# قدد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: قدد

القَدُّ: الشقُّ طولاً. تقول: قَدَدْتُ السيرَ وغيره أقُدُّهُ قَدًّا. وقَدَّ المسافرُ المَفازَةَ. والانْقِدادُ: الانشقاقُ. والقَدُّ أيضاً: جِلد السخلةِ الماعزة، والجمع القليل أَقُدٌّ والكثير قِدادٌ، عن ابن السكيت. وفي المثل: "ما يجعل قَدَّك إلى أديمِكَ"، معناه أيُّ شيءٍ يحملك على أن تجعل أمرك الصغيرَ عظيماً. والقَدُّ: القامةُ، والتقطيعُ. يقال: قدَّ فلانٌ قَدَّ السيف، أي جُعِلَ حَسَنَ التقطيعِ. والقِدّ بالكسر: سيرٌ يقُدُّ من جلد غير مدبوغ. والقِدَّةُ أخصُّ منه، والجوع أقُدٌّ. والقِدَّةُ أيضاً: الطريقةُ، والفرقةُ من الناس إذا كان هوى كلِّ واحدٍ على حدةٍ. يقال: كنَّا طرائقَ قِدَداً. وما له قِدٌّ ولا قِحْفٌ، فالقِدُّ: إناءٌ من جلد. والقِحْفُ من خشب. والقَديدُ: اللحمُ المُقَدَّدُ، والثوبُ الخَلَقُ. وتَقَدَّدَ القومُ: تفرَّقوا. واقْتَدَّ فلانٌ الأمورَ، إذا دبَّرها وميَّزها. والقُدادُ: وجعُ البطن. والمَقَدُّ بالفتح: القاعُ، وهو المكان المستوي. وقَدْ، مخفَّفةٌ: حرف لا يدخل إلا على الأفعال، وهو جواب لقولك لمَّا يَفْعَل. وزعم الخليلُ أنَّ هذا لم ينتظر الخبر، تقول: قَدْ مات فلان. ولو أخبره وهو لا ينتظره لم يقل قَدْ مات، ولكن يقول: مات فلان. وقد يكون قَدْ بمعنى ربَّما، قال الشاعر ابن الأبرص:
قَدْ أتركُ القِرْنَ مُصْفَرًّا أنامِلُهُكأنَّ أثْوابَهُ مُجَّت بفِرْصـادِ
وإن جعلته اسماً شدَّدته فقلت: كتبتُ قَدًّا حسنةً. فأمَّا قولهم: قَدْكَ بمعنى حسبُكَ، فهو اسم، تقول: قَدِي وقَدْني أيضاً بالنون على غير قياس، لأنَّ هذه النون إنَّما تُزاد في الأفعال وِقايةً لها، مثل ضربني وشتمني.

### Türkçe

**القَدُّ**: boylamasına yarma/yarık. Dersin ki: “**قَدَدْتُ** yürüyüşü ve başkasını; onu **قَدًّا** **أقُدُّهُ**.” Ve yolcu **قَدَّ** çölü (geniş ıssızlığı) geçti. Ve **الانْقِدادُ**: yarılma/çatlama. Ve **القَدُّ** ayrıca: keçi oğlağının derisi; az çoğulu **أَقُدٌّ**, çok çoğulu **قِدادٌ**; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve meselde: “ما يجعل **قَدَّك** إلى **أديمِكَ**”، mânâsı: küçük işini büyük kılmana seni taşıyan şey nedir? Ve **القَدُّ**: boy-pos; ve parçalama/kesip biçme. Denir: “Falan **قَدَّ** kılıcın **قَدَّ**’i (gibi)”, yani: güzel kesimli kılındı. Ve **القِدّ** (kesre ile): tabaklanmamış deriden kesilen kayış. Ve **القِدَّةُ** ondan daha özeldir; ve açlık **أقُدٌّ**’dur. Ve **القِدَّةُ** ayrıca: yol/yöntem; ve insanların, her birinin hevesi ayrı ayrı olduğunda, bir fırkası. Denir: “Biz **قِدَداً** yollar/yöntemler idik.” Ve onun ne **قِدٌّ**’ü ne de **قِحْفٌ**’ü vardır; artık **القِدُّ**: deriden bir kaptır. Ve **القِحْفُ**: ağaçtandır. Ve **القَديدُ**: **المُقَدَّدُ** et; ve eskiyip yıpranmış elbise. Ve **تَقَدَّدَ** kavim: ayrıldılar/dağıldılar. Ve falan **اقْتَدَّ** işleri; onları tedbir etti ve ayırt ettiğinde. Ve **القُدادُ**: karın ağrısı. Ve **المَقَدُّ** (fetha ile): düz taban; o, düz yer olan mekândır. Ve **قَدْ**, hafifletilmiş: fiillerin üzerine girmekten başka (bir şeye) girmeyen bir harftir; ve “henüz yapmadı” sözüne cevaptır. Halîl, bunun haberi beklemediğini ileri sürdü; dersin ki: “**قَدْ** falan öldü.” Ve ona haber verilse, o beklemiyor iken, “**قَدْ** öldü” demez; fakat “öldü falan” der. Ve **قَدْ**, “belki” mânâsında da olur; şair İbnü’l-Ebras dedi ki:
**قَدْ** أتركُ القِرْنَ مُصْفَرًّا أنامِلُهُ
كأنَّ أثْوابَهُ مُجَّت بفِرْصـادِ

Ve eğer onu isim kılarsan şeddelersin; böylece dersin: “Güzel bir **قَدًّا** yazdım.” Amma onların “**قَدْكَ**” sözü, “yeter sana” mânâsında, o bir isimdir; dersin ki: “**قَدِي**” ve “**قَدْني**” de, ayrıca **النون** ile, kıyasa aykırı olarak; çünkü bu **النون** ancak fiillerde onlara koruma olarak artırılır; “**ضربني**” ve “**شتمني**” gibi.
