# قدح — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AD/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D8%AD/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AD.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قدح

قَدَحَ الدُّودُ
1 قَدَحَ الدُّودُ ذ , (S, A,) [aor. قَدَحَ ,] inf. n. قَدْحٌ, (Lth, S, Mgh,) The worm, or worms, effected a cankering, or corrosion, (Lth, S, A, Mgh,) فِى الشَّجَرِ, [in the trees], (Lth, S, Mgh,) or فِى العُودِ [in the wood], (A,) and فِى الأَسْنَانِ [in the teeth]. (Lth, S, A, Mgh.) And قُدِحَ and قُدِحَ فِيهِ, inf. n. as above, It (the tree, and the tooth,) became cankered, or corroded. (L.) ― -b2- [Hence,] قَدَحَ فِيهِ, (Msb, K,) or فِى عِرْضِهِ, and فِى سَاقِهِ, (A,) aor. قَدَحَ , (Msb, K,) inf. n. as above, (Msb,) from the incidency of the قَوَادِح [or canker-worms] in the سَاق [or stem] of the tree, (A,) (tropical:) He impaired, injured, detracted from, impugned, or attacked, his honour, or reputation; blamed, censured, or reproached, him; found fault with him; or spoke against him. (A, Msb, K.) And قَدَحَ فِى نَسَبِهِ (tropical:) He found fault with, or spoke against, his parentage, genealogy, or pedigree. (S, A, Msb.) And قَدَحَ فِى عَدَالَتِهِ (assumed tropical:) He impugned his rectitude as a witness, mentioning something that should have the effect of causing his testimony to be rejected. (Msb.) And قَدَحَ فِى سَاقِ أَخِيهِ (tropical:) He acted dishonestly, or insincerely, towards his brother, and did that which was displeasing to him, or that which he hated. (L, TA.) And فُلَانٌ يَفُتُّ فِى عَضُدِ فُلَانٍ وَيَقْدَحُ فِى سَاقِهِ (assumed tropical:) [Such a one seeks to injure such a one by diminishing, or impairing, (in number or power) the people of his house, or his aiders, or assistants; and blames, censures, or reproaches, him]: by عَضُدِهِ being meant أَهْلِ بَيْتِهِ; and by نَفْسِهِ سَاقِهِ. (IAar, T. [See عَضُدٌ.]) ― -b3- قَدَحَ فِى القِدْحِ, (A, K, TA,) aor. as above, (TA,) He (a maker of arrows, A) made a hole in [the end of] the [arrow in the state in which it is termed] قِدْح with the tang of the iron head [for the insertion of the said tang]: (A, K, TA:) which hole is termed ↓ مَقْدَحٌ. (A, TA.) ― -b4- قَدَحَ خِتَامَ الخَابِيَةِ He broke the sealed clay upon the mouth of the [wine-jar called] خابية. (TA. [Accord. to the TA, a verse of Lebeed cited voce أَدْكَنُ presents an ex. of the verb in this sense: but see the explanation given in art. دكن.]) ― -b5- قَدَحَ العَيْنَ [He (the operator termed ↓ قَدَّاح, A) performed upon the eye the operation of couching;] he extracted from the eye the corrupt fluid. (S, A. [See نَقَبَ العَيْنَ.]) ― -b6- قَدَحَ النَّارَ, (S, L,) aor. and inf. n. as above, He struck, or produced, fire with a flint &c.: (L:) or قَدَحَ النَّارَ مِنَ الزَّنْدِ [or الزَّنْدَةِ i. e. He produced fire from the piece of stick, or wood, called زند, or rather from that called زندة]; as also ↓ اقتدحها: (A:) or قَدَحَ بِالزَّنْدِ, and ↓ اقتدح, (K,) or الزَّنْدَ ↓ اقتدح, (S,) He endeavoured to produce fire with the زند. (K.) اُحْنُ لِى أَقْدَحْ لَكَ [app. Bend thou to me branches and I will produce fire for thee to kindle them] is a prov., meaning كُنْ لِى أَكُنْ لَكَ [Be thou a helpmate for me and I will be a helpmate for thee]. (TA.) See also another prov. cited and expl. voce دِفْلَى. ― -b7- قَدَحَ الشَّىْءُ فِى صَدْرِى (assumed tropical:) The thing made an impression in my bosom, or mind. (L.) ― -b8- قَدَحَ, (S, A, L,) aor. and inf. n. as above; (L;) and ↓ اقتدح; (S, A, L, K;) He laded out broth [&c.] (S, A, L, K) with a ladle. (A.) And قَدَحَ القِدْرَ He laded out what was in the cookingpot. (L.) And قَدَحَ مَا فِى أَسْفَلِ القِدْرِ He laded out with pains what was in the bottom of the cooking-pot. (L.) And قَدَحَ مَا فِى أَسْفَلِ البِئْرِ [He laded out what was in the bottom of the well]. (A.) -A2- قَدَحَتْ عَيْنُهُ, (S, A,) inf. n. قَدْحٌ; (K;) and ↓ قدّحت, (S,) inf. n. تَقْدِيحٌ; (K;) (assumed tropical:) His eye sank, or became depressed, (S, A, K,) so that it became like the قَدَح [q. v.]. (A. [See an ex. of the latter v. in a verse cited in the first paragraph of art. سلب.])

2 قَدَّحَ see above, last explanation. -A2- قدّح فَرَسَهُ, (S,) inf. n. تَقْدِيحٌ, (K,) (tropical:) He made his horse lean, lank, or slender: (S, K, * TA:) or قَدَّحْتُ خَيْلِى, inf. n. as above, (tropical:) I made my horses to be [like the arrows termed] قِدَاح in slenderness. (A.)

مُقَادَحَةٌ
3 مُقَادَحَةٌ ذ is (tropical:) syn. with مُقَادَعَةٌ, [so in a copy of the A, an evident mistranscription for مُقَاذَعَةٌ, with ذ,] from القَدْحُ meaning “ the act of blaming, censuring, ” &c., syn. الطَّعْنُ: thus in the saying, جَرَتْ بَيْنَهُمَا مُقَادَحَةٌ (tropical:) [A mutual reviling, and vying in foul, or unseemly, speech or language, occurred between them two]. (A.) ― -b2- And قادحهُ signifies (tropical:) نَاظَرَهُ [app. as meaning جَادَلَهُ i. e. (tropical:) He contended in an altercation, or disputed, or litigated, with him: &c.]. (A.)

تقدّح
5 تقدّح ذ : see 5 in art. قرح.

تقاذحا
6 تقاذحا ذ (tropical:) [app. They contended in an altercation, or disputed, or litigated, each with the other]. (A: there immediately following قَادَحَهُ as meaning نَاظَرَهُ.)

انقدحت النَّارُ مِنَ العُودِ
7 انقدحت النَّارُ مِنَ العُودِ ذ Fire was, or became, struck, or produced, from the wood, or stick. (L in art. صلد.)

8 اـِقْتَدَحَ see 1, latter half, in three places. ― -b2- اقتدح بِزَنْدِهِ is [also] a tropical phrase [meaning (tropical:) He endeavoured to avail himself of his (another's) instrumentality: or he availed himself thereof: see the phrase أَنَا مُقْتَدِحٌ بِزَنْدِكَ in art. زند]. (A.) ― -b3- And اقتدح الأَمْرَ means (tropical:) He considered, and looked into, the affair, seeking to elicit what would be its issue, or result. (A, K, TA.) ― -b4- See also 1, again; last quarter.

استقدح زِنَادَهُ
10 استقدح زِنَادَهُ ذ [lit. signifies He asked, or demanded, that his (another's) زِنَاد (pl. of زَنْدٌ q. v.) should produce fire: and] is a tropical phrase [meaning (tropical:) He asked, or demanded, that he might avail himself of his (another's) instrumentality]. (A.)

قَدْحٌ
قَدْحٌ ذ and ↓ قَادِحٌ, [the former, in the CK, in this case, erroneously, with fet-h to the د,] A canker, or corrosion, incident in trees and in teeth: (L, K:) [the former is originally an inf. n.: and] each, in the sense here expl., an epithet in which the quality of a subst. predominates: (L:) [they are therefore more properly to be expl. as meaning a thing that cankers, or corrodes: and ↓ the latter signifies also rottenness, decay, corruption, or unsoundness: (L:) and blackness that appears in the teeth: (S:) and a crack, or fissure, in wood, or in a stick, or rod; (S, L, K;) and so the former word. (K.) ― -b2- اـبْرَةُ القَدْحِ: see مِقْدَحٌ.

قِدْحٌ
قِدْحٌ ذ An arrow, (S, Msb, K, &c.,) [i. e.] the pared wood, or rod, of an arrow, (Mgh,) before it has been furnished with feathers and a head: (S, Mgh, Msb, K, &c.:) or an arrow when straightened, and fit to be feathered and headed: (T, voce بَرِىٌّ, q. v.:) or a rod that has attained the desired state of growth, and been pruned, and cut according to the required length for an arrow: (AHn:) and [particularly] such as is used in the game called المَيْسِر: (S, L:) pl. قِدَاحٌ, (S, A, Mgh, L, K,) a pl. of mult., (TA,) and [of pauc., and accord. to the L of قِدْحٌ in the last of the senses expl. above,] أَقْدُحُ (S, L, K) and أَقْدَاحٌ (L, TA) and أَقَادِيحُ, (S, L, K,) which last is a pl. pl. [i. e. pl. of أَقْدَاحٌ]. (L.) [One says, in speaking of the arrows used in the game called ضَرَبَ بِالقِدَاحِ المَيْسِر, and ضَرَبَ القِدَاحَ: and in speaking of the two arrows used in practising sortilege, ضَرَبَ بِالقِدْحَيْنِ: see art. ضرب, p. 1778, col. iii.] صَدَقَنِى وَسْمَ قِدْحِهِ (tropical:) He told me truly what was the brand of his gaming-arrow] is a prov.; meaning he told me the truth: (A, * TA:) so says AZ: (TA:) or it means he told me what was in his mind: the وسم of the قدح is the mark that denotes its share [of the slaughtered camel]; and the sign is sometimes made by means of fire. (Meyd.) And they say, أَبْصِرْ وَسْمَ قِدْحِكَ (tropical:) [See, or look at, the brand of thy gaming-arrow]; (TA;) which is [also] a prov.; (A;) meaning know thyself. (A, TA.) And قِدْحُ ابْنِ مُقْبِلٍ (assumed tropical:) [The gaming-arrow of Ibn-Mukbil, which seems to have been one remarkable for frequent good luck,] is a proverbial expression relating to goodness of effect. (TA.)

قَدَحٌ
قَدَحٌ ذ [A drinking-cup or bowl;] a certain vessel (Msb, K) for drinking, (S, Mgh,) well known, (Msb,) large enough to satisfy the thirst of two men: (A 'Obeyd, K:) or a small one and a large one: (K:) [in the K voce عُلْبَةٌ, it is applied to a vessel used for milking, sometimes made of camel's skin and sometimes of wood: it was used for drinking and for milking:] pl. أَقْدَاحٌ. (S, Mgh, Msb, K.) It is said in a trad., لَا تَجْعَلُونِى كَقَدَحِ الرَّكِبِ [Make not ye me to be like the drinkingcup of the rider on a camel]; meaning, make not ye me to be last in being mentioned; because the rider on a camel suspends his قدح on the hinder part of his saddle when he is finishing the puttingon of his apparatus, (Mgh, TA,) placing it behind him. (TA.) ― -b2- Also A certain measure of capacity, in Egypt, containing two hundred and thirty-two دَرَاهِم. (Es-Suyootee in his “ Husn el-Mohلdarah. ” See اـِرْدَبٌّ, in art. ردب.)

قَدْحَةٌ
قَدْحَةٌ ذ A single act of striking, or producing, fire. (IAth, K, TA.) ― -b2- And hence, (tropical:) An elicitation, by examination, of the real state or nature of a case or an affair. (IAth, TA.) ― -b3- And A single act of lading out broth [&c. with a ladle]. (L, in so in the CK.) ― -b4- See also what next follows.

قُدْحَةٌ
قُدْحَةٌ ذ A ladleful of broth: (S, L, K:) and some say that ↓ قَدْحَةٌ signifies the same. (L.) You say, أَعْطِنِى قُدْحَةً مِنْ مَرَقَتِكَ Give thou to me a ladleful of thy broth. (S.)

قِدْحَةٌ
قِدْحَةٌ ذ The act of striking or producing, fire (IAth, K, TA) with the مِقْدَحَةٌ. (IAth, TA.) Hence the saying, لَوْ شَآءَ اللّٰهُ لَجَعَلَ لِلنَّاسِ قِدْحَةَ ظُلْمَةٍ كَمَا جَعَلَ لَهُمْ قِدْحَةَ نُورٍ [If God had willed, He had assigned to men the faculty of producing darkness, like as He has assigned to them the faculty of producing light]: (K, TA:) a trad. (TA.) ― -b2- And [hence] (assumed tropical:) Consideration and examination of an affair, to elicit what may be its issue, or result. (K, TA.)

قَدُوحٌ
قَدُوحٌ ذ and ↓ أَقْدَحُ, (K,) or ↓ قَدُوحٌ أَقْدَحُ, (A,) (tropical:) The ذُبَاب [i. e. common fly, or flies]: (A, K, TA:) which one never sees otherwise than as though producing fire with the two fore legs [by rubbing them together like as one rubs together the زَنْد and the زَنْدَة]. (TA. [But in a verse cited by Meyd in his Proverbs, instead of القدوح ↓ الاقدح, we find القَدُوح الأَقْرَح; and he says that الأَقْرَحُ (q. v.) is from القُرْحَةُ, and that every ذُبَاب has upon its face a قُرْحَة (or white mark): see that verse in Freytag's Arab. Prov., ii. 48: and see also EM, p. 228.]) -A2- قَدُوحٌ also signifies A well (رَكِىٌّ) of which the water is laded out with the hand: (S, K:) or a well (بِئْرٌ) of which the water is not taken otherwise than by successive ladings [with the hand]. (A.)

قُدُوحٌ
قُدُوحٌ ذ The pieces of wood of the [camel's saddle called] رَحْل [for which the TA has رمل, but the right reading is shown by the context]: a word having no singular. (TA.)

قَدِيحٌ
قَدِيحٌ ذ Broth: (K: [app. because laded out:]) or some broth remaining in the bottom of the cooking-pot: (A:) or what remains in the bottom of the cooking-pot and is laded out with pains; (S, L, K;) as also ↓ مَقْدُوحٌ. (L.)

قِدَاحَةٌ
قِدَاحَةٌ ذ The art, or craft, of making vessels such as are called أَقْدَاح [pl. of قَدَحٌ]. (K.)

قَدَّاحٌ
قَدَّاحٌ ذ : see 1, latter half: ― -b2- and see قَدَّاحَةٌ. As an epithet applied to a زَنْد [q. v.], (K in art. خور,) it signifies That produces much fire. (TK in that art.) ― -b3- See also مِقْدَحٌ. -A2- Also A maker of vessels such as are called أَقْدَاح [pl. of قَدَحٌ]. (K.) -A3- And a subst. signifying The blossoms of plants before they open: (TA:) or the extremities of fresh, juicy, plants: (K:) or the extremities, consisting of fresh, juicy, leaves, of plants: (TA:) or soft, or tender, suckers or offsets, of [the species of trefoil, or clover, called] فِصْفِصَة: (Az, K, TA:) of the dial. of El-'Irلk: n. un. ↓ قَدَّاحَةٌ. (TA.)

قَدَّاحَةٌ
قَدَّاحَةٌ ذ A stone from which one strikes fire; (As, S, A, K;) and so ↓ قَدَّاحٌ. (T, S, K.) -A2- See also قَدَّاحٌ, last sentence.

قَادِحٌ
قَادِحٌ ذ : see قَادِحَةٌ: ― -b2- and see also قَدْحٌ, in two places. ― -b3- هٰذَا مَآءٌ لَا يَنَامُ قَادِحُهُ [This is water of which the lader-out will not sleep] is said in describing such [water] as is little in quantity. (A, TA.)

قَادِحَةٌ
قَادِحَةٌ ذ [A canker-worm;] the worm (Lth, S, Mgh, L, K) that cankers, or corrodes, trees and teeth: (Lth, * Mgh, * L, TA:) [coll. gen. n. ↓ قَادِحٌ; occurring in the K in art. خرب, &c.:] pl. قَوَادِحُ. (L.) One says, قَدْ أَسْرَعَتْ فِى أَسْنَانِهِ القَوَادِحِ [The canker-worms have quickly come into his teeth]. (L.)

أَقْدَحُ
أَقْدَحُ ذ : see قَدُوحٌ, in three places.

مَقْدَحٌ
مَقْدَحٌ ذ : see 1, in the middle of the paragraph.

مِقْدَحٌ
مِقْدَحٌ ذ [A couching-needle; called thus, and ↓ اـِبْرَةُ القَدْحِ, in the present day. ― -b2- Also], (K, and so in some copies of the S,) and ↓ مِقْدَحَةٌ, (A, TA, and so in other copies of the S,) and ↓ مِقْدَاحٌ, and ↓ قَدَّاحٌ, (K,) The thing (S, A, K) of iron (A, K) with which one strikes fire. (S, A, K.) ― -b3- And the first, A ladle; (S, A, K;) as also ↓ مِقْدَحَةٌ. (A.) ↓ سَتَأْتِيكَ بِمَا فِى قَعْرَهَا المِقْدَحَةُ [The ladle will bring to thee what is in the bottom thereof] is a prov., meaning, that to which thou art blind will become apparent, or manifest, to thee. (A.)

مِقْدَحَةٌ
مِقْدَحَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

خَيْلٌ مُقَدَّحَةٌ
خَيْلٌ مُقَدَّحَةٌ ذ (tropical:) Horses that are lean, lank, or slender; as though made slender [like the arrows termed قِدَاح: see 2]. (TA.)

عَيْنٌ مُقَدِّحَةٌ
عَيْنٌ مُقَدِّحَةٌ ذ (assumed tropical:) An eye that is sunk or depressed [so as to be like the قَدَح: see 1, last signification]. (TA.) And خَبْلٌ مُقَدِّحَةٌ (assumed tropical:) Horses whose eyes are sunk or depressed. (TA.)

مِقْدَاحٌ
مِقْدَاحٌ ذ : see مِقْدَحٌ.

مَقْدُوحٌ
مَقْدُوحٌ ذ , applied to broth: see قَدِيحٌ.

شَجَرٌ مُتَقَادِحٌ
شَجَرٌ مُتَقَادِحٌ ذ Trees having soft, weak, branches, which, when the wind puts them in motion, blaze forth with fire; but which when used for producing fire for a useful purpose, yield no fire at all: whence one says to him who has no ground of pretension to respect or honour, nor parentage, genealogy, or pedigree, of a sound quality, زَنْدَاكَ لِلْمُتَقَادِحِ (assumed tropical:) [lit. Thy two pieces of stick, or wood, for producing fire pertain to the trees that have soft and weak branches, &c.]. (TA.)

### Türkçe

**قَدَحَ الدُّودُ**
1 **قَدَحَ الدُّودُ** ذ, (S, A,) [muzârîsi **قَدَحَ**,] mastarı **قَدْحٌ**, (Lth, S, Mgh,) Kurt, yahut kurtlar, (Lth, S, A, Mgh,) **فِى الشَّجَرِ** [ağaçlarda], (Lth, S, Mgh,) yahut **فِى العُودِ** [odunda], (A,) ve **فِى الأَسْنَانِ** [dişlerde], (Lth, S, A, Mgh,) bir çürüme yahut aşınma meydana getirdi. Ve **قُدِحَ** ve **قُدِحَ فِيهِ**, mastarı yukarıdaki gibi, O (ağaç ve diş) çürümüş yahut aşınmış oldu. (L.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **قَدَحَ فِيهِ**, (Msb, K,) yahut **فِى عِرْضِهِ**, ve **فِى سَاقِهِ**, (A,) muzârîsi **قَدَحَ**, (Msb, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (Msb,) ağacın **سَاق**’ında [gövdesinde] **قَوَادِح**’in [yahut çürüme kurtlarının] vuku bulmasından, (A,) (mecaz:) Onun şerefini yahut itibarını zayıflattı, incitti, eksiltti, ayıpladı yahut ona saldırdı; onu kınadı, azarladı yahut ayıpladı; onda kusur buldu; yahut onun aleyhinde konuştu. (A, Msb, K.) Ve **قَدَحَ فِى نَسَبِهِ** (mecaz:) Onun nesebinde, soyunda yahut şeceresinde kusur buldu yahut aleyhinde konuştu. (S, A, Msb.) Ve **قَدَحَ فِى عَدَالَتِهِ** (farazî mecaz:) Şahit olarak doğruluğunu cerhetti; şahitliğinin reddine sebep olacak bir şeyi zikrederek. (Msb.) Ve **قَدَحَ فِى سَاقِ أَخِيهِ** (mecaz:) Kardeşine karşı hilekâr yahut samimiyetsiz davrandı ve onu hoşnutsuz eden yahut nefret ettiği şeyi yaptı. (L, TA.) Ve **فُلَانٌ يَفُتُّ فِى عَضُدِ فُلَانٍ وَيَقْدَحُ فِى سَاقِهِ** (farazî mecaz:) [Falanca, falancaya, onun ev halkını yahut yardımcılarını/yardım edenlerini (sayı veya güççe) azaltarak yahut zayıflatarak zarar vermeye çalışır; ve onu kınar, azarlar yahut ayıplar]: burada **عَضُدِهِ** ile **أَهْلِ بَيْتِهِ** kastedilmiştir; ve **نَفْسِهِ** ile **سَاقِهِ**. (IAar, T. [**عَضُدٌ**’a bak.]) ― -b3- **قَدَحَ فِى القِدْحِ**, (A, K, TA,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (TA,) O (ok yapan kimse, A) demir ucun sapı ile, [**قِدْح** denilen hâlde bulunan okun] [ucundaki] içine sapın sokulması için bir delik açtı: (A, K, TA:) bu deliğe **مَقْدَحٌ** denir. (A, TA.) ― -b4- **قَدَحَ خِتَامَ الخَابِيَةِ** O, [**خابية** denilen şarap küpünün] ağzı üzerindeki mühürlü çamuru kırdı. (TA. [TA’ya göre, Lebîd’in **أَدْكَنُ** maddesinde zikredilen bir beyti bu manada fiile örnek getirir: fakat **دكن** maddesinde verilen açıklamaya bak.]) ― -b5- **قَدَحَ العَيْنَ** [O (**قَدَّاح** denilen uygulayıcı, A) göz üzerinde katarakt indirme ameliyesini yaptı;] gözden bozuk sıvıyı çıkardı. (S, A. [**نَقَبَ العَيْنَ**’e bak.]) ― -b6- **قَدَحَ النَّارَ**, (S, L,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, O, çakmak taşı vb. ile ateş çaktı yahut ateş çıkardı: (L:) yahut **قَدَحَ النَّارَ مِنَ الزَّنْدِ** [yahut **الزَّنْدَةِ** yani **زند** denilen, daha doğrusu **زِندة** denilen çubuktan/odundan ateş çıkardı]; bunun gibi ↓ **اقتدحها**: (A:) yahut **قَدَحَ بِالزَّنْدِ**, ve ↓ **اقتدح**, (K,) yahut **الزَّنْدَ** ↓ **اقتدح**, (S,) O, **زند** ile ateş çıkarmaya çalıştı. (K.) **اُحْنُ لِى أَقْدَحْ لَكَ** [görünüşe göre: “Bana dalları eğ, ben de senin için onları tutuşturacak ateşi çıkarayım”] bir darb-ı meseldir; manası **كُنْ لِى أَكُنْ لَكَ** [“Benim için ol, ben de senin için olayım”]. (TA.) **دِفْلَى** maddesinde zikredilip açıklanan başka bir darb-ı meseli de gör. ― -b7- **قَدَحَ الشَّىْءُ فِى صَدْرِى** (farazî mecaz:) Şey, göğsümde yahut zihnimde bir iz bıraktı. (L.) ― -b8- **قَدَحَ**, (S, A, L,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi; (L;) ve ↓ **اقتدح**; (S, A, L, K;) O, kepçe ile et suyunu [&c.] (S, A, L, K) aldı/çıkardı. (A.) Ve **قَدَحَ القِدْرَ** O, tencerede olanı kepçeledi. (L.) Ve **قَدَحَ مَا فِى أَسْفَلِ القِدْرِ** O, tencerenin dibinde olanı zahmetle kepçeledi. (L.) Ve **قَدَحَ مَا فِى أَسْفَلِ البِئْرِ** [O, kuyunun dibinde olanı kepçeledi]. (A.) -A2- **قَدَحَتْ عَيْنُهُ**, (S, A,) mastarı **قَدْحٌ**; (K;) ve ↓ **قدّحت**, (S,) mastarı **تَقْدِيحٌ**; (K;) (farazî mecaz:) Onun gözü çöktü yahut içeri gömüldü, (S, A, K,) öyle ki **قَدَح** gibi oldu. (A. [İkinci fiile bir örnek için **سلب** maddesinin ilk paragrafında zikredilen beyte bak.])

2 **قَدَّحَ**: yukarıya bak, son açıklama. -A2- **قدّح فَرَسَهُ**, (S,) mastarı **تَقْدِيحٌ**, (K,) (mecaz:) O, atını zayıf, ince yahut narin yaptı: (S, K, * TA:) yahut **قَدَّحْتُ خَيْلِى**, mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) Atlarımı incelikte [**قِدَاح** denilen oklar] gibi yaptım. (A.)

**مُقَادَحَةٌ**
3 **مُقَادَحَةٌ** ذ (mecaz:) **مُقَادَعَةٌ** ile eş anlamlıdır, [A’nın bir nüshasında, açıkça **مُقَاذَعَةٌ** yerine, ذ ile, yanlış yazımdır], **القَدْحُ** “kınama, azarlama” vb. manasında olup eş anlamlısı **الطَّعْنُ** olduğundan: bunun gibi şu sözde, **جَرَتْ بَيْنَهُمَا مُقَادَحَةٌ** (mecaz:) [İkisi arasında karşılıklı sövüşme ve çirkin/uygunsuz sözde yarışma vuku buldu]. (A.) ― -b2- Ve **قادحهُ** (mecaz:) **نَاظَرَهُ** demektir [görünüşe göre **جَادَلَهُ** yani (mecaz:) Onunla münakaşa etti, tartıştı yahut davalaştı: vb.]. (A.)

**تقدّح**
5 **تقدّح** ذ: **قرح** maddesinde 5’e bak.

**تقاذحا**
6 **تقاذحا** ذ (mecaz:) [görünüşe göre: Birbirleriyle münakaşa ettiler, tartıştılar yahut davalaştılar]. (A: hemen ardından **قَادَحَهُ**’nun **نَاظَرَهُ** manasında gelmesiyle.)

**انقدحت النَّارُ مِنَ العُودِ**
7 **انقدحت النَّارُ مِنَ العُودِ** ذ Ateş, odun yahut çubuktan çakıldı yahut çıktı. (L, **صلد** maddesinde.)

8 **اـِقْتَدَحَ**: 1’in ikinci yarısında, üç yerde, bak. ― -b2- **اقتدح بِزَنْدِهِ** [ayrıca] mecazî bir ibaredir [manası (mecaz:) Onun (başkasının) aracılığından yararlanmaya çalıştı; yahut ondan yararlandı: **زند** maddesinde **أَنَا مُقْتَدِحٌ بِزَنْدِكَ** ibaresine bak]. (A.) ― -b3- Ve **اقتدح الأَمْرَ** (mecaz:) O, işin akıbetinin yahut sonucunun ne olacağını ortaya çıkarmaya çalışarak işi düşündü ve inceledi, demektir. (A, K, TA.) ― -b4- Yine 1’e bak; son çeyrek.

**استقدح زِنَادَهُ**
10 **استقدح زِنَادَهُ** ذ [lafzen: Onun (başkasının) **زِنَاد**’ının (**زَنْدٌ**’ün çoğulu; bk. **زَنْدٌ**) ateş çıkarmasını istedi yahut talep etti; ve] mecazî bir ibaredir [manası (mecaz:) Onun (başkasının) aracılığından yararlanmayı istedi yahut talep etti]. (A.)

**قَدْحٌ**
**قَدْحٌ** ذ ve ↓ **قَادِحٌ**, [birincisi, CK’de bu yerde, yanlış olarak **الدال**’da fetha ile], Ağaçlarda ve dişlerde vuku bulan bir çürüme yahut aşınma: (L, K:) [birincisi aslında bir mastardır: ve] burada açıklanan manada her biri, bir isim manasının baskın geldiği bir sıfattır: (L:) [bu sebeple daha doğru olarak “çürüten yahut aşındıran bir şey” diye açıklanmalıdır: ve ↓ ikincisi ayrıca çürüklük, bozulma, fesat yahut sağlam olmama demektir: (L:) ve dişlerde görünen karalık: (S:) ve odun yahut çubuk/değnekte bir çatlak yahut yarık; (S, L, K;) ve birinci kelime de böyledir. (K.) ― -b2- **اـبْرَةُ القَدْحِ**: **مِقْدَحٌ**’a bak.

**قِدْحٌ**
**قِدْحٌ** ذ Bir ok, (S, Msb, K, &c.,) yani okun yontulmuş odunu yahut çubuğu, (Mgh,) henüz tüy ve uç takılmadan önce: (S, Mgh, Msb, K, &c.:) yahut doğrultulmuş ve tüy ve uç takılmaya elverişli hâle gelmiş ok: (T, **بَرِىٌّ** maddesinde, bk.); yahut ok için gerekli uzunluğa göre büyümüş, budanmış ve kesilmiş bir çubuk: (AHn:) ve [özellikle] **المَيْسِر** denilen oyunda kullanılanı: (S, L:) çoğulu **قِدَاحٌ**, (S, A, Mgh, L, K,) çokluk çoğulu, (TA,) ve [azlık çoğulu; ve L’ye göre yukarıda açıklanan son manada **قِدْحٌ**’ün çoğulu olarak] **أَقْدُحُ** (S, L, K) ve **أَقْدَاحٌ** (L, TA) ve **أَقَادِيحُ**, (S, L, K,) ki bu sonuncusu çoğulun çoğuludur [yani **أَقْدَاحٌ**’ın çoğulu]. (L.) [**ضَرَبَ بِالقِدَاحِ المَيْسِر** oyununda kullanılan oklar hakkında ve **ضَرَبَ القِدَاحَ**; ve fal çekmede kullanılan iki ok hakkında **ضَرَبَ بِالقِدْحَيْنِ** denir: **ضرب** maddesine bak, s. 1778, sütun iii.] **صَدَقَنِى وَسْمَ قِدْحِهِ** (mecaz:) [Bana, kumar okunun dağlamasının ne olduğunu doğru söyledi] bir darb-ı meseldir; manası: bana doğruyu söyledi: (A, * TA:) AZ böyle der: (TA:) yahut manası: bana içindekini söyledi: **قدح**’ın **وسم**’i, [kesilen devenin] payını gösteren işarettir; ve işaret bazen ateşle yapılır. (Meyd.) Ve derler ki, **أَبْصِرْ وَسْمَ قِدْحِكَ** (mecaz:) [Kumar okunun dağlamasına bak]; (TA;) bu da bir darb-ı meseldir; (A;) manası: kendini bil. (A, TA.) Ve **قِدْحُ ابْنِ مُقْبِلٍ** (farazî mecaz:) [İbn Mukbil’in kumar oku; görünüşe göre sık iyi talihli olan bir ok] iyi sonuçla ilgili darb-ı mesel ifadesidir. (TA.)

**قَدَحٌ**
**قَدَحٌ** ذ [Bir içme kadehi yahut tas;] içmek için (S, Mgh,) bilinen, (Msb,) iki adamın susuzluğunu giderecek kadar büyük olan, (A 'Obeyd, K:) yahut küçüğü ve büyüğü bulunan, (K:) belirli bir kaptır (Msb, K): [K’de **عُلْبَةٌ** maddesinde, bazen deve derisinden bazen ağaçtan yapılan, sağmada kullanılan bir kaba da denir: içmek ve sağmak için kullanılırdı:] çoğulu **أَقْدَاحٌ**. (S, Mgh, Msb, K.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا تَجْعَلُونِى كَقَدَحِ الرَّكِبِ** [Beni, deve üzerindeki binicinin içme kabı gibi yapmayın]; manası: beni anmada en sona bırakmayın; çünkü deve üzerindeki binici, teçhizatını giydirip bitirirken, (Mgh, TA,) **قَدَح**’ını eyerinin arka tarafına asar, (Mgh, TA,) onu arkasına koyar. (TA.) ― -b2- Ayrıca: Mısır’da, iki yüz otuz iki **دَرَاهِم** alan belirli bir hacim ölçüsü. (Süyûtî, “Husn el-Mohldarah”ında. **اـِرْدَبٌّ**’e bak, **ردب** maddesinde.)

**قَدْحَةٌ**
**قَدْحَةٌ** ذ Ateş çakmanın yahut ateş çıkarmanın tek bir defası. (IAth, K, TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (mecaz:) bir davanın yahut işin gerçek hâlini/tabiatını inceleme ile ortaya çıkarma. (IAth, TA.) ― -b3- Ve et suyunu [&c.] kepçe ile almanın tek bir defası. (L, CK’de böyle.) ― -b4- Bir sonraki şeye de bak.

**قُدْحَةٌ**
**قُدْحَةٌ** ذ Bir kepçe dolusu et suyu: (S, L, K:) ve bazıları ↓ **قَدْحَةٌ**’nın da aynı manaya geldiğini söyler. (L.) Dersin ki: **أَعْطِنِى قُدْحَةً مِنْ مَرَقَتِكَ** “Et suyundan bana bir kepçe dolusu ver.” (S.)

**قِدْحَةٌ**
**قِدْحَةٌ** ذ **مِقْدَحَةٌ** ile (IAth, TA) ateş çakma yahut ateş çıkarma fiili. (IAth, K, TA.) Bundan dolayı şu söz: **لَوْ شَآءَ اللّٰهُ لَجَعَلَ لِلنَّاسِ قِدْحَةَ ظُلْمَةٍ كَمَا جَعَلَ لَهُمْ قِدْحَةَ نُورٍ** [Allah dileseydi, insanlara karanlık çıkarma kabiliyetini de, onlara nur çıkarma kabiliyeti verdiği gibi, verirdi]: (K, TA:) bir hadis. (TA.) ― -b2- Ve [bundan] (farazî mecaz:) bir işin akıbetini yahut sonucunu ortaya çıkarmak için onu düşünme ve inceleme. (K, TA.)

**قَدُوحٌ**
**قَدُوحٌ** ذ ve ↓ **أَقْدَحُ**, (K,) yahut ↓ **قَدُوحٌ أَقْدَحُ**, (A,) (mecaz:) **ذُبَاب** [yani sıradan sinek yahut sinekler]: (A, K, TA:) çünkü onu, iki ön ayağıyla [**زَنْد** ve **زَنْدَة**’yi birbirine sürter gibi] ateş çıkarıyormuş gibi olmaksızın hiç görmezsin. (TA. [Fakat Meyd’in Emsâl’inde zikredilen bir beyitte **الاقدح** yerine **القَدُوح الأَقْرَح** vardır; o da **الأَقْرَحُ**’un **القُرْحَةُ**’den olduğunu ve her **ذُبَاب**’ın yüzünde bir **قُرْحَة** (yahut beyaz benek) bulunduğunu söyler: o beyti Freytag’ın Arab. Prov., ii. 48’de gör; ayrıca EM, s. 228’e de bak.]) -A2- **قَدُوحٌ** ayrıca: Suyu elle kepçelenen bir kuyu (**رَكِىٌّ**): (S, K:) yahut suyu ardışık kepçelemeler [elle] dışında alınmayan bir kuyu (**بِئْرٌ**). (A.)

**قُدُوحٌ**
**قُدُوحٌ** ذ [deve semeri denilen] **رَحْل**’ın ağaç parçaları: tekili olmayan bir kelime. (TA.)

**قَدِيحٌ**
**قَدِيحٌ** ذ Et suyu: (K: [görünüşe göre kepçelendiği için:]) yahut tencerenin dibinde kalan bir miktar et suyu: (A:) yahut tencerenin dibinde kalan ve zahmetle kepçelenen şey; (S, L, K;) bunun gibi ↓ **مَقْدُوحٌ**. (L.)

**قِدَاحَةٌ**
**قِدَاحَةٌ** ذ **أَقْدَاح** [**قَدَحٌ**’ın çoğulu] denilen kapları yapma sanatı yahut zanaatı. (K.)

**قَدَّاحٌ**
**قَدَّاحٌ** ذ: 1’in ikinci yarısına bak: ― -b2- ve **قَدَّاحَةٌ**’ya da bak. **زَنْد**’e sıfat olarak, (K, **خور** maddesinde,) Çok ateş çıkaran demektir. (TK, o maddede.) ― -b3- **مِقْدَحٌ**’a da bak. -A2- Ayrıca: **أَقْدَاح** denilen kapları yapan kimse. (K.) -A3- Ve bir isim olarak: Bitkilerin açılmadan önceki çiçekleri. (TA:) yahut taze, sulu bitkilerin uçları. (K:) yahut bitkilerin taze, sulu yapraklardan oluşan uçları. (TA:) yahut [**فِصْفِصَة** denilen yonca türünün] yumuşak yahut körpe sürgünleri/filizleri: (Az, K, TA:) Irak lehçesinden: tekili ↓ **قَدَّاحَةٌ**. (TA.)

**قَدَّاحَةٌ**
**قَدَّاحَةٌ** ذ Ateş çakılan taş; (As, S, A, K;) ve ↓ **قَدَّاحٌ** da böyledir. (T, S, K.) -A2- **قَدَّاحٌ**’ın son cümlesine de bak.

**قَادِحٌ**
**قَادِحٌ** ذ: **قَادِحَةٌ**’ya bak: ― -b2- ve ayrıca **قَدْحٌ**’a da, iki yerde, bak. ― -b3- **هٰذَا مَآءٌ لَا يَنَامُ قَادِحُهُ** [Bu, kepçeleyeninin uyumayacağı sudur] az miktarda olan suyu vasfetmekte söylenir. (A, TA.)

**قَادِحَةٌ**
**قَادِحَةٌ** ذ [Bir çürüme kurdu;] ağaçları ve dişleri çürüten yahut aşındıran kurt: (Lth, S, Mgh, L, K) (Lth, * Mgh, * L, TA:) [topluluk cins ismi ↓ **قَادِحٌ**; K’de **خرب** maddesinde vb. geçer:] çoğulu **قَوَادِحُ**. (L.) Şöyle denir: **قَدْ أَسْرَعَتْ فِى أَسْنَانِهِ القَوَادِحِ** [Çürüme kurtları onun dişlerine çabucak girdi]. (L.)

**أَقْدَحُ**
**أَقْدَحُ** ذ: **قَدُوحٌ**’a bak, üç yerde.

**مَقْدَحٌ**
**مَقْدَحٌ** ذ: 1’e bak, paragrafın ortasında.

**مِقْدَحٌ**
**مِقْدَحٌ** ذ [Katarakt iğnesi; günümüzde böyle ve ↓ **اـبْرَةُ القَدْحِ** diye adlandırılır. ― -b2- Ayrıca], (K, ve S’nin bazı nüshalarında böyle,) ve ↓ **مِقْدَحَةٌ**, (A, TA, ve S’nin diğer nüshalarında böyle,) ve ↓ **مِقْدَاحٌ**, ve ↓ **قَدَّاحٌ**, (K,) Ateş çakılan şey; (S, A, K) demirden olan. (A, K.) ― -b3- Ve birincisi: bir kepçe; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **مِقْدَحَةٌ**. (A.) ↓ **سَتَأْتِيكَ بِمَا فِى قَعْرَهَا المِقْدَحَةُ** [Kepçe, onun dibinde olanı sana getirecektir] bir darb-ı meseldir; manası: kör olduğun şey sana açık yahut belli olacaktır. (A.)

**مِقْدَحَةٌ**
**مِقْدَحَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak, üç yerde.

**خَيْلٌ مُقَدَّحَةٌ**
**خَيْلٌ مُقَدَّحَةٌ** ذ (mecaz:) Zayıf, ince yahut narin atlar; sanki [**قِدَاح** denilen oklar gibi] inceltilmiş [bk. 2]. (TA.)

**عَيْنٌ مُقَدِّحَةٌ**
**عَيْنٌ مُقَدِّحَةٌ** ذ (farazî mecaz:) Çökmüş yahut içeri gömülmüş bir göz [**قَدَح** gibi olacak şekilde: bk. 1, son anlam]. (TA.) Ve **خَبْلٌ مُقَدِّحَةٌ** (farazî mecaz:) Gözleri çökmüş yahut içeri gömülmüş atlar. (TA.)

**مِقْدَاحٌ**
**مِقْدَاحٌ** ذ: **مِقْدَحٌ**’a bak.

**مَقْدُوحٌ**
**مَقْدُوحٌ** ذ, et suyuna sıfat olarak: **قَدِيحٌ**’e bak.

**شَجَرٌ مُتَقَادِحٌ**
**شَجَرٌ مُتَقَادِحٌ** ذ Rüzgâr onları hareket ettirdiğinde ateş saçan; fakat faydalı bir maksatla ateş çıkarmada kullanıldığında hiç ateş vermeyen, yumuşak, zayıf dalları olan ağaçlar: bundan dolayı, saygı yahut şerefe dair bir iddia zemini olmayan ve nesebi/soyu sağlam nitelikte bulunmayan kimseye şöyle denir: **زَنْدَاكَ لِلْمُتَقَادِحِ** (farazî mecaz:) [lafzen: “Ateş çıkarmaya yarayan iki odun parçan, yumuşak ve zayıf dalları olan ağaçlara aittir”]. (TA.)
