# قدو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قدو

: ( و *!القُدْوَةُ ، مُثَلَّثَةً ، و ) *!القِدَةُ ، ( كعِدَةٍ : ما تَسَنَّنْتَ به ، *!واقْتَدَيْتَ به ) .
( قالَ الجَوْهرِي : *!القُدْوَةُ : الأُسْوَةُ . يقالُ : فلانٌ *!قُدْوَةٌ *!يُقْتَدَى به . ويُضَمُّ فيُقالُ : لي بك *!قِدْوَةٌ *!وقِدْوَةٌ *!وقِدَةٌ ، كما يقالُ : حِظْوةٌ وحُظْوَةٌ وحِظَةٌ ، ومِثْلُه في التَّهذيبِ ، وقد اقْتَصَرُوا على الكَسْرِ والضمِّ .
وفي المِصْباح : الضمُّ أَكْثَر مِن الكَسْر .
( *!وتَقَدَّتْ به دابَّتُه : لَزِمَتْ سَنَنَ الطَّريقِ ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه ؛ ( *!وتَقَدَّى هو عليها ) ؛ ) قالَ أَبو زبيدٍ الطائي :
فلمَّا أَن رَآهُم قد توافوا
*!تَقَدَّى وسطَ أَرْحلهم يَرِيسُقالَ ابنُ سِيدَه : ومَنْ جَعَلَه مِن الياءِ أَخَذَه من *!القَدَيانِ ، ويَجوزُ في الشِّعْر *!تقدُو به دابَّتُه .
وقالَ أَبو عبيدَةَ : *!تَقَدِّيِ الفَرَسِ اسْتِعانَتُه بهادِيهِ في مَشْيِه برَفْع يَدَيْه وقَبْضِ رِجْلَيْه شِبْه الخَبَبِ .
( وطَعامٌ *!قَدِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، ( *!وقَدٍ ) مَنْقوصٌ : ( طَيِّبُ الطَّعْمِ والرِّيح ) يكونُ ذلكَ في الشِّواءِ والطَّبيخِ . وقد ( *!قَدِيَ ، كرَضِيَ ) *!يَقْدَى ( *!قَدًى ) بالفَتْح مَقْصورٌ ، ( *!وقَداوَةً ) ، كما في المُحْكم ؛

( *!وقَدَا *!يَقْدُو *!قَدْواً ) ، كما في الصِّحاح ؛ كُلُّه إذا شَمِمْت له رائِحَةٌ طَيِّبةً .
( وما *!أَقْداهُ ) : ) أَي ( ما أَطْيَبَهُ ) .
( وفي الصِّحاح : ما *!أَقْدَى طَعامَ فلانٍ : أَي ما أَطْيَبَ طَعْمهُ ورائِحَتَهُ .
( *!وأَقْدَى ) الرَّجُلُ : ( أَسَنَّ وبَلَغَ المَوْتَ .
( و ) أَيْضاً : ( اسْتَقامَ في الخَيْرِ ) ؛ ) نقلَهُما الأزْهري عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) قيلَ : أَقْدَى : اسْتَقامَ ( في طَريقِ الدينِ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرٍ و .
وفي التّهذيبِ : اسْتَوى به طَريقُ الدينِ .
( و ) أَقْدَى ( المِسْكُ : فاحَتْ رائِحَتُهُ .
( *!والقَدْوُ ) ، بالفَتْح ؛ قالَ الأزْهَري : هو أَصْلُ البِناءِ الذي يَتَشعَّب منه تَصْريفُ *!الاقْتِداء يأْتِي بمعْنَى ( القُرْبِ ، و ) بمعْنَى ( القُدُومِ مِن السَّفَرِ ، *!كالإقْداءِ ) ، كِلاهُما عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) *!القِدْوُ ، ( بالكسْرِ : الأصْلُ ) الذي ( تَتَشعَّبُ منه الفُرُوعُ ) ، عن ابنِ فارِسَ .
( *!والقَدْوَى ، كسَكْرَى : الاسْتِقامَةُ ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
مَرَّ *!يَقْدُو به فَرَسُه : أَي يُسْرِعُ ؛ نقلَهُ الجَوْهري .
( *!وقَدُو الطَّعامُ ، ككرُمَ ، *!قَداةً *!وقَداوَةً ، عن ابنِ سِيدَه .
ويقالُ : شَمِمتُ *!قَداةَ القِدْرِ ، فهي *!قَدِيةٌ على فعِلَةٍ : أَي طَيِّبَةُ الرِّيحِ شَهِيَّة ؛ كما في الصِّحاح .
وإِنِّي لأَجدُ لهذا الطَّعامِ *!قَداً ؛ أَي طِيباً ؛ حَكَاهُ كُراعٌ .
*!والقَدْوَةُ ، بالفَتْح : التَّقدُّمُ ؛ عن الأزْهرِي .
*!والمُقْتَدِي باللّهِ مِن الخُلَفاءِ مَشْهورٌ .
(

### Türkçe

: ( ve **القُدْوَةُ** , üç vecih üzere (müselles) , ve ) **القِدَةُ** , ( **عِدَةٍ** gibi: kendisiyle yol tuttuğun (sünnet edindiğin) şey, ve kendisiyle **اقْتَدَيْتَ به** (uyduğun/örnek aldığın) ) .
( el-Cevherî dedi: **القُدْوَةُ** : **الأُسْوَةُ** (örnek/üsve)dir. Denilir: falan kimse **قُدْوَةٌ** , kendisiyle **يُقْتَدَى به** (kendisine uyulur/örnek alınır). Ve (harf) damme ile de okunur; denilir: benim için seninle **قِدْوَةٌ** ve **وقِدْوَةٌ** ve **وقِدَةٌ** vardır; nitekim denilir: **حِظْوةٌ** ve **حُظْوَةٌ** ve **حِظَةٌ**; bunun benzeri Tehzîb’dedir; ve onlar kesre ve damme ile yetinmişlerdir.
Ve Miṣbâḥ’ta: damme, kesreden daha çoktur.
( **وتَقَدَّتْ به دابَّتُه** : yolun gidiş tarzına (sünnetine) yapıştı ) ؛ ) bunu İbn Sîde nakletti; ( **وتَقَدَّى هو عليها** ) ؛ ) Ebû Zübeyd et-Tâî dedi:
Onları toplanmış gördüğü vakit
**تَقَدَّى** onların eyerlerinin ortasında, (yürüyüşü) ağır ağır gidiyordu
İbn Sîde dedi: onu **الياءِ**’dan (yâ’dan) kılan kimse, onu **القَدَيانِ**’dan almıştır; şiirde câizdir: **تقدُو به دابَّتُه** .
Ebû Ubeyde dedi: **تَقَدِّيِ الفَرَسِ** , yürüyüşünde, iki elini kaldırıp iki ayağını toplamasıyla, hâdîsinden (yol göstericisinden) yardım istemesidir; habeb’e benzer.
( ve bir yiyecek **قَدِيٌّ** ) , **غَنِيَ** gibi, ( ve **قَدٍ** ) eksiltilmiş (mankûs): ( tadı ve kokusu hoş ) ; bu, kızartmada ve pişirmede olur. Ve ( **قَدِيَ** , **رَضِيَ** gibi ) **يَقْدَى** ( **قَدًى** ) fetha ile, kısaltılmış (maksûr), ( ve **قَداوَةً** ) ; Muḥkem’de olduğu gibi؛

( **وقَدَا** **يَقْدُو** **قَدْواً** ) , Ṣıḥâḥ’ta olduğu gibi; bunların hepsi, onun için hoş bir koku kokladığın zaman (söylenir).
( ve **ما أَقْداهُ** ) : ) yani ( onu ne kadar hoş kıldı / ne kadar hoş ) .
( ve Ṣıḥâḥ’ta: **ما أَقْدَى طَعامَ فلانٍ** : yani onun tadını ve kokusunu ne kadar hoş kıldı.
( ve ) adam **أَقْدَى** : ( yaşlandı ve ölüme ulaştı.
( ve ) ayrıca: ( hayırda dosdoğru oldu ) ؛ ) ikisini de Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.
( ve ) denildi: **أَقْدَى** : ( din yolunda ) dosdoğru oldu; ) Ebû ‘Amr’dan ve .
Ve Tehzîb’de: din yolu onunla düz oldu.
( ve ) **أَقْدَى** ( misk: kokusu yayıldı.
( ve **القَدْوُ** ) , fetha ile; Ezherî dedi: o, **الاقْتِداء**’nın tasrîfinin ondan dallanıp budaklandığı bina aslıdır; ( yakınlık ) mânâsıyla gelir, ve ( seferden geliş ) mânâsıyla gelir, **كالإقْداءِ**; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir.
( ve ) **القِدْوُ** , ( kesre ile: asıl ) ki ( ondan dallar dallanır ) , İbn Fâris’ten.
( ve **القَدْوَى** , **سَكْرَى** gibi: doğruluk/istikamet ) ؛ ) Sâgânî onu nakletti.
Ve ona ilâve olarak (müstedrek) olanlardandır:
**مَرَّ يَقْدُو به فَرَسُه** : yani hızlanır; Cevherî onu nakletti.
( ve **قَدُو الطَّعامُ** , **كرُمَ** gibi, **قَداةً** ve **قَداوَةً** , İbn Sîde’den.
Ve denilir: **قَداةَ القِدْرِ** kokladım; o da **قَدِيةٌ** , **فعِلَةٍ** vezninde: yani kokusu hoş, iştah açıcı; Ṣıḥâḥ’ta olduğu gibi.
Ve ben bu yiyecek için mutlaka bir **قَداً** buluyorum; yani bir hoşluk; Kurâ‘ bunu rivayet etti.
**والقَدْوَةُ** , fetha ile: öne geçme/ilerleme; Ezherî’den.
Ve halifelerden Allah ile **المُقْتَدِي** meşhurdur.
(
