# قدس — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D8%B3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قدس

قَدَسَ فِى الأَرْضِ
1 قَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ He went far away into the land, or country. (Bd, ii. 28.) -A2- قَدُسَ, aor. قَدُسَ , (TK,) inf. n. قُدْسٌ and قُدُسٌ, (S, A, K,) said of a thing, (TK,) It was, or became, [holy, accord. to the most common usage, or] pure. (S, * A, * K, * TK.) [It may also be said of God, as meaning, emphatically, He is holy.]

قدّسهُ
2 قدّسهُ ذ , (A,) inf. n. تَقْدِيسٌ, (S, M, K,) [He hallowed, or sanctified, him or it: he consecrated him or it]. ― -b2- He declared Him (namely God, M, A) to be far removed, or free, from every impurity or imperfection, or from everything derogatory from his glory; (M;) he declared Him to be far removed from evil; [i. e., to be holy;] and so قدّس لَهُ; from قَدَسَ فِى الأَرْضِ, explained above; (Bd, ii. 28;) the ل, in the latter case, being redundant. (Jel, ii. 28.) ― -b3- He purified him or it; (S, M, K, Bd, ubi supra;) because he who purifies a thing removes it far from unclean things. (Bd.) Accord. to Zj, وَنُقَدِّسُ لَكَ, in the Kur, ii. 28, means, And we purify ourselves, and those who obey Thee, for, or towards, Thee. (TA.) ― -b4- He blessed him. You say, لَا قَدَّسَهُ اللّٰهُ May God not bless him. (IAar, M.) ― -b5- تَقْدِيسٌ also signifies The praying for a blessing. (M.) [You say, app., قَدَّسَ لَهُ, meaning, He prayed for a blessing for him.] -A2- Also قدّس He came [or went] to بَيْت المَقْدِس [i. e. Jerusalem]; like كَوَّفَ [he came or went to El-Koofeh] and بَصَّرَ [he came or went to El-Basrah]. (A.)

تقدّس
5 تقدّس ذ [He, or it, was, or became, hallowed, or sanctified: he, or it, was, or became, consecrated]. ― -b2- He (God, Msb) was far, or far removed, or free, [or clear,] from every impurity or imperfection, or from everything derogatory from his glory; [i. e., He was holy;] or He removed himself far from every impurity or imperfection, &c.: (Msb, TA:) he, or it, was, or became, purified; or he purified himself. (S, K.)

قُدْسٌ
قُدْسٌ ذ and ↓ قُدُسٌ [Holiness, sanctity:] purity: (S, A, Msb, K:) [each] a subst. as well as an inf. n.: (S, A, K:) the former a contraction of the latter. (Msb.) ― -b2- Hence, (S,) حَظِيرَةُ القُدْسِ, or ↓ القُدُسِ, [The Enclosure of Holiness or Purity;] i. e., Paradise. (S, A.) ― -b3- [Hence, also,] رُوحُ ↓ القُدُسِ, (S, A, K,) and رُوحُ القُدْسِ, accord. to the reading of Ibn-Ketheer, (Bd, ii. 81,) [The Spirit of Holiness or Purity; properly applied to The Holy Spirit, The Third Person of the Trinity, in Christian theology; generally, but incorrectly, called by the Eastern Christians among the Arabs الرُّوحُ القُدُسُ: but accord. to the Muslims,] Jibreel [i. e. Gabriel, the Archangel]; (S, A, K; and Bd, ubi supra;) as also القُدْسُ and القُدُسُ: (K, TA:) or the Spirit of Jesus: or the Gospel: or the most great name of God, by which Jesus used to raise to life the dead: (Bd, ubi supra:) or God's protection and direction. (A.) You say, رُوحُ القُدُسِ مَعَكَ, and مُعِينُكَ, Gabriel, or God's protection and direction, be with thee, and be thine aider. (A.) ― -b4- قُدْسٌ or ↓ قُدُسٌ also signifies Blessing. (M, TA.) ― -b5- Also, القُدْسُ and ↓ القُدُسُ i. q. البَيْتُ المُقَدَّسُ, q. v. (K,) or بَيْتُ المَقْدِسِ. (A.) ― -b6- And ↓ أَرْضُ القُدُسِ [or ارض القُدْسِ] i. q. الارض المُقَدَّسَةُ. (TA.)

قَدَسٌ
قَدَسٌ ذ A [vessel of the kind called] سَطْل; (S, A, K;) of the dial. of the people of El-Hijلz; so called because one purifies himself in it, (S, TA,) and with it. (TA.)

قُدُسٌ
قُدُسٌ ذ : see قُدْسٌ, throughout.

حَدِيثٌ قُدْسِيٌّ
حَدِيثٌ قُدْسِيٌّ ذ [A holy tradition or narration]: see art. حدث.

القُدُّوسُ
القُدُّوسُ ذ (S, M, A, Msb, K) and القَدُّوسُ, (S, M, K,) applied to God, (S, M, A, &c.,) as also ↓ المُتَقَدِّسُ (M, A) and ↓ المُقَدَّسُ; (A;) [all of which are nearly syn.;] القدّوس signifies [The All-holy, All-pure, or All-perfect;] He who is far removed from every imperfection or impurity, or from everything derogatory from his glory; (M, Msb;) as also المتقدّس [but not in an intensive degree]; (M;) and المقدّس signifies the same as this last; (T, TA;) or from faults and defects: (TA:) or the Pure; (S, * K;) [or the Very Pure:] or the Blessed; (Ibn-El-Kelbee, K;) [or the Greatly Blessed:] Sb used to say قَدُّوسٌ and سَبُّوحٌ, with fet-h to the first letter of each: (S:) Th says, (S,) every noun of the measure فعُّول is with fet-h to the first letter, (S, K, *) like سَفُّودٌ and كَلُّوبٌ &c., (S,) except سُبُّوحٌ and قُدُّوسٌ (S) and ذُرُّوحٌ, (S, K, but not as from Th,) and in the K is added فُرُّوجٌ; (TA;) [see سُبُّوحٌ] for these are mostly with damm, though sometimes with fet-h: (S, K: *) Lh says, all agree in pronouncing سبّوح and قدّوس with damm, though fet-h is allowable; (M;) but Az denies this agreement: (TA:) and Lh adds, that all other words of the measure فعُّول are with fet-h. (M.)

بَيْتُ المَقْدِسِ
بَيْتُ المَقْدِسِ ذ : see مُقَدَّسٌ.

مُقَدَّسٌ
مُقَدَّسٌ ذ Hallowed, or sanctified: consecrated: purified:] blessed. (M.) ― -b2- المُقَدَّسُ, applied to God: see القُدُّوسُ. ― -b3- البَيْتُ المُقَدَّسُ, (K,) and بَيْتُ المُقَدَّسِ, (S, K,) and [more commonly] بَيْتُ ↓ المَقْدِسِ, (M, A, K,) which [i. e. المَقْدِس] is either formed from مُقَدَّسٌ by rejecting the augmentative letter, or is a subst. not formed from a verb, like as Sb says of المَنْكِبُ, (M,) [signifying The hallowed, or consecrated, or purified, or blessed, dwelling; or the dwelling of the hallowed, &c.; are appellations of Jerusalem;] also called ↓ القُدْسُ [which is the name generally given to it in the present day] and ↓ القُدُسُ; (A, K;) because one is purified therein from sins, or because of the blessing that is therein. (TA.) ― -b4- الأَرْضُ المُقَدَّسَةُ The [hallowed, or consecrated, or] purified land; (S, Msb, K;) or the pure land; (Fr;) or the blessed land; (IAar;) is an appellation of Damascus and Palestine and part of the Jordan: (Fr:) or Syria: (M:) and ↓ أَرْضُ القُدُسِ [or ↓ أَرْضُ القُدْسِ] signifies the same. (TA.)

مُقَدِّسٌ
مُقَدِّسٌ ذ A Christian monk [or any Christian or a Jew] who comes [or goes or performs pilgrimage or has performed pilgrimage] to القُدْس or بَيْت المَقْدِس [i. e. Jerusalem]: (A:) or a Christian monk: (K:) or a [learned Jew or other, such as is called] حَبْر. (M, TA.) Imra-el-Keys says, describing dogs and a [wild] bull,
فَأَدْرَكْنَهُ يَأْخُذْنَ بِالسَّاقِ وَالنَّسَا
كَمَا شَبْرَقَ الوِلْدَانُ ثَوْبَ المُقَدِّسِ
 And they (the dogs) overtook him, (namely, the bull,) seizing the shank and the sciatic vein, and tearing his skin, as the children of the Christians tear the garment of the monk that has come from بَيْت المَقْدِس, [or Jerusalem] for the purpose of obtaining a blessing from it: thus the verse is found in the handwriting of Aboo-Sahl; but in all the copies of the S, we find ثَوْبَ المُقَدَّسِى, with ى. (TA.)

مَقْدِسِىٌّ
مَقْدِسِىٌّ ذ and مُقَدَّسِىٌّ Of, or relating to, or belonging to, بَيْت المَقْدِس or بَيْت المُقَدَّس [i. e. Jerusalem]: a Jew. (S.)

المُتَقَدِّسُ
المُتَقَدِّسُ ذ : see القُدُّوسُ.

قَادُوسٌ
قَادُوسٌ ذ (pl. قَوَادِيسُ) An earthen or wooden pot of a water-wheel. (PU.)

### Türkçe

**قَدَسَ فِى الأَرْضِ**
1 **قَدَسَ فِى الأَرْضِ** ذ Yeryüzünde, yahut memlekette, uzaklara gitti. (Bd, ii. 28.) -A2- **قَدُسَ**, muzâri‘i **قَدُسَ**, (TK,) mastarı **قُدْسٌ** ve **قُدُسٌ**, (S, A, K,) bir şey hakkında söylenir, (TK,) [en yaygın kullanıma göre] mukaddes oldu, yahut oldu; yahut temiz oldu. (S, * A, * K, * TK.) [Bu, Allah hakkında da, vurgulu olarak, “O mukaddestir” mânâsıyla söylenebilir.]

**قدّسهُ**
2 **قدّسهُ** ذ, (A,) mastarı **تَقْدِيسٌ**, (S, M, K,) [onu yahut onu (şeyi) mukaddes kıldı: onu yahut onu (şeyi) takdis etti]. ― -b2- O’nu (yani Allah’ı, M, A) her türlü pislikten yahut noksanlıktan, yahut O’nun yüceliğini eksilten her şeyden uzak, yahut beri, yahut arı diye ilan etti; (M;) O’nu kötülükten uzak diye ilan etti; [yani, mukaddes diye;] ve böyledir **قدّس لَهُ**; yukarıda açıklanan **قَدَسَ فِى الأَرْضِ**’den; (Bd, ii. 28;) bu ikinci durumda **ل** زائد olur. (Jel, ii. 28.) ― -b3- Onu yahut onu (şeyi) temizledi; (S, M, K, Bd, ubi supra;) çünkü bir şeyi temizleyen kimse onu pis şeylerden uzaklaştırır. (Bd.) Zj’ye göre, Kur’ân’da, ii. 28’deki **وَنُقَدِّسُ لَكَ**, “Ve biz, kendimizi ve Sana itaat edenleri, Senin için yahut Sana doğru, temizleriz” demektir. (TA.) ― -b4- Onu bereketledi. Şöyle dersin: **لَا قَدَّسَهُ اللّٰهُ** “Allah onu bereketlemesin.” (IAar, M.) ― -b5- **تَقْدِيسٌ** ayrıca bereket için dua etmek mânâsına gelir. (M.) [Görünüşe göre, **قَدَّسَ لَهُ** dersin; mânâsı: onun için bereket diledi.] -A2- Ayrıca **قدّس**: **بَيْت المَقْدِس**’e [yani Kudüs’e] geldi [yahut gitti]; **كَوَّفَ** [Kûfe’ye geldi yahut gitti] ve **بَصَّرَ** [Basra’ya geldi yahut gitti] gibi. (A.)

**تقدّس**
5 **تقدّس** ذ [mukaddes oldu yahut oldu: takdis edilmiş oldu yahut oldu]. ― -b2- O (Allah, Msb) her türlü pislikten yahut noksanlıktan, yahut O’nun yüceliğini eksilten her şeyden uzak oldu, yahut uzaklaşmış oldu, yahut beri oldu, [yahut arı oldu;] [yani, mukaddes oldu;] yahut kendisini her türlü pislikten yahut noksanlıktan, vb. uzaklaştırdı: (Msb, TA:) o yahut o (şey) temizlendi, yahut temiz oldu; yahut kendisini temizledi. (S, K.)

**قُدْسٌ**
**قُدْسٌ** ذ ve ↓ **قُدُسٌ** [kudsiyet, mukaddeslik:] temizlik: (S, A, Msb, K:) [her biri] hem isim hem mastardır: (S, A, K:) birincisi ikincinin kısaltılmışıdır. (Msb.) ― -b2- Bundan dolayı, (S,) **حَظِيرَةُ القُدْسِ**, yahut ↓ **القُدُسِ**, [kudsiyetin yahut temizliğin çevrili yeri;] yani Cennet. (S, A.) ― -b3- [Bundan dolayı, ayrıca,] **رُوحُ ↓ القُدُسِ**, (S, A, K,) ve İbn-Kesîr’in kıraatına göre **رُوحُ القُدْسِ**, (Bd, ii. 81,) [kudsiyetin yahut temizliğin ruhu; Hristiyan ilahiyatında “Kutsal Ruh”a, Teslis’in üçüncü şahsına, aslen uygulanır; genel olarak, fakat yanlış olarak, Araplar arasındaki Doğu Hristiyanlarınca **الرُّوحُ القُدُسُ** diye adlandırılır: fakat Müslümanlara göre,] Cibrîl [yani Cebrâil, başmelek]; (S, A, K; ve Bd, ubi supra;) ayrıca **القُدْسُ** ve **القُدُسُ** da böyledir: (K, TA:) yahut Îsâ’nın ruhu: yahut İncil: yahut Allah’ın en büyük ismi; Îsâ onunla ölüleri diriltirdi: (Bd, ubi supra:) yahut Allah’ın himayesi ve hidayeti. (A.) Şöyle dersin: **رُوحُ القُدُسِ مَعَكَ**, ve **مُعِينُكَ**, “Cebrâil, yahut Allah’ın himayesi ve hidayeti, seninle olsun ve yardımcın olsun.” (A.) ― -b4- **قُدْسٌ** yahut ↓ **قُدُسٌ** ayrıca bereket mânâsına gelir. (M, TA.) ― -b5- Ayrıca, **القُدْسُ** ve ↓ **القُدُسُ**, **البَيْتُ المُقَدَّسُ** ile aynı mânâdadır, bk. (K,) yahut **بَيْتُ المَقْدِسِ**. (A.) ― -b6- Ve ↓ **أَرْضُ القُدُسِ** [yahut **ارض القُدْسِ**] **الارض المُقَدَّسَةُ** ile aynı mânâdadır. (TA.)

**قَدَسٌ**
**قَدَسٌ** ذ **سَطْل** denilen türden bir kap; (S, A, K;) Hicaz halkının lehçesindendir; (S, TA,) kişi onda ve onunla temizlendiği için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**قُدُسٌ**
**قُدُسٌ** ذ: baştan sona **قُدْسٌ**’e bak.

**حَدِيثٌ قُدْسِيٌّ**
**حَدِيثٌ قُدْسِيٌّ** ذ [kudsî hadis yahut rivayet]: md. **حدث**’e bak.

**القُدُّوسُ**
**القُدُّوسُ** ذ (S, M, A, Msb, K) ve **القَدُّوسُ**, (S, M, K,) Allah’a nispetle, (S, M, A, &c.,) ayrıca ↓ **المُتَقَدِّسُ** (M, A) ve ↓ **المُقَدَّسُ**; (A;) [bunların hepsi neredeyse eş anlamlıdır;] **القدّوس** şu mânâya gelir: [her bakımdan mukaddes, her bakımdan temiz, yahut her bakımdan kâmil;] her türlü noksanlıktan yahut pislikten, yahut O’nun yüceliğini eksilten her şeyden uzak olan; (M, Msb;) ayrıca **المتقدّس** de böyledir [fakat şiddetli derece olmaksızın]; (M;) ve **المقدّس** bunun sonuncusuyla aynı mânâya gelir; (T, TA;) yahut kusurlardan ve ayıplardan (uzak olan): (TA:) yahut temiz olan; (S, * K;) [yahut pek temiz olan:] yahut bereketli olan; (İbn-El-Kelbî, K;) [yahut pek bereketli olan:] Sb, **قَدُّوسٌ** ve **سَبُّوحٌ** derdi; her ikisinin ilk harfinde fetḥa ile: (S:) Th der ki, (S,) vezni **فعُّول** olan her isim ilk harfinde fetḥa iledir, (S, K, *) **سَفُّودٌ** ve **كَلُّوبٌ** vb. gibi, (S,) ancak **سُبُّوحٌ** ve **قُدُّوسٌ** (S) ve **ذُرُّوحٌ**, (S, K, fakat Th’den olarak değil,) müstesnadır; K’da buna **فُرُّوجٌ** da eklenmiştir; (TA;) [bk. **سُبُّوحٌ**] çünkü bunlar çoğunlukla ḍamme iledir, her ne kadar bazen fetḥa ile de olsa: (S, K: *) Lh der ki, herkes **سبّوح** ve **قدّوس**’u ḍamme ile telaffuz etmekte ittifak etmiştir; her ne kadar fetḥa caiz ise de; (M;) fakat Az bu ittifakı reddeder: (TA:) ve Lh şunu ekler: vezni **فعُّول** olan diğer bütün kelimeler fetḥa iledir. (M.)

**بَيْتُ المَقْدِسِ**
**بَيْتُ المَقْدِسِ** ذ: **مُقَدَّسٌ**’e bak.

**مُقَدَّسٌ**
**مُقَدَّسٌ** ذ [mukaddes kılınmış, takdis edilmiş:] adanmış:] temizlenmiş:] bereketli. (M.) ― -b2- **المُقَدَّسُ**, Allah’a nispetle: **القُدُّوسُ**’a bak. ― -b3- **البَيْتُ المُقَدَّسُ**, (K,) ve **بَيْتُ المُقَدَّسِ**, (S, K,) ve [daha yaygın olarak] **بَيْتُ ↓ المَقْدِسِ**, (M, A, K,) ki [yani **المَقْدِس**] ya **مُقَدَّسٌ**’dan ziyade harfi atmak suretiyle yapılmıştır, yahut fiilden yapılmamış bir isimdir; Sb’nin **المَنْكِبُ** hakkında söylediği gibi; (M,) [mukaddes, yahut adanmış, yahut temizlenmiş, yahut bereketli mesken; yahut mukaddes olanların vb. meskeni; Kudüs’ün adlarıdır;] ayrıca ↓ **القُدْسُ** [ki günümüzde ona genel olarak verilen addır] ve ↓ **القُدُسُ** diye de adlandırılır; (A, K;) çünkü orada günahlardan temizlenilir, yahut oradaki bereket sebebiyle. (TA.) ― -b4- **الأَرْضُ المُقَدَّسَةُ** [mukaddes kılınmış, yahut adanmış, yahut] temizlenmiş yer; (S, Msb, K;) yahut temiz yer; (Fr;) yahut bereketli yer; (IAar;) Şam’ın ve Filistin’in ve Ürdün’ün bir kısmının adıdır: (Fr:) yahut Suriye: (M:) ve ↓ **أَرْضُ القُدُسِ** [yahut ↓ **أَرْضُ القُدْسِ**] aynı mânâya gelir. (TA.)

**مُقَدِّسٌ**
**مُقَدِّسٌ** ذ **القُدْس**’e yahut **بَيْت المَقْدِس**’e [yani Kudüs’e] gelen [yahut giden, yahut hacceden, yahut haccetmiş olan] bir Hristiyan keşiş [yahut herhangi bir Hristiyan yahut bir Yahudi]: (A:) yahut bir Hristiyan keşiş: (K:) yahut [âlim bir Yahudi yahut başkası;] **حَبْر** denilen kimse. (M, TA.) İmru’ul-Kays, köpekleri ve bir [yabanî] boğayı tasvir ederek der ki,
فَأَدْرَكْنَهُ يَأْخُذْنَ بِالسَّاقِ وَالنَّسَا
كَمَا شَبْرَقَ الوِلْدَانُ ثَوْبَ المُقَدِّسِ
Ve onlar (köpekler) ona (yani boğaya) yetiştiler; incik ve siyatik damarı tutarak, ve derisini yırtarak; Hristiyanların çocuklarının, **بَيْت المَقْدِس**’ten [yahut Kudüs’ten] bereket elde etmek maksadıyla gelmiş keşişin elbisesini yırtmaları gibi: beyit, Ebû-Sehl’in el yazısında böyle bulunur; fakat S’nin bütün nüshalarında **ثَوْبَ المُقَدَّسِى**, **ى** ile, buluruz. (TA.)

**مَقْدِسِىٌّ**
**مَقْدِسِىٌّ** ذ ve **مُقَدَّسِىٌّ** **بَيْت المَقْدِس**’e yahut **بَيْت المُقَدَّس**’e [yani Kudüs’e] ait, onunla ilgili, ona mensup: bir Yahudi. (S.)

**المُتَقَدِّسُ**
**المُتَقَدِّسُ** ذ: **القُدُّوسُ**’a bak.

**قَادُوسٌ**
**قَادُوسٌ** ذ (çoğulu **قَوَادِيسُ**) Bir su dolabının toprak veya tahta kabı. (PU.)
