# قدد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: قدد

- القد: قطع الشيء طولا. قال تعالى: ﴿إن كان قميصه قد من قبل﴾ [يوسف/ 26]، ﴿وإن كان قميصه قد من دبر﴾ [يوسف/27]. والقد: المقدود، ومنه قيل لقامة الإنسان: قد، كقولك: تقطيعه (قال ابن منظور: وإنه لحسن التقطيع: أي: القد، ويقال: فلان قطيع فلان، أي: شبيهه في قده وخلقه، وجمعه أقطعاء. انظر: اللسان (قطع) 8/282)، وقددت اللحم فهو قديد، والقدد: الطرائق. قال: ﴿طرائق قددا﴾ [الجن/11]، الواحدة: قدة، والقدة: الفرقة من الناس، والقدة كالقطعة، واقتد الأمر: دبره، كقولك: فصله وصرمه.
و (قد) : حرف يختص بالفعل، والنحويون يقولون: هو للتوقع. وحقيقته أنه إذا دخل على فعل ماض فإنما يدخل على كل فعل متجدد، نحو قوله: ﴿قد من الله علينا﴾ [يوسف/90]، ﴿قد كان لكم آية في فئتين﴾ [آل عمران/13]، ﴿قد سمع الله﴾ [المجادلة/1]، ﴿لقد رضي الله عن المؤمنين﴾ [الفتح/18]، ﴿لقد تاب الله على النبي﴾ [التوبة/117]، وغير ذلك، ولما قلت لا يصح أن يستعمل في أوصاف الله تعالى الذاتية، فيقال: قد كان الله عليما حكيما، وأما قوله: ﴿علم أن سيكون منكم مرضى﴾ [المزمل/20]، فإن ذلك متناول للمرض في المعنى، كما أن النفي في قولك: ما علم الله زيدا يخرج، هو للخروج، وتقدير ذلك: قد يمرضون فيما علم الله، وما يخرج زيد فيما علم الله، وإذا دخل (قد) على المستقبل من الفعل فذلك الفعل يكون في حالة دون حالة. نحو: ﴿قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63]، أي: قد يتسللون أحيانا فيما علم الله.
و (قد) و (قط) (انظر: الجنى الداني ص 269؛ ومغني اللبيب ص 226, 233؛ والبصائر 4/241) يكونان اسما للفعل بمعنى حسب، يقال: قدني كذا، وقطني كذا، وحكي: قدي. وحكى الفراء: قد زيدا، وجعل ذلك مقيسا على ما سمع من قولهم: قدني وقدك، والصحيح أن ذلك لا يستعمل مع الظاهر، وإنما جاء عنهم في المضمر.

### Türkçe

- **القد**: şeyin boylamasına kesilmesidir. Yüce Allah dedi ki: ﴿إن كان قميصه **قد** من قبل﴾ [Yusuf/ 26], ﴿وإن كان قميصه **قد** من دبر﴾ [Yusuf/27]. Ve **القد**: kesilmiş olan (şey)dir; ondan dolayı insanın boyuna: **قد** denildi; senin “onun parçalanması” demen gibi (İbn Manzur dedi ki: “Ve şüphesiz o, güzel **التقطيع** sahibidir”: yani: **القد**; ve “falanca, falancanın **قطيع**ıdır” denir; yani: onun **قد**’inde ve yaratılışında benzeridir; bunun çoğulu **أقطعاء**’dır. Bak: el-Lisân (**قطع**) 8/282). Ve eti **قددت**; o hâlde o **قديد**’dir. Ve **القدد**: yollar/izlerdir. Dedi ki: ﴿طرائق **قددا**﴾ [Cin/11]; bunun teki: **قدة**’dir. Ve **القدة**: insanlardan bir fırkadır; ve **القدة** parça gibidir. Ve işi **اقتد** etti: onu tedbir etti; senin “onu ayırdı ve kopardı” demen gibi.

و **(قد)**: fiile mahsus bir harftir; nahivciler derler ki: o, beklenti içindir. Ve onun hakikati şudur ki: geçmiş fiil üzerine girdiği zaman, ancak her yenilenen fiil üzerine girer; şu sözü gibi: ﴿**قد** من الله علينا﴾ [Yusuf/90], ﴿**قد** كان لكم آية في فئتين﴾ [Âl-i İmrân/13], ﴿**قد** سمع الله﴾ [Mücâdele/1], ﴿ل**قد** رضي الله عن المؤمنين﴾ [Fetih/18], ﴿ل**قد** تاب الله على النبي﴾ [Tevbe/117] ve bunun dışındakiler. Ve ben “Yüce Allah’ın zâtî sıfatlarında kullanılmasının sahih olmadığı”nı söylediğimden dolayı, “**قد** كان الله عليما حكيما” denilmez. Ama onun sözü: ﴿علم أن سيكون منكم مرضى﴾ [Müzzemmil/20], şüphesiz bu, mânâda hastalığı kapsayıcıdır; senin “ما علم الله زيدا يخرج” sözündeki nefyin çıkış için olması gibi. Ve bunun takdiri: “Allah’ın bildiği şey içinde **قد** يمرضون (hastalanırlar)” ve “Allah’ın bildiği şey içinde Zeyd çıkmaz”dır. Ve **(قد)** fiilden gelecek (müstakbel) üzerine girdiği zaman, o fiil bir hâlde, bir hâl dışında olur. Şu gibi: ﴿**قد** يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا﴾ [Nur/63]; yani: Allah’ın bildiği şey içinde bazen gizlice sıvışırlar.

و **(قد)** ve **(قط)** (bak: el-Cenâ ed-Dânî s. 269; Muğnî el-Lebîb s. 226, 233; el-Besâir 4/241) “yeter” mânâsında fiil ismi olurlar; “**قدني** كذا” ve “**قطني** كذا” denir; ve “**قدي**” rivayet edildi. Ve el-Ferrâ rivayet etti: “**قد** زيدا”; ve bunu, onların “**قدني**” ve “**قدك**” sözlerinden işitilene kıyas ederek kıyasî kıldı. Ve sahih olan: bunun zâhir (isim) ile kullanılmamasıdır; ancak onlardan zamirde gelmiştir.
