# قحل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AD%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قحل

القاحِل: اليابس من الجلود. وسِقاءٌ قاحِل وشيخ قاحِل وشيخ قَحْل، بالسكون، وقد قَحَل، بالفتح، يَقْحَل قُحُولاً، فهو قاحِل؛ وفي حديث وَقْعة الجمل:
كيف نردُّ شَيْخَكم وقد قَحَل؟
أَي مات وجف جلده؛ قال ابن الأَثير: أَخرجه الهروي في يومِ صِفِّين، والخبر إِنما هو في يوم الجمل؛ والشِّعرُ:
نحنُ بنو ضَبَّة أَصحاب الجملْ،
الموتُ أَحْلى عندنا من العَسَلْ،
رُدُّوا علينا شيخَنا ثم بَجَلْ
فأُجيب:
كيف نردُّ شيخَكم وقد قَحَلْ؟
ابن سيده: قَحَل الشيءُ يَقْحَل قُحولاً وقُحِل قُحُولاً كلاهما يَبِس، فهو قاحِل. وقال الجوهري: قَحِل، بالكسر، قَحْلاً مثله، فهو قَحِلٌ. وقَحِل جلده وتَقَحَّل وتَقَهَّل على البدل: يَبِسَ من العبادة خاصة؛ عن يعقوب. وقال أَبو عبيد: قَحِل الرجل وقَفَِل قُحُولاً وقُفُولاً إِذا يَبِس وقَبَّ قُبُوباً وقَفَّ قُفُوفاً؛ وقال الراجز في صفة الذئب: صبَّ عليها، في الظلام الغَيْطَلِ،
كلَّ رَحِيب شِدْقُه مُسْتَقْبَلِ
يَدُقُّ أَوساطَ العِظام القُحَّلِ،
لا يَدْخَرُ العامَ لعامٍ مُقْبِلِ
ويقال: تقحَّل الشيخ تقحُّلاً وتقهَّل تقهُّلاً إِذا يَبس جلده على عظمه من البُؤْس والكِبَر. وقال ابن الأَعرابي: لا أَقول قَحِل ولكن قَحَل وفي الحديث: قَحَل الناس على عهد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي يَبِسوا من شدة القَحْط. وقد قَحِل يَقْحل قَحَلاً إِذا التزق جلده بعظمه من الهزال والبِلَى، وأَقْحَلْته أَنا؛ ومنه حديث استسقاء عبدِ المطلب: تتابعتْ على قريش سِنُو جدْب قد أَقْحَلَت الظِّلْف أَي أَهزلت الماشية وأَلصقت جلودَها بعِظامها، وأَراد ذات الظِّلفِ؛ ومنه حديث أُمِّ ليلى: أَمرنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَن لا نُقْحِل أَيديَنا من خِضاب. وفي حديث: لأَنْ يَعْصُبه أَحدُكم بقِدٍّ حتى يَقْحَل خيرٌ من أَن يسأَل الناس في نكاح، يعني الذكر أَي حتى يَيْبَس.
والقُحَال: داء يصيب الغنم فتجفّ جلودها فتموت. ورجل قَحْل وامرأَة قَحْلة: مُسِنَّان. ورجل إِنْقَحْل وامرأَة إِنْقَحْلة، بكسر الهمزة: مُخْلَقان من الكِبَر والهَرَم؛ أَنشد الأَصمعي:
لمَّا رأَتْني خَلَقاً انْقَحْلا
وقد يقال الإِنْقَحْل في البعير؛ قال ابن جني: ينبغي أَن تكون الهمزة في إِنْقَحْل للإِلحاق بما اقْترن بها من النون من باب جِرْدَحْل، ومثله ما روي عنهم من قولهم إِنْزَهْوٌ، وامرأَة إِنْزَهْوَة إِذا كانا ذوَي زَهْوٍ، ولم يَحْك سيبويه من هذا الوزن إِلاّ إِنْقَحْلاً وحده. الجوهري: المُتَقَحِّل الرجل اليابس الجِلْد السيّء الحال. وأَقْحَلْت الشيء: أَيْبَسْته.

### Türkçe

**القاحِل**: derilerden kuru olan. Ve **سِقاءٌ قاحِل** ve **شيخ قاحِل** ve **شيخ قَحْل**,
sükûn ile; ve (o) **قَحَل** etti, fetha ile, **يَقْحَل** **قُحُولاً**, artık o **قاحِل**’dir; ve **وَقْعة الجمل** hadîsinde:
“Nasıl geri çeviririz sizin şeyhinizi, hâlbuki **قَحَل** etti?”
Yani öldü ve derisi kurudu; İbnü’l-Esîr dedi: Heravî onu **يومِ صِفِّين**’de çıkarmıştır, hâlbuki haber ancak **يوم الجمل**’dedir; ve şiir:
Biz **ضَبَّة** oğullarıyız, **الجمل**’in sahipleriyiz,
ölüm, bizde baldan daha tatlıdır,
bize şeyhimizi geri verin, sonra (iş) büyüdü
Buna cevap verildi:
“Nasıl geri çeviririz sizin şeyhinizi, hâlbuki **قَحَل** etti?”
İbn Sîde: şey **قَحَل** eder, **يَقْحَل** **قُحولاً**; ve **قُحِل** **قُحُولاً**; ikisi de kurudu, artık o **قاحِل**’dir. Cevherî dedi: **قَحِل**, kesre ile, **قَحْلاً** onun benzeri, artık o **قَحِلٌ**’dir.
Ve derisi **قَحِل** etti ve **تَقَحَّل** etti ve **تَقَهَّل** etti, bedel üzere: özellikle ibadetten kurudu; Ya‘kūb’dan. Ebû Ubeyd dedi: adam **قَحِل** etti ve **قَفَِل** **قُحُولاً** ve **قُفُولاً**; kuruduğu zaman; ve **قَبَّ** **قُبُوباً** ve **قَفَّ** **قُفُوفاً**; ve râciz, kurdun sıfatında dedi:
Üzerine döktü, karanlıkta, **الغَيْطَل**’de,
her geniş (olan), çenesi karşılayıcı,
kuru kemiklerin ortalarını ezer,
gelecek bir yıl için yılı biriktirmez.
Ve denir: şeyh **تقحَّل** etti **تقحُّلاً** ve **تقهَّل** etti **تقهُّلاً**; derisi, yoksulluktan ve ihtiyarlıktan kemiği üzerine kuruduğu zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: **قَحِل** demem, fakat **قَحَل** derim.
Ve hadîste: insanlar, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, zamanında **قَحَل** etti; yani şiddetli **القَحْط**’tan kurudular. Ve **قَحِل** etti, **يَقْحل** **قَحَلاً**; zayıflıktan ve eskimeden derisi kemiğine yapıştığı zaman; ve ben onu **أَقْحَلْت** ettim; ve ondan, Abdülmuttalib’in yağmur istemesi hadîsi:
Kureyş üzerine, **سِنُو جدْب** ardı ardına geldi; **أَقْحَلَت** **الظِّلْف**; yani davarları zayıflattı ve derilerini kemiklerine yapıştırdı; ve **ذات الظِّلفِ**’i kastetti; ve ondan, Ümmü Leylâ hadîsi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bize emretti ki ellerimizi, kınadan, **نُقْحِل** etmeyelim. Ve hadîste: “Sizden birinizin onu, bir deri parçasıyla bağlaması, ta ki **يَقْحَل** edinceye kadar, nikâhta insanlardan istemesinden daha hayırlıdır”; **الذكر**’i kastediyor; yani kuruyuncaya kadar.
Ve **القُحَال**: koyuna isabet eden bir hastalıktır; derileri kurur da ölür. Ve **رجل قَحْل** ve **امرأَة قَحْلة**: yaşlı iki kimse. Ve **رجل إِنْقَحْل** ve **امرأَة إِنْقَحْلة**; hemzenin kesresiyle: ihtiyarlık ve kocamaktan yıpranmış; Asma‘î inşâd etti:
Beni yıpranmış, **انْقَحْلا** görüp de
Ve **الإِنْقَحْل** deve hakkında da denebilir; İbn Cinnî dedi: **إِنْقَحْل**’de hemzenin, onunla birlikte bulunan nûn ile, **جِرْدَحْل** bâbından, ilhâk için olması gerekir; ve onun benzeri, onlardan rivayet olunan sözlerdendir: **إِنْزَهْوٌ**, ve **امرأَة إِنْزَهْوَة**; ikisi **زَهْوٍ** sahibi oldukları zaman; ve Sîbeveyh bu vezinden, yalnız **إِنْقَحْلاً**’dan başkasını nakletmedi. Cevherî: **المُتَقَحِّل** adam, derisi kuru, hâli kötü olan kimsedir. Ve şeyi **أَقْحَلْت**: onu kuruttum.
