# قدم — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D9%85/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: قدم

ق د م
تقدّمه وتقدّم عليه واستقدم ‏"‏ لا يستأخرون عنه ساعةً ولا يستقدمون واستقدمت زحالتك‏.‏
وفرس مستقدم البركة‏.‏
وقدم قومه يقدمهم ومنه‏:‏ قادمة الرّحل‏:‏ نقيض آخرته‏.‏
وقوادم الطائر‏.‏
وقدّمته وأقدمته فقدّم وأقدمَ بمعنى تقدّم ومنه مقدّمة الجيش‏:‏ للجماعة المتقدّمة والإقدام في الحرب‏.‏
قال عنترة‏:‏ ولقد شفى نفسي وأبرأ سقمها قيل الفوارس ويك عنتر أقدم ومنه مقدم العين‏:‏ لما يلي الأنف خلاف مؤخرها‏:‏ لماي لي الصدغ‏.‏
وضرب مقدم رأسه‏.‏
قال‏:‏ تركت ابن أوس والسنان كأنما يوتّده في مقدم الرأس واتد وإنها للئيمة المقدمة وهي الناصية‏.‏
وهو جريء المقدم والمقدّم‏.‏
قال كعب بن مالك‏:‏ جريء المقدّم شاكي السلاح كريم النشا طيّب المكسر وقال لبيد‏:‏ فمضى وقدّمها وكانت عادة منه إذا هي عردت إقدامها أي تقديمها‏.‏
ومضى قدماً‏:‏ لا ينثني وهو المضيّ أمام‏.‏
ورجل مقدام من قوم مقاديم‏.‏
وراش سهامه بقدامى النسر‏:‏ بقوادمه‏.‏
وأعصم بقيدوم رحله وهو قادمته‏.‏
وأقبل جيش كأنه قيدوم الجبل‏:‏ أنفه‏.‏
وقام الملاّح على قيدوم ا لسفينة‏.‏
قال الطرماح‏:‏ وله قدمة سابقة وهو من أهل القدمه في هذه الخدمه‏.‏
وقدم من سفره‏.‏
وقدم البلد‏.‏
وقدم على قومه‏.‏
وما أقدمك‏.‏
واستقدمه الأمير‏.‏
وهؤلاء القادمون والقدام‏.‏
وقدمت خير مقدم‏.‏
وكان ذلك في قدمتك الأولى‏.‏
ولهم بيت قديم‏.‏
وعهد متقادم‏.‏
وعزّ قدموس‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اجعل ذلك تحت قدميك أي اعف عنه‏.‏
وجعل دماءهم تحت قدميه‏:‏ أهردها‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ يلقى في النار أهلها وتقول‏:‏ هل من مزيد حتى يأتيها ربّنا فيضع قدمه عليها فتنزوي وتقول قط قط ‏"‏ أي فيسكّنها ويكسر سورتها كما يضع الرجل قدمه على الشيء المضطرب فيسكّنه‏.‏
ولفلان قدمٌ في هذا الأمر‏:‏ سابقة وتقدّم‏.‏
وله قدم صدقٍ‏.‏
قال ذو الرمّة‏:‏ لكم قدمٌ لا ينكر الناس أنها مع الحسب العاديّ طمّت على الفخر ووضع قدمه في العمل‏:‏ أخذ فيه‏.‏
وقدّم رجلك إلى هذا الأمر‏:‏ اقبل عليه‏.‏
وضربه فركب مقاديمه إذا وقع على وجهه‏.‏
وتقدّمت إليه بكذا وقدّمت‏:‏ أمرته به‏.‏
وفلان يتقدّم بين يدي أبيه إذا عجل في الأمر والنهي دونه‏.‏
ولفلان متقدّم في الخير‏.‏
وماله في ذاك متقدّم ومقتدم‏.‏
ولقيته قدّام ذاك وقديديمة ذاك أي قبيله‏.‏
وقال علقمة‏:‏ قديديمة التجريب والحلم إنني أرى غفلات العيش قبل التجارب وقال‏:‏ ومشى فلان اليقدميّة والتّقدميّة والقدميّة إذا تقدّم في المكارم ومعالي الأمور‏.‏
قال‏:‏ الضاربين اليقدم - ية بالمهندة الصفائح وقال ابن مقبل‏:‏ هم الضاربون التقدمية تدعي بما في الجفون أخلصته صياقله وعن ابن عباس رضي الله عنهما‏:‏ أن ابن أبي العاص مشى التقدميّة وأن ابن الزبير مشى القهقري وروي لوى ذنبه أراد الإفضال على الناس والإحسان إليهم ومنه‏:‏ قول عبد الله بن الزبير‏:‏ مشى ابن الزبير القهقري وتقدّمت أميّة حتى أحرزوا القصبات وتقديره مشى المشية المنسوبة إلى قول الناس يقدم أو تقدم كما قيل‏:‏ كنيٌّ‏:‏ في النسب إلى كنت وإلى القدم الذي هو التقدّم من قولهم‏:‏ مشى قدماً‏.‏
‏"‏ وقدمنا إلى ما عملوا ‏"‏‏.‏
وإنك لقادم على عملك‏.‏

### Türkçe

ق د م
Onu geçti ve onun üzerine geçti; ve **استقدم**: “Ondan bir saat geri kalmazlar ve öne de geçmezler”; ve “Senin **زحالتك**’ni öne aldım.”
Ve bereketi önden gelen bir at.
Ve kavmine önderlik etti, onları önden götürür; ve ondan: **قادمة الرّحل**: onun arkasının zıddı.
Ve kuşun **قوادم**’i.
Ve onu öne aldım ve onu öne geçirdim; böylece öne geçti ve öne geçti, **تقدّم** mânâsında; ve ondan **مقدّمة الجيش**: önde bulunan topluluk için; ve savaşta **الإقدام**.
Antere dedi ki: “Nefsimi şifaya kavuşturdu ve hastalığını giderdi; süvariler denildi: Vay Antere, öne atıl!” ve ondan **مقدم العين**: burna bitişik olan şey; onun **مؤخرها**’sının hilâfı: şakağa bitişik olan şey.
Ve başının ön tarafına vurdu.
Dedi ki: “İbn Evs’i bıraktım; mızrak sanki başın ön tarafında bir kazıkla onu sağlamlaştırıyor.” Ve o, alçakça olan **المقدمة**’dir; o da perçemdir.
Ve o, ön tarafı cesur olan, ve **المقدّم** olan (kimsedir).
Ka‘b b. Mâlik dedi ki: “Ön tarafı cesur, silahı dikenli (tam), yaratılışı soylu, kırığı (huy kırığı) hoş.” Lebîd dedi ki: “Derken geçti ve onu öne sürdü; bu, onun âdetiydi; o ürktüğü zaman onun **إقدامها**’sı, yani onun öne sürülmesi.”
Ve **قدماً** geçti: dönmez; ve o, öne doğru gitmedir.
Ve **مقدام** bir adam, **مقاديم** bir kavimdendir.
Ve oklarını kartalın **قدامى**’sıyla, yani onun **قوادمه**’siyle tüyledi.
Ve eyerinin **قيدوم**’uyla bağladı; o da onun **قادمته**’sidir.
Ve bir ordu geldi; sanki dağın **قيدوم**’u: onun burnu.
Ve geminin **قيدوم**’u üzerinde gemici durdu.
Tırmâh dedi ki: “Onun önce gelen bir **قدمة**’si vardır; ve o, bu hizmette **القدمه** ehlin­dendir.”
Ve seferinden geldi.
Ve beldeye geldi.
Ve kavminin üzerine geldi.
Ve seni ne öne getirdi?
Ve emir onu öne çağırdı.
Ve bunlar gelenlerdir: **القادمون** ve **القدام**.
Ve en hayırlı gelişle geldin.
Ve bu, senin ilk gelişinde idi.
Ve onların eski bir evi vardır.
Ve eskiyen bir ahid.
Ve **قدموس** izzet buldu.
Mecazdan: “Bunu iki ayağının altına koy” yani ondan vazgeç.
Ve onların kanlarını iki ayağının altına koydu: onları heder etti.
Hadiste: “Cehenneme ehli atılır; ve der ki: ‘Daha var mı?’ Ta ki Rabbimiz ona gelince ayağını onun üzerine koyar; o da büzülür ve der ki: ‘Yeter, yeter!’” yani onu sakinleştirir ve onun azgınlığını kırar; tıpkı adamın, çalkalanan bir şeyin üzerine ayağını koyup onu sakinleştirmesi gibi.
Ve falanın bu işte bir **قدم**’i vardır: bir öncelik ve öne geçiş.
Ve onun bir **قدم صدق**’u vardır.
Zû’r-Rumme dedi ki: “Sizin bir **قدم**’iniz vardır; insanlar inkâr etmez ki o, köklü soyla birlikte övünç üzerine taştı.” Ve işte ayağını koydu: ona girişti.
Ve bu işe ayağını öne koy: ona yönel.
Ve ona vurdu; böylece yüzüstü düştüğünde onun **مقاديمه**’sine bindi.
Ve ona bununla önden geldim; ve **قدّمت**: onu bununla emrettim.
Ve falan, işte ve yasakta babasının önünde öne geçer; onun dışında acele ettiğinde.
Ve falanın hayırda bir **متقدّم**’i vardır.
Ve onun o hususta bir **متقدّم**’i ve **مقتدم**’i yoktur.
Ve onu bunun önünde, ve bunun **قديديمة**’sinde, yani onun öncesinde, gördüm.
Alkame dedi ki: “Denemenin ve hilmin **قديديمة**’si; ben, yaşayışın gafletlerini denemelerden önce görüyorum.” Ve dedi ki: Falan, keremlerde ve işlerin yüceliklerinde öne geçtiğinde **اليقدميّة** ve **التّقدميّة** ve **القدميّة** yürüyüşünü yürüdü.
Dedi ki: “Hint kılıçlarıyla levhalara **اليقدم - ية** vuranlar.” İbn Mukbil dedi ki: “Onlar **التقدمية**’yi vuranlardır; göz kapaklarında olanı cilacıları arıtmış olarak çağırır.”
İbn Abbâs’tan (Allah ikisinden de razı olsun): İbn Ebî’l-Âs **التقدميّة** yürüyüşünü yürüdü; ve İbnü’z-Zübeyr **القهقري** yürüyüşünü yürüdü. Ve “Kuyruğunu büktü” rivayet edildi; insanlara fazilette bulunmayı ve onlara iyilik etmeyi istedi. Ve ondan: Abdullah b. Zübeyr’in sözü: “İbnü’z-Zübeyr **القهقري** yürüyüşünü yürüdü; ve Ümeyye öne geçti; nihayet kaleleri ele geçirdiler.” Ve onun takdiri: insanların “**يقدم**” yahut “**تقدم**” demesine nispet edilen yürüyüşü yürüdü; nitekim denildi: **كنيّ**: “**كنت**”e nispetle; ve **القدم**e, ki o **التقدّم**’dür, onların “**مشى قدماً**” sözünden.
“Ve yaptıklarına yöneldik (**وقدمنا إلى ما عملوا**).”
Ve sen, ameline mutlaka gelen birisin (**لقادم**).
