاً في المبالغة. واستَلْقَحَتِ النخلةُ أَنَى لها أن تُلْقَح. وحيٌّ لَقاحٌ: لم يُملَكوا قطٌّ. والَّواقِح من الرياح: التي تَحمِلُ النَّدَى ثمَّ تمُجُّه في السَّحاب وفي كُلِّ شيء، فإذا اجتَمَعَ في السَّحاب صارَ مَطَراً. والمَلْقَح كاللِّقاح وهما مصدَران، قال:
يشهَدُ مِنّا مَلْقَحاً ومَنْتَحا
وحَرْبٌ لاقِح تشبيهاً لها بالأُنْثَى الحامل، قال:
إذا شمَّرَتْ بالناسِ شَهباءُ لاقِحٌ		عَوانٌ شديدٌ هَمْزُها وأظَلَّتِ
أي دَنَتْ، وهَمْزُها: عَضُّها ومَكرُوهُها.
لحق:
اللَّحَقُ: كُلُّ شيءٍ لَحِقَ شيئاً أو أَلْحقْتُه به، من النَبات ومن حَمْل النَخل، وذلك أن يُرطِب ويتمر ثم يخرُجُ في بَعضِه شيءٌ أخضَرُ قَلَّ ما يَرْطُبُ حتى يُدركَه الشتاء، ويكون نحو ذلك في الكَرْمُ يُسَمَّى لَحَقاً.
واللَّحَقُ من الناس: قَومٌ يلحقون بقَومْ بعدَ مُضيِهِّم، قال:
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها
واللَّحَقُ: الدَّعِيُّ المُوَصَّل بغير أبيه. وناقةٌ مِلْحاقٌ: لا تكاد الإِبِلُ تَفْوتُها في السَّيْر، قال رؤية:
فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ
ولاحِقٌ اسمُ فَرَس. وقوله: "إن عذابك بالكُفّار مُلْحِقٌ بالكسر. ويقال: إنه من القرآن لم يجدوا عليها إلا شاهداً واحداً فوُضِعَتْ في القُنُوت. وهذه لغة موافقة لقوله تعالى: "سبحان الذي أسرى بعَبْده".
حلق:
الحَلْقُ: مَساغُ الطَّعام والشَراب. ومَخرَجُ النَفَس من الحُلْقُوم. ومَوضع المَذْبَح مِن الحَلْق أيضاً، ويُجْمَع على حُلْوق. وحَلَقَ فُلانٌ فُلاناً: ضَرَبَه فأصابَ حلَقْهَ. والحَلْقُ: نَباتٌ لوَرَقِه حُمُوضةٌ يُخلَط بالوَسْمَةِ للخِضاب، الواحدة بالهاء. والحَلْقَةُ من القوم وتُجمَع على حَلَق. ومنهم مَن يثقِّل فيقول حَلَقة لا يبالي. والحِلْق: الخاتَُ من فِضَّةِ بلا فَصّ ، قال المُخَبَّل في جرل أعطاه النعمان خاتَمَه:
وناوَلَ منا الحِلْقَ أبَيضَ ماجداً		رَديفَ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
أي لا يُبْطِئ ولا يَجئُ غِبّاً. والحالِقُ: الجَبَلُ المُنيفُ المُشرف، قال:
فخَرَّ من وَجْأَته مَيِّتـاً		كأنَّما دُهْدِهَ من حالِقِ
والحالِقُ من الكَرْم والشَّرْي ونحوهِما ما التَوىَ منه وتَعَلَّقَ بالقُضبان، لم يَعرفوه، والمَحالق: من تَعريش الكَرْم.
وحَلَقَ الضَّرْ ُيَحلُقُ حُلُوقاً فهو حالق: يريد: ارتفاعه إلى البَطْنِ وانضمامَه. وفي قول آخر: كَثْرة لَبَنه. وتَحَلَّقَ القَمَرُ: صارتْ حَوْلَه دَوّارة. والمُحَلَّ: موضع حَلْق الرأس بِمنىً، قال:
كَلاّ وربِّ البيتِ والمُحَلَّق.
وحَلَّقَ الطائر تحليقاً: إذا ارتَفَعَ. والحالق: المشْئُوم يَحلِقُ أهله ويقشُرهم. وفي شَتْم المرأة: حَلْقَى عَقْرَى، يريد مشئومة مؤذية.
والمُحَلِّق: اسم رجل ذكره الأعشى:
وباتَ على النارِ النَّدَى والمُحَلِّقُ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف**; **اللام** onlarla beraber
**ح ق ل**، **ق ل ح**، **ق ح ل**، **ل ق ح**، **ل ح ق**، **ح ل ق** kullanımdadırlar.

**حقل**:
**الحَقْلُ**: yaprakları kalınlaşmadan önce yaprağı dallanıp budaklandığı vakit ekin. Ve yer **أَحْقَلَتْ**; **إحقالاً**. Ve **الحَقيلةُ**: bağırsaklarda taze hurmanın suyu; şair onu bazen **حَقْلاً** yapmıştır, dedi ki:
Eğer farzlar **الحَقائِلا**’yı sıkıştırıp toplarsa
Ve **الحِقْلَةُ**: hurmanın posasıdır; o, onun süprüntüsünden kalan şeydir. Ve **حَقيل**: çölde bir dağın adıdır. Ve **الحَوْقَل**: ihtiyar, cinsel birleşmeden gevşediği vakit; dedi ki:
Sabahladım; gerçekten **حَوْقَلْتُ** yahut yaklaştım		ve erkeklerin **حَواقيلِ**’inde ölüm vardır
Ve **الحَوْقَلةُ**: yumuşak **الغُرْمُولُ**; o, **الدَّوْقَلَة** de denir. Ve **المُحاقَلُة**: ekinin olgunluğunun belirmesinden önce ekini satmaktır.
Başkası dedi: o, toprağı üçte birle ve dörtte birle yahut daha az yahut daha çok vermesidir.

**قحل**:
**القاحِلُ**: derilerden ve benzerinden kuru olan. Ve **شَيْخٌ قاحل**. **قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً**; Cemel ashabından bir adam dedi ki:
Bize şeyhimizi geri verin, sonra da **بَـجَـلْ**		Osman’ı geri verin, mızrak uçlarıyla
Buna Ali ashabından bir adam cevap verdi:
**نَعْثَلاً**’ı nasıl geri veririz, hâlbuki **قَحَلْ**
Yani öldü ve gitti.

**قلح**:
**القلح**: dişlerin sarılığı. **رجُلٌ أقْلَحُ** ve **امرأةٌ قَلْحاءُ قَلِحةٌ**. Ve **الجُعَلُ**’a **أقلَحَ** denir; çünkü o, asla görülmez, ancak pisliğe bulaşmış olarak.

**لقح**:
**اللِّقاحُ**: aygırın suyunun adı. Ve **اللقَّاحُ**: **لقِحَتِ الناقةُ تَلْقَحُ لَقاحاً**’ın mastarıdır; bu, onun **لَقاحُها**’sı, yani hamli belirginleştiği vakittir; o hâlde o **لاقح**tır. Ebû’n-Necm dedi ki:
Ve gerçekten **عَلَقاً مَلْقُوحـاً**’ı gizledi		rahimlere ve böğürlere onu yerleştirdi
Yani aygırdan onu **لَقِحَتْه**; yani onu aldı. Ve **المَلاقيحِ** ve **المَضامينِ**’in evlatlarının satımı yasaklandı; onlar, anaların karınlarında ve babaların bellerinde olanı alıp satarlardı; öyleyse **المَلاقيحُ** onlar analardır ve **المَضامينُ** onlar babalardır; tekili **مَلْقُوحٌ** ve **مَضْمُون**. Ve **اللِّقْحَةُ**: sağmal deve; sıfat yapıldığı vakit “**ناقةٌ لَقُوح**” denir; “**ناقةٌ لِقْحةٌ**” denmez. Ve “bu, falan oğullarının **لِقْحةٌ**’sıdır” denir. Ve **اللِّقاحُ**: **اللِّقْحة**’nin çoğuludur. Ve **اللُّقُحُ**: **اللِّقُوح**’ların topluluğudur. Ve develer doğurduğu vakit, bir kısmı doğurmuş, bir kısmı doğurmamışsa onlar **عِشارٌ**dır; hepsi doğurduğu vakit onlar **لِقاح**tır; bundan sonra içlerine aygır salındığı vakit onlar **الشَّوْلُ**dür. Ve **اللَّقاحُ**: dişi hurma ağacının, erkek hurma ağacından aşılandığı şey. Hurmalarını **ألقَحُوا**; **الِقاحاً**; ve mübalağa için onları **لقَّحوها تَلقيحاً**. Ve hurma ağacı **استَلْقَحَتْ**: ona aşılanmak nereden mümkün olsun. Ve **حيٌّ لَقاحٌ**: asla sahip olunmamışlardır. Ve rüzgârlardan **الَّواقِح**: çiyi taşıyan, sonra onu bulutta ve her şeyde püskürten; bulutta toplandığı vakit yağmur olur. Ve **المَلْقَح** **كاللِّقاح** gibidir; ikisi de mastardır; dedi ki:
Bizden **مَلْقَحاً** ve **مَنْتَحا** şahitlik eder
Ve **حَرْبٌ لاقِح**: onu hamile dişiye benzetme olarak; dedi ki:
İnsanlara karşı **شَهباءُ لاقِحٌ** sıvadığı vakit		yaşlı bir (dişi)dir; onun dürtmesi şiddetlidir ve gölgeledi
Yani yaklaştı; ve onun **هَمْزُها**’sı: ısırması ve onun hoş olmayanı.

**لحق**:
**اللَّحَقُ**: her şey ki bir şeye **لَحِقَ** yahut onu ona **أَلْحقْتُ**; bitkiden ve hurmanın yükünden; bu, onun tazelenip olgun hurma olması, sonra onun bir kısmında yeşil bir şey çıkmasıdır; az olur ki tazelenir de kış ona yetişir; buna benzeri asmada olur; ona **لَحَقاً** denir.
Ve insanlardan **اللَّحَقُ**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim; dedi ki:
Ve onun bedevilerinden yetişen bir **لَحَقٍ**
Ve **اللَّحَقُ**: babası dışında birine nisbet edilen evlâtlık. Ve **ناقةٌ مِلْحاقٌ**: yürüyüşte develer onu neredeyse geçemez; Ru’ye dedi ki:
O hâlde o, koşunun yaralayıcısıdır; **مِلحاقُ اللَّحَقْ**
Ve **لاحِقٌ** bir atın adıdır. Ve onun sözü: “Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ** (kesre ile). Ve denir ki: o, Kur’an’dandır; onun üzerine bir tek şahit dışında bir şey bulmadılar da **القُنُوت**’ta konuldu. Ve bu, şu yüce sözüne uygun bir dildir: “**سبحان الذي أسرى بعَبْده**”.

**حلق**:
**الحَلْقُ**: yemeğin ve içeceğin geçit yeri. Ve **الحُلْقُوم**’dan nefesin çıkış yeri. Ve boğazlama yerinin mevkii de **الحَلْق**tandır; **حُلْوق** üzerine toplanır. Ve falan, falanı **حَلَقَ**: onu vurdu da onun **حلَقْهَ**’ine isabet etti. Ve **الحَلْقُ**: yaprağında ekşilik olan bir bitki; boyamada **الوَسْمَةِ** ile karıştırılır; tekili **الهاء** iledir. Ve kavimden **الحَلْقَةُ**; **حَلَق** üzerine toplanır. Onlardan kimi ağırlaştırır da “**حَلَقة**” der; aldırmaz. Ve **الحِلْق**: taşsız gümüşten yüzük; **المُخَبَّل** Numan’ın kendisine yüzüğünü verdiği **جرل** hakkında dedi ki:
Bizden **الحِلْقَ**’ı beyaz, soylu birine verdi		kralların ardılı; onun nafileleri gecikmez
Yani yavaşlamaz ve ara vererek gelmez. Ve **الحالِقُ**: yüksek, gözetleyen yüce dağ; dedi ki:
Darbından ölü olarak düştü		sanki bir **حالِقِ**’ten yuvarlanmış gibi
Ve **الحالِقُ**: asma ve **الشَّرْي** ve benzerlerinden, ondan kıvrılıp çubuklara tutunan şey; onu bilmediler. Ve **المَحالق**: asmanın çardaklamasındandır.
Ve **حَلَقَ الضَّرْ** **يَحلُقُ حُلُوقاً**; o hâlde o **حالق**tır: kastediyor: onun karna yükselmesi ve toplanması. Başka bir sözde: sütünün çokluğu. Ve ay **تَحَلَّقَ**: onun etrafında bir daire oldu. Ve **المُحَلَّ**: Mina’da baş tıraşı yeri; dedi ki:
Hayır; Beyt’in Rabbine ve **المُحَلَّق**’a andolsun.
Ve kuş **حَلَّقَ** **تحليقاً**: yükseldiği vakit. Ve **الحالق**: uğursuz; ehlini tıraş eder ve onları soyar. Ve kadının sövmesinde: **حَلْقَى عَقْرَى**; kastediyor: uğursuz, eziyet edici.
Ve **المُحَلِّق**: A‘şâ’nın andığı bir adamın adıdır:
Ve geceyi ateş üzerinde geçirdi: cömertlik ve **المُحَلِّقُ**
