# قدي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قدي

: ( ي ( *!قَدَتْ قادِيةٌ : جاءَ قَوْمٌ قد أُقْحِمُوا مِن ) ؛ ) وفي المُحْكم في ؛

( البادِيَةِ ) .
( وفي الصِّحاح : أَتَتْنا *!قادِيَةٌ من النَّاسِ ، أَي جماعَةٌ قَلِيلةٌ وهُم أَوَّلُ من يَطْرأُ عليك ، وجَمْعُها *!قَوادٌ ؛ تقولُ منه : *!قَدَتْ *!تَقْدِي *!قَدْياً ؛ ومثْلُه في المُحْكم .
( و ) *!قَدَى ( الفَرَسُ ) *!يَقْدِي ( *!قَدَياناً ) ، بالتَّحْريكِ : ( أَسْرَعَ ) ؛ ) نقلَهُ الجوْهرِي وابنُ سِيدَه .
( *!والقِدَةُ ) ، كعِدَةٍ : ( حيَّةٌ ، ج *!قِداتٌ .
( *!والقَدِيَّةُ : الهَدِيَّةُ ) ، وهو في النُّسخِ كغَنِيَّةٍ فيهما وهو غلَطٌ والصَّوابُ بكسْرِهِما كما هو مَضْبوطٌ في الصِّحاحِ والمُحْكم . يقالُ : خُذْ في هِدْيَتِكَ *!وقِدْيَتِكَ ، أَي فيمَا كنتَ فيه ؛ وقد ذكرَه المصنِّفُ أَيْضاً في فدي تِبْعاً للصَّغاني وهُما لُغتانِ .
( و ) يقالُ : هو منِّي ( *!قِدَى رُمْحٍ ) ، بالكسْرِ ، أَي ( *!قِيدُهُ ) وقَدْرُهُ .
وهو في الصِّحاح : قدى بالياءِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : كأَنَّه مَقْلوبُ *!قِيدَ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لهُدْبةَ بنِ الخَشْرم :
وإِنِّي إذا ما الموتُ لم يَكُ دُونَه
*!قِدَى الشِّبْرِ أَحْمِي الأنْفِ أَن أَتأَخّراوأَنْشَدَ الأزْهرِي :
ولكنَّ إقْدامي إذا الخَيْلُ أَحْجَمَتْ
وصَبْري إذا ما الموتُ كان *!قِدَى الشِّبْرِ ( و ) فلانٌ ( لا *!يُقادِيه أَحَدٌ ) ولا يُمادِيه و ( لا يُبارِيهِ ) ولا يُجارِيهِ ، وذلكَ إذا بَرَّزَ في الخِلالِ كُلِّها ؛ كذا في التَّهْذِيبِ .
( *!والمُتَقَدِّي : الأسَدُ . و ) أَيْضاً : ( المُتَبَخْتِرُ ) المُخْتالُ .
( والقِنْداوةُ ) مِن النُّوقِ : الجَريئَةُ ؛ قالَهُ الفرَّاءُ .
وقالَ الكِسائي : هو

الخَفِيفُ . وذُكِرَ ( في ( ق د أ ) .
( قالَ شمِرٌ : يُهْمَزُ ولا يُهْمَزُ .
وقالَ أَبو الهَيْثم : هو فِنْعالَةٌ ، والنونُ زائِدَةٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!القِدْيَةُ ، بالكسْرِ : القُدْوَةُ ، قُلِبَتِ الواوُ فيه ياءً للكسْرَةِ القَرِيبةِ منه وضَعْفِ الحاجِزِ .
وهُم *!قَدًى *!وأَقْداءٌ للناسِ يَتساقَطُون بالبَلَدِ فيقِيمُونَ به ويَهْدَؤُونَ .

### Türkçe

: ( **قَدَتْ** **قادِيةٌ** : ( **البادِيَةِ** )’den içeri sokulmuş bir kavim geldi) ; ve **المُحْكم**’de de böyledir ;

( ve **الصِّحاح**’ta: Bize insanlardan **قادِيَةٌ** geldi; yani az bir cemaat ve onlar sana ilk gelip çatandır; bunun çoğulu **قَوادٌ**’dur; ondan şöyle dersin: **قَدَتْ** **تَقْدِي** **قَدْياً**; bunun benzeri **المُحْكم**’dedir.
( ve ) **قَدَى** (at) **يَقْدِي** ( **قَدَياناً** ), hareke ile: (hızlandı) ;) bunu el-Cevherî ve İbn Sîde nakletti.
( **والقِدَةُ** ), **عِدَةٍ** gibi: (yılan), çoğulu **قِداتٌ**.
( **والقَدِيَّةُ : الهَدِيَّةُ** ), ve o iki nüshada da **غَنِيَّةٍ** gibi (yazılı)dır; bu yanlıştır; doğrusu ikisini de kesre ile (okumak)tır; **الصِّحاح** ve **المُحْكم**’de ضبط edildiği üzere. Denir ki: Hediyende ve **وقِدْيَتِكَ**’nda al; yani içinde bulunduğun şeyde; musannif onu ayrıca **فدي**’de de es-Sağânî’ye tâbi olarak zikretti; ikisi iki lugattır.
( ve ) denir ki: O benden ( **قِدَى رُمْحٍ** )’dır, kesre ile; yani ( **قِيدُهُ** ) ve miktarıdır.
Ve **الصِّحاح**’ta: **قدى** yâ ile.
İbn Sîde dedi ki: Sanki **قِيدَ**’in maklûbudur; ve el-Cevherî Hudbe b. el-Haşrem için inşâd etti:
وإِنِّي إذا ما الموتُ لم يَكُ دُونَه
**قِدَى الشِّبْرِ** أَحْمِي الأنْفِ أَن أَتأَخّرا
Ve el-Ezherî inşâd etti:
ولكنَّ إقْدامي إذا الخَيْلُ أَحْجَمَتْ
وصَبْري إذا ما الموتُ كان **قِدَى الشِّبْرِ**
( ve ) falan kimse ( **لا يُقادِيه أَحَدٌ** ) ve ona yetişemez; ve (ona denk olamaz) ve ona ayak uyduramaz; bu, bütün huylar içinde sivrildiği zamandır; **التَّهْذِيب**’de böyledir.
( **والمُتَقَدِّي : الأسَدُ** . ve ) ayrıca: (kibirlenerek yürüyen) böbürlenen.
( **والقِنْداوةُ** ) develerden: cesur olan; bunu el-Ferrâ söyledi.
El-Kisâî dedi ki: o

hafiftir. Ve ( **( ق د أ )**’da) zikredildi.
( Şemir dedi ki: hemzelenir ve hemzelenmez.
Ebû’l-Heysem dedi ki: o **فِنْعالَةٌ** veznindedir; **النون** ziyadedir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**القِدْيَةُ** , kesre ile: örnek/alınacak şey; içindeki vav, ona yakın kesre sebebiyle ve engelin zayıflığıyla yâ’ya çevrilmiştir.
Ve onlar insanlara **قَدًى** ve **أَقْداءٌ**’dır; beldede dökülüp (dağınık halde) gelirler; orada ikamet ederler ve sakinleşirler.
