# قد (ق-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Öyleyse

- Harfler: ق - د
- Kur'an'da: 406 geçiş · 388 ayet · 9 sîga
- 4 sözlük

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَلَقَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | وَلَقَدْ | Öyleyse; Ve öyleyse | 124 | 121 | [2:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:65.md) |
| [قَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | قَدْ | -mış | 120 | 116 | [2:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:60.md) |
| [لَقَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | لَقَدْ | Öyleyse | 52 | 52 | [3:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:164.md) |
| [فَقَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | فَقَدْ | Öyleyse; -mış; Hemen | 50 | 50 | [2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:108.md) |
| [وَقَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | وَقَدْ | -mış; Ve | 43 | 43 | [2:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:75.md) |
| [فَقَدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%90.md) | فَقَدِ | Öyleyse; -mış | 7 | 7 | [2:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:137.md) |
| [وَلَقَدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%90.md) | وَلَقَدِ | Öyleyse | 5 | 5 | [2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:130.md) |
| [قَدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%90.md) | قَدْ | -mış | 3 | 3 | [6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:128.md) |
| [لَقَدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%90.md) | لَقَدِ | Öyleyse | 2 | 2 | [9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:48.md) |

## Mücavir kökler — 322 mücavir (705 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 74 ortak ayet · G² 123 · Önce
2. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 68 ortak ayet · G² 111 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
3. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 79 ortak ayet · G² 82 · Saçak demektir
4. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 74 ortak ayet · G² 63 · Beyn topraktaki yarık demektir
5. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 16 ortak ayet · G² 53 · Haliy : Boş arı kovanıdır
6. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 17 ortak ayet · G² 36 · Akan deredir
7. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 27 ortak ayet · G² 31 · Musa
8. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 30 ortak ayet · G² 27 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
9. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 39 ortak ayet · G² 23 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
10. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 24 ortak ayet · G² 23 · Oğullar
11. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 55 ortak ayet · G² 20 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
12. [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 19 · “Sin” dişler demektir
13. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 105 ortak ayet · G² 19 · Kevn, tepe demektir
14. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 31 ortak ayet · G² 18 · Baid uzak demektir
15. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 73 ortak ayet · G² 18 · Dağın sivri noktası demektir
16. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 25 ortak ayet · G² 18 · Kesr(sin ile) kırık demektir
17. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 9 ortak ayet · G² 17 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
18. [أسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Örnek
19. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 24 ortak ayet · G² 16 · Alet kaldıraç demektir
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 150 ortak ayet · G² 14 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 13 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
22. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 31 ortak ayet · G² 13 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
23. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 12 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
24. [عرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Kulpu
25. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 113 ortak ayet · G² 11 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
26. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 25 ortak ayet · G² 11 · Veli arka demektir
27. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 30 ortak ayet · G² 10 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
28. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 9 ortak ayet · G² 10 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
29. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 16 ortak ayet · G² 10 · Emam ön demektir
30. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 30 ortak ayet · G² 10 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
31. [خيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Haybe : İlk insanlar ateşi taşları birbirine vurarak çıkan…
32. [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…
33. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Anlaşma
34. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 29 ortak ayet · G² 10 · “Nezle” konaklama yeri demektir
35. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 12 ortak ayet · G² 9 · İş ayakkabısı
36. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Affetti
37. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
38. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
39. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 33 ortak ayet · G² 9 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
40. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 19 ortak ayet · G² 8 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
41. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 29 ortak ayet · G² 8 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
42. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
43. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 43 ortak ayet · G² 8 · Şey
44. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
45. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 18 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
46. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 53 ortak ayet · G² 8 · Evye kuş yuvası demektir
47. [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ağ demektir
48. [سلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ve bıldırcın
49. [عمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
50. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Hadid demir demektir
51. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 43 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
52. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Onların hevesleri
53. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · “Dalk” sansar demektir
54. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Boynun üst tarafıdır
55. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
56. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
57. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
58. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
59. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Meryem
60. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 27 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قد |
| Yapı | Edat / İki harfli işlev sözü |
| Özel Durum | Muaflık ve tahkik edatı; lügatte boyuna yarma ve tam ölçme köküyle ilişkili |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md), [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md), [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [سوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi boyuna tam yararak sınırını ve ölçüsünü kesinleştirme |
| Çekirdek Özet 2 | Geçmiş eylemi kesinleştirme, şimdiye yaklaştırma veya oluşu sınırlama |
| Çekirdek Özet 3 | Zaman ve gerçekleşme algısında belirsizliği gideren tahkik ve takrib sistemi |
| Kritik Hata Riski | Edatı yalnızca kuru bir vurgu eki sanıp zamanı şimdiye bağlayan takrib işlevini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قد | Kesme, yarma, biçme ve tam sınırına kadar gelip yetme | Veri bulunamadı | Asli çekirdek iki harfli bir edat ve katlamalı kök yapısı olarak keskin bir sınırı ve tam gerçekleşmeyi ifade eder |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Eylemin toplanıp kesin bir sınıra veya dönüm noktasına ulaşması |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Eşikten geçiş, gerçekleşme alanına kesin adım atma |
| قد | Bir sınır çizgisine varıp oradan içeri kesin geçiş yapma | Bir fiilin belirsizlik alanından çıkıp gerçekleşme sınırını aşarak kesinleşmesi ve tespit edilmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir deriyi veya nesneyi enlemesine değil boylamasına düzgünce yarmak, boy ve endam ölçüsü olmak, bir şeyin tam sınırında durup yetmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde hem boylu boslu endamı nitelemek üzere hem de bir sınır ve yeterlilik bildiren isim ve edat olarak kullanılmıştır; ayrıca mazi fiil başında gerçekleşmenin kesinliğini bildirmek üzere yer alır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde bir kimseye yetme bildirmek için kullanılan isimleşmiş kalıp olarak yer alır: Bana yeter anlamında قدني |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitāb Sībawayh.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قد biçimi, bir yandan iki harfli edat yapısıyla fiil öncesi kesinlik ve sınırlılık bildirirken, diğer yandan kesme, ayırma ve ölçme bildiren köklerle morfo-fonetik kesişim gösterir. Batı Sami dillerinde ve İbranicede kesmek, oymak veya bir sınır çizmek kökleriyle ortak bir arka plana işaret eden ses denklikleri mevcuttur. Ancak edat olarak قد, Arapçada bağımsızlaşarak fiil çekim dizgesinin asli bir zaman ve kiplik belirteci haline gelmiş, eylemin kesinleştiğini (tahkik) veya şu ana ulaştığını (takrib) sabitleyen morfolojik bir dayanağa dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Brockelmann.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قد / [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md) | Boyuna yarmak, parça parça etmek ve bir şeyin tam boyutu olmak anlamından kesin sınır koyma ve gerçekleşmeyi sabitleme işlevine evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dilleri | Kesme, bölme ve ayırma bildiren çekirdeklerle semantik akrabalık taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan kanıtlanmış bir soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قد | Anlamlı | Kesme, ayırma, yeterlilik ve eylemi kesinleştirme | Nesneyi boyuna yarma, mazi fiili tahkik ve takrib ile kesin kılma | Kur'an'da geçer |
| دق | Anlamlı | Ufalama, inceltme, vurma | Bir şeyi döverek inceltmek, kapıyı çalmak, ince ve dakik olmak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قد | Merkez | Kesinleşme ve sınırlandırma | Bir eylemin vuku bulduğunu, kesinleştiğini veya tam sınırına erdiğini bildirir | Fiilin gerçekleşme kesinliğini ve zaman yakınlığını sağlar |
| [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) | Komşu | Koparma ve kesin hüküm | Nesneyi veya hükmü geri dönülmez biçimde kesip ayırmayı anlatır | Maddi ve hükmi kesintiyi merkeze alır |
| [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Sayma ve yeterlilik | Ölçüp biçerek yetinme ve sınır koyma yönünü anlatır | Bir sınırda durup kifayet etme yönüyle komşudur |
| [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | Karşılama ve yetme | Bir ihtiyacı bütünüyle kapatıp başkasına ihtiyaç bırakmama halidir | İhtiyacın tatmini üzerinden sınıra ulaşmadır |
| [سوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81.md) | Zıt | Erteleme ve gelecek | Eylemi ucu açık ve henüz gerçekleşmemiş bir geleceğe öteler | Eylemi şimdiye yaklaştıran merkezin tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قد | Kesinlik ve gerçekleşme edatı | Fiille birleşerek tahkik, takrib veya ihtimal bildirir | Kesin |
| Latince | Iam, certe | Zaten, kesinlikle, çoktan | Eylemin tamamlandığını ve kesinliğini pekiştirir | Güçlü |
| İngilizce | Already, indeed, certainly | Zaten, çoktan, muhakkak | Eylemin kesinliğini ve geçmişin şimdiye bağlandığını aktarır | Güçlü |
| Almanca | Schon, bereits, fürwahr | Zaten, çoktan, doğrusu | Zamansal takribi ve kesinlik vurgusunu birlikte karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Déjà, certes | Çoktan, şüphesiz | Bir durumun vuku bulduğunu ve kesinliğini verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قد + Mazi | Tahkik (Kesinleşme) | Bir olgunun, ilahi vaadin veya yasanın kesin olarak gerçekleştiğini tescil eden bağlamlar; örnek: Bakara [2:60](https://lisan.digital/tr/ayet/2:60.md), Şems [91:9](https://lisan.digital/tr/ayet/91:9.md) |
| ولقد / [لقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AF.md) + Mazi | Kasem ve Tekit (Ant ile pekiştirme) | İlahi hitapta tarihin, fıtratın veya peygamberlik yasasının tartışmasız gerçekliğini vurgulayan bağlamlar; örnek: Bakara [2:65](https://lisan.digital/tr/ayet/2:65.md), Tîn [95:4](https://lisan.digital/tr/ayet/95:4.md) |
| [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md) + Mazi | Hüküm ve Netice (Gereklilik) | Şartın cevabında hükmün tereddütsüz tahakkuk ettiğini ilan eden bağlamlar; örnek: Bakara [2:108](https://lisan.digital/tr/ayet/2:108.md), Nisâ [4:136](https://lisan.digital/tr/ayet/4:136.md) |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) + Mazi | Hal (Durum tespiti) | Ana cümlenin yüklemi işlenirken geçmiş veya süregelen bir durumun mevcudiyetini gösteren hal cümleleri; örnek: Bakara [2:75](https://lisan.digital/tr/ayet/2:75.md), Şems [91:10](https://lisan.digital/tr/ayet/91:10.md) |
| قد + Müzari | İlim ve İhata (İlahi bilgi tespiti) | Allah Teâlâ'nın eylemleri ve insan kalbini eksiksiz bildiğini ve gördüğünü ifade eden bağlamlar; örnek: Nûr [24:64](https://lisan.digital/tr/ayet/24:64.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi vaad ve vaîdin kesinliği | Ayetlerdeki tahkik bildiren edatların ilahi bilginin ve kaderin ezeliyeti ile vaadin caydırılamazlığına delaleti | Kesinlik, değişmezlik ve tahakkuk |
| Fıkıh | Hükmün sübutu ve inşası | Şart edatlarından sonra gelen yapının neticenin kesin olarak doğduğunu (vukûunu) bildirmesi | Hükmün kesinleşmesi ve tereddütsüz sübutu |
| Tefsir | İcaz ve mana teyidi | Harfin mazi fiilde takrib (eylemi şimdiki zamana yaklaştırma) ve tahkik (şüpheyi giderme) işlevleri | Zaman daralması ve hakikatin sabit kılınması |
| Hadis | Eylemin vukuunu sabitleme | Rivayet lafızlarında hükmün çoktan tamamlandığını ve yürürlüğe girdiğini bildirme | Fiili durumun tespiti ve nihayete ermesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Kesin tasdik ve hakikat tescili | İmanın tereddütten arınmasını sağlama | Vahyin bildirdiği haberlerin tartışmasız gerçekleşmiş birer hakikat olduğunu zihne yerleştirir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Aksiyomatik kesinlik ve ampirik tespit | Kanıtlanmış önermeyi sabitleme | Bir olgunun varsayım olmaktan çıkıp kesin bir veri haline geldiğini sınırlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet | Yürürlüğe girmiş hüküm ve akit | Hükmün geri döndürülemezliğini ilan etme | Yasamanın veya anlaşmanın bağlayıcı aşamaya geçtiğini ilan ederek ihtilafı keser | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sözleşme | İfa edilmiş edim ve kesinleşmiş takas | Hak edişi ve riski kesinleştirme | Alışveriş veya sözleşme şartlarının tamamlanıp mülkiyetin kesin olarak intikal ettiğini belgeler | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basamak fonksiyonu veya durum çökmesi | Bir olasılık dağılımının veya sürekli değişkenin belirli bir eşiği geçerek kesin tek bir değere kilitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kaziyye-i muhkeme (kesinleşmiş hüküm) | Yargılamada bütün itiraz yollarının tükenip kararın kesin ve icra edilebilir bir olguya dönüşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatı yalnızca cümlenin ritmini artıran veya önemsiz bir pekiştirme sağlayan gereksiz bir dolgu sözcüğü gibi görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemi salt geçmişte bırakmayıp onun neticesini şu ana taşıyan (takrib) ve muhataptaki şüpheyi tamamen kesip atan kurucu bir zaman-kiplik unsuru olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi hitaptaki vaadlerin, kanunların ve ulaştırma bildiren haberlerin kesinliğini zayıflatmak; mazi fiilin zaman sınırlarını kaybetmesine yol açmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hakikat iddialarını tereddüt ve şüphe zemininden çıkarıp kesin gerçekleşmiş birer yasa ve olgu olarak tescil eden ana kiplik edatıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarının ibret tescilinde, kurtuluş ve hüsran yasalarında, yemin ifadelerinden sonra gelen ilahi hüküm bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi bildirimlerin henüz belirsiz birer temenni olduğu yanılgısını düzeltir; hakikatin çoktan tahakkuk etmiş ve her an yüzleşilen bir gerçek olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi boylamasına kesip ayırarak sınırını belirlemek ve yeterlilik eşiğine vardırmak.
- Soyut anlam: Bir fiilin gerçekleşme ihtimalini kesinliğe kavuşturup zamanını şimdiye bağlayarak şüpheyi ortadan kaldırmak.
- Sistematik karşılık: Bilgi, hukuk ve inanç alanında belirsizlik eşiğini aşıp durumu kesin ve sabit bir olgu olarak tescil eden mekanizma.
- LaTeX modeli: $$E \xrightarrow{\quad} \{0, 1\} \implies \delta(t - t_0) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ belirsiz veya gerçekleşmesi beklenen eylem kümesini temsil eder. Fonksiyon, bu eylemi $\{0, 1\}$ ikili durum uzayına taşır. Sonuçta $\delta(t - t_0) = 1$ ifadesi, eylemin $t_0$ gerçekleşme anında tam kesinliğe ulaştığını ve şüphenin sıfırlanarak olgunun tescil edildiğini gösterir.

## Geçtiği ayetler (388 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 188 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:60.md) — قَدْ

وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Hani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.

### [Bakara 2:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:65.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

Meal (IK): Andolsun ki, içinizden cumartesi günü haddi aşanları elbette bilirsiniz. İşte biz onlara: Aşağılık maymunlar olun, dedik.

### [Bakara 2:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:75.md) — وَقَدْ

أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

### [Bakara 2:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:87.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?

### [Bakara 2:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:92.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ جَاءَكُمْ مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): And olsun ki, Musa size apaçık delillerle geldi. Sonra ardından buzağıyı Rabb edindiniz. Ve siz zalimlersiniz.

### [Bakara 2:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:99.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): And olsun ki; biz sana apaçık ayetler indirdik. Onları fasıklardan başkası inkar etmez.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:102.md) — وَلَقَدْ

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:108.md) — فَقَدْ

أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Yoksa daha önce Musa’ya sorulduğu gibi siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Kim imanı küfürle değişirse dosdoğru yoldan sapıtmış olur.

### [Bakara 2:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:118.md) — قَدْ

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Bilmeyenler dediler ki: Allah bizimle konuşmalı veya bize bir ayet gelmeli değil miydi? Onlardan öncekiler de onların dedikleri gibi demişlerdi. Kalbleri birbirine benzemiş. Biz yakınen bilmek isteyen bir kavme ayetlerimizi apaçık bildirdik.

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:130.md) — وَلَقَدِ

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Bakara 2:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:134.md) — قَدْ

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerinin, sizin kazandığınız da sizin. Ve siz, onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

### [Bakara 2:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:137.md) — فَقَدِ

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Onlar da, sizin iman ettiğiniz gibi iman ederlerse muhakkak doğru yolu bulmuşlardır. Şayet yüz çevirirlerse; şüphesiz ki onlar çekişme içerisindedirle. Onlara karşı Allah sana yetecektir. O, Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:141.md) — قَدْ

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar bir ümmetti gelip geçti. Onların kazandıkları kendilerine, sizin kazandıklarınız da sizedir. Ve siz onların yapmış olduklarından sorulmazsınız.

### [Bakara 2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:144.md) — قَدْ

قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:231.md) — فَقَدْ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:237.md) — وَقَدْ

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Bir mehir kestiğniz takdirde temas etmeden önce onları boşarsanız; kestiğiniz mehrin yarısı onlarındır. Meğer, kendilerini bağışlamış veya nikah düğümü elinde bulunan kimse bağışlamış ola. Bağışlamanız, takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Bakara 2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:246.md) — وَقَدْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

### [Bakara 2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:247.md) — قَدْ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberleri onlara dedi ki: İşte Allah hükümdar olarak size Talut’u gönderdi. Onlar: Biz hükümdarlığa ondan daha layık iken ve ona malca bolluk da verilmemişken nasıl olur da bizim başımıza hükümdar olabilir? dediler. Peygamberleri de dedi ki: Allah onu sizin üstünüzde beğenip seçmiştir. O’na bilgice ve vücutça da bir üstünlük vermiştir. Şüphesiz ki Allah; mülkünü dilediğine verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:256.md) — قَدْ · فَقَدِ

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:269](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/2:269.md) — فَقَدْ

يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Hikmeti dilediğine verir. Kime de hikmet verilmişse şüphesiz ki, ona pek çok hayır verilmiştir. Bunu ancak akıl sahibleri anlar.

### [Ali İmran 3:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:13.md) — قَدْ

قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): Karşılaşan iki topluluğun durumlarında sizin için ibret vardır. Biri, Allah yolunda döğüşüyordu. Diğeri ise, kafirdi. Onlar, öbürlerinin kendilerinin iki katı olduklarını gözleriyle görüyorlardı. Allah, dilediğini yardımıyla destekler. Görebilenler için bunda ibret vardır.

### [Ali İmran 3:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:20.md) — فَقَدِ

فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): Seninle tartışmaya girişirlerse: Ben, bana uyanlarla birlikte kendimi Allah’a teslim ettim, de. Kendilerine kitab verilenler ve ümmilere: Siz de İslam oldunuz mu? de. Eğer İslam olurlarsa; doğru yola girmişlerdir. Şayet yüz çevirirlerse; sana, yalnız tebliğ etmek düşer. Ve Allah, kullarını görendir.

### [Ali İmran 3:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:40.md) — وَقَدْ

قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Ve dedi ki: Rabbım; ben artık iyice kocamış, karım da kısırken nasıl oğlum olabilir? Öyle, Allah dilediğini yapar, dedi.

### [Ali İmran 3:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:49.md) — قَدْ

وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): O’nu İsrailoğullarına peygamber olarak gönderecek ve onlara şöyle diyecektir: Ben, size Rabbınızdan bir ayet getirdim. Ben, size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim de Allah’ın izniyle, hemen kuş olacak. Anadan doğma körleri ve alacalıları iyi edeceğim. Allah’ın izniyle ölüleri dirilteceğim. Yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Eğer iman edenlerden iseniz; elbette bunda sizin için ayet vardır.

### [Ali İmran 3:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:101.md) — فَقَدْ

وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah’ın ayetleri size okunur, aranızda peygamberi bulunurken nasıl küfredersiniz? Kim, Allah’a sımsıkı sarılırsa; muhakkak doğru yola iletilmiştir.

### [Ali İmran 3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:118.md) — قَدْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

### [Ali İmran 3:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:123.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.

### [Ali İmran 3:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:137.md) — قَدْ

قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Sizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Ali İmran 3:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:140.md) — فَقَدْ

إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Eğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.

### [Ali İmran 3:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:143.md) — وَلَقَدْ · فَقَدْ

وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Gerçekten siz, ölümle karşılaşmadan önce onu arzulamıştınız. İşte onu gördüğünüz halde bakıp duruyorsunuz.

### [Ali İmran 3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:144.md) — قَدْ

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Muhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

### [Ali İmran 3:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:152.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Gerçekten Allah’ın size olan vaadi doğru çıktı; O’nun izni ile kafirleri kırıp biçiyordunuz ki içinizden, dünyayı isteyenler ve ahireti isteyenler bulunduğundan sevdiğiniz zaferi size gösterdikten sonra; baş kaldırdığınız, verilen emir hakkında çekiştiğiniz ve yıldığınız zaman, imtihan etmek için Allah sizi mağlubiyete uğrattı. Bununla beraber sizi bağışladı. Allah mü’minlere lütufkardır.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:154.md) — قَدْ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Ali İmran 3:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:155.md) — وَلَقَدْ

إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): İki topluluğun karşılaştığı gün; içinizden geri dönenleri, yaptıklarının bir kısmından ötürü şeytan yoldan çıkarmak istemiştir. Bununla beraber Allah onları bağışladı. Gerçekten Allah, Gafur’dur, Halim’dir.

### [Ali İmran 3:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:164.md) — لَقَدْ

لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): And olsun ki: Allah, mü’minlere büyük bir lutufda bulunmuştur. Zira onlara Allah’ın ayetlerini okuyan, teskiye eden, kitab ve hikmeti öğreten kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. Halbuki onlar, daha önce apaçık bir dalalet içindeydiler.

### [Ali İmran 3:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:165.md) — قَدْ

أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Onları iki misline uğrattığınız bir musibete kendiniz uğrayınca; bu nereden? dediniz. De ki: O, kendinizdendir. Doğrusu Allah herşeye kadirdir.

### [Ali İmran 3:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:173.md) — قَدْ

الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ

Meal (IK): Onlar ki: Bir takım kimseler kendilerine; düşmanlarınız sizin için kuvvetlerini topladılar onlardan korkun dedikleri zaman, bu haber onların imanını artırır da, Allah bize kafidir. O ne güzel vekildir, derler.

### [Ali İmran 3:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:181.md) — لَقَدْ

لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Gerçekten, Allah, fakirdir, bizler zenginiz, diyenlerin lafını; Allah işitmiştir. Dediklerini ve haksız yere peygamberleri öldürdüklerini yazacağız. Ve: Tadın o yangın azabını, diyeceğiz.

### [Ali İmran 3:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:183.md) — قَدْ

الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Doğrusu, ateşin yiyeyceği bir kurban getirmedikçe; hiçbir peygambere inanmamamız için Allah, bize and verdi, diyenlere; benden önce nice peygamberler size apaçık delillerle ve dediğiniz şeylerle geldi. Doğru söylüyorsanız niçin onları öldürdünüz? de.

### [Ali İmran 3:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:184.md) — فَقَدْ

فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ

Meal (IK): Seni yalanladılarsa senden önce açık mucizeler, sahifeler ve nurlu kitabı getirenler de yalanlanmıştı.

### [Ali İmran 3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:185.md) — فَقَدْ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Her nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

### [Ali İmran 3:192](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/3:192.md) — فَقَدْ

رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ

Meal (IK): Rabbımız; Sen, kimi ateşe sokarsan; şüphesiz onu perişan edersin. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.

### [Nisa 4:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:21.md) — وَقَدْ

وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

Meal (IK): Onu nasıl alırsınız ki; birbirinize karışıp katıldınız. Ve onlar, sizden kuvvetli te’minat aldılar.

### [Nisa 4:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:22.md) — قَدْ

وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Babalarınızın nikahladığı kadınları nikahlamayın. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Çünkü o, çok çirkin ve iğrenç bir şeydi. Ve o, fena adetti.

### [Nisa 4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:23.md) — قَدْ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, karılarınızın anaları, gerdeğe girdiğiniz karılarınızdan evlerinizde bulunan üvey kızlarınız, size haram kılındı. Eğer üvey kızlarınızın anaları ile gerdeğe girmemişseniz, onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Öz oğullarınızın karıları ile evlenmeniz ve iki kızkardeşi birlikte nikahlamanız da haramdır. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:48.md) — فَقَدِ

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; kendisine ortak koşmayı bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Allah’a ortak koşan kimse, hiç şüphesiz pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

### [Nisa 4:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:54.md) — فَقَدْ

أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yoksa Allah’ın bol nimetinden verdiği insanları mı çekemiyorlar? Doğrusu biz, İbrahim soyuna da kitab ve hikmet verdik. Ve onlara büyük bir nimet bahşettik.

### [Nisa 4:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:60.md) — وَقَدْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ وَيُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Sana indirilene ve senden önce inidirilenlere; inandıklarını iddia edenleri görmedin mi? Küfretmeleri emrolunmuş iken Tağut’un önünde muhakeme edilmelerini isterler. Halbuki şeytan, onları uzak bir sapıklıkla saptırmak istiyor.

### [Nisa 4:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:72.md) — قَدْ

وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا

Meal (IK): Aranızda pek ağır davranacak olanlar da var. Size bir musibet geldiği takdirde: Allah bana gerçekten lütfetti de onlarla beraber bulunmadım der.

### [Nisa 4:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:80.md) — فَقَدْ

مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

Meal (IK): Rasüle itaat eden; Allah’a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse; Biz, seni onlara koruyucu göndermedik.

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:100.md) — فَقَدْ

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:112.md) — فَقَدِ

وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Kim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

### [Nisa 4:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:116.md) — فَقَدْ

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Elbette Allah; kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Kim, Allah’a şirk koşarsa; çok uzak bir dalalete düşmüş olur.

### [Nisa 4:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:119.md) — فَقَدْ

وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Onları mutlaka saptıracağım, olmayacak kuruntulara boğacağım. Onlara emredeceğim; davarların kulaklarını yaracaklar, emredeceğim; Allah’ın yaratışını değiştirecekler. Allah’ı bırakıp şeytanı dost edinen kimse; şüphesiz açıktan açığa kayba uğramıştır.

### [Nisa 4:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:131.md) — وَلَقَدْ

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ غَنِيًّا حَمِيدًا

Meal (IK): Göklerde olanlar da, yerde olanlar da Allah’ındır. Andolsun ki; senden önce kendilerine kitab verilenlere de size de hep; Allah’dan korkun, diye tavsiye ettik. Küfür ederseniz; muhakkak ki göklerde olanlar da yerde olanlar da Allah’ındır. Allah; Gani ve Hamid olandır.

### [Nisa 4:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:136.md) — فَقَدْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a, peygamberine, peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba inanın. Kim, Allah’ı, meleklerini, kitablarını, peygamberlerini, ve ahiret gününü inkar ederse; şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.

### [Nisa 4:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:140.md) — وَقَدْ

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا

Meal (IK): O, size kitabda; Allah’ın ayetlerine küfür edildiğini ve alaya alındığını işittiğinizde, onlar başka bir mevzua intikal edinceye kadar yanlarında oturmayın, yoksa siz de onlar gibi olursunuz, diye bildirdi. Doğrusu Allah; münafıkların ve kafirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.

### [Nisa 4:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:153.md) — فَقَدْ

يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ وَآتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Kitab ehli senin kendilerine gökten bir kitab indirmeni isterler. Musa’ dan da bundan daha büyüğünü istemişlerdi. Ve; bize Allah’ı apaçık göster, demişlerdi. Zulümlerinden dolayı onları yıldırım çarpmıştı. Kendilerine bunca açık ayetler ve deliller geldikten sonra da buzağıya taptılar. Nihayet Biz, bunu affettik ve Musa’ya apaçık bir hüccet verdik.

### [Nisa 4:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:161.md) — وَقَدْ

وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Kendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.

### [Nisa 4:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:164.md) — قَدْ

وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا

Meal (IK): Kıssalarını daha önce sana anlattığımız peygamberlerle, kıssasını sana anlatmadığımız peygamberlere de. Ve Allah Musa ile konuşmuştur.

### [Nisa 4:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:167.md) — قَدْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip insanları Allah yolundan alıkoyanlar, derin bir sapıklığa düşmüşlerdir.

### [Nisa 4:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:170.md) — قَدْ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ فَآمِنُوا خَيْرًا لَكُمْ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Ey insanlar; Peygamber, size Rabbınızdan gerçekle geldi. Kendi yararınıza olarak hemen iman edin. Eğer küfür ederseniz; muhakkak ki göklerde ve yerde olanlar Allah’ındır. Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/4:174.md) — قَدْ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا

Meal (IK): Ey insanlar; Rabbınızdan size açık bir delil geldi ve size apaçık bir nur indirdik.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:5.md) — فَقَدْ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Maide 5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:12.md) — وَلَقَدْ · فَقَدْ

وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): And olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

### [Maide 5:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:15.md) — قَدْ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab; size peygamberimiz gelmiştir, kitabtan gizleyip durduğunuzun çoğunu size açıkça anlatır ve çoğundan da geçiverir. Gerçekten size Allah’tan bir nur ve apaçık bir kitab gelmiştir.

### [Maide 5:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:17.md) — لَقَدْ

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Andolsun ki, Allah; ancak Meryem oğlu Mesih’tir, diyenler kafir olmuşlardır. De ki: Eğer, Meryem oğlu Mesih’i anasını ve yeryüzünde olanların hepsini helak etmek isterse; kim, Allah’a karşı koyabilir? Göklerin, yerin ve arasındakilerin mülkü Allah’ındır. Dilediğini yaratır. Ve Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Maide 5:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:19.md) — قَدْ · فَقَدْ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مَا جَاءَنَا مِنْ بَشِيرٍ وَلَا نَذِيرٍ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab, Peygamberlerin arası kesildiği bir dönemde, gerçekten size peygamberimiz gelmiştir. Gerçekleri açıklıyor ki; bize müjdeci ve uyarıcı gelmedi, demeyesiniz ve o, size gerçekten müjdeci ve uyarıcı olarak gelmiştir. Ve Allah; her şeye Kadir’dir.

### [Maide 5:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:32.md) — وَلَقَدْ

مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ

Meal (IK): Bundan dolayı İsrailoğullarının üzerine yazdık ki: Her kim, bir nefsi bir nefse veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadan öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de, onu diri bırakırsa sanki bütün insanları diriltmiş gibidir. Andolsun ki; onlara, peygamberlerimiz apaçık delillerle geldiler. Bundan sonra da onlardan bir çoğu gerçekten taşkınlık edenlerdir.

### [Maide 5:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:61.md) — وَقَدْ · قَدْ

وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Size geldiklerinde; iman ettik, derler. Halbuki onlar, küfür ile girmişler ve onlar yine onunla çıkmışlardır. Ve Allah; gizlemekte olduklarını çok daha iyi bilir.

### [Maide 5:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:70.md) — لَقَدْ

لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; İsrailoğullarından ahd almış ve onlara peygamberler göndermişizdir. Ne zaman bir peygamber, onlara nefislerinin hoşlanmadığı bir şeyle gelmişse; bir kısmını yalanlamışlar, bir kısmını da öldürmüşlerdi.

### [Maide 5:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:72.md) — لَقَدْ · فَقَدْ

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ وَقَالَ الْمَسِيحُ يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ

Meal (IK): Meryem oğlu Mesih; gerçekten Allah’ın kendisidir, diyenler andolsun ki; kafir olmuşlardır. Halbuki Mesih demiştir ki: Ey İsrailoğulları; benim de Rabbım, sizin de Rabbınız olan Allah’a kulluk edin. Zira her kim ki, Allah’a şirk koşarsa; muhakkak Allah, ona cenneti haram eder ve onun varacağı yer, ateştir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.

### [Maide 5:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:73.md) — لَقَدْ

لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah, gerçekten üçün üçüncüsüdür, diyenler andolsun ki; kafir olmuşlardır. Halbuki hiç bri tanrı yoktur, ancak bir tek tanrı vardır. Söylediklerinden vazgeçmezlerse; onlardan kafir olanlara acıklı bir azab dokunacaktır.

### [Maide 5:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:75.md) — قَدْ

مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Meryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:77.md) — قَدْ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [Maide 5:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:102.md) — قَدْ

قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ

Meal (IK): Sizden önce bir kavim onları sormuştu da, sonra o sebeple kafirler olmuştu.

### [Maide 5:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:113.md) — قَدْ

قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: İstiyorsanız ki; ondan yiyelim, kalblerimiz yatışsın ve senin bize hakikaten doğru söylediğini bilelim de biz ona şahidlerden olalım.

### [Maide 5:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/5:116.md) — فَقَدْ

وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): Allah buyurmuştu ki: Ey meryem oğlu İsa; sen mi insanlara: Beni ve annemi Allah’tan başka iki ilah edinin, dedin? Demişti ki: Tenzih ederim Seni, hak olmayan bir sözü söylemek bana yakışmaz. Eğer ben, onu söylemişsem; Sen, onu elbette bilirsin. Sen, benim içimde olanı bilirsin, ama ben Senin zatında olanı bilmem. Doğrusu görülmeyeni en iyi bilen Sensin, Sen.

### [En'am 6:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:5.md) — فَقَدْ

فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine gelince, hakkı yalanladılar. Ama alaya aldıkları şeyin haberi onlara gelecektir.

### [En'am 6:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:10.md) — وَلَقَدِ

وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de peygamberlerle alay edilmişti. Onlarla eğlenenleri, alaya aldıkları şey çepeçevre kuşatıverdi.

### [En'am 6:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:16.md) — فَقَدْ

مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ

Meal (IK): O gün, kim ondan döndürülürse; şüphesiz o, rahmete ermiştir. İşte apaçık kurtuluş budur.

### [En'am 6:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:31.md) — قَدْ

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَاحَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَى ظُهُورِهِمْ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ

Meal (IK): Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar; gerçekten kaybetmişlerdir. Nihayet kıyamet ansızın gelip çattığı zaman; yüklerini sırtlarına yüklenerek: Orada yaptığımız eksiklerden dolayı yazıklar olsun bize, derler. Dikkat edin, ne kötüdür yüklendikleri şeyler.

### [En'am 6:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:33.md) — قَدْ

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Gerçekyen biliyoruz ki; söyledikleri söz, seni üzüyor. Onlar, hakikatte seni yalanlamıyorlar. Lakin o zalimler, Allah’ın ayetlerini inkar ediyorlar.

### [En'am 6:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:34.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَأِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de nice peygamberler yalanlandı da yalanlanmalarına ve eziyyet edilmelerine sabrettiler. Nihayet onlara yardımımız gelip yetişti. Allah’ın kelimelerini değiştirebilecek yoktur. Andolsun ki; peygamberlerin haberinden bir kısmı sana gelmiştir.

### [En'am 6:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:42.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, senden önceki ümmetlere de peygamberler gönderdik. Yalvarsınlar diye, onları darlık ve sıkıntıya soktuk.

### [En'am 6:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:56.md) — قَدْ

قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’ı bırakıp da taptığınız başka şeylere tapmaktan men’olundum. De ki: Sizin heveslerinize asla uymam. O takdirde sapmış olurum da hidayete erenlerden olmam.

### [En'am 6:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:80.md) — وَقَدْ

وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Kavmi, onunla tartoşmaya girişti. Demişti ki: Beni doğru yola iletmişken; Allah hakkında mı benimle tartışıyorsunuz? O’na şirk koştuklarınızdan korkmam. Meğer ki, Rabbım bir şey dilemiş olsun. Rabbım, ilimce herşeyi kuşatmıştır. Hala düşünüp öğüt almayacak mısınız?

### [En'am 6:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:89.md) — فَقَدْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine kitab, hikmet ve peygamberlik verdiklerimizdir. Şimdi bunlar, onları tanımayıp da küfrederlerse; Biz, onu inkar etmeyen bir kavmi buna vekil kılmışızdır.

### [En'am 6:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:94.md) — وَلَقَدْ · لَقَدْ

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki siz; ilk defa yarattığımız gibi, yapayalnız ve teker teker huzurumuza geldiniz. Ve size verdiğimiz şeyleri ardınızda bıraktınız. Hani, ortaklarınız olduğunu sandığınız şefaatçılarınızı da beraberinizde görmüyoruz. Andolsun ki; aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Ortak sandıklarınız da sizden kaybolup gitmiştir.

### [En'am 6:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:97.md) — قَدْ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): O’dur, yıldızları yaratmış olan, karanın ve denizin karanlıklarında onlarla yol bulasınız diye. Ayetlerimizi bilen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:98.md) — قَدْ

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Ve O’dur; sizi bir tek nefisten yaratmış olan. Sonra bir karar yeri, bir de emanet yeri vardır. Ayetlerimizi, anlayan bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:104.md) — قَدْ

قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ

Meal (IK): Doğrusu size, Rabbınızdan basiretler gelmiştir. Kim, onları görürse; kendi lehine, kim de körlük ederse; kendi aleyhinedir. Ve ben, sizin üzerinize bir bekçi değilim.

### [En'am 6:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:119.md) — وَقَدْ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Size ne oluyor ki; üzerine Allah’ın adı anılan şeyden yemiyorsunuz? Halbuki darda kalmanızın dışında size haram olanları O, uzun uzadıya açıklamıştır. Doğrusu birçokları heva ve heveslerine uyarak bilmeden sapıtıyorlar. Şüphesiz ki haddi aşanları, en çok bilen Rabbındır.

### [En'am 6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:126.md) — قَدْ

وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ve işte budur, Rabbının dosdoğru yolu. Gerçekten Biz, ayetleri; aklını başına alıp düşünen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:128.md) — قَدِ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَامَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): O gün, onların hepsini toplar. Ey cinn topluluğu; insanlardan bir çoğunu yoldan çıkardınız ha? Onların dostları olan insanlar da diyecek ki: Rabbımız, kimimiz kimimizden faydalandık. Ve bizim için takdir ettiğin ecelimize ulaştık. Buyurur ki: Allah’ın diledikleri müstesna, devamlı kalmak üzere duracağınız yer, ateştir. Muhakkak ki Rabbın; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:140.md) — قَدْ

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Bilgisizlikleri yüzünden; çocuklarını beyinsizce öldürenler ve Allah’ın kendilerine verdiği rızkı Allah’a iftira ederek haram sayanlar; gerçekten hüsrana uğramuşlardır. Onlar; şüphesiz sapıtmışlardır. Zaten hidayete erenlerden olmamışlardı.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/6:157.md) — فَقَدْ

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [Araf 7:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:10.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Araf 7:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:11.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizi yarattık, sonra size şekil verdik, sonra da meleklere dedik ki: Adem’e secde edin. Hemen secde ettiler. Ancak İblis müstesna. O, secde edenlerden olmadı.

### [Araf 7:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:26.md) — قَدْ

يَابَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ey ademoğulları; size çirkin yerlerinizi örtecek bir giyimlikle, bir de sizi süsleyecek elbise gönderdik. Takva örtüsü ise daha hayırlıdır. Bunlar; Allah’ın ayetlerindendir. Belki onlar öğüt alırlar.

### [Araf 7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:38.md) — قَدْ

قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

### [Araf 7:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:43.md) — لَقَدْ

وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Göğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.

### [Araf 7:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:44.md) — قَدْ

وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُوا نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Cennet ashabı, cehennem ashabına: Rabbımızın bize vaadettiğini hak bulduk. Siz de rabbınızın size vaadettiğini hak buldunuz mu? diye seslendiler.

### [Araf 7:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:52.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlara kitab indirdik. Onu bilgiye dayanarak uzun uzun açıkladık. İnanan bir kavim için hidayet ve rahmet olarak.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:53.md) — قَدْ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Araf 7:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:59.md) — لَقَدْ

لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Nuh’u kavmine gönderdik de; Ey kavmim, Allah’a kulluk edin, sizin için O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Doğrusu ben, sizin için büyük bir günün azabından korkarım, dedi.

### [Araf 7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:71.md) — قَدْ

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:73.md) — قَدْ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Araf 7:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:79.md) — لَقَدْ

فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): O da onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: Ey kavmim; andolsun ki ben, size Rabbımın vahyettiğini bildirdim ve size öğüt verdim. Ne var ki siz, öğüt verenleri sevmiyorsunuz.

### [Araf 7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:85.md) — قَدْ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

### [Araf 7:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:89.md) — قَدِ

قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُمْ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْهَا وَمَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَعُودَ فِيهَا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ

Meal (IK): Allah, bizi ondan kurtardıktan sonra yine sizin dininize dönecek olursak; doğrusu Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz. Rabbımız olan Allah’ın dilemesi bir yana, O’na dönmemiz bizim için olacak şey değildir. Rabbımızın ilmi her şeyi kuşatmıştır. Ancak Allah’a dayanıp güvendik biz. Rabbımız, kavmimizle bizim aramızda Sen, hak ile hüküm ver. Sen, hüküm verenlerin en hayırlısısın.

### [Araf 7:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:93.md) — لَقَدْ

فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ آسَى عَلَى قَوْمٍ كَافِرِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: Ey kavmim; andolsun ki ben, Rabbımın bana vahyettiklerini size bildirdim. Ve öğüt verdim. Öyleyse ben, küfredenler kavmine nasıl tasalanırım?

### [Araf 7:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:95.md) — قَدْ

ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Sonra kötülüğün yerine iyilik koyduk. Nihayet çoğaldılar ve; atalarımıza da fakirlik, şiddet, hastalık, iyilik ve genişlik dokunmuştu, dediler. Bunun üzerine Biz de onları kendilerine farkına varmadan ansızın yakalayıverdik.

### [Araf 7:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:101.md) — وَلَقَدْ

تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): İşte o kasabaların haberlerinin bir kısmını sana anlatıyoruz. Andolsun ki; peygamberleri; onlara apaçık burhanlar getirdi de, önceleri yalanladıklarından inanmadılar. İşte böyle mühür basar Allah kafirlerin kalblerine.

### [Araf 7:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:105.md) — قَدْ

حَقِيقٌ عَلَى أَنْ لَا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

Meal (IK): Bana yaraşan; Allah hakkında haktan başkasını söylememektir. Size, Rabbınızdan apaçık bir burhan getirdim. Artık İsrailoğullarını benimle beraber gönder.

### [Araf 7:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:130.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Firavun hanedanını düşünüp ibret alırlar diye yıllarca kuraklık ve mahsullerinin kıtlığıyla tutup sıktık.

### [Araf 7:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:149.md) — قَدْ

وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Elleri böğründe, çaresiz kalıp kendilerinin de sapıtmış olduklarını görünce; dediler ki: Rabbımız bize merhamet etmezse ve bizi bağışlamazsa muhakkak ki hüsrana uğrayanlardan olacağız.

### [Araf 7:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:160.md) — قَدْ

وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Biz, onları on iki oymağa, ümmetlere ayırdık. Kavmi ondan su istediği zaman Musa’ya vahyettik ki: Asanı taşa vur. Ondan on iki pınar fışkırdı. Herkes içeceği yeri belledi. Ve onların üzerine bulutla gölge yaptık. Onlara kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiklerimizin temiz ve güzel olanlarından yeyin. Onlar bize zulmetmediler, ancak kendilerine zulmediyorlardı.

### [Araf 7:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:179.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz cinn ve insanlardan bir çoğunu cehennem için yarattık. Onların kalbleri vardır; anlamazlar, gözleri vardır; görmezler, kulakları vardır; duymazlar. Onlar; hayvanlar gibidirler, hatta daha da sapıktırlar. İşte onlar; gafillerin kendilerdir.

### [Araf 7:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/7:185.md) — قَدِ

أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?

### [Enfal 8:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/8:16.md) — فَقَدْ

وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Tekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

### [Enfal 8:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/8:19.md) — فَقَدْ

إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جَاءَكُمُ الْفَتْحُ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئًا وَلَوْ كَثُرَتْ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Eğer, fetih istiyor idiyseniz; işte size fetih gelmiştir. Eğer vazgeçerseniz; bu, sizin için daha hayırlıdır. Yok tekrar dönerseniz; biz de döneriz. Topluluğunuz çok da olsa hiç bir şeye yaramaz. Çünkü Allah muhakkak mÜ’minlerle beraberdir.

### [Enfal 8:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/8:31.md) — قَدْ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara okunduğu zaman; işittik, istersek biz de bunun benzerini söyleriz. Bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, demişlerdi.

### [Enfal 8:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/8:38.md) — قَدْ · فَقَدْ

قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ وَإِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Küfredenlere söyle: Vazgeçerlerse; geçmiş kendilerine bağışlanacaktır. Tekrar başlarlarsa evvelkilerin hükmü muhakkak devam etmiş olacaktır.

### [Enfal 8:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/8:71.md) — فَقَدْ

وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer sana hainlik yapmak isterlerse; daha önce Allah’a da hainlik etmişlerdi de Allah, onlara karşı sana imkan ve kudret vermişti. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:25.md) — لَقَدْ

لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Allah, size birçok yerlerde ve Huneyn gününde yardım etmiştir. Hani, çokluğunuz sizi böbürlendirmişti de size bir faydası olmamıştı. Yeryüzü genişliğine rağmen size dar gelmişti. Sonra gerisin geri dönüp gitmiştiniz.

### [Tevbe 9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:40.md) — فَقَدْ

إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:48.md) — لَقَدِ

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

### [Tevbe 9:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:50.md) — قَدْ

إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ

Meal (IK): Eğer sana bir iyilik erişirse; bu onları fenalaştırır. Bir kötülük erişirse de derler ki: Biz, daha önceden tedbirimizi almışızdır. Ve sevinerek dönüp giderler.

### [Tevbe 9:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:66.md) — قَدْ

لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Mazeret beyan etmeyin, gerçekten siz, inanmanızdan sonra küfrettiniz. İçinizden bir topluluğu affetsek bile, mücrimler oldukları için bir topluluğa azab ederiz.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:74.md) — وَلَقَدْ

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [Tevbe 9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:94.md) — قَدْ

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Tevbe 9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:117.md) — لَقَدْ

لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

### [Tevbe 9:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/9:128.md) — لَقَدْ

لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki; size kendinizden bir peygamber gelmiştir. Sıkıntıya uğramanız kendisine ağır gelir. Sizin üzerinize düşkündür, mü’minlere rauf ve rahim’ dir.

### [Yunus 10:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:13.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizden önce nice nesilleri zulmettikleri zaman helak ettik. Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldikleri halde, onlar inanmamışlardı. İşte Biz, suçlu kavmi böyle cezalandırırız.

### [Yunus 10:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:16.md) — فَقَدْ

قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Allah dileseydi; ben, onu size okumazdım. Ve size hiç bildirmezdim. Daha önce yıllarca aranızda bulundum. Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Yunus 10:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:45.md) — قَدْ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): O gün, onları sanki dünyada gündüzün sadece bir saat kalmışlar gibi toplayınca; birbirlerini tanırlar. Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar ziyana uğramışlardır. Zaten onlar, hidayete ermişler de değillerdi.

### [Yunus 10:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:51.md) — وَقَدْ

أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ وَقَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ

Meal (IK): Gerçekleştikten sonra mı ona inanacaksınız? Hemen şimdi mi. Hani siz onu acele istiyordunuz.

### [Yunus 10:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:57.md) — قَدْ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey insanlar; size Rabbınızdan bir öğüt, gçğüslerde olana bir şifa, mü’minler için bir hidayet ve rahmet gelmiştir.

### [Yunus 10:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:89.md) — قَدْ

قَالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah: ikinizin de duası kabul olundu. İkiniz de doğru yolda devam edin ve sakın bilmezlerin yolunu tutmayın, buyurdu.

### [Yunus 10:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:91.md) — وَقَدْ

آلْآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Şimdi mi inandın? Daha önce baş kaldırmış ve bozgunculardan olmuştun.

### [Yunus 10:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:93.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جَاءَهُمُ الْعِلْمُ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Biz, İsrailoğullarını güzel bir yere yerleştirmiştik. Onlara tertemiz şeylerden rızıklar verdik. Kendilerine ilim gelinceye kadar hiç ihtilafa düşmediler. Şüphesiz Rabbın, kıyamet günü aralarındaki ihtilaflar hakkında hükmünü verecektir.

### [Yunus 10:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:94.md) — لَقَدْ

فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Sana indirdiklerimizden şüphe ediyorsan; senden önce indirdiğimiz kitabları okuyanlara sor. Andolsun ki; sana Rabbından hak gelmiştir. Sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [Yunus 10:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/10:108.md) — قَدْ

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; size Rabbınızdan hak gelmiştir. Artık kim hidayeti kabul ederse; o, ancak kendi faydası için hidayete ermiş, kim de saparsa; kendi zararına sapmış olur. Ben, sizin başınıza bir bekçi değilim.

### [Hud 11:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:25.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Gerçekten Nuh’u da kavmine göndermiştik. Ben, sizin için apaçık bir uyarıcıyım.

### [Hud 11:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:32.md) — قَدْ

قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Onlar dediler ki: Ey Nuh; bizimle tartıştın, çok uğraştın, doğru sözlü isen haydi tehdid ettiğin şeyi getir.

### [Hud 11:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:36.md) — قَدْ

وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Nuh’a vahyolundu ki: Senin kavminden iman edenlerden başkası asla inanmayacaktır. Bunun için onların işlediklerine üzülme.

### [Hud 11:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:57.md) — فَقَدْ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Yüz çevirirseniz; bilin ki: Ben, size neyi bildirmek için gönderildimse onları bildirdim. Rabbım, yerinize sizden başka bir kavim de getirebilir. Ve siz, O’na bir şey yapamazsınız. Doğrusu Rabbım, her şeye Hafiz’dir.

### [Hud 11:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:62.md) — قَدْ

قَالُوا يَاصَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Salih, aramızda bundan önce kendisinden iyilik beklenmiş kimseydin sen. Şimdi kalkıp da babalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi vazgeçirmek mi istiyorsun? Doğrusu, bizi çağırdığın şeyden şüphe ve endişe içindeyiz.

### [Hud 11:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:69.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ

Meal (IK): Elçilerimiz İbrahim’e müjdelerle gelmiş: Selam, demişlerdi de o; Selam, demiş ve beklemeden onlara kızartılmış bir buzağı ikram etmişti.

### [Hud 11:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:76.md) — قَدْ

يَاإِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ

Meal (IK): Ey İbrahim; bundan vazgeç, zira Rabbının fermanı gelmiştir. Onlara muhakkak geri çevirilmeyecek bir azab gelmektedir.

### [Hud 11:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:79.md) — لَقَدْ

قَالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ

Meal (IK): Dediler ki: Senin kızlarınla bizim bir ilgimizin olmadığını biliyorsun. Sen ne istediğimizi bilirsin.

### [Hud 11:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:96.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Andolsun ki Musa’yı, ayetlerimizle ve apaçık bir delille Firavun’a ve erkanına gönderdik.

### [Hud 11:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/11:110.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Musa’ya kitabı verdik de hakkında ihtilafa düştüler. Eğer Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı; aralarında hüküm verilmiş bitmişti bile. Doğrusu onlar, bundan yana şiddetli bir tereddüd ve şüphe içindedirler.

### [Yusuf 12:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:7.md) — لَقَدْ

لَقَدْ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِلسَّائِلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Yusuf’da ve kardeşlerinde, soranlar için nice ayetler vardır.

### [Yusuf 12:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:24.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

Meal (IK): Andolsun ki o, istekli idi. Eğer Rabbının burhanını görmemiş olsaydı; o da onu arzu etmiş gitmişti. İşte Biz, böylece ondan fenalığı ve fuhşu bertaraf ettik. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş kullarımızdandı.

### [Yusuf 12:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:30.md) — قَدْ

وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Şehirde bir takım kadınlar dediler ki: Aziz’in karısı delikanlısını kendine ram etmek istiyormuş, sevgisi bağrını yakmış. Görüyoruz ki; o, apaçık bir sapıklıktadır.

### [Yusuf 12:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:32.md) — وَلَقَدْ

قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ

Meal (IK): Kadın dedi ki: İşte beni, onun için ayıpladığınız budur. Onu kendime ram etmek istedim, ama o iffetinden çekindi. Eğer istediğimi yapmazsa; andolsun ki, zindana atılacak ve zillete uğrayanlardan olacaktır.

### [Yusuf 12:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:73.md) — لَقَدْ

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’a yemin ederiz, siz de öğrendiniz ki biz, yeryüzünde fesad çıkarmak için gelmedik. Ve biz hırsızlar da olmadık.

### [Yusuf 12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:77.md) — فَقَدْ

قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.

### [Yusuf 12:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:80.md) — قَدْ

فَلَمَّا اسْتَيْئَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ

Meal (IK): Ondan ümitlerini kesince; fısıldaşarak bir yana çekildiler. Büyükleri dedi ki: Bilmiyor musunuz ki, babanız sizden Allah adına bir söz almıştı, daha önce de Yusuf hakkında bir kusur işlemiştiniz. Babam bana izin verinceye veya Allah hakkımda hükmedinceye kadar, ben buradan asla ayrılmam. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.

### [Yusuf 12:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:90.md) — قَدْ

قَالُوا أَئِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَهَذَا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Yoksa sen gerçekten Yusuf musun? O da dedi ki: Ben, Yusuf’um, bu da kardeşim. Doğrusu Allah, size lutfetti. Çünkü kim sakınır ve sabrederse; muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin ecrini zayi etmez.

### [Yusuf 12:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:91.md) — لَقَدْ

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِنْ كُنَّا لَخَاطِئِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’a yemin ederiz, Allah gerçekten seni bizden üstün kılmıştır. Doğrusu biz, suçlu idik.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:100.md) — قَدْ · وَقَدْ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Yusuf 12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:101.md) — قَدْ

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım; bana Sen mülk verdin ve sözlerin te’vilini öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratanı; Sen, dünyada da, ahirette de benim velimsin. Müslüman olarak canımı al. Ve beni salihlere kat.

### [Yusuf 12:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:110.md) — قَدْ

حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Nihayet o Peygamber ümitsizliğe düşüp kesinlikle yalanladıklarını sandıkları sırada, onlara yardımımız gelmiştir. Böylece dilediğimiz kurtarılmıştır. Suçlular güruhundan ise baskınımız asla geri çevrilmeyecektir.

### [Yusuf 12:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/12:111.md) — لَقَدْ

لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onların kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır. Bu, uydurulabilecek bir söz değildir. O; sadece kendinden önceki kitabların tasdiki, her şeyin tafsilidir. İnananlar topluluğu için de hidayet ve rahmettir.

### [Rad 13:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/13:6.md) — وَقَدْ

وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): İyilikten önce, kötülük isterler çabucak senden. Oysa onlardan önce nice örnekler geçmiştir. Doğrusu insanların zulmetmelerine rağmen, Rabbın mağfiret sahibidir. Şüphesiz ki Rabbının cezalandırması; şiddetlidir.

### [Rad 13:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/13:30.md) — قَدْ

كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ

Meal (IK): İşte böyle; sana vahyettiğimizi okuman için, seni de onlardan önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik. Onlar; Rahman’ı inkar ederler. De ki: O benim Rabbımdır. O’ndan başka ilah yoktur. Yalnız O’na tevekkül ederim. Dönüşüm de O’nadır.

### [Rad 13:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/13:32.md) — وَلَقَدِ

وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de nice peygamberlerle alay edilmişti. Küfredenleri önce tehir ettim, sonra cezalarını verdim. Cezalandırmam nasıldı?

### [Rad 13:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/13:38.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.

### [Rad 13:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/13:42.md) — وَقَدْ

وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ

Meal (IK): Onlardan öncekiler de düzen kurdular. Halbuki bütün düzenler Allah’ındır. Herkesin ne kazandığını bilir. Küfredenler yurdun sonunun kimin olacağını bilecektir.

### [İbrahim 14:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/14:5.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’yı; kavmini karanlıklardan aydınlıklara çıkar ve onlara, Allah’ın günlerini hatırlat, diye gönderdik. Şüphesiz bunda, sabreden ve şükreden herkes için ayetler vardır.

### [İbrahim 14:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/14:12.md) — وَقَدْ

وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

Meal (IK): Hem biz, ne diye Allah’a tevekkül etmeyelim ki; bize dosdoğru yolları O, göstermiştir. Bize yaptığınız eziyetlere elbette dayanacağız. Tevekkül edenler de yalnız Allah’a tevekkül etsinler.

### [İbrahim 14:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/14:46.md) — وَقَدْ

وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ

Meal (IK): Gerçekten onlar, düzenlerini kurmuşlardı. Halbuki dağları oynatacak güçte olsa bile, onların bu düzenleri hep Allah’ın elindeydi.

### [Hicr 15:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:10.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي شِيَعِ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce çeşitli milletler içinde de peygamberler göndermiştik.

### [Hicr 15:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:13.md) — وَقَدْ

لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ وَقَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Kendilerinden öncekilerin uğradıkları ortada iken yine de ona inanmazlar

### [Hicr 15:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:16.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, gökte burçlar yaptık ve onları bakanlar için donattık.

### [Hicr 15:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:24.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizden öne geçenleri de Biz biliriz, geride kalanları da Biz biliriz.

### [Hicr 15:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:26.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَأٍ مَسْنُونٍ

Meal (IK): Andolsun ki Biz; insanı, kuru bir çamurdan, şekillenmiş bir balçıktan yarattık.

### [Hicr 15:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:80.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki Hicr ahalisi de peygamberlerini yalanlamışlardı.

### [Hicr 15:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:87.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ

Meal (IK): Doğrusu sana; Biz, tekrarlanan yediyi ve şu Kur’an’ı verdik.

### [Hicr 15:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/15:97.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمَا يَقُولُونَ

Meal (IK): Andolsun; onların söylediğinden dolayı kalbinin sıkıldığını biliyoruz.

### [Nahl 16:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:26.md) — قَدْ

قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Kendilerinden öncekiler de düzen kurmuşlardı. Bunun üzerine Allah; binalarını temellerinden çökertti de üstlerindeki tavanları başlarına yıkıldı. Hem bu azab; onlara hissedemeyecekleri taraftan gelmişti.

### [Nahl 16:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:36.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Nahl 16:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:63.md) — لَقَدْ

تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’a andolsun ki; senden önceki ümmetlere de elçiler gönderdik. Şeytan onlara yaptıklarını güzel gösterdi. Bugün de onların dostu odur. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Nahl 16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:91.md) — وَقَدْ

وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ahidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Nahl 16:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:103.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Andolsun ki; ona mutlaka bir insan öğretiyor, dediklerini biliyoruz. Kasdettikleri kişinin dili yabancıdır. Kur’an ise apaçık arapçadır.

### [Nahl 16:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/16:113.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ وَهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara, kendilerinden bir peygamber gelmişti de onu yalanlamışlardı. Zulüm ederken kendilerini azab yakalayıvermişti.

### [İsra 17:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:33.md) — فَقَدْ

وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلَا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا

Meal (IK): Allah’ın haram kıldığı canı öldürmeyin. Ancak hak ile olursa müstesna. Kim, zulmedilerek öldürülürse; gerçekten Biz, onun velisine bir yetki kılmışızdır. Artık o da öldürmekte aşırı gitmesin. Muhakkak ki o, yardım görenlerden olmuştur.

### [İsra 17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:41.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, öğüt alsınlar diye bu Kur’an’da çeşitli açıklamalar yaptık. Fakat bu, onların nefretinden başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:55.md) — وَلَقَدْ

وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا

Meal (IK): Rabbın göklerde ve yerde olanları daha iyi bilendir. Andolsun ki; Biz, peygamberlerden bir kısmını bir kısmına üstün kıldık, Davud’a da Zebur’u verdik.

### [İsra 17:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:70.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا

Meal (IK): Andolsun ki Biz, ademoğlunu mükerrem kıldık. Karada ve denizde taşıdık. Ve onları temiz nimetlerden rızıklandırdık. Yaratmış olduklarımızdan çoğuna onları üstün kıldık.

### [İsra 17:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:74.md) — لَقَدْ

وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا

Meal (IK): Şayet sana sebat vermemiş olsaydık; andolsun ki, az da olsa onlara meyl edecektin.

### [İsra 17:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:77.md) — قَدْ

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنَا وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz peygamberlerimizin kanunu. Sen, Bizim kanunumuzda değişiklik bulamazsın.

### [İsra 17:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:89.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, bu Kur’an’da insanlar için her türlü örneği çeşitli şekillerde açıkladık. Yine de insanların çoğu pek nankör oldu.

### [İsra 17:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:101.md) — وَلَقَدْ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لَأَظُنُّكَ يَامُوسَى مَسْحُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’ya dokuz tane apaçık ayet verdik. Sor, İsrailoğullarına, hani onlara gelmişti de Firavun ona şöyle demişti: Ey Musa, doğrusu ben, seni büyülenmiş zannediyorum.

### [İsra 17:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/17:102.md) — لَقَدْ

قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلَاءِ إِلَّا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ بَصَائِرَ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَافِرْعَوْنُ مَثْبُورًا

Meal (IK): O da demişti ki: Andolsun ki sen; bunları göklerin ve yerin Rabbının, açık deliller olarak indirmiş olduğunu biliyorsun. Ben, doğrusu ey Firavun, senin mahvolacağını sanıyorum.

### [Kehf 18:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/18:14.md) — لَقَدْ

وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا

Meal (IK): Kalkıp da; Bizim Rabbımız göklerin ve yerin Rabbıdır; biz O’ndan başkasına tanrı demeyiz, yoksa andolsun ki; batıl söz söylemiş oluruz, dedikleri zaman kalblerini pekiştirmiştik.

### [Kehf 18:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/ayet/18:48.md) — لَقَدْ

وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِدًا

Meal (IK): Saflar halinde Rabbına sunulduklarında onlara: Andolsun ki; sizi ilk kez yarattığımız gibi Bize geldiniz. Sizi toplamak için bir söz vermediğimizi iddia etmiştiniz değil mi?

### Diğer ayetler (188)

- Kehf: 18:54 · 18:62 · 18:71 · 18:74 · 18:76 · 18:91
- Meryem: 19:8 · 19:9 · 19:24 · 19:27 · 19:43 · 19:89 · 19:94
- Taha: 20:36 · 20:37 · 20:47 · 20:48 · 20:56 · 20:61 · 20:64 · 20:75 · 20:77 · 20:80 · 20:81 · 20:85 · 20:90 · 20:99 · 20:111 · 20:115 · 20:125
- Enbiya: 21:10 · 21:41 · 21:48 · 21:51 · 21:54 · 21:65 · 21:97 · 21:105
- Hac: 22:42
- Müminun: 23:1 · 23:12 · 23:17 · 23:23 · 23:49 · 23:66 · 23:76 · 23:83
- Nur: 24:34 · 24:41 · 24:46 · 24:63 · 24:64
- Furkan: 25:4 · 25:19 · 25:21 · 25:29 · 25:35 · 25:40 · 25:50 · 25:77
- Şuara: 26:6
- Neml: 27:15 · 27:45 · 27:68
- Kasas: 28:43 · 28:51 · 28:78
- Ankebut: 29:3 · 29:14 · 29:18 · 29:35 · 29:38 · 29:39
- Rum: 30:47 · 30:56 · 30:58
- Lokman: 31:12 · 31:22
- Secde: 32:23
- Ahzab: 33:15 · 33:18 · 33:21 · 33:36 · 33:50 · 33:58 · 33:71
- Sebe: 34:10 · 34:15 · 34:20 · 34:53
- Fatır: 35:4 · 35:25
- Yasin: 36:7 · 36:62
- Saffat: 37:71 · 37:72 · 37:75 · 37:105 · 37:114 · 37:158 · 37:171
- Sad: 38:24 · 38:34
- Zümer: 39:27 · 39:50 · 39:59 · 39:65
- Mü'min: 40:9 · 40:23 · 40:28 · 40:34 · 40:48 · 40:53 · 40:78 · 40:85
- Fussilet: 41:25 · 41:43 · 41:45
- Zuhruf: 43:46 · 43:63 · 43:78
- Duhan: 44:13 · 44:17 · 44:30 · 44:32
- Casiye: 45:16
- Ahkaf: 46:17 · 46:18 · 46:21 · 46:26 · 46:27
- Muhammed: 47:18
- Fetih: 48:18 · 48:21 · 48:23 · 48:27
- Kaf: 50:4 · 50:16 · 50:22 · 50:28 · 50:38
- Necm: 53:13 · 53:18 · 53:23
- Kamer: 54:4 · 54:12 · 54:15 · 54:17 · 54:22 · 54:32 · 54:36 · 54:37 · 54:38 · 54:40 · 54:41 · 54:51
- Vakıa: 56:62
- Hadid: 57:8 · 57:17 · 57:25 · 57:26
- Mücadele: 58:1 · 58:5
- Mümtehine: 60:1 · 60:4 · 60:6 · 60:13
- Saff: 61:5
- Talak: 65:1 · 65:3 · 65:10 · 65:11 · 65:12
- Tahrim: 66:2 · 66:4
- Mülk: 67:5 · 67:9 · 67:18
- Kalem: 68:43
- Nuh: 71:14 · 71:24
- Cin: 72:28
- Tekvir: 81:23
- Ala: 87:14
- Beled: 90:4
- Şems: 91:9 · 91:10
- Tin: 95:4

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب القاف والدال
قد ، دق : مستعملان .
قد : قال الليث : قد مثلُ قَط بمعنى حسب ، تقول : قَدِي وقَدْني .
قال النابغة :
إلى حمامَتنَا ونصفهُ فَقَدِ
قال : وقد حَرْفٌ يوجَبُ به الشيءُ كَقولكَ : قَدْ كان كذا أو كذا ، والخيرُ أن تَقُولَ كان كذا وكذا فأُدخل قَدْ توكيداً
لتصديقِ ذلكَ .
قال : وتكون قَدْ في موضعٍ تشبهُ ربما ، وعندها تميلُ قَدْ إلى الشكِّ ، وذلكَ إنْ كانت مع الياءِ والتَّاءِ والنون والألف في الفعل كَقوْلكَ قَدْ يكونُ الذي تقول .
وقال النحويون : الفعلُ الماضي لا يكون حالاً إلاَّ بقدْ مُظْهراً أو مُضْمراً ، وذلك مثلُ قول الله جلَّ وعزَّ : ( أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ ) ( النساء : 90 ) ، ولا تكونُ حصرتْ حالاً إلاَّ بإضمار قَدْ .
وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا ) ( البقرة : 28 ) ، المعنى : وقَدْ كنتم أمواتاً ، ولَوْلاَ إضمارُ قَدْ لم يجزْ مِثلُهُ في الكلامِ ، ألا ترى أنَّ قوله في سورة يوسفَ ( 27 ) : ( وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتْ ( ، أنَّ المعنَى فَقَدْ كذَبَتْ .
قلتُ : وأمَّا الحالُ في المضارع فهوَ سائغٌ دونَ قَدْ ظاهراً وَمضمراً .
الحرانيُّ عن ابن السكيت : الْقَدُّ : جِلْدُ السخلَةِ .
يقال في مثلٍ : ما يجعلُ قَدَّك إلى أديمكَ ، أي : ما يجعلُ الشيءَ الصغير إلى الكبير قال : والقَدُّ أيضاً مصدرُ قَدَدْتُ السير أقُدُّهُ قَدّاً ، والقِدُّ الذي تخصفُ به النّعالُ .
وقال الله : ( ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ ) ( الجن : 11 ) .
قال الفراء يقول حكايةً عن الجنّ : كُنّا فرقاً مُخْتلفةً أهْواؤنَا .
وقال الزجاجُ قوله : ( رَشَداً وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ قِدَداً ) ( الجن : 11 ) ، قال : قِدَداً : مُتَفرِّقينَ ، أي : كنا جماعاتٍ متفرقين مسلمين وغير مسلمينَ .
قال : وقوله : ( رَهَقاً وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَائِكَ تَحَرَّوْاْ رَشَداً ) ( الجن : 14 ) ، هذا تفسيرُ قولهمْ ) ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ ) ( الجن : 11 ) .
وقال غيره : قِدَدٌ جَمعُ قِدَّة مثلُ قطعةٍ وقطع .
وقال الليث : القَدُّ قطْعُ الجِلْدِ وشقُّ الثوبِ ونحو ذلك ، وتقولُ فلانٌ حسنُ القدِّ في قَدْرِ خَلْقِه ، وشيءٌ حسنُ القدِّ أي حَسنُ التَّقطيعِ .
قال : والقِدُّ سيرٌ يُقَدُّ من جلدٍ غير مدبوغ ، والقِدَّةُ القطعةُ من الشيء ، وصارَ القومُ قِدَداً : تَفرَّقتْ أهواؤُهم ، والتَّقدِيدُ فعلُ القَدِيدُ ، وضَرَبه بالسيفِ فَقدَّهُ بِنِصْفَيْن ، والقَيْدُودُ : النَّاقةُ الطَّوِيلَةُ الظهرِ ، يقالُ : اشْتِقاقهُ منَ القودِ مثلُ الكينونةِ منْ الكون كأنها في ميزان فَيعولٍ وهيَ في اللَّفظ مثلُ فَعْلولٍ وإحدى الدّالين من القيدودِ زائدةٌ .
قال : وقال بعض أصحاب التصريف : إنما أرادَ تَثْقيل فَيعُولٍ بمنزلة حَيدٍ وَحَيدُودٍ .
وقال آخرون : بل ترك على لفظ كونونةٍ ، فلما قَبُحَ دُخولُ الواوينِ والضماتِ حوَّلوا
الواو الأولى ياءً ليُشَبِّهوها بِفَيعُولٍ ولأنه ليسَ في كلامِ العربِ بناءٌ عَلَى فُوْعُول حتى إنهمْ قالوا في إعرابِ نُورُوز نَيرُوزَ فِراراً من الواو .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : القُدَادُ : وجعٌ في البطنِ ، ويدعو الرجلُ على صاحبه فيقولُ له حَبَناً وقداداً ، والحبنُ : مصدرُ الأحْبنِ ، وهو الذي به السِّقْيُ .
وقال ابن شميل : ناقةٌ مُتَقِدّدَةٌ إذا كانت بين السمنِ والهزالِ وهي التي كانَتْ سَمِينةً فَخفَّتْ أو كانتْ مهزُولَةً فابتدأَتْ في السمنِ .
يقال : كانت مَهْزُولة فَتقدِّدَتْ أي : هُزِلت بعضَ الهزال .
وروي عن الأوزاعيّ أنه قال : لا يقسمُ من الغَنيمةِ للعبدِ ولا لِلأجيرِ ولا للقديديِّينَ والْقَدِيديونَ هم تُبَّاعُ العسكرِ معروفٌ في كلام أهل الشام .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَقْدِيُّ بتخفيف الدّال ضربٌ من الشّرابِ .
قال شمر : سمعته من أبي عبيدٍ بتخفيف الدال والذي عندي أنّهُ بتشديد الدّالِ .
وقال عمرو بن معدي كرب :
وهم تركُوا ابن كبشةَ مسلحبّاً
وهم شَغلوهُ عن شربِ الْمَقَدِّ
قال شمر : وسمعت رجاء بن سلمةَ يقول : الْمَقَدِّيُّ : طِلاءٌ منصفٌ مُشَبَّهٌ بما قُدّ بِنِصفين .
وفي الحديث : ( لَقابُ قَوْسِ أحدكمْ وموضعُ قِدِّهِ منَ الْجَنةِ خيرٌ له من الدُّنيا وما فيها ) أراد بالقِدِّ السّوْط المتخذَ من الجلد الذي لم يدبغ .
وقال يزيد بن الصعق لبني أسدٍ :
فَرغتُم لتمرين السِّياط وكنتمُ
يصبُّ عليكم بالقنا كل مربعِ
فأجابه بعض بني أسد :
أعِبتُم علينا أن نُمرِّن قِدَّنا
ومن لا يُمَرِّن قِدَّه يتقطَّع
نُجنِّبها الجارَ الكريم ونَمْتَري
بها الخيلَ في أطراف سربٍ مُمنَّعِ
وأما قول جرير :
إن الفرزدقَ يا مقدادُ زائرُكم
يا ويلَ قَدَ على من تُغلق الدّارُ
قالوا : أرادَ بقوله يا ويل قَدَ : يا ويل مقدادٍ ، فاقتصر على بعض حروفهِ كما قال الحُطيئة :
مِن صُنْعِ سَلاَّمِ
وإنما أراد سُليمان .
وقال أبو سعيد في قول الأعشى :
إلاَّ كخارِجة المُكلِّف نفسهُ
أراد : كخَيْرَجان ملكِ فارس فسماه خارِجة .
أبو عبيد : المَقدُّ : المكان المستوي ، ومثله القرقُ .
دق : قال الليث : الدّقُّ مصدر قولك دَقَقْتُ الدَّواء أدُقُّهُ دقّاً ، وهو الرَّضُّ ، والدَّقاقُ فُتاتُ كل شيءٍ دُقَّ .
قال : والمُدُقُّ حجرٌ يُدَقَّ به الطِّيب ضم الميم لأنه جُعل اسماً ، وكذلك الْمُنْخُلُ ، فإذا جُعل نعتاً رُدَّ إلى مِفعلٍ كقول رؤبة :
يرمي الجلامِيدَ بِجُلمودٍ مِدَقّ
قلت : مُدُقٌّ ومُسْعُطٌ ومُنْخُلٌ ، ومُدْهُنٌ ومُكْحُلَةٌ جاءت نوادر بضم الميم ، وسائرُ كلامِ العرب جاءَ على مِفعلٍ ومِفعلةٍ فيما يعتملُ به نحو مِخْرَزٍ ومِقْطَعٍ ومِسَلَّةٍ .
وقال الليث : الدِّقُّ كلُّ شيءٍ دَق وصغُر .
يقال : ما رَزَأتُهُ دِقّاً ولا جِلا ، والدِّقَّةُ مصدرُ الدّقيق ، تقول : دقّ الشيءُ يَدِقُّ دِقَّةً وهو على أربعةِ أنحاءٍ في المعنى ، فالدقيق الطحين والرجلُ القليلُ الخيرِ هو الدّقيقُ ، والدّقيقُ الأمرُ الغامِضُ ، والدّقيقُ الشيءُ الذي لا غلظ له ، والدُّقَّة الملح المدقوقُ حتى إنهم يقولون ما لفلانٍ دُقّةٌ وإن فلانةَ لقليلة الدُّقّة إذا لم تكن مليحةً ، والدُّقَّةُ والدُّقَقُ ما تسهكهُ الريح من الأرض ، وأنشد :
بساهِكات دُقَقٍ وجَلْجَال
وقال غيره : الدُّقَّةُ دقاقُ التراب .
وقال رؤبة :
في قطعِ الآلِ وهَبْواتِ الدُّقَق
وسمعتُ العرب تقول للحشْوِ من الإبل الدُّقَّةَ ، وأهلُ مكة يُسَمُّون تَوابلَ القِدْرِ مجموعةَ الدُّقَّة ، والمُدَاقَّةُ فِعْلٌ بين اثنين .
يقال : إنّه لَيُداقُّهُ الحسابَ ، والدَّقْدَقَةُ حكايةُ أصْوَات حوافر الدَّوابّ في سُرعة تَرَدُّدها .
والعربُ تقول : ما لِفُلانٍ دقيقةٌ ولا جَليلةٌ ، أي ما له شاءٌ ولا إِبلٌ .
ويقال : أتَيْتُهُ فما أجَلَّ ولا أدقَّ ، أي : ما أعطَى شاةً ولا بعيراً .
وقال ذو الرُّمَّة يَهجو قوماً :
إذا اصْطَكَّتِ الحربُ امْرَأَ القيس أخبَرُوا
عَضارِيطَ إذْ كانوا رِعاءَ الدَّقائق
أراد أنهم رِعاءُ الشّاءِ والبَهْمِ .
وقال الْمُفَضَّلُ : الدَّقْدَاقُ صغارُ الأنقَاءِ المتراكِمة .
ثعلبٌ ، عن ابن الأعرابي : الدَّقَقَةُ : المُظْهِرُونَ أَقذَالَ المسلمين أي : عيوبهم واحدُها قَذَلٌ ، قال : ودَقَّ الشيءَ يدُقُّه إذا أظهَرَه .
ومنه قول زُهَير :
ودقُّوا بينهم عِطْرَ مَنْشِمِ
أي : أظهَروا العيوبَ والعَدَاواتِ ، ويقال في التهدُّدِ لأَدقَّنّ شُقُورَكَ أي : لأظْهرنّ أمورَكَ .

باب القاف والدال
قد
قرمد : قال الليث : القَرمَد : كلُّ شيء يُطلَى به للزِّينة نحو الجِصّ . حتَّى يقال : ثوب مُقرمَد بالزَّعفران والطِّيب ، أي : مَطْليّ . قال : والقرميد اسم الإردبِّة .
وقال الأصمعيّ في قوله :
يَنْفي القراميدَ عنها الأعصَمُ الوَعِلُ
قال : القَراميد في كلام أهل الشام آجُرّ الحمّامات . وقيل : هي بالرومية قِرْمِيدَى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لطوابيق الدار : القَراميد ، واحدها قِرْمِيد .
وقال شمر : قال أبو عمرٍ و وابنُ الأعرابيّ : القَرمَد : الصُّخور .
وقال العَدَبَّس الكِنانيّ : القَرْمَدَ : حجارةٌ لها نَخارِيبُ ، وهي خُرُوق ، يُوقَد عليها حتّى إذا نَضِجَتْ قُرْمِدَتْ بها الحِياض . وقال النابغة يصف الرَّكَب :
رابِي المَجَسّةِ بالعَبير مُقَرْمَدِ
وقال بعضهم : المقرمَد : المطليّ بالزَّعفران . وقيل : المقرمَد : المُضَيَّق . وقيل : المقرمَد : المُشْرِف .
وقال يعقوب في قول الطرماح :
حرَجاً كمِجدل هاجريّ لزَّه
تذواب طبخ أطيمة لا تخمدُ
قُدِرت على مُثُلٍ فهنّ توائم
شَتّى يلائم بينهنّ القَرمدُ
وقال : القَرمد : خزف يطبخ . والحرَج : الطويلة . والأطيمة : الأَتون ، وأراد تذواب طبخ الآخر .
( قردم ) : وقال شمر : فيما قرأتُ بخطّه : القَرْدُمانيّة ، قال بعضهم : سِلاحٌ كانت الأكاسرة تدّخِرُها في خزائنها ، يسمُّونه كَرْدماند ، أي : عُمل وبقي .
قلت : وهذا حكاه أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ . وقال ابن الأعرابيّ : أراه فارسية . وأنشدَ بيت لبيد :
فَحْمةً ذَفْراءَ تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
ويقال : القُردُمانية : الدُّروع الغليظة مِثل الثوب الكُردُوانيّ . ويقال : هو المِغفَر .
وقال بعضهم : إذا كان للبيضة مِغْفَر فهي قُردُمانيّة .
( درقل ) : أبو عبيد عن أبي عمرو قال : الدِّرَقْلُ : ثيابٌ .
قال شمِر : لم أسمَع الدِّرَقْل إلاّ هنا .
وقال أبو تراب : سمعتُ الغَنَويّ يقول : دَرْقَلَ القومُ دَرقلةً ودرقَعُوا دَرْقعةً ، إذا مَرُّوا مَرّاً سريعاً .
( دردق ) : وقال الليث : الدَّرْدَق : والجمِيعُ الدَّرادِق : صغارُ الإبل والناسِ . قال الأعشى :
يَهَب الجِلَّةَ الجراجرَ كالبُ
ستانِ تَحْنو لِدَرْدَقٍ أطفالِ
وقال الليث : الدَّرْداق : دَكٌّ صغير . وأنشد غيره للأعشى :
وتَعادَى عنه النَّهارَ تُواري
هِ عِراضُ الرِّمال والدَّرْدَاقُ
قلت أنا : الدَّرْدَاق : حِبال صغارٌ مِن حِبال الرملِ العظيمة .
( دلقم ) : أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : الدِّلْقِم : الناقة التي قد تَكسَّر فُوها وسال مرْغُها .
( دملق ) : أبو عمرو : المُدَمْلَق : الأملس الصُلْب . يقال : دَمْلَقَه ودمْلَكَه : إذا مَلَّسَه وسَوَّاه .
وقال الليث : يقال : حَجَر دُمَلِقٌّ دُمالِق مُدَمْلَق دُمْلوق ، وهو الشَّديد الاستدارة . وأنشد :
وعَضَّ بالناسِ زَمَانٌ عارِقٌ
يَرفَضُّ منه الحَجَر الدُّمالِق
شمِر عن أبي خيرة : الدُّمْلُوق : الحجَر الأملَسَ مِلءُ الكَفِّ .
وقال ابن شميل : الواحد دُماليق ، وجمعه دَمالِيق . قال : ورجل دُمالق الرأس : محلُوقَة .
( قندل ) : ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : قَنْدَل الرجل : ضَخُم رأسُه . وصَنْدَل البعيرُ : ضَخُم رأسه .
قال : والقَنْدَويل : الطَّويل القَفا .
وقال أبو زيد : إنَّ فلاناً لقَنْدَل الرأس ، وصندل الرأس وهو العظيم الرأس .
وقال الليث : القَنْدَل : الضخم الرأس من الإبل ، وكذلك هو مِن الدوابّ .
الأصمعي : مَرَّ الرجل مُسَنْدِلاً ومَقُنْدِلاً ، وذلك استرخاءٌ في المشي .
( بندق فندق ) : وقال الليث : البُنْدُق : الواحدة بُندقة وهو الذي يُرمَى به . قال : والفُندق : حَمل شجرة مدحرج كالبُندق يُكسَر عن لبَ كالفُسْتُق . قال : والفُندق أيضاً بلغة أهل الشام خانٌ من هذه الخانات التي يَنزلها الناس ممّا يكون في
الطُّرْق والمدائن .
سلمة عن الفراء : سمعتُ أعرابيّاً من قُضاعة يقول : فُنْتُق للفُنْدُق ، وهو الخان .
وقال الليث : الفُنْداق هو صحيفة الحساب .
قلت : أحسبه معرباً .
( درمق ) : والدَرْمَقُ : لغة في الدَرْمَك ، وهو الدقيق المحوَّر . وذكر عن خالد بن صَفوان أنَّه وصف الدرهم فقال : يُطعِم الدَّرْمَق ، ويكسر النَّرْمَق ، أراد بالنَّرْمَق اللِّين ، وهو بالفارسية نَرْم .
( قندد ) : وقال أبو عمرو : القِنْديد : الخمرُ .
وقال الليث : هو الوَرْسُ الجيِّد . وأنشد :
كأنَّها في سَيَاعِ الدَّنِّ قِنْدِيدُ
( قفند ) : قال : والقَفَنَّد : الشديد الرأس .
( قردن ) : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : خُذْ بقَرْدَنِه وبكَرْدَنه وبكَرْدِه ، أي : بقفاه .
( نقرد ) : وقال الليث : النِّقْرِد : الكَرَوْيا .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابي : التِّقْدة : الكُزبرة . والنِّقدة : الكرويا .
قلت : وهذا صحيح . وأما النِّقْرِد فلا أعرفه في كلام العرب وقد ذكره الدِّينَوريَّ .
( فرقد ) : الفرقدان : نَجمان في السماء لا يَغْرُبان ، ولكنَّهما يطوفان بالجَدْي ، وربما قالت العرب لهما الفَرْقَد .
قال لبيد :
حالَفَ الفَرْقَدُ شركاً في الهُدَى
خُلَّةً باقيةً دونَ الخُلَل
أبو عبيد : الفَرْقَد : ولد البقرة . وقال ابن الأعرابي : هو الفُرْقُود . وأنشد :
وليلةٍ خامِدَةٍ خُموداً
طَخْياء تُعْشِي الجَدْيَ والفُرْقُودا
( قرمد ) : وقال شمر : قال الأخفش : القَرامِيد : أولاد الوُعُول ، واحدها قُرْمُود .
( فقدد ) : عمرو عن أبيه : الفُقْدُ : نَبيذ الكَشُوث .
( قندد ) : والقِنْدِ : حالُ الرجل . والقِنديد : الخمر .
قال : والقِنْدَأْو : السيِّىءَ الخُلُق والغِذاء . وقال أبو تراب : قال أبو زيد : القِنْدَأْو : القصير من الرجال ، وهم قِنْدَأْوُون . والسِّنْدأْوُ : الفَسِيح من الإبل في مَشيه ، والجمعَ السِنْدَأْوُون .

##### Türkçe

باب **القاف** و**الدال**
**قد** ، **دق** : kullanımdadırlar.
**قد** : **الليث** dedi: **قد**; **قَط** gibidir, “yeter / kâfi” mânâsında; dersin ki: **قَدِي** ve **قَدْني**.
**النابغة** dedi:
إلى حمامَتنَا ونصفهُ فَقَدِ
Dedi: Ve **قد** bir harftir; onunla şey vacip kılınır; senin sözün gibi: **قَدْ** كان كذا أو كذا. Ve hayırlı olan, “كان كذا وكذا” demendir; sonra **قَدْ**’i, onu tasdik etmek için te’kîd olarak sokarsın.
Dedi: Ve **قَدْ**, bir yerde **ربما**’ya benzer bir mevzide olur; onun yanında **قَدْ** şüpheye meyleder; bu da, fiilde **الياءِ** ve **التَّاءِ** ve **النون** ve **الألف** ile beraber olduğu vakittir; senin sözün gibi: **قَدْ** يكونُ الذي تقول.
Nahivciler dedi: Mâzî fiil, hâl olmaz; ancak **قدْ** ile, açıkça yahut gizlice; bu da, Allah’ın (azze ve celle) sözü gibi: ( أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ ) ( النساء : 90 ); ve **حصرتْ** hâl olmaz; ancak **قَدْ**’in gizlenmesiyle.
**الفرَّاء**, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında dedi: ( كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا ) ( البقرة : 28 ); mânâ: “ve **قَدْ** كنتم أمواتاً”dır; ve **قَدْ**’in gizlenmesi olmasaydı, onun gibisi sözde câiz olmazdı; görmez misin ki, Yusuf sûresindeki (27) sözü: ( وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِن دُبُرٍ فَكَذَبَتْ ) ; mânâsı: “فَ**قَدْ** كذَبَتْ”tir.
Dedim: Ama muzâride hâl ise, **قَدْ** açık ve gizli olmaksızın câizdir.
**الحرانيُّ**’nin **ابن السكيت**’ten rivayeti: **الْقَدُّ**: oğlağın derisi.
Bir meselde denir: ما يجعلُ **قَدَّك** إلى أديمكَ; yani: küçük şeyi büyüğe ne kılar. Dedi: Ve **القَدُّ** ayrıca, “**قَدَدْتُ** السير أقُدُّهُ **قَدّاً**” sözündeki masdardır; ve **القِدُّ**, onunla nalınlar yamalanan kayıştır.
Allah dedi: ( ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ ) ( الجن : 11 ).
**الفراء** dedi: Cinlerden hikâye olarak der: “Biz, heveslerimiz muhtelif, farklı fırkalardık.”
**الزجاج** dedi: Onun sözü: ( رَشَداً وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ قِدَداً ) ( الجن : 11 ); dedi: **قِدَداً**: dağınık olanlar; yani: biz, dağınık cemaatler idik; Müslümanlar ve Müslüman olmayanlar.
Dedi: Ve onun sözü: ( رَهَقاً وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَائِكَ تَحَرَّوْاْ رَشَداً ) ( الجن : 14 ); bu, onların ( ذَلِكَ كُنَّا طَرَآئِقَ ) ( الجن : 11 ) sözünün tefsiridir.
Başkası dedi: **قِدَدٌ**, **قِدَّة**’nin cem’idir; **قطعةٍ** ve **قطع** gibi.
**الليث** dedi: **القَدُّ**, deriyi kesmek ve elbiseyi yarmak ve bunun benzeridir; ve dersin: falan, yaratılışının ölçüsünde **حسنُ القدِّ**’dir; ve “şey **حسنُ القدِّ**” yani: kesimi güzel.
Dedi: Ve **القِدُّ**, tabaklanmamış deriden kesilen kayıştır; ve **القِدَّةُ**, şeyden parçadır; ve kavim **قِدَداً** oldu: hevesleri ayrıldı; ve **التَّقدِيدُ**, **القَدِيدُ**’in fiilidir; ve onu kılıçla vurdu da onu iki yarıya **فَقدَّهُ**; ve **القَيْدُودُ**: sırtı uzun dişi devedir; denir: onun اشتقاق’ı, **القود**’dan, **الكينونة**’nin **الكون**’dan oluşu gibidir; sanki o, **فَيعولٍ** veznindedir; ve lafızda **فَعْلولٍ** gibidir; ve **القيدود**’daki iki **الدّال**’den biri ziyadedir.
Dedi: Ve tasrif ashabından bazıları dedi: Ancak, **فَيعُولٍ**’ü ağırlaştırmayı murad etti; **حَيدٍ** ve **حَيدُودٍ** menzilesinde.
Diğerleri dedi: Bilakis, onu **كونونةٍ** lafzı üzere bıraktı; sonra iki **الواوينِ**’in ve zamme’lerin girişi çirkin olunca, ilk **الواو**’yu **ياءً**’ya çevirdiler; onu **فَيعُولٍ**’e benzetmek için ve çünkü Arapların كلام’ında **فُوْعُول** üzere bir bina yoktur; hatta onlar, **نُورُوز**’un i‘râbında **نَيرُوزَ** dediler; **الواو**’dan kaçış olarak.
**أبو عبيد**’in **الأصمعيّ**’den rivayeti: **القُدَادُ**: karında ağrı; ve adam, arkadaşına beddua eder de ona “حَبَناً وقداداً” der; ve **الحبنُ**: **الأحْبنِ**’in masdarıdır; o da, kendisinde **السِّقْيُ** olan kimsedir.
**ابن شميل** dedi: **مُتَقِدّدَةٌ** dişi deve; semizlik ile zayıflık arasında olduğu vakit; o, semiz idi de hafifledi, yahut zayıf idi de semizliğe başladı.
Denir: zayıf idi de **فَتقدِّدَتْ**; yani: zayıflığın bir kısmı kadar zayıfladı.
**الأوزاعيّ**’den rivayet olundu ki dedi: Ganimetten, köleye de, ücretliye de, **القديديِّينَ**’e de paylaştırılmaz; ve **الْقَدِيديونَ**, ordunun tâbileri/satıcılarıdır; Şam ehlinin كلام’ında mâruftur.
**أبو عبيد**’in **أبي عمرو**’dan rivayeti: **المَقْدِيُّ**, **الدّال**’ın hafifletilmesiyle, içkiden bir türdür.
**شمر** dedi: Onu **أبي عبيدٍ**’den **الدال**’ın hafifletilmesiyle işittim; ve benim yanımdaki, onun **الدّالِ**’ın şeddelenmesiyle olduğudur.
**عمرو بن معدي كرب** dedi:
وهم تركُوا ابن كبشةَ مسلحبّاً
وهم شَغلوهُ عن شربِ **الْمَقَدِّ**
**شمر** dedi: Ve **رجاء بن سلمةَ**’nin şöyle dediğini işittim: **الْمَقَدِّيُّ**: yarım bir **طِلاءٌ**; iki yarıya kesilmiş şeye benzetilmiş.
Hadiste: ( لَقابُ قَوْسِ أحدكمْ وموضعُ **قِدِّهِ** منَ الْجَنةِ خيرٌ له من الدُّنيا وما فيها ) ; **القِدِّ** ile, tabaklanmamış deriden yapılmış kamçıyı murad etti.
**يزيد بن الصعق**’ın **بني أسدٍ**’e dediği:
فَرغتُم لتمرين السِّياط وكنتمُ
يصبُّ عليكم بالقنا كل مربعِ
Buna, **بعض بني أسد** cevap verdi:
أعِبتُم علينا أن نُمرِّن **قِدَّنا**
ومن لا يُمَرِّن **قِدَّه** يتقطَّع
نُجنِّبها الجارَ الكريم ونَمْتَري
بها الخيلَ في أطراف سربٍ مُمنَّعِ
Ve **جرير**’in sözüne gelince:
إن الفرزدقَ يا مقدادُ زائرُكم
يا ويلَ قَدَ على من تُغلق الدّارُ
Dediler: “يا ويل **قَدَ**” sözüyle, “ya ويل **مقدادٍ**”ı murad etti; onun harflerinin bir kısmıyla yetindi; **الحُطيئة**’nin dediği gibi:
مِن صُنْعِ سَلاَّمِ
Halbuki **سُليمان**’ı murad etti.
**أبو سعيد**, **الأعشى**’nın sözü hakkında dedi:
إلاَّ كخارِجة المُكلِّف نفسهُ
Murad etti: Fars meliki **خَيْرَجان** gibi; onu **خارِجة** diye isimlendirdi.
**أبو عبيد**: **المَقدُّ**: düz yer; ve onun misli **القرقُ**.
**دق** : **الليث** dedi: **الدّقُّ**, “**دَقَقْتُ** الدَّواء أدُقُّهُ **دقّاً**” sözünün masdarıdır; o, ezmedir; ve **الدَّقاقُ**, dövülmüş her şeyin kırıntısıdır.
Dedi: Ve **المُدُقُّ**, onunla güzel koku dövülen taştır; **الميم**’in zammı, çünkü isim kılındı; ve كذلك **الْمُنْخُلُ**; eğer sıfat kılınırsa, **مِفعلٍ**’e döndürülür; **رؤبة**’nin sözü gibi:
يرمي الجلامِيدَ بِجُلمودٍ مِدَقّ
Dedim: **مُدُقٌّ** ve **مُسْعُطٌ** ve **مُنْخُلٌ**, ve **مُدْهُنٌ** ve **مُكْحُلَةٌ**, **الميم**’in zammıyla nevâdir olarak geldi; Arapların كلام’ının geri kalanı, onunla iş yapılan şeylerde **مِفعلٍ** ve **مِفعلةٍ** üzere geldi; **مِخْرَزٍ** ve **مِقْطَعٍ** ve **مِسَلَّةٍ** gibi.
**الليث** dedi: **الدِّقُّ**, ince olan ve küçük olan her şeydir.
Denir: ما رَزَأتُهُ **دِقّاً** ولا **جِلا**; ve **الدِّقَّةُ**, **الدّقيق**’in masdarıdır; dersin: **دقّ** الشيءُ يَدِقُّ **دِقَّةً**; ve o, mânâda dört nev‘ üzeredir: **الدقيق** un’dur; ve hayrı az olan adam **الدّقيق**’tir; ve **الدّقيق** gizli/kapalı iştir; ve **الدّقيق** kalınlığı olmayan şeydir; ve **الدُّقَّة** dövülmüş tuzdur; hatta onlar derler: falanın **دُقّةٌ**’si yoktur; ve filanca kadın **لقليلة الدُّقّة**’dir, eğer güzel değilse; ve **الدُّقَّةُ** ve **الدُّقَقُ**, rüzgârın yerden süpürüp götürdüğü şeydir; ve şu beyit okundu:
بساهِكات **دُقَقٍ** وجَلْجَال
Başkası dedi: **الدُّقَّةُ**, toprağın kırıntısıdır.
**رؤبة** dedi:
في قطعِ الآلِ وهَبْواتِ **الدُّقَق**
Arapların, develerden iç yağ/dolguya **الدُّقَّةَ** dediklerini işittim; ve Mekke ehli, tencerenin baharatlarını toplanmış hâlde **الدُّقَّة** diye isimlendirir; ve **المُدَاقَّةُ**, iki kişi arasındaki fiildir.
Denir: O, hesabı ona mutlaka **لَيُداقُّهُ**; ve **الدَّقْدَقَةُ**, binek hayvanlarının toynak seslerinin, hızlı gidip gelmelerindeki taklididir.
Ve Araplar der: falanın ne **دقيقةٌ**’si vardır ne **جَليلةٌ**’si; yani: onun ne koyunu vardır ne devesi.
Ve denir: Ona geldim de ne **أجَلَّ** etti ne **أدقَّ**; yani: ne koyun verdi ne deve.
**ذو الرُّمَّة** bir kavmi hicvederek dedi:
إذا اصْطَكَّتِ الحربُ امْرَأَ القيس أخبَرُوا
عَضارِيطَ إذْ كانوا رِعاءَ الدَّقائق
Murad etti: onlar koyunun ve kuzu/oğlağın çobanlarıdır.
**الْمُفَضَّلُ** dedi: **الدَّقْدَاقُ**, üst üste yığılmış kum tepelerinin küçükleridir.
**ثعلبٌ**, **ابن الأعرابي**’den: **الدَّقَقَةُ**: Müslümanların **أَقذَالَ**’ını, yani ayıplarını ortaya çıkaranlardır; onun teki **قَذَلٌ**’dir. Dedi: Ve **دَقَّ** الشيءَ **يدُقُّه**; onu ortaya çıkardığı vakit.
Ve ondan, **زُهَير**’in sözü:
ودقُّوا بينهم عِطْرَ مَنْشِمِ
Yani: ayıpları ve düşmanlıkları ortaya çıkardılar; ve tehditte denir: لأَدقَّنّ شُقُورَكَ; yani: senin işlerini mutlaka ortaya çıkaracağım.

باب **القاف** ve **الدال**
**قد**
**قرمد** : Leys dedi: **القَرمَد**: süs için onunla sıvanan her şey; **الجِصّ** gibi. Hatta denir ki: **ثوب مُقرمَد بالزَّعفران والطِّيب**; yani: sıvanmış. Dedi: **القرميد** **الإردبِّة**’nin adıdır.
Ve Asmaî şu sözü hakkında dedi:
يَنْفي القراميدَ عنها الأعصَمُ الوَعِلُ
Dedi: Şam ehlinin كلام’ında **القَراميد** hamamların tuğlasıdır. Ve denildi: o Rumca ile **قِرْمِيدَى**’dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Evin tabakalarına **القَراميد** denir; onun teki **قِرْمِيد**’dir.
Ve Şemmer dedi: Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَرمَد**: kayalardır.
Ve el-‘Adebbeş el-Kinânî dedi: **القَرْمَدَ**: olukları olan taşlardır; onlar deliklerdir; üzerinde ateş yakılır; nihayet piştiğinde, onunla havuzlar kiremitlenir. Ve Nâbiga, binekleri vasfederek dedi:
رابِي المَجَسّةِ بالعَبير مُقَرْمَدِ
Ve bazısı dedi: **المقرمَد**: safranla sıvanmış. Ve denildi: **المقرمَد**: daraltılmış. Ve denildi: **المقرمَد**: yüksekçe/üstte olan.
Ve Ya‘kūb, Tırmâh’ın sözü hakkında:
حرَجاً كمِجدل هاجريّ لزَّه
تذواب طبخ أطيمة لا تخمدُ
قُدِرت على مُثُلٍ فهنّ توائم
شَتّى يلائم بينهنّ القَرمدُ
Dedi: **القَرمد**: pişirilen çömlektir. Ve **الحرَج**: uzun (olan)dır. Ve **الأطيمة**: fırındır; ve “ötekinin pişirmesi erir”i kastetti.

( **قردم** ) : Ve Şemmer dedi: kendi hattıyla okuduğumda: **القَرْدُمانيّة**; bazısı dedi: Kisrâların hazinelerinde sakladıkları bir silahtır; ona **كَرْدماند** derler; yani: yapıldı ve kaldı.
Dedim: Bunu Ebû Ubeyd, Asmaî’den nakletti. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Onu Farsça görüyorum. Ve Lebîd’in bir beytini okudu:
فَحْمةً ذَفْراءَ تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
Ve denir: **القُردُمانية**: **الثوب الكُردُوانيّ** gibi kalın zırhlardır. Ve denir: o **المِغفَر**’dir.
Ve bazısı dedi: Eğer miğferin (başlığın) için **مِغْفَر** varsa o **قُردُمانيّة**’dir.

( **درقل** ) : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **الدِّرَقْلُ**: elbiselerdir.
Şemmer dedi: **الدِّرَقْل**’ü ancak burada işittim.
Ve Ebû Turâb dedi: Ganavî’nin şöyle dediğini işittim: **دَرْقَلَ** قوم **دَرقلةً** ve **درقَعُوا دَرْقعةً**; hızlı bir geçişle geçtiklerinde.

( **دردق** ) : Ve Leys dedi: **الدَّرْدَق**; ve hepsi **الدَّرادِق**: develerin ve insanların küçükleridir. A‘şâ dedi:
يَهَب الجِلَّةَ الجراجرَ كالبُ
ستانِ تَحْنو لِدَرْدَقٍ أطفالِ
Ve Leys dedi: **الدَّرْداق**: küçük bir kum tepeciğidir. Ve başkası A‘şâ için okudu:
وتَعادَى عنه النَّهارَ تُواري
هِ عِراضُ الرِّمال والدَّرْدَاقُ
Ben dedim: **الدَّرْدَاق**: büyük kum iplerinden küçük iplerdir.

( **دلقم** ) : Ebû Ubeyd, Asmaî’den dedi: **الدِّلْقِم**: ağzı kırılmış ve salyası akmış olan dişi devedir.

( **دملق** ) : Ebû Amr: **المُدَمْلَق**: pürüzsüz sert (olan)dır. Denir: **دَمْلَقَه** ve **دمْلَكَه**: onu pürüzsüzleştirip düzlediğinde.
Ve Leys dedi: denir: **حَجَر دُمَلِقٌّ دُمالِق مُدَمْلَق دُمْلوق**; o, şiddetli yuvarlaklıktır. Ve okudu:
وعَضَّ بالناسِ زَمَانٌ عارِقٌ
يَرفَضُّ منه الحَجَر الدُّمالِق
Şemmer, Ebû Hayra’dan: **الدُّمْلُوق**: avuç dolusu pürüzsüz taştır.
Ve İbn Şümeyl dedi: teki **دُماليق**; çoğulu **دَمالِيق**. Dedi: ve **رجل دُمالق الرأس**: tıraşlı (kafalı)dır.

( **قندل** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **قَنْدَل** adam: başı iri oldu. Ve **صَنْدَل** deve: başı iri oldu.
Dedi: ve **القَنْدَويل**: ense (kafa arkası) uzun olandır.
Ve Ebû Zeyd dedi: Şüphesiz falan **قَنْدَل الرأس**’tır; ve **صندل الرأس**’tır; o, büyük başlıdır.
Ve Leys dedi: **القَنْدَل**: develerden iri başlı olandır; ve o, binek hayvanlarından da böyledir.
Asmaî: Adam **مُسَنْدِلاً** ve **مَقُنْدِلاً** geçti; bu, yürüyüşte bir gevşekliktir.

( **بندق فندق** ) : Ve Leys dedi: **البُنْدُق**: teki **بُندقة**; o, onunla atılan şeydir. Dedi: ve **الفُندق**: ağaç meyvesidir; **البُندق** gibi yuvarlaktır; **الفُسْتُق** gibi içinden kırılır. Dedi: ve **الفُندق** da Şam ehlinin dilinde, insanların konakladığı bu hanlardan bir handır; yollarda ve şehirlerde olanlardan.
Seleme, Ferrâ’dan: Kudâa’dan bir bedevînin şöyle dediğini işittim: **فُنْتُق** **للفُنْدُق**; o, handır.
Ve Leys dedi: **الفُنْداق** hesap sahifesidir.
Dedim: onu muarreb sayıyorum.

( **درمق** ) : Ve **الدَرْمَقُ**: **الدَرْمَك**’te bir lugattır; o, elenmiş undur. Hâlid b. Safvân’dan zikredildi: dirhemi vasfetti; dedi: **يُطعِم الدَّرْمَق ، ويكسر النَّرْمَق**; **النَّرْمَق** ile yumuşağı kastetti; o Farsçada **نَرْم**’dir.

( **قندد** ) : Ve Ebû Amr dedi: **القِنْديد**: şaraptır.
Ve Leys dedi: o, iyi **الوَرْسُ**’tur. Ve okudu:
كأنَّها في سَيَاعِ الدَّنِّ قِنْدِيدُ

( **قفند** ) : Dedi: ve **القَفَنَّد**: başı sert (olan)dır.

( **قردن** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **خُذْ بقَرْدَنِه وبكَرْدَنه وبكَرْدِه**; yani: ensesinden.

( **نقرد** ) : Ve Leys dedi: **النِّقْرِد**: **الكَرَوْيا**’dır.
Ve Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **التِّقْدة**: **الكُزبرة**’dir. Ve **النِّقدة**: **الكرويا**’dır.
Dedim: bu doğrudur. Ama **النِّقْرِد**’ü Arapların كلام’ında bilmiyorum; Dîneverî onu zikretmişti.

( **فرقد** ) : **الفرقدان**: gökte iki yıldızdır; batmazlar; fakat **الجَدْي** etrafında dönerler; ve belki Araplar onlara **الفَرْقَد** dedi.
Lebîd dedi:
حالَفَ الفَرْقَدُ شركاً في الهُدَى
خُلَّةً باقيةً دونَ الخُلَل
Ebû Ubeyd: **الفَرْقَد**: ineğin yavrusudur. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: o **الفُرْقُود**’dur. Ve okudu:
وليلةٍ خامِدَةٍ خُموداً
طَخْياء تُعْشِي الجَدْيَ والفُرْقُودا

( **قرمد** ) : Ve Şemmer dedi: Ahfeş dedi: **القَرامِيد**: dağ keçilerinin yavrularıdır; onun teki **قُرْمُود**’dur.

( **فقدد** ) : Amr, babasından: **الفُقْدُ**: **الكَشُوث** nebizidir.

( **قندد** ) : Ve **القِنْدِ**: adamın hâlidir. Ve **القِنديد**: şaraptır.
Dedi: ve **القِنْدَأْو**: kötü huylu ve gıdası kötü (olan)dır. Ve Ebû Turâb dedi: Ebû Zeyd dedi: **القِنْدَأْو**: erkeklerden kısa olandır; onlar **قِنْدَأْوُون**’dur. Ve **السِّنْدأْوُ**: yürüyüşünde develerden geniş (adımlı) olandır; çoğulu **السِنْدَأْوُون**’dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف وما بعدها في الثلاثي الذي يقال له المضاعف والمطابق)
(قل)  القاف واللام أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على نَزَارة الشيء، والآخرُ على خلاف الاستقرارِ، وهو الانزعاج.
فالأوَّل قولهم: قلَّ الشَّيءُ يقلُّ قلَّة فهو قليل، والقُلُّ: القِلَّة، وذلك كالذُّل والذِّلّة. وفي الحديثِ في الرِّبا: "إنْ كَثُرَ فإنَّه إلى قُلٍّ". وأمَّا القُلََّة التي جاءت في الحديث([1])، فيقولون: إن القُلَّة ما أقلَّهُ الإنسان من جَرّةٍ أو حُبٍّ، وليس في ذلك عند أهل اللُّغة حدٌّ محدود قال:
فَظَلِلْنا بنَعْمةٍ واتّكأْنا *** وشَرِبْنا الحَلالَ من قُلَلِهْ([2])ويقال: استقلَّ القومُ، إذا مضَوا لمسيرِهم، وذلك من الإقلال أيضاً، كأنهم استخفُّوا السَّير واستقلُّوه. والمعنى في ذلك كلِّه واحد. وقولنا في القُلَّة ما أقلَّه الإنسان فهو من القِلَّة أيضاً، لأنَّه يقلُّ عنده.
وأمّا الأصل الآخَر فقال: تَقَلقلَ الرَّجُل وغيرُه، إذا لم يثبُتْ في مكانٍ. وتقلقَل المِسمارُ: قَلِقَ في موضعه. ومنه فرسٌ قُلقُلٌ: سريع. ومنه قولهم: أخَذَه قِلٌّ من الغضب، وهو شِبه الرِّعْدة.
(قم)  القاف والميم أصلٌ واحد يدلُّ على جَمع الشيء. من ذلك: قَمْقَمَ الله عَصَبه، أي* جَمَعه، والقَمْقام: البحر، لأنَّه مُجتَمَع للماء. والقَمقام: العدد الكثير، ثمَّ يشبَّه به السيِّد الجامع لِلسِّيادة الواسعُ الخير.
ومن ذلك قُمَّ البيتُ، أي كُنِس. والقُمَامة: ما يُكنَس؛ وهو يُجمَع. ويقال من هذا: أقمَّ الفَحلُ الإبلَ، إذا ألقَحَها كلَّها. ومِقَمَّة الشّاة: مِرَمَّتها([3])، وسميِّت بذلك لأنها تقمُّ بها النَّباتَ في فيها. ويقال لأعلى كلِّ شيءٍ: القِمَّة، وذلك لأنَّه مُجتَمعُه الذي به قِوَامُه.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَمقام: صغار القِرْدان.
(قن)  القاف والنون بابٌ لم يُوضَع على قياسٍ، وكلماتُه متباينة. فمن كلماته القِِنُّ، وهو العَبْد الذي مُلِك هو وأبوه. والقُنَّة: أعلَى الجبل. والقُنَان: رِيح الإبِطِ أشَدَّ ما يكون([4]). والقُناقِن: الدليل الهادي، البصيرُ بالماء تحتَ الأرض، والجمع قَنَاقِن([5]).
(قه)  القاف والهاء ليس فيه إلا حكاية القَهْقَهة: الإغراب في الضحك. يقال: قَهٌّ وقهقَهةٌ، وقد يخفَّف. قال:
* فهنَّ في تَهَانُفٍ وفي قَهِ([6]) *
 ويقولون: القَهقهة: قَرَبُ الوِرد([7]).
(قب)  القاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك القُبَّة، وهي معروفة، وسمِّيت لتجمُّعها. والقَبقَب: البطن، لأنَّه مُجتَمع الطَّعام. والقَبُّ في البَكَرة([8]). وأمَّا قولُهم: إنَّ القَبَب: دِقَّة الخَصْرِ فإنما معناه تجمُّعُه حتَّى يُرَى أنّه دقيق. وكذلك الخيلُ القُبّ: هي الضَّوامر، وليس ذلك [إلاَّ] لذهابِ لُحُومِها والصَّلابةِ التي فيها. وأمَّا القابّة فقال ابن السِّكِّيت: القَابّة: القَطْرة من المَطَر. قال: وكان الأصمعيّ يصحِّف ويقول: هي الرَّعد. والذي قاله ابنُ السِّكيت أصحُّ وأقْيَس؛ لأنَّها تَقُبُّ التُّرْبَ أي تجمعه.
ومما شذَّ عن هذا الباب تسميتُهم العام الثالث القُبَاقِب، فيقولون عامٌ، وقابلٌ، وقُبَاقِب([9]).
ومما شذَّ أيضاً قولُهم:   اقتبَّ يدَه، إذا قَطَعها.
(قت)  القاف والتاء فيه كلمتانِ متباينتان، إحداهما القَتُّ، وهو نَمُّ الحديث. وجاء في الأثر: "لا يدخُلُ الجنة قَتَّاتٌ"، وهو النَّمّام. والقَتُّ: نَباتٌ. والقَتُّ والتَّقتِيتُ([10]): تطييبُ الدُّهن بالرَّياحين.
(قث)  القاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على الجمع. يقال: جاء فلانٌ يقُثُّ مالاً ودنيا عريضة.
(قح)  القاف والحاء ليس هو عندنا أصلاً، ولكنهم يقولون: القُحّ: الجافي من الناس والأشياء، حتى يقولون للبطِّيخة التي لم تَنْضَج: إنّها لَقحٌّ.
(قد)  القاف والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْعِ الشيء طولاً، ثم يستعار. يقولون: قَدَدْتُ الشَّيء قدَّاً، إذا قطعتَه طولاً أقُدُّه، ويقولون: هو حسَنُ القَدّ، أي التقطيع، في امتدادِ قامته. والقِدُّ: سيرٌ يقَدُّ من جلدٍ غيرِ مدبوغ. واشتقاق القَدِيد منه. والقِدَّة: الطريقةُ والفِرقة من الناس، إذا كان هوَى كلِّ واحدٍ غيرَ هوى صاحِبِه. ثمَّ يستعيرون هذا فيقولون: اقتدَّ فلانٌ الأمورَ، إذا دَبَّرَها ومَيَّزها. وقَدَّ المسافرُ المَفازةَ. والقَيْدُود: النَّاقة الطَّويلة الظَّهر على الأرض. والقَدُّ: جِلد السَّخلة، الماعزة. ويقولون في المثَل: "ما يَجعَلُ قَدَّك إلى أديمك". ويقولون القُدَاد: وجَعٌ في البطن.
(قذ)  القاف والذال قريبٌ من الذي قبلَه، يدلُّ على قطعٍ وتسويةٍ طولاً وغيرَ طُول. من ذلك القُذَذ: ريش السَّهم، الواحدة قُذَّة. قالوا: والقَذُّ: قطعها. يقال: أُذُنٌ([11]) مقذوذة، كأنّها بُرِيَتْ بَرْيا. قال:
* مَقْذُوذةُ الآذانِ صَدْقاتُ الحَدَقْ([12]) *
وزعم بعضهم أن القُذَاذات: قِطَعُ الذَّهب، والجُذَاذات: قِطَع الفِضّة. وأمَّا السهم الأقَذُّ فهو الذي لا قُذَذَ عليه. والمَقَذُّ: ما بين الأذُنين من خَلْف. وسمِّي لأنَّ شعره يُقَذ قَذَّاً.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: إنّ القِذَّانَ: البَرَاغيث.
(قر)  القاف والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على *برد، والآخر على تمكُّن.
فالأوَّل القُرُّ، وهو البَرْد، ويومٌ قارٌّ وقَرٌّ. قال امرؤ القيس:
إذا ركِبُوا الخيلَ واستلأَمُوا *** تحَرَّقت الأرضُ واليومُ قَرّْ([13])وليلة قَرَّةٌ وقارَّة. وقد قَرَّ يومُنا يَقَرُّ. والقِرَّة: قِرَّة الحُمَّى حين يجد لها فَترةً([14]) وتكسيراً. يقولون: "حِرَّةٌ تحت قِرَّة"، فالحِرّة: العَطَش، والقِرَّة: قِرَّة الحُمَّى. وقولهم: أقَرَّ اللهُ عينَه، زعم قومٌ أنَّه من هذا الباب، وأنّ للسُّرور دَمعةً باردة، وللغمِّ دمعةً حارّة، ولذلك يقال لمن يُدعَى عليه: أسخَنَ الله عينه. والقَرور: الماء البارد يُغتسَل به؛ يقال منه اقْتَرَرْت.
والأصل الآخَر التمكُّن، يقال قَرَّ وَاستقرَّ. والقَرُّ: مركبٌ من مراكب النِّساء. وقال:
* على حَرَجٍ كالقَرِّ تَخفقُ أكفانِي([15]) *
ومن الباب [القَرُّ([16])]: صَبُّ الماءِ في الشَّيء، يقال قَرَرتُ الماء. والقَرُّ: صبُّ الكلامِ في الأُذُن.
ومن الباب: القَرقَر: القاع الأملس. ومنه القُرارة: ما يلتزِق بأسفلِ القِدْر، كأنَّه شيءٌ استقرَّ في القِدْر.
ومن الباب عندنا - وهو قياسٌ صحيح- الإقرار: ضدُّ الجحود، وذلك أنَّه إذا أقَرَّ بحقٍّ فقد أقرَّهُ قرارَهُ. وقال قومٌ في الدُّعاء: أقرّ الله عينه: أي أعطاه حتى تَقِرَّ عينُه فلا تطمَحَ إلى من هو فوقه. ويوم القَرِّ: يومَ يستقرُّ الناسُ بمنىً، وذلك غداةَ يومِ النَّحر.
قلنا: وهذه مقاييسُ صحيحةٌ كما ترى في البابين معاً، فأمَّا أنْ نتعدَّى ونتحمّل الكلامَ كما بلغنا عن بعضهم أنَّه قال: سمِّيت القارورة لاستقرار الماء فيها وغيرِه، فليس هذا من مذهبنا. وقد قلنا إنَّ كلامَ العرب ضربان: منه ما هو قياسٌ، وقد ذكرناه، ومنها ما وُضِع وضعاً، وقد أثبَتنا ذلك كلَّه. والله أعلم.
فأمَّا الأصواتُ فقد تكون قياساً، وأكثرُها حكاياتٌ. فيقولون: قَرقَرت الحمامةُ قَرقرةً وقَرْقَرِيراً.
(قز)  القاف والزاء كلمةٌ واحدة، تدلُّ على قِلَّةِ سُكونٍ إلى الشّيء([17]). من ذلك القزّ، وهو الوَثْب. ومنه التقزُّز، وهو التنطُّس. ورجلٌ قَزٌّ، وهو لا يسكن إلى كلِّ شيء.
(قس)  القاف والسين مُعظَمُ بابه تتبُّع الشَّيء، وقد يشذُّ عنه ما يقاربُه في اللَّفظ.
قال علماؤنا: القَسُّ: تتَبُّع الشَّيء وطلبُه، قالوا: وقولهم إنَّ القَسَّ النَّميمة، هو من هذا لأنه يتتبَّع الكلامَ ثمَّ ينُمُّه([18]). ويقال للدَّليل الهادِي: القَسْقاس، وسمِّي بذلك لعلمه بالطَّريق وحُسْنِ طلَبِه واتِّباعه له. يقال قَسَّ يَقُسّ. وتَقَسَّسْتُ أصواتَ القومِ بالليل، إذا تتبَّعتَها. وقولهم: قَسَسْتُ القومَ: آذيْتُهم بالكلام القبيح، كلامٌ غير ملخَّص، وإنَّما معناه ما ذكرناه من القَسّ أي النَّميمة([19]). ويقولون: قَرَبٌ قَسقاسٌ، وسيرٌ قَسِيس([20]): دائبٌ. وهو ذلك القياس، لأنَّه يقُسُّ الأرضَ ويتتبَّعُها.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: [ليلةٌ] قسقاسة: مُظْلمة، وربَّما قالوا لِلَّيلةِ الباردة: قَسِيَّة([21]). وقُسَاسٌ: بلدٌ تُنسَب إليه السُّيوف القُسَاسيَّة.
وذكر ناسٌ عن الشَّيباني، أنَّ القَسْقَاس: الجُوع. وأنشَدُوا عنه:
أتانَا به القَسقاسُ ليلاً ودُونَه *** جراثيمُ رَمْلٍ بينهنَّ نفانِفُ([22])
وإنْ صحَّ هذا فهو شاذٌّ، وإن كان على القياس فإنما أراد به الشّاعِرُ القَسقاس([23])، وما أدري ما الجُوعُ هاهنا. وأمّا قولهم: دِرهمٌ قَسِيٌّ، أي رديء، فقال قومٌ: هو إعراب قاس([24])، وهي فارسيَّة. والثِّياب القَسِّيَّة يقال إنَّها ثيابٌ يؤتى [بها] من اليَمَن. ويقولون: قَسْقَسْتُ([25]) بالكلب: صحتُ به([26]).
(قش)  القاف والشين كلماتٌ على غير قياس. فالقَشُّ: القشْر([27]). يقال تقشقش الشَّيء، إذا تقشَّر. وكان يقال لسورتي: "قُلْ يا أيُّهَا الكَافِرُونَ" و"قُلْ هُوَ اللهُ أحَدٌ": المقَشْقِشَتان، لأنَّهما يُخرِجان قارئهما مُؤمناً بهما من الكُفر.
ومما ليس من هذا الجِنْس: القِشَّة: القِرْدَة، والصَّبِيَّة الصغيرة. ويقولون: التَّقشقُش: تطلُّب الأكلِ من هاهنا وهنا، وهذا إنْ صحَّ فلعلَّهُ من باب الإبدال* والأصلُ فيه السين، وقد مضى ذكره. ويقال: قَشَّ القَوْمُ: إذا أحْيَوْا بعدَ هُزَال.
(قص)  القاف والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تتبُّع الشَّيء. من ذلك قولهم: اقتصَصْتُ الأثَر، إذا تتبَّعتَه([28]). ومن ذلك اشتقاقُ القِصاص في الجِراح، وذلك أنَّه يُفعَل بهِ مثلُ فِعلهِ بالأوّل، فكأنَّه اقتصَّ أثره. ومن الباب القِصَّة والقَصَص، كلُّ ذلك يُتَتَبَّع فيذكر. وأمَّا الصَّدر فهو القَصُّ، وهو عندنا قياسُ الباب، لأنَّه متساوي العِظام، كأنَّ كلَّ عظم منها يُتْبع للآخَر.
ومن الباب: قَصَصت الشّعر، وذلك أنَّك إذا قَصَصْتَه فقد سوَّيتَ بينَ كلِّ شعرةٍ وأُخْتِها، فصارت الواحدةُ كأنَّها تابعةٌ للأخرى مُسَاويةٌ لها في طريقها. وقُصَاص الشَّعر: نهايةُ مَنْبِته من قُدُمٍ([29])، وقياسُه صحيح. والقُصَّة: النَّاصية.
[و] القَصِيصية من الإبل: البعير يقُصُّ أثَرَ الرِّكاب. وقولهم: ضربَ فلانٌ فلاناً فأقَصَّه، أي أدناه من الموت. وهذا معناه أنَّه يقُصُّ أثَرَ المنيَّة. وأقصَّ فلاناً السُّلطانُ [من فلان([30])]، إذا قتله قَوَدا.
وأمَّا قولُهم: أقَصَّت الشّاةُ: استبانَ حَمْلُها، فليس من ذلك. وكذلك القَصْقاص، يقولون: إنَّه الأسد، والقُصقُصَة: الرَّجل القصير، والقَصِيص: نبتٌ. كلُّ هذه شاذَّة عن القياس المذكور([31]).
(قض)  القاف والضاد أصول ثلاثة: أحدُها هُوِيُّ الشَّيء، والآخَر خُشونةٌ في الشَّيء، والآخِر ثَقْبٌ في الشَّيء.
فالأوّل قولُهم: انقَضَّ الحائطُ: وقع، ومنه انقضاضُ الطّائر: هُوِيُّه في طَيَرانه.
والثاني قولهم: دِرع قَضّاءُ: خشِنة المَسِّ لم تنسَحِقْ بعدُ. وأصلُه القِضّة، وهي أرضٌ منخفضةٌ ترابُها رملٌ، وإلى جانبها مَتْن. والقَضَضُ: كِسَرُ الحِجارة. ومنه القَضْقَضة: كَسْرُ العِظام. يقال أسدٌ قضقاضٌ. والقَضُّ([32]): ترابٌ يعلو الفِراش. يقال أقضَّ عليه مضجَعُه، قال أبو ذُؤيب:
أم ما لِجسمِكَ لا يلائمُ مَضجعاً *** إلا أَقَضَّ عليكَ ذاك المضجع([33])ويقال لحمٌ قَضٌّ، إذا تَرِبَ عند الشَّيِّ. ومن الباب عندي قولُهم: جاؤوا بقَضِّهم وقضيضهم([34])، أي بالجماعة الكثيرة الخشِنة، قال أوس:
وجاءت جِحاشٌ قَضَّها بقَضِيضها *** كأكثَرِ ما كانوا عديداً وأوكَعُوا([35])والأصل الثالث قولهم: قَضَضت اللُّؤلؤةَ أقُضُّها قَضَّاً، إذا ثقَبْتَها. ومنه اقتِضاض البِكْر. قاله الشّيباني.
(قط)  القاف والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْع الشّيء بسُرعةٍ عَرْضاً. يقال: قَطَطت الشّيءَ أَقُطُّه قَطَّاً. والقَطَّاط: الخَرّاط الذي يَعمل الحُقَق، كأنه يقْطَعها. قال:
* مِثْلَ تقطِيط الحُقَق([36]) *
والقِطْقِط: الرَّذَاذ من المطر، لأنّه من قِلّتهِ كأنّه متقطِّع. ومن الباب الشعَْر القَطَط([37])، وهو الذي ينْزَوي، خلافُ السَّبْط، كأنَّه قُطّ قَطَّاً. يقال: قَطِطَ شَعْرُه، وهو من الكلمات النَّادرة في إظهار تضعيفها.
وأمَّا القِطُّ فيقال إنّه الصَّكُّ بِالجائزة. فإنْ كان من قياس الباب فلعلّه من جهة التقطيع الذي في المكتوب عليه. قال الأعشى:
ولا الملكُ النُّعمان يومَ لقيتُه *** بِغبْطَتِه يُعطِي القُطوطَ ويأفِقُ([38])وعلى هذا يفسَّر قولُه تعالى: ﴿وقالُوا ربَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطّنَا قَبْلَ يَوْمِ الحِسَابِ﴾ [ص 16] كأنَّهم أرادوا كُتُبَهم التي يُعطَوْنها من الأجْر في الآخرة.
ومما شذّ عن هذا الباب القِطّةُ: السِّنّورة: يقال [هو] نعتٌ لها دونَ الذَّكَر.
فأمَّا قَطْ بمعنى حَسْب فليس من هذا الباب، إنما ذاك من الإبدال، والأصل قدْ، قال طَرَفَة:
أخِي ثِقةٍ لا ينثني عن ضريبةٍ *** إذا قِيلَ مهلاً قال صاحبهُ قَدِ([39])
لكنَّهم أبدَلُوا الدّال طاءً فيقال: قَطِي وقَطْكَ وقَطْني. وأنشدوا:
امتلأ الحَوْضُ وقال قَطني *** حَسْبي رويداً قد ملأْتَ بَطْنِي([40])ويقولون قَطَاطِ، بمعنى حسبي([41]). وقولهم: ما رأيتُ مثلَه قطّ، أي أقطع الكلامَ في هذا([42])، بقوله على جهة الإمكان. ولا يقال ذلك* إلا في الشَّيء الماضي.
(قع)  القاف والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على حكاياتِ صوتٍ. من ذلك القَعقعة: حكايةُ أصوات التِّرَسةِ وغيرها. والمُقَعقِع: الذي يُجيل القِداح، ويكون للقِداح عند ذلك أدنى صوت. ويقال رجلٌ قَعقعانيٌّ، إذا مَشَى سمِعتَ لمفاصله قَعقَعةً. قال:
* قَعْقَعةُ المِحوَرِ خُطَّافَ العَلَقْ([43]) *
وحِمارٌ قَعقعانيٌّ، وهو الذي إذا حَمَلَ على العانة صَكَّ لَحْييه. ويقال: قَرَبٌ قَعْقاعٌ: حثيث، سمِّي بذلك لما يكون عندهُ من حركات السَّير وقَعْقَعته. وطريقٌ قعقاعٌ: لا يُسلَك إلاَّ بمشقَّة. فأمَّا القُعَاعُ فالماء المُرُّ الغليظ. قال: أَقَعُّوا، إذا أنْبَطُوا قُعَاعاً. فهذا ممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل الذي ذكرناه، وممكن أن يكون مقلوباً من عَقَّ، وقد مضى ذِكره، ويقولون: قَعْقَع في الأرض: ذَهَب.
وهذا من قياس الباب، لما يكون له عند سيَرِه من حركةٍ وقَعقعة.
(قف)  القاف والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جَمْع وتجمُّع وتقبُّض. من ذلك القُفَّة: شيءٌ كهيئة اليقطينة تتَّخَذ من خُوط أو خُوص. يقال للشَّيخ([44]) إذا تقبَّضَ من هَرَمه: كأنَّه قُفَّة. وقد استَقفّ، إذا تشنَّج. ومنه أقَفَّتِ الدَّجاجةُ، إذا كَفَّت عن البَيض. والقَفُّ: جنسٌ من الاعتراض للسَّرَق، وقيل ذلك لأنّه يقفُّ الشَّيءَ إلى نفسه. فأمَّا قولُهم: قَفْقَف الصَّرِدُ، إذا ارتَعَد، فذلك عندنا من التقبُّض الذي يأخذُه عند البرد. قال:
نِعْمَ شِعارُ الفَتَى إذا بَرَدَ الـ	*** ـليلُ سُحيْراً وقَفْقَفَ الصَّرِدُ([45])ولا يكون هذا من الارتعاد وحدَه.
ومن الباب القُفّ، وهو شيءٌ يرتفع من مَتْن الأرض كأنّه متجمِّع، والجمع قِفاف. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) منه: "إذا بلغ الماء قلتين لم يحمل نجساً" ومنه في ذكر الجنة وصفة سدرة المنتهى: "ونبقها مثل قلال هجر".
([2]) لجميل بن معمر، كما في اللسان (قلل).
([3]) المقمة والمرمة، كلاهما بكسر الميم وفتحها.
([4]) في الأصل: "أشط ما يكون"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) في اللسان: "وأصلها بالفارسية، وهو معرب مشتق من الحفر، من قولهم بالفارسية كِنْ كِنْ، أي احفر احفر".
([6]) قبله في اللسان: * نشأن في ظل النعيم الأرفه *
([7]) زاد في اللسان: "مشتق من اصطدام الأحمال لعجلة السير، كأنهم توهموا لجرس ذلك جرس نغمة فضاعفوه".
([8]) هو الثقب الذي في وسط البكرة.
([9]) في المجمل: "وتقول: لا آتيك العام، ولا قابلاً، ولا قباقبا".
([10]) اقتصر في المجمل على "القت"، وفي اللسان والقاموس على "التقتيت".
([11]) في الأصل: "إذا"، صوابه في المجمل.
([12]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 وأراجيز العرب للسيد البكري 25.
([13]) ديوان امرئ القيس 5.
([14]) في الأصل: "قرة".
([15]) لامرئ القيس في ديوانه 126: واللسان (حرج، قرر). وقد سبق في (حرج). وصدره: * فإما تريني في رحالة جابر *
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) في الأصل: "قلة وسكون إلى الشيء".
([18]) ينمه، أي ينقله على جهة الإفساد والشر. وفي الأصل: "ينميه"، تحريف.
([19]) في الأصل: "إلى النميمة".
([20]) وكذا في المجمل. ولم تذكر الكلمة في المعاجم المتداولة. وبدلها في اللسان: "قِسْقيس".
([21]) الحق أنها من المعتل، وقد تنبه لذلك في المجمل، قال: "ودرهم قسي: رديء، وليلة قسية باردة، ولعل هاتين من كلمات المعتل".
([22]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. والبيت لأبي جهيمة الذهلي، كما في اللسان (قسس). وصواب إنشاده: "بينهن قفاف"، كما نص ابن بري، وبعده:
فأطعمته حتى غدا وكأنه *** أسير يداني منكبيه كتاف
([23]) كذا ولعله يريد "القرب القسقاس".
([24]) في المعرب للجواليقي 257: "قاش"، وفي اللسان: "قاشي".
([25]) في الأصل: "قسست" صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([26]) زاد في اللسان: "وقلت له: قُوس قُوس".
([27]) كذا. ولعل صوابها: "فالتقشقش: التقشر".
([28]) في الأصل: "إذا تبعد".
([29]) من قُدم أي قدام، وكذا وردت في المجمل، وفي الأصل: "قدوم"، تحريف.
([30]) تكملة ضرورية ليستقيم الكلام. والعبارة في المجمل محرفة كعبارة الأصل، ففيه: "وأقاد فلان فلاناً وأقصه، إذا قتله قوداً"، صوابه "أقاد فلان فلاناً من فلان".
([31]) في اللسان عند الكلام على القصيص: "قال أبو حنيفة: زعم بعض الناس أنه إنما سمي قصيصاً لدلالته على الكمأة كما يقتصُّ الأثر".
([32]) وكذا ورد في المجمل. وفي القاموس: "والقضض، محركة: التراب يعلو الفراش"، ونحوه في اللسان.
([33]) ديوان الهذليين (1 : 2) والمفضليات (2: 221) واللسان (قضض).
([34]) ويقال أيضاً "قضُّهم بقضيضهم"، و "قضَّهم بقضيضهم".
([35]) ديوان أوس بن حجر 11 واللسان (قضض). وانظر لمثله الخزانة (1: 525) وسيبويه (1: 188). ورواية الديوان واللسان: "بأكثر ما كانوا".
([36]) كذا.وإنشاد البيت كما في ديوان رؤبة 106 واللسان (قطط) والمخصص(12: 133/ 15: 101): * سوى مساحيهن تقطيط الحقق *
([37]) يقال شعر قطط وقط أيضاً بفتح القاف فيهما.
([38]) ديوان الأعشى 146 واللسان (قطط، أفق). وقد سبق في (أفق). فوجه التكملة هناك: "بغبطته" لا "بإمته".
([39]) من معلقته. والرواية المشهورة "قال حاجزه".
([40]) كذا ورد البيت، والرواية المشهورة: "سلا رويداً"، أو "مهلاً رويداً" انظر اللسان (قطط، قطن)، والمخصص (14: 62) ومجالس ثعلب 189 والإنصاف 83 وإصلاح للمنطق 67، 377.
([41]) وشاهده قول عمرو بن معد يكرب، في اللسان:
أطلت فراطهم حتى إذا ما *** قتلت سراتهم قالت قطاط
([42]) في الأصل: "فيه هذا".
([43]) لرؤبة في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([44]) في الأصل: "قال الشيخ".
([45]) سبق إنشاد البيت في (صرد)، ونسب إلى عمر بن أبي ربيعة في تهذيب الألفاظ 121،212 والجمهرة (1: 161). وقد أثبت في ملحقات ديوان عمر طبع ليبسك ص 333. وهو بدون نسبة في المخصص (5: 71) وأمالي المرتضى (4: 81). وأنشده في الكامل 136 ليبسك واللسان (قفف) وعيون الأخبار (3: 95): "نعم ضجيع الفتى". وفي اللسان: "فقفقف الصرد"، وفي الكامل: "وقرقف".

ـ

##### Türkçe

(Üçlüde, kendisine **المضاعف** ve **المطابق** denilen (bab)da **القاف** ve ondan sonrakiler babı)

(**قل**)  **القاف** ve **اللام** iki sahih asıldır; bunlardan biri şeyin azlığına delâlet eder, diğeri ise istikrarın zıddına, o da huzursuzluğa delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **قلَّ الشَّيءُ يقلُّ قلَّة فهو قليل**; ve **القُلُّ**: **القِلَّة**; bu da **الذُّل** ve **الذِّلّة** gibidir. Ve ribâ hakkında hadiste: “Eğer çoğalırsa, şüphesiz o **قُلّ**’e (azlığa) doğrudur.” Ve hadiste gelen **القُلَّة**’ye gelince([1]), derler ki: **القُلَّة** insanın bir küpten yahut bir habb’dan (büyük kaptan) azalttığı şeydir; ve bunda dil ehli yanında sınırlandırılmış bir sınır yoktur. Dedi ki:
فَظَلِلْنا بنَعْمةٍ واتّكأْنا *** وشَرِبْنا الحَلالَ من قُلَلِهْ([2])
Ve denir: **استقلَّ القومُ**; eğer yürüyüşlerine gittilerse; bu da yine **الإقلال**’dandır; sanki onlar yürüyüşü hafif gördüler ve onu az saydılar. Ve mânâ bunda hepsinde birdir. Ve bizim **القُلَّة** hakkında “insanın azalttığı şey” sözümüz de **القِلَّة**’dandır; çünkü o, onun yanında azalır.
Diğer asla gelince, dedi: **تَقَلقلَ** adam ve başkası; eğer bir yerde sabit durmazsa. Ve **تقلقَل المِسمارُ**: yerinde **قَلِقَ** oldu. Ve ondan: **فرسٌ قُلقُلٌ**: hızlı. Ve ondan onların sözü: **أخَذَه قِلٌّ من الغضب**; o, titremeye benzer bir şeydir.

(**قم**)  **القاف** ve **الميم** bir tek asıldır; şeyin toplanmasına delâlet eder. Bundan: **قَمْقَمَ الله عَصَبه**; yani onu topladı; ve **القَمْقام**: deniz; çünkü o su için bir toplanma yeridir. Ve **القَمْقام**: çok sayı; sonra onunla, geniş hayır sahibi, efendiliği toplayan seyyid benzetilir.
Ve bundan: **قُمَّ البيتُ**; yani süpürüldü. Ve **القُمَامة**: süpürülen şey; ve o toplanır. Ve bundan denir: **أقمَّ الفَحلُ الإبلَ**; eğer onların hepsini döllediyse. Ve **مِقَمَّة الشّاة**: **مِرَمَّتها**([3]); ve bununla adlandırıldı; çünkü onunla ağzındaki bitkiyi toplar. Ve her şeyin en üstüne: **القِمَّة** denir; bu, onun, kendisiyle ayakta durduğu toplanma yeri olduğu içindir.
Ve bu babdan şâz olan: **القَمقام**: küçük keneler.

(**قن**)  **القاف** ve **النون** kıyasa göre konulmamış bir babdır; kelimeleri birbirinden ayrıdır. Kelimelerinden: **القِِنُّ**; o, kendisi ve babası mülk edinilmiş olan köledir. Ve **القُنَّة**: dağın en üstü. Ve **القُنَان**: koltuk altı kokusu, en şiddetli olduğu hâl([4]). Ve **القُناقِن**: yol gösteren kılavuz; yerin altındaki suyu bilen; çoğulu **قَنَاقِن**([5]).

(**قه**)  **القاف** ve **الهاء**’da, **القَهْقَهة**’nin hikâyesinden başka bir şey yoktur: gülmede aşırı gitmek. Denir: **قَهٌّ** ve **قهقَهةٌ**; ve hafifletilebilir. Dedi ki:
* فهنَّ في تَهَانُفٍ وفي قَهِ([6]) *
Ve derler: **القَهقهة**: **قَرَبُ الوِرد**([7]).

(**قب**)  **القاف** ve **الباء** toplanma ve bir araya gelmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **القُبَّة**; o bilinir; ve toplanması sebebiyle adlandırıldı. Ve **القَبقَب**: karın; çünkü o yemeğin toplandığı yerdir. Ve **القَبُّ**: makaradadır([8]). Ve onların sözüne gelince: **القَبَب** bel inceliğidir; bunun mânâsı ancak onun toplanmasıdır; ta ki ince görülür. Ve aynı şekilde **الخيلُ القُبّ**: onlar zayıf atlar (yağsız, etleri gitmiş)dır; bu, ancak etlerinin gitmesi ve içlerindeki sertlik sebebiyledir. Ve **القابّة**’ye gelince, İbnü’s-Sikkît dedi: **القَابّة**: yağmurdan bir damladır. Dedi: ve el-Asma‘î tashîf eder ve “o gök gürültüsüdür” derdi. İbnü’s-Sikkît’in söylediği daha sahih ve daha kıyasîdir; çünkü o, toprağı **تَقُبُّ** eder; yani onu toplar.
Ve bu babdan şâz olanlardan: onların üçüncü yıla **القُبَاقِب** adını vermeleridir; derler: bir yıl, ve **قابل** (gelecek yıl), ve **قُبَاقِب**([9]).
Ve yine şâz olanlardan: onların sözü: **اقتبَّ يدَه**; eğer onu kesti ise.

(**قت**)  **القاف** ve **التاء**’da birbirinden ayrı iki kelime vardır: birisi **القَتُّ**; o, söz taşımadır. Ve eserde geldi: “Cennete **قَتَّاتٌ** girmez”; o, söz taşıyandır. Ve **القَتُّ**: bir bitkidir. Ve **القَتُّ** ve **التَّقتِيتُ**([10]): yağı reyhanlarla güzel kokulu kılmaktır.

(**قث**)  **القاف** ve **الثاء** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: falan geldi; geniş mal ve dünya **يقُثُّ** eder (toplar).

(**قح**)  **القاف** ve **الحاء** bizce bir asıl değildir; fakat derler: **القُحّ**: insanlardan ve şeylerden kaba olan; hatta olgunlaşmamış karpuza: “şüphesiz o **لَقحٌّ**” derler.

(**قد**)  **القاف** ve **الدال** sahih bir asıldır; şeyin boylamasına kesilmesine delâlet eder; sonra ödünç alınır. Derler: **قَدَدْتُ الشَّيء قدَّاً**; eğer onu boylamasına kestiysen; **أقُدُّه**. Ve derler: o, **حسَنُ القَدّ**’dır; yani kesim (biçim), boyunun uzanışında. Ve **القِدُّ**: tabaklanmamış deriden boylamasına kesilen kayıştır. Ve **القَدِيد**’in iştikakı ondandır. Ve **القِدَّة**: yol; ve insanlardan fırka; eğer her birinin hevesi arkadaşının hevesinden başka ise. Sonra bunu ödünç alırlar da derler: **اقتدَّ فلانٌ الأمورَ**; eğer onları düzenledi ve ayırdıysa. Ve **قَدَّ المسافرُ المَفازةَ**. Ve **القَيْدُود**: sırtı yere yakın uzun deve. Ve **القَدُّ**: oğlak derisi, keçi yavrusu. Ve meselde derler: “**ما يَجعَلُ قَدَّك إلى أديمك**”. Ve **القُدَاد** derler: karında ağrı.

(**قذ**)  **القاف** ve **الذال** bir öncekinin yakınıdır; boylamasına ve boylamasına olmayan kesmeye ve düzeltmeye delâlet eder. Bundan: **القُذَذ**: okun tüyleri; bir tanesi **قُذَّة**. Dediler: ve **القَذُّ**: onları kesmektir. Denir: **أُذُنٌ**([11]) **مقذوذة**; sanki yontulmuş gibi. Dedi ki:
* مَقْذُوذةُ الآذانِ صَدْقاتُ الحَدَقْ([12]) *
Ve bazısı zannetti ki **القُذَاذات**: altın parçalarıdır; ve **الجُذَاذات**: gümüş parçalarıdır. Ve **السهم الأقَذُّ** ise, üzerinde **قُذَذ** olmayan oktur. Ve **المَقَذُّ**: iki kulağın arkasından arasıdır. Ve onunla adlandırıldı; çünkü saçı **يُقَذ**; yani **قَذَّاً** kesilir.
Ve babdan şâz olanlardan: onların sözü: **القِذَّانَ** pirelerdir.

(**قر**)  **القاف** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri soğuğa, diğeri yerleşmeye delâlet eder.
Birincisi **القُرُّ**’dur; o soğuktur. Ve gün **قارٌّ** ve **قَرٌّ**. İmru’ul-Kays dedi:
إذا ركِبُوا الخيلَ واستلأَمُوا *** تحَرَّقت الأرضُ واليومُ قَرّْ([13])
Ve gece **قَرَّةٌ** ve **قارَّة**. Ve günümüz **قَرَّ**; **يَقَرُّ**. Ve **القِرَّة**: hummanın **قِرَّة**’si; o, ona bir gevşeme([14]) ve kırılma bulduğunda. Derler: “**حِرَّةٌ تحت قِرَّة**”; **الحِرّة**: susuzluktur; **القِرَّة**: hummanın **قِرَّة**’sidir. Ve onların sözü: **أقَرَّ اللهُ عينَه**; bir topluluk zannetti ki bu babdandır; ve sevincin soğuk bir gözyaşı, kederin sıcak bir gözyaşı vardır; bu yüzden beddua edilene: “**أسخَنَ الله عينه**” denir. Ve **القَرور**: onunla yıkanılan soğuk sudur; ondan denir: **اقْتَرَرْت**.
Diğer asıl yerleşmedir; denir: **قَرَّ** ve **استقرَّ**. Ve **القَرُّ**: kadınların bineklerinden bir binektir. Ve dedi ki:
* على حَرَجٍ كالقَرِّ تَخفقُ أكفانِي([15]) *
Ve babdandır [**القَرُّ**([16])]: suyu bir şeye dökmek; denir: **قَرَرتُ الماء**. Ve **القَرُّ**: sözü kulağa dökmektir.
Ve babdandır: **القَرقَر**: düz taban. Ve ondan **القُرارة**: tencerenin altına yapışan şey; sanki tencerede yerleşmiş bir şeydir.
Ve babdandır bizce – ve o sahih bir kıyastır – **الإقرار**: inkârın zıddıdır; çünkü o, bir hakka **أقَرَّ** ettiğinde, onu onun yerleşmesine yerleştirmiş olur. Ve bir topluluk duada dedi: **أقرّ الله عينه**: yani ona verdi; ta ki gözü yerleşsin de kendisinden üstün olana göz dikmesin. Ve **يوم القَرِّ**: insanların Mina’da yerleştiği gündür; o, kurban gününün sabahıdır.
Dedik: ve bunlar, iki babda birlikte gördüğün gibi, sahih ölçülerdir. Fakat bazılarınca bize ulaştığı üzere “**القارورة** suyun ve başkasının onda yerleşmesi sebebiyle adlandırıldı” denilerek sözü aşmamız ve yüklenmemiz, bu bizim mezhebimizden değildir. Biz dedik ki Arapların sözü iki kısımdır: ondan kıyas olan vardır; onu zikrettik; ve ondan konuluş olarak konulmuş olan vardır; biz bunların hepsini tespit ettik. Allah daha iyi bilir.
Seslere gelince, kıyas olabilir; çoğu ise hikâyelerdir. Derler: güvercin **قَرقَرت**; **قَرقرةً** ve **قَرْقَرِيراً**.

(**قز**)  **القاف** ve **الزاء** bir tek kelimedir; şeye karşı az bir sükûna delâlet eder([17]). Bundan **القزّ**: o, sıçramadır. Ve ondan **التقزُّز**: o, tiksinmedir. Ve **رجلٌ قَزٌّ**: o, her şeye sükûn bulmaz.

(**قس**)  **القاف** ve **السين**’in babının çoğu, şeyi izlemek (peşine düşmek)tir; ve ondan lafızda ona yaklaşan şey şâz olabilir.
Âlimlerimiz dedi: **القَسُّ**: şeyi izlemek ve onu istemektir. Dediler: ve onların sözü “**القَسَّ** söz taşımadır” da bundandır; çünkü o sözü izler, sonra onu taşır([18]). Ve yol gösteren kılavuza **القَسْقاس** denir; ve yol bilgisi, onu güzel istemesi ve ona uyması sebebiyle bununla adlandırıldı. Denir: **قَسَّ يَقُسّ**. Ve **تَقَسَّسْتُ** kavmin seslerini geceleyin; eğer onları izlediysen. Ve onların sözü: **قَسَسْتُ القومَ**: onları çirkin sözle incittim; bu, özetlenmiş bir söz değildir; ancak mânâsı, bizim zikrettiğimiz **القَسّ** yani söz taşımadır([19]). Ve derler: **قَرَبٌ قَسقاسٌ**; ve **سيرٌ قَسِيس**([20]): sürekli. Ve o, kıyastır; çünkü o, yeri **يقُسُّ** eder ve onu izler.
Ve babdan şâz olanlardan: onların sözü: [**ليلةٌ**] **قسقاسة**: karanlık; ve bazen soğuk geceye: **قَسِيَّة** derler([21]). Ve **قُسَاسٌ**: kendisine **السُّيوف القُسَاسيَّة** nisbet edilen beldedir.
Ve bazı kimseler eş-Şeybânî’den nakletti ki **القَسْقَاس**: açlıktır. Ve ondan şu beyti rivayet ettiler:
أتانَا به القَسقاسُ ليلاً ودُونَه *** جراثيمُ رَمْلٍ بينهنَّ نفانِفُ([22])
Eğer bu sahihse, o şâzdır; ve eğer kıyas üzere ise, şair bununla ancak **القَسقاس**’ı kastetmiştir([23]); ve burada açlığın ne olduğunu bilmiyorum. Ve onların sözü: **دِرهمٌ قَسِيٌّ**; yani kötü; bir topluluk dedi: o, **قاس**’ın i‘râbıdır([24]); ve o Farsçadır. Ve **الثِّياب القَسِّيَّة**’nin Yemen’den getirilen elbiseler olduğu söylenir. Ve derler: **قَسْقَسْتُ**([25]) köpekle: ona bağırdım([26]).

(**قش**)  **القاف** ve **الشين** kıyas dışı kelimelerdir. **القَشُّ**: kabuktur([27]). Denir: **تقشقش** şey; eğer kabuk bağlayıp soyulduysa. Ve “**قُلْ يا أيُّهَا الكَافِرُونَ**” ve “**قُلْ هُوَ اللهُ أحَدٌ**” sûrelerine **المقَشْقِشَتان** denirdi; çünkü ikisi, okuyucusunu, onları tasdik ederek küfürden çıkarıp mümin kılar.
Ve bu cinsten olmayanlardan: **القِشَّة**: maymun; ve küçük kız çocuğu. Ve derler: **التَّقشقُش**: buradan buraya yemek aramaktır; bu sahihse, belki **الإبدال** babındandır; aslı onda **السين**’dir; onun zikri geçti. Ve denir: **قَشَّ القَوْمُ**; eğer zayıflıktan sonra dirildilerse.

(**قص**)  **القاف** ve **الصاد** sahih bir asıldır; şeyi izlemeye delâlet eder. Bundan onların sözü: **اقتصَصْتُ الأثَر**; eğer izi izlediysen([28]). Ve bundan, yaralarda **القِصاص**’ın iştikakı; çünkü ona, birincisine yaptığı gibi yapılır; sanki onun izini izlemiş gibidir. Ve babdandır **القِصَّة** ve **القَصَص**; bunların hepsi izlenir de anlatılır. Göğse gelince, o **القَصُّ**’tur; ve o, bizce babın kıyasıdır; çünkü o, kemiklerde eşittir; sanki her bir kemiği diğerine tâbi kılınmış gibidir.
Ve babdandır: **قَصَصت الشّعر**; çünkü sen onu kestiğinde, her bir kıl ile kardeşi arasında eşitledin; böylece biri, yolunda diğerine tâbi ve ona eşit olmuş gibi olur. Ve **قُصَاص الشَّعر**: önden([29]) bitişinin sonudur; ve onun kıyası sahihdir. Ve **القُصَّة**: perçemdir.
Ve develerden **القَصِيصية**: bineklerin izini izleyen devedir. Ve onların sözü: falan falanı vurdu da onu **أقَصَّه** etti; yani onu ölüme yaklaştırdı. Bunun mânâsı, onun ölümün izini izlemesidir. Ve sultan, falanı [falandan([30])] **أقصَّ** etti; eğer onu kısas olarak öldürdüyse.
Ve onların sözü: **أقَصَّت الشّاةُ**; eğer gebeliği belli olduysa; bu ondan değildir. Ve aynı şekilde **القَصْقاص**; derler: o aslandır. Ve **القُصقُصَة**: kısa adam. Ve **القَصِيص**: bir bitkidir. Bunların hepsi zikredilen kıyastan şâzdır([31]).

(**قض**)  **القاف** ve **الضاد** üç asıldır: birincisi şeyin düşüşü; diğeri şeyde pürüzlülük; diğeri şeyde deliktir.
Birincisi onların sözü: **انقَضَّ الحائطُ**: düştü. Ve ondan kuşun **انقضاض**’ı: uçuşunda onun düşüşüdür.
İkincisi onların sözü: **دِرع قَضّاءُ**: dokunuşu pürüzlü; henüz yumuşamamış. Aslı **القِضّة**’dir; o, toprağı kum olan alçak bir yerdir; ve yanında bir yükselti vardır. Ve **القَضَضُ**: taş kırıklarıdır. Ve ondan **القَضْقَضة**: kemikleri kırmaktır. Denir: **أسدٌ قضقاضٌ**. Ve **القَضُّ**([32]): döşeğin üstüne çıkan topraktır. Denir: **أقضَّ عليه مضجَعُه**; Ebû Züeyb dedi:
أم ما لِجسمِكَ لا يلائمُ مَضجعاً *** إلا أَقَضَّ عليكَ ذاك المضجع([33])
Ve denir: **لحمٌ قَضٌّ**; eğer kızartma sırasında topraklandıysa. Ve babdandır bence onların sözü: **جاؤوا بقَضِّهم وقضيضهم**([34]); yani pürüzlü, çok kalabalıkla geldiler. Evs dedi:
وجاءت جِحاشٌ قَضَّها بقَضِيضها *** كأكثَرِ ما كانوا عديداً وأوكَعُوا([35])
Üçüncü asıl onların sözü: **قَضَضت اللُّؤلؤةَ أقُضُّها قَضَّاً**; eğer onu deldiysen. Ve ondan bakirenin **اقتِضاض**’ı. Bunu eş-Şeybânî söyledi.

(**قط**)  **القاف** ve **الطاء** sahih bir asıldır; şeyi enlemesine, süratle kesmeye delâlet eder. Denir: **قَطَطت الشّيءَ أَقُطُّه قَطَّاً**. Ve **القَطَّاط**: kutular yapan tornacı; sanki onları kesiyor gibidir. Dedi ki:
* مِثْلَ تقطِيط الحُقَق([36]) *
Ve **القِطْقِط**: yağmurun çisintisidir; çünkü onun azlığından, sanki parçalanmış gibidir. Ve babdandır **الشعَْر القَطَط**([37]); o, büzüşen saçtır; **السَّبْط**’ın zıddı; sanki **قُطّ قَطَّاً** edilmiştir. Denir: **قَطِطَ شَعْرُه**; ve o, ikizlemesini açıkça göstermede nadir kelimelerdendir.
Ve **القِطُّ**’a gelince, denir ki o, ödül için yazılı belgedir. Eğer babın kıyasındansa, belki üzerinde yazılı olanda bulunan kesip ayırma yönündendir. el-A‘şâ dedi:
ولا الملكُ النُّعمان يومَ لقيتُه *** بِغبْطَتِه يُعطِي القُطوطَ ويأفِقُ([38])
Ve buna göre Yüce Allah’ın sözü tefsir edilir: ﴿وقالُوا ربَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطّنَا قَبْلَ يَوْمِ الحِسَابِ﴾ [ص 16]; sanki onlar, ahirette ecirden kendilerine verilecek kitaplarını kastettiler.
Ve bu babdan şâz olanlardan: **القِطّةُ**: kedi; denir: o, erkeğe değil, dişiye mahsus bir sıfattır.
Ve **قَطْ** “yeter” mânâsına gelince, bu babdan değildir; o ancak **الإبدال**’dandır; aslı **قدْ**’dır. Tarafe dedi:
أخِي ثِقةٍ لا ينثني عن ضريبةٍ *** إذا قِيلَ مهلاً قال صاحبهُ قَدِ([39])
Fakat onlar **الدّال**’ı **طاء** ile değiştirdiler; denir: **قَطِي** ve **قَطْكَ** ve **قَطْني**. Ve şu beyti okudular:
امتلأ الحَوْضُ وقال قَطني *** حَسْبي رويداً قد ملأْتَ بَطْنِي([40])
Ve derler: **قَطَاطِ**; “yeter” mânâsına([41]). Ve onların sözü: “Onun gibisini **قطّ** görmedim”; yani “bunda sözü keserim”([42]); imkân yönüyle söylemesiyle. Ve bu, ancak geçmiş şeyde söylenir.

(**قع**)  **القاف** ve **العين** sahih bir asıldır; ses hikâyelerine delâlet eder. Bundan **القَعقعة**: kalkanların ve başkalarının seslerinin hikâyesidir. Ve **المُقَعقِع**: okları çevirip sallayan kimsedir; o sırada oklardan en küçük bir ses olur. Ve denir: **رجلٌ قَعقعانيٌّ**; eğer yürüdüğünde eklemlerinden **قَعقَعة** işitilirse. Dedi ki:
* قَعْقَعةُ المِحوَرِ خُطَّافَ العَلَقْ([43]) *
Ve **حِمارٌ قَعقعانيٌّ**: o, uyluğa yüklendiğinde iki çenesini birbirine çarpandır. Ve denir: **قَرَبٌ قَعْقاعٌ**: hızlı; yürüyüş hareketleri ve **قَعْقَعته** sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **طريقٌ قعقاعٌ**: ancak meşakkatle gidilen yol. **القُعَاعُ**’a gelince, o acı, koyu sudur. Dedi: **أَقَعُّوا**; eğer **قُعَاعاً** çıkardılarsa. Bu, zikrettiğimiz asıldan şâz olması mümkündür; ve **عَقَّ**’dan kalb edilmiş olması da mümkündür; onun zikri geçti. Ve derler: **قَعْقَع في الأرض**: gitti.
Ve bu, babın kıyasındandır; yürüyüşünde bulunan hareket ve **قَعقعة** sebebiyle.

(**قف**)  **القاف** ve **الفاء** toplanma, bir araya gelme ve büzülmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **القُفَّة**: kabak biçiminde bir şey; hurma dalı lifinden yahut yaprağından yapılır. Yaşlıya([44]) ihtiyarlığından büzüldüğünde: sanki o bir **قُفَّة** derler. Ve **استَقفّ**; eğer kasılıp tutulduysa. Ve ondan: **أقَفَّتِ الدَّجاجةُ**; eğer yumurtlamayı bıraktıysa. Ve **القَفُّ**: hırsız için bir tür engellemedir; ve bunun, şeyi kendine **يقفُّ** ettiği (çekip topladığı) için söylendiği söylenmiştir. Onların sözü: **قَفْقَف الصَّرِدُ**; eğer titrediyse; bu, bizce soğukta onu alan büzülmedendir. Dedi ki:
نِعْمَ شِعارُ الفَتَى إذا بَرَدَ الـ	*** ـليلُ سُحيْراً وقَفْقَفَ الصَّرِدُ([45])
Ve bu, yalnız titremeden olmaz.
Ve babdandır **القُفّ**: yerin sırtından yükselen, sanki toplanmış bir şey; çoğulu **قِفاف**. Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَدَّهُ
1 قَدَّهُ ذ , aor. قَدُ٣َ , (S, M, O, L, Msb,) inf. n. قَدٌّ; (S, M, A, O, L, Msb, K;) and ↓ قدّدهُ, (M, L,) [but this app. has an intensive signification, or denotes repetition of the action, or its relation to several objects,] inf. n. تَقْدِيدٌ; (L, K;) and ↓ اقتدّهُ, (M, L,) inf. n. اِقْتِدَادٌ; (K;) He cut it in an enlongated form; or lengthwise: (IDrd, M, L, K:) or slit, split, clave, rent, or divided, it, (namely, a thong, &c., S, O, L, and a garment, or piece of cloth, L,) lengthwise: (S, M, A, O, L, Msb, K:) and he cut it off entirely: (M, L, K:) or he cut it, or cut it off, in an absolute sense: (TA:) he cut it, namely, a skin: and he rent it, namely, a garment, or piece of cloth, or the like. (L.) One says, ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ فَقَدَّهُ بِنِصْفَيْنِ [He smote him with the sword and clave him in halves,] (L, Msb, *) or قَدَّهُ نِصْفَيْنِ. (A.) And قَدَّ القَلَمَ وَقَطَّهُ [He slit the writing-reed, and nibbed it, or cut off its point breadthwise, or crosswise]: (A, TA:) [for] قَطَّهُ is opposed to قَدَّهُ: (S and TA in art. قط:) and both of these verbs occur in a trad. describing 'Alee's different modes of cutting [with the sword] when contracting himself and when stretching himself up. (TA.) ― -b2- And [hence] قَدَّ, (S, M, A, L,) inf. n. قَدٌّ, (M, L, K,) (tropical:) He clave, cut through by journeying, or passed through, the desert, (S, M, A, O, L, K,) and the night. (M, L) ― -b3- And قَدَّ بِهِ الطَّرِيقُ, (so in a copy of the M,) or قَدَّتْهُ الطَّرِيقُ, (so in the L and TA,) aor. and inf. n. as above, (M, L, TA,) i. q. قَطَعَهُ (M) or قَطَعَتْهُ (L, TA) (tropical:) [The road cut him off, app. from his companions, or from the object of his journey: compare قَطَعَ بِهِ and قُطِعَ بِهِ]. ― -b4- And قَدَّ الكَلَامَ, (M, L,) inf. n. as above, (M, L, K,) i. q. قَطَعَهُ (M, L, K *) and شَقَّهُ (M, L) [both of which explanations may here mean, as قَطَعَ الكَلَامَ generally does, (assumed tropical:) He cut short, or broke off, the speech; or ceased from speaking: or both may here mean, as قَطَعَ الكَلَامَ sometimes does, he articulated speech, or the speech: compare this latter rendering with an explanation of شَقَّقَ الكَلَامَ]. ― -b5- [قَدَّهُ also signifies He cut it out, or shaped it, in any manner, whether lengthwise or otherwise; like قَتَّهُ: see this latter, and a verse cited as an ex. of its inf. n.: and see also a saying near the end of the first paragraph of art. فرى. Hence] قُدَّ فُلَانٌ قَدَّ السَّيْفِ [Such a one was shaped with the shaping of the sword] means (tropical:) such a one was made goodly, or beautiful, in respect of التَّقْطِيع [i. e. conformation, or proportion, &c., like as is the sword]. (S, O, L, TA.) [See also قَدٌّ, below.] ― -b6- And قُدّ means also (assumed tropical:) He suffered a pain [app. what may be termed a cutting pain] in the belly, called قُدَاد. (M, L, K.)

2 قَدَّ٣َ see 1, first sentence. ― -b2- [Hence,] قدّد, (as implied in the L,) or قدّد اللَّحْمَ, (A, O, *) inf. n. تَقْدِيدٌ, (O, L,) He made قَدِيد [i. e. he cut flesh-meat into strips, or oblong pieces, and spread them in the sun, or salted them and spread them in the sun, to dry]. (L.) -A2- قدّد عَلَيهِ, said of a garment, It fitted him, or suited him, in size and length. (L, from a trad.)

اقدّ عَلَيْهِ
4 اقدّ عَلَيْهِ ذ , said of food, (assumed tropical:) It occasioned him a pain in the belly, termed قُدَاد. (IKtt, TA.)

5 تَقَدَّ٣َ see 7. ― -b2- تقدّد said of a garment, or piece of cloth, It was, or became, much slit or rent. or ragged, or tattered, (O, K, TA,) and old and worn out. (TA.) ― -b3- And, said of flesh-meat, quasi-pass. of 2, [i. e. It was, or became, cut into strips, or oblong pieces, and spread in the sun, or salted and spread in the sun, and so dried.]. (O.) ― -b4- And, said of a company of men (قَوْمٌ), It became separated (S, M, O, L, K) into قِدَد [or parties, &c., pl. of قِدَّةٌ, q. v.]. (M, L.) ― -b5- Also, said of a thing, (TA,) [perhaps from the same v. said of flesh-meat,] It was, or became, dry; or it dried, or dried up. (K, TA.) ― -b6- And تقدّدت said of a she-camel, She became somewhat lean (O, K) after having been fat: (O:) or she became fat, (TA,) or began to become fat, after having been lean. (K, TA.)

انقدّ
7 انقدّ ذ , (S, M, A, O, L, Msb, K,) and ↓ تقدّد, (M, L, K,) [but the latter app. has an intensive signification, or is said of a number of things,] the former said of a skin, and of a garment, or piece of cloth, (A,) not said of aught except some such thing as a bag for travelling-provisions and for goods or utensils &c., and such as clothing, (O,) It became cut in an elongated form; or lengthwise: (L, K:) or became slit, split, cloven, rent, or divided, lengthwise: (S, M, A, O, L, Msb, K:) or became cut off entirely: (M, L, K:) or became cut, or cut off. (TA.)

8 اـِقْتَدَ٣َ see 1, first sentence. ― -b2- اقتدّ الأُمُورَ means (tropical:) He considered the affairs, forcasting their issues, or results, and discriminated them: (S, O, K:) or he devised the affairs, and considered what would be their issues, or results. (M.)

استقدّ
10 استقدّ ذ (tropical:) It contained, or continued in one manner, or state. (Ibn-'Abbلd, A, O, K,) لَهُ to him. (A.) And (assumed tropical:) It (an affair, TA) was, or became, uniform, or even in its tenour. (Ibn- 'Abbلd, O, K, TA.) And استقدّت الاـِبِلُ (assumed tropical:) The camels went on undeviatingly, in one course, way, or manner: (O, K:) so says AA. (O.)

قَدْ
قَدْ ذ is a noun and a particle: (S, O, Mughnee, K:) and as a noun it is used in two ways. (Mughnee, K.) ― -b2- (I) It is a noun syn. with حَسْبُ; (S, O, Mughnee, K;) generally used indeclinably; (Mughnee, K;) thus accord. to the Basrees; with the د quiescent; (TA;) because resembling قَدْ the particle in respect of the letters composing it, and many other particles in respect of its form, (Mughnee, TA,) such as عَنْ and بَلْ &c.: (TA:) one says, قَدْ زَيْدٍ دِرْهَمٌ [The sufficiency of Zeyd (i. e. what is sufficient for Zeyd) is a dirhem], (Mughnee, K,) with the د quiescent; (Mughnee, * K, * TA;) and قَدِى (S, O) and قَدْنِى (S, O, Mughnee) [both] meaning حَسْبِى [My sufficiency (i. e. what is sufficient for me)]; (S, O;) the ن in قَدْنِى being inserted in order to preserve the quiescence [of the final letter of the noun] because this is the original characteristic of what they make indeclinable; (Mughnee;) but the insertion of the ن in this case is anomalous, for it is [by rule] only added in verbs, by way of precaution, [to prevent the confusion of the pronominal affix of the verb and that of the noun,] as in ضَرَبَنِى: (S, O:) [see, however, in the next sentence, an explanation of قَدْنِى accord. to which the ن is inserted regularly:] accord. to Yaakoob, using قَدْ in the sense of حَسْبُ, one says, مَا لَكَ عِنْدِى اـِلَّا هٰذَا فَقَدْ i. e. فَقَطْ [There is nothing for thee with me, or nothing due to thee in my possession, except this, and it is a thing sufficient, or it is enough, فَقَطْ being held to signify properly فَحَسْبُ, but it is commonly used as meaning and no more]; and he asserts it [i. e. قَدْ] to be a substitute [for قَطْ]: (M:) and it is also used declinably; (Mughnee, K;) thus accord. to the Koofees; (TA;) but this is rare: (Mughnee:) one says قَدُ زَيْدٍ, making it marfooa, (Mughnee, K,) like as one says حَسْبُهُ; and قَدِى without ن [as mentioned above,] like as one says حَسْبِى. (Mughnee.) ― -b3- (2) It is also a verbal noun, syn. with يَكْفِى: one says, قَدْ زَيْدًا دِرْهَمٌ [A dirhem suffices, or will suffice, Zeyd], and قَدْنِى دِرْهَمٌ [A dirhem suffices, or will suffice, me]; (Mughnee, K;) like as one says يَكْفِى زَيْدًا دِرْهَمٌ, and يَكْفِيْنِى دِرْهَمٌ. (Mughnee, K. *) -A2- As a particle, it is used peculiarly with a verb, (Mughnee, K,) [i. e.] as such it is not preposed to anything except a verb, (S, O,) either a pret. or an aor., (TA,) from which it is not separated unless by an oath, (Mughnee,) such as is perfectly inflected, enunciative, (Mughnee, K,) not an imperative, (TA,) affirmative, and free from anything that would render it mejzoom or man- soob, and from what is termed حَرْف تَنْفِيس [i. e. سَوْفُ and its variants]: and it has six meanings. (Mughnee, K.) ― -b2- (1) It denotes expectation: (M, Mughnee, K:) and when it is with an aor., this is evident; (Mughnee;) one says قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ, (Mughnee, K,) meaning It is expected that the absent will come: (TA:) and most affirm that it is thus used with a pret.: (Mughnee:) accord. to some, (M,) it is used in reply to the saying لَمَّا يَفْعَلْ [i. e. “ He has not yet done ” such a thing, which implies expectation that he would do it]; (S, M, O;) the reply being, قَدْفَعَلَ [Already he has done the thing]: (M:) and Kh asserts that it is used in reply to persons expecting information; (S, M, * O, Mughnee;) [for to such] you say, قَدْ مَاتَ فَلَانٌ [Already such a one has died]; but if one inform him who does not expect it, he does not say thus, but he says [merely] مَاتَ فُلَانٌ: (S, O:) thus some say قَدْ رَكِبَ الأَمِيرُ [Already the commander has mounted his horse] to him who expects his mounting: some, however, disallow that قَدْ is used to denote expectation with the pret. because the pret. denotes what is already past; and hence it appears that those who affirm it to be so used mean that the pret. denotes what was expected before the information: (Mughnee: [in which it is added, with some other observations, that, in the opinion of its author, it does not denote expectation even with the aor.; because the saying يَقْدَمُ الغَئِبُ denotes expectation without قَدْ:]) MF says, What we have been orally taught by the sheykhs in ElAndalus is this, that it is a particle denoting the affirmation of truth, or certainty, when it occurs before a pret., and a particle denoting expectation when it occurs before a future. (TA.) ― -b3- (2) It denotes the nearness of the past to the present: (O, Mughnee, K:) so in the saying قَدْ قَامَ زَيْدٌ [Zeyd has just, or just now, stood; a meaning often intended by saying merely, has stood]; (Mughnee, K;) for this phrase without قد may mean the near past and the remote past; (Mughnee;) and so in the saying of the muëdhdhin, قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ [The time of the rising to prayer has just come, or simply has come]: (O:) [and, when thus used, it is often immediately preceded by the pret. or aor. of the verb كَانَ; thus you say, كَانَ قَدْ ذَهَبَ He had just, or simply had, gone away; and يَكُونُ قَدْ ذَهَبَ He will, or shall, have just, or simply have gone away:] and accord. to the Basrees, except Akh, it must be either expressed or understood immediately before a pret. used as a denotative of state; as in [the saying in the Kur ii. 247,] وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا [And what reason have we that we should not fight in the cause of God when we have been expelled from our abodes and our children?]; and in [the saying in the Kur iv. 92,] أَوْ جَاؤُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أنْ يُقَاتِلُوكَمْ [Or who come to you, their bosoms being contracted so that they are incapable of fighting you, or their bosoms shrinking from fighting you]; but the Koofees and Akh says that this is not required, because of the frequent occurrence of the pret. as a denotative of state without قَدْ, and [because] the primary rule is that there should be no meaning, or making, anything to be understood, more especially in the case of that which is in frequent use: (Mughnee:) Sb [however] does not allow the use of the pret. as a denotative of state without قَدْ; and he makes حصرت صدورهم to be an imprecation [meaning may their bosoms become contracted]: (S in art. حصر; in which art. in the present work see more on this subject:) and the inceptive لَ is prefixed to it like of the saying, اـِنَّ زَيْدًا لَقَدْ قَامَ [Verily Zeyd has just stood, or has stood]; because the primary rule is that it is to be prefixed to the noun, and it is prefixed to the aor. because it resembles the noun, and when the pret. denotes a time near to the present it resembles the aor. and therefore it is allowable to prefix it thereto. (Mughnee.) [See also the two sentences next after what is mentioned below as the sixth meaning.] ― -b4- (3) It denotes rareness, or paucity; (Mughnee, K;) either of the act signified by the verb, (Mughnee,) as in [the saying], قَدْ يَصْدُقُ الكَذُوبُ [In some few instances the habitual liar speaks truth]; (Mughnee, K;) or of what is dependent upon that act, as in [the saying in the Kur xxiv. last verse,] قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ [as though] meaning أَنَّ مَا هُمْ عَلَيْهِ هُوَ أَقَلُّ مَعْلُومَاتِهِ [so that it should be rendered At least He knoweth that state of conduct and mind to which ye are conforming yourselves]: but some assert that in these exs. and the like thereof it denotes the affirmation of truth, or certainty; [as will be shown hereafter;] and that the denoting of rareness, or paucity, in the former ex. is not inferred from قَدْ, but from the saying الكَذُوبُ يَصْدُقٌ. (Mughnee.) ― -b5- (4) It denotes frequency; (Mughnee, K;) [i. e.] sometimes (S, O) it is used as syn. with رُبَّمَا [as denoting frequency, as well as with رُبَّمَا in the contr. sense, mentioned in the next preceding sentence]: (S, M, O:) thus in the saying (S, M, O, Mughnee, K) of the Hudhalee, (M, Mughnee,) or 'Abeed Ibn-El-Abras, (IB, TA,)
قَدْ أَتْرُكُ القِرْنَ مُصْفَرًّا أَنَامِلُهُ
[Often I leave the antagonist having his fingers' ends become yellow]. (S, M, O, Mughnee, K.) ― -b6- (5) It denotes the affirmation of truth, or certainty: thus in [the saying in the Kur xci. 9,] قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا [Verily, or certainly, or indeed, or really, he prospereth, or will prosper, who purifieth it; (namely, his soul;) each pret. here occupying the place of a mejzoom aor.]: (Mughnee, K:) and thus accord. to some in [the saying in the Kur xxiv. last verse, of which another explanation has been given above,] قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ [Verily, or certainly, &c., He knoweth that state of conduct and mind to which ye are conforming yourselves]. (Mughnee.) ― -b7- (6) It denotes negation, (Mughnee, K,) accord. to ISd, (Mughnee,) occupying the place of مَا, (M,) in the saying, قَدْ كُنْتَ فِى خَيْرٍ فَتَعْرِفَهُ, (M, Mughnee, K,) with تعرف mansoob, [as though meaning Thou wast not in prosperity, that thou shouldst know it,] (Mughnee, K,) heard from one of the chaste in speech: (M:) but this is strange. (Mughnee.) ― -b8- [When it is used to denote the nearness of the past to the present, as appears to be indicated by the context in the O,] قَدْ may be separated from the verb by an oath; as in قَدْ وَاللّٰهِ أَحْسَنْتَ [Thou hast, by God, done well] and قَدْ لَعَمْرِى بِتُّ سَاهِرًا [I have, by my life, or by my religion, passed the night sleepless]. (O, Mughnee. [In the latter, this and what here next follows are mentioned before the explanations of the meanings of the particle; probably because the meaning in these cases can hardly be mistaken.]) And the verb may be suppressed after it, (M, * O, Mughnee,) when its meaning is apprehended, (O,) or because of an indication; (Mughnee;) as in the saying of En-Nلbighah (M, O, Mughnee) Edh-Dhubyلnee, (O,)
أَفِدَ التَّرَحُّلُ غَيْرَ أَنَّ رِكَابَنَا
لَمَّا تَزُلْ بِرِحَالِنَا وَكَأَنْ قَدِ
[The time of departure has drawn near, though the camels that we ride have not left with our utensils and apparatus for travelling, but it is as though they had (left)]; meaning كَأَنْ قَدْ زَالَتْ. (M, O, Mughnee.) ― -b9- If you make قَدْ an اِسْم [i. e. a subst. or a proper name], you characterize it by teshdeed: therefore you say, كَتَبْتُ قَدًّا حَسَنَةً [I wrote a beautiful قد]; and so you do in the case of كَىْ and هُوَ and لَوْ; because these words have no indication of what is deficient in them [supposing them to be originally of three radical letters], therefore it is requisite to add to the last letter of each what is of the same kind as it, and this is incorporated into it: but not in the case of ا; for in this case you add ء; thus if you name a man لَا, or مَا, and then add at the end of it ا, you make it ء; for you make the second ا movent, and ا when movent becomes ء: (S, O:) so says J, [and Sgh has followed him in the O,] and such is the opinion of Akh and of a number of the grammarians of El-Basrah [and of El-Koofeh (MF)], and F has quoted this passage in the B and left it uncontradicted: but IB says, (TA,) [and after him F in the K,] this is a mistake: that only is characterized by teshdeed of which the last letter is infirm: you say, for هُوَ, (IB, K,) used as the name of a man, (IB,) هُوٌّ, (IB, K,) and for لَوْ you say لَوٌّ, and for فِى you say فِىٌّ; (IB;) and such is characterized by teshdeed only in order that the word may not be reduced to one letter on account of the quiescence of the infirm letter [which would disappear] with tenween [as it does in دَمٌ and يَدٌ &c.]: (K:) but as to قَدْ, if you use it as a name, you say قَدٌ; (IB, K;) and for مَنْ you say مَنٌ, and for عَنْ you say عَنٌ; (K;) like يَدٌ (IB, K) and دَمٌ &c.: (K:) F, however, [following IB,] is wrong in calling J's statement a mistake; though the rule given by him [and IB] is generally preferred. (MF, TA.)

قَدٌّ
قَدٌّ ذ The skin of a lamb or kid: (M, A, L, Msb, K:) or [only] of a kid: (S, O, L:) or, accord. to IDrd, a small skin, but of what kind he does not say: (M, L:) pl. (of pauc., S) أَقُدٌّ and (of mult., S) قِدَادٌ (ISk, S, M, L, Msb, K) and [of pauc. also] أَقِدَّةٌ, which is extr. (M, L.) Hence the saying, ↓ فُلَانٌ مَا يَعْرِفُ القَدَّ مِنَ القِدِّ Such a one knows not the skin of a lamb, or kid, from the thong. (A.) And hence, (O, K,) it is said in a prov., (S, M, A, O,) مَا يَجْمَلُ قَدَّكَ اـِلَى أَدِيمِكَ (S, M, A, O, K) What approximates thy skin of a lamb, or kid, to thy hide [of a full-grown beast]? meaning, accord. to Th, (assumed tropical:) what makes the great to be like the little? (M: [or the little to be like the great?]) or meaning what induces thee to make thy small affair [appear] great? (S:) or what approximates thy small [affair] to thy great? (O, K:) applied to him who transgresses his proper limit; (M, O, K;) and to him who compares the contemptible with the noble. (O, K.) ― -b2- See also قِدٌّ, in two places. -A2- Also (assumed tropical:) The measure, quantity, size, or bulk, (M, L, Msb, K,) of a thing: (M, L:) (tropical:) the conformation, or proportion, syn. تَقْطِيع, (S, M, A, O, L, K,) of a thing, (M, L,) or of a young woman, (A,) or of a man: (K:) (tropical:) the stature, syn. قَامَة, (S, A, O, L, K,) of a man: (K:) (assumed tropical:) his justness of form, or symmetry: (M, L, K:) and (assumed tropical:) his figure, person, or whole body: (M, L:) pl. [of pauc.] أَقُدٌّ (M, L, K) and أَقِدَّةٌ, (K,) which is extr., (TA,) and [of mult.] قُدُودٌ (M, L, K) and قِدَادٌ. (K.) One says, هٰذَا عَلَى قَدِّ ذَاكَ (assumed tropical:) This is equal in measure, quantity, size, or bulk, to that; is like that. (Msb.) And شَىْءٌ حَسَنُ القَدِّ (assumed tropical:) A thing goodly, or beautiful, in respect of conformation, or proportion. (L.) And جَارِيَةٌ حَسَنَةُ القَدِّ (tropical:) A young woman goodly, or beautiful, in respect of stature, and of conformation, or proportion. (A.) And غُلَامٌ حَسَنُ القَدِّ (assumed tropical:) A young man goodly, or beautiful, in respect of justness of form, or symmetry, and in person, or the whole of his body. (M, L.) -A3- See, again, قِدٌّ. -A4- By the phrase يَا وَيْلَ قَدٍّ, addressed to Mikdلd, in a verse of Jereer, is meant يَا وَيْلَ مِقْدَادٍ [O, woe to thee Mikdلd]; the poet restricting himself to some of the letters [of the name]: an instance [more obviously] of a similar kind is سَلَّام used by El- Hoteiنh for سُلَيْمَان. (O.)

قُدٌّ
قُدٌّ ذ A certain marine fish, (O, K,) the eating of which is said to increase [the faculty of] الجِمَاع. (O.)

قِدٌّ
قِدٌّ ذ A thing that is مَقْدُود [i. e. cut in an elongated form, &c.]. (M, L.) ― -b2- [And hence] A thong cut from an untanned skin, (S, M, * A, O, * L, Msb, K,) with which sandals or shoes are sewed, (M, * L, Msb,) and with which a captive is bound; (A;) pl. أَقُدٌّ: (S, O, L:) and [as a coll. gen. n.] thongs, cut from an untanned skin, with which camels' saddles and [the vehicles called] مَحَامِل are bound: (M, L:) and ↓ قِدَّةٌ [of which the pl. is قِدَدٌ] is a more special term, (S, O, L,) signifying a single thong of this kind. (K.) See an ex. voce قَدٌّ. ― -b3- And (hence, L) A whip; (O, L, K;) as also ↓ قَدٌّ. (K.) Thus in the trad., لَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ وَمَوْضِعُ قِدِّهِ فِى الجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا, (O, * L,) or ↓ قَدِّهِ, (K,) i. e. Verily the space that would be occupied by the bow of any one of you, and the place that would be occupied by his whip, in Paradise, are better than the present [sublunary] world and what is in it: or قِدّه may here have the meaning next following. (L.) ― -b4- A sandal; because cut in an elongated form from the skin: (O, L:) or a sandal not stripped of the hair, in order that it may be more pliant. (IAar, O, L.) ― -b5- And A vessel of skin. (S, O, K.) One says, مَا لَهُ قِدٌّ وَلَا قِحْفٌ He has not a vessel of skin nor a vessel of wood: (S, O, M:) or a skin nor a fragment of a drinking-cup or bowl. (M.) ― -b6- شَدِيدُ القِدِّ occurs in a trad. as some relate it, meaning Having a strong bowstring: but accord. to others, it is ↓ شَدِيدُ القَدِّ, meaning strong in pulling the bow. (L.)

قِدَّةٌ
قِدَّةٌ ذ : see قِدٌّ. ― -b2- Also A piece of a thing. (M, L.) ― -b3- And hence, (M,) A party, division, sect, or distinct body or class, of men, holding some particular tenet, or body of tenets, creed, opinion, or opinions, (S, M, O, L, Msb, K,) accord. to some, (Msb,) of whom each has his own, (S, O, L, K,) or of which each has its own, (Msb,) erroneous opinion: (S, O, L, Msb, K:) pl. قِدَدٌ. (Msb.) Hence, كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا, (S, L, O, K,) in the Kur [lxxii. 11], (L, O,) said by the Jinn, (Fr, L,) We were parties, or sects, differing in their erroneous opinions, or in their desires: (Fr, O, L, K:) or separate [sects]; Muslims and not Muslims: (Zj:) or diverse, or discordant, or various, sects; Muslims and unbelievers. (Jel.) And one says, صَارَ القَوْمُ قِدَدًا The people became divided, or different, in their states, or conditions, and their desires, or erroneous opinions. (L.)

قَدَادٌ
قَدَادٌ ذ The hedge-hog: ― -b2- and The jerboa. (O, K.)

قُدَادٌ
قُدَادٌ ذ A pain [app. what may be termed a cutting pain] in the belly. (S, M, O, L, K.) حَبَنًا وَقُدَادًا is a form of imprecation, meaning [May God inflict upon thee] dropsy, and a pain in the belly. (L.)

قَدِيدٌ
قَدِيدٌ ذ , (S, M, O, L, K,) or لَحْمٌ قَدِيدٌ, (Msb,) Flesh-meat cut into strips, or oblong pieces: (M, L, K:) or cut, (M,) or cut into oblong pieces, and spread, or spread in the sun, to dry: (M, L, K:) or salted, and dried in the sun: (L:) i. q. لَحْمٌ مُقَدَّدٌ: (S, O, L:) قَدِيدٌ is of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (L.) ― -b2- ثَوْبٌ قَدِيدٌ A garment, or piece of cloth, [slit, or rent, and] old and worn out. (S, O, L, K.)

قُدَيْدٌ
قُدَيْدٌ ذ A small مِسْح [or garment of thick, or coarse, hair-cloth], (M, * K, * TA,) such as is worn by persons of low condition. (TA.)

قَدِيدِيُّونَ
قَدِيدِيُّونَ ذ , (IAth, O, K, TA,) thus accord. as a trad., in which it occurs is related, (IAth, TA,) not to be pronounced with damm, (K,) or, as some say, it is [قُدَيْدِيُّونَ, i. e.] with damm to the ق and fet-h to the [first] د, (IAth, TA,) and thus in the handwriting of Z in the “ Fلïk, ” (O,) [and thus I find it in a copy of the A,] The followers of an army, consisting of handicraftsmen, (A, IAth, O, K, TA,) such as the repairer of cracked wooden bowls, and the farrier, (O, K, TA,) and the blacksmith: (O, TA:) of the dial. of the people of Syria: as though they were called by the former appellation because of the tattered state of their clothing; (O;) or by the latter as though, by reason of their low condition, they wore the small مِسْح called قُدَيْد; or from التَّقَدُّدُ, because they disperse themselves in the provinces on account of need, and because of the tattered state of their clothing; and the diminutive form denotes mean estimation of their condition: (IAth, TA:) a man (IAth, O, TA) of them (O) is reviled by its being said to him يَا قَدِيدىُّ (IAth, O, TA) and يا قُدَيْدِىُّ: (IAth, TA:) and it is commonly used in the language of the Persians also. (O.)

قَيْدُودٌ
قَيْدُودٌ ذ A she-camel long in the back: (O, K:) but this is said to be derived from القَوْدُ, like الكَيْنُونَةُ from الكَوْنُ: (L:) [see art. قود:] pl. قَيَادِيدُ. (K. [In the O the pl. is written قَنَادِيدُ.])

مَقَدٌّ
مَقَدٌّ ذ (tropical:) A road: (A, K, TA:) because it is cut: so in the phrase مَفَازَةٌ مُسْتَقِيمَةُ المَقَدِّ (tropical:) [A desert, or waterless desert, whereof the road is straight, or direct]. (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) The rima vulvو of a woman. (M, L.) ― -b3- (assumed tropical:) The part of the back of the neck that is between the ears. (K, L.) [A dial. var. of, or a mistake for, مَقَذٌّ.]) ― -b4- And i. q. قَاعٌ, i. e. (assumed tropical:) An even, or a plain, place. (S, M, O, L.)

مِقَدٌّ
مِقَدٌّ ذ , like مِدَقٌّ [in measure], (K, [in a copy of the M, erroneously, مَقَدّ,]) or ↓ مِقَدَّةٌ, (L,) The iron instrument with which skin is cut (يُقَدُّ). (L, * K, * TA.)

مِقَدَّةٌ
مِقَدَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَقَدِّىٌّ
مَقَدِّىٌّ ذ Wine of El-Makadd, a town of the region of the Jordan, (K,) or, as is said in the Marلsid and the Moajam, near Adhri'لt, in the Howrلn; (TA;) wrongly said by J to be without teshdeed to the د, for the wine called مَقَدَىٌّ is different from that called مَقَدِّىٌّ: (K:) or it is wine boiled until it is reduced to half its original quantity; likened to a thing that is divided (قُدَّ) in halves; so accord. to Rejل Ibn-Selemeh, and in the Nh and Ghareebeyn; and sometimes it is pronounced without teshdeed to the د. (TA.)

##### Türkçe

**قَدَّهُ**
1 **قَدَّهُ** ذ, muzârîsi **قَدُ٣َ**, (S, M, O, L, Msb,) mastarı **قَدٌّ**; (S, M, A, O, L, Msb, K;) ve ↓ **قدّدهُ**, (M, L,) [fakat bu görünüşe göre şiddet (yoğunluk) mânası taşır, yahut fiilin tekrarını, yahut onun birkaç nesneye taallukunu ifade eder,] mastarı **تَقْدِيدٌ**; (L, K;) ve ↓ **اقتدّهُ**, (M, L,) mastarı **اِقْتِدَادٌ**; (K;) Onu uzatılmış bir biçimde kesti; yahut boylamasına: (IDrd, M, L, K:) yahut onu yardı, böldü, çatlattı, yırttı, yahut ayırdı, (yani bir kayış vb., S, O, L, ve bir elbise yahut kumaş parçası, L,) boylamasına: (S, M, A, O, L, Msb, K:) ve onu bütünüyle kesti (tamamen kopardı): (M, L, K:) yahut onu, mutlak mânada kesti, yahut kesti kopardı: (TA:) onu kesti, yani bir deri: ve onu yırttı, yani bir elbise, yahut kumaş parçası, yahut benzeri. (L.) Şöyle denir: ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ فَقَدَّهُ بِنِصْفَيْنِ [Onu kılıçla vurdu da onu iki yarıya yardı,] (L, Msb, *) yahut **قَدَّهُ** نِصْفَيْنِ. (A.) Ve **قَدَّ القَلَمَ وَقَطَّهُ** [Kalemi (kamış kalemi) yardı ve onu kesti]: (A, TA:) [çünkü] **قَطَّهُ**, **قَدَّهُ**’nin zıddıdır: (S ve TA, **قط** maddesinde:) ve bu iki fiil, kendini büzdüğünde ve kendini uzattığında [kılıçla] kesmenin farklı tarzlarını tasvir eden bir rivayette geçer. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] **قَدَّ**, (S, M, A, L,) mastarı **قَدٌّ**, (M, L, K,) (mecaz:) Çölü, (S, M, A, O, L, K,) ve geceyi, (M, L) yolculukla yarıp geçti, katedip geçti. ― -b3- Ve **قَدَّ بِهِ الطَّرِيقُ**, (M’nin bir nüshasında böyle,) yahut **قَدَّتْهُ الطَّرِيقُ**, (L ve TA’da böyle,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (M, L, TA,) **قَطَعَهُ** (M) yahut **قَطَعَتْهُ** (L, TA) ile aynı mânadadır (mecaz:) [Yol onu kesti; görünüşe göre onu arkadaşlarından yahut yolculuğunun maksadından ayırdı: **قَطَعَ بِهِ** ve **قُطِعَ بِهِ** ile karşılaştır]. ― -b4- Ve **قَدَّ الكَلَامَ**, (M, L,) mastarı yukarıdaki gibi, (M, L, K,) **قَطَعَهُ** (M, L, K *) ve **شَقَّهُ** (M, L) ile aynı mânadadır. ― -b5- [**قَدَّهُ** ayrıca, boylamasına yahut başka türlü, herhangi bir tarzda onu kesip çıkardı, yahut ona şekil verdi, mânasına gelir; **قَتَّهُ** gibi: bunu (sonuncuyu) gör; ve onun mastarına örnek olarak zikredilen bir beyti gör; ayrıca **فرى** maddesinin birinci paragrafının sonuna yakın bir sözü de gör. Bundan dolayı] **قُدَّ فُلَانٌ قَدَّ السَّيْفِ** [Falanca, kılıcın kesişi gibi kesildi/şekillendirildi] demek (mecaz:) falanca, **التَّقْطِيع** bakımından (yani teşekkül, yahut oran vb. bakımından, kılıç gibi) güzel yapıldı, yahut güzel oldu, demektir. (S, O, L, TA.) [Aşağıda **قَدٌّ**’e de bak.] ― -b6- Ve **قُدّ** ayrıca (mecaz kabul edilen:) karında, **قُدَاد** denilen bir ağrıya tutuldu, demektir. (M, L, K.)
2 **قَدَّ٣َ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **قدّد**, (L’de anlaşıldığı üzere,) yahut **قدّد اللَّحْمَ**, (A, O, *) mastarı **تَقْدِيدٌ**, (O, L,) **قَدِيد** yaptı [yani eti şeritler yahut uzun parçalar hâlinde kesti ve güneşte yaydı; yahut tuzladı ve güneşte yaydı, kurutmak için]. (L.) -A2- **قدّد عَلَيهِ**, bir elbise hakkında söylenir; ölçü ve uzunluk bakımından ona uydu, demektir. (L, bir rivayetten.)
**اقدّ عَلَيْهِ**
4 **اقدّ عَلَيْهِ** ذ, yiyecek hakkında söylenir, (mecaz kabul edilen:) ona, **قُدَاد** denilen bir karın ağrısı verdi. (IKtt, TA.)
5 **تَقَدَّ٣َ**: 7’ye bak. ― -b2- **تقدّد**, bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir; çokça yarılmış yahut yırtılmış oldu; yahut paçavralaştı, parçalandı, (O, K, TA,) ve eskiyip yıprandı. (TA.) ― -b3- Ve et hakkında, 2’nin quasi-meçhûlü: [yani şeritler yahut uzun parçalar hâlinde kesilip güneşte yayılmış; yahut tuzlanıp güneşte yayılmış ve böylece kurutulmuş oldu]. (O.) ― -b4- Ve bir erkek topluluğu (**قَوْمٌ**) hakkında; (S, M, O, L, K) **قِدَد**’e [yahut fırkalara vb., **قِدَّةٌ**’nin çoğulu; ona bak] ayrılmış oldu. (M, L.) ― -b5- Ayrıca bir şey hakkında, (TA,) [belki et hakkında söylenen aynı fiilden,] kuru oldu; yahut kurudu, yahut kuruyup gitti. (K, TA.) ― -b6- Ve **تقدّدت** bir dişi deve hakkında; semiz olduktan sonra biraz zayıfladı: (O, K) (O:) yahut zayıf olduktan sonra semiz oldu, (TA,) yahut semiz olmaya başladı. (K, TA.)
**انقدّ**
7 **انقدّ** ذ, (S, M, A, O, L, Msb, K,) ve ↓ **تقدّد**, (M, L, K,) [fakat ikincisi görünüşe göre şiddet (yoğunluk) mânası taşır, yahut birçok şey hakkında söylenir,] birincisi bir deri hakkında ve bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir, (A,) azık ve eşya yahut kap-kacak vb. için yol torbası gibi bir şeyden ve giyim gibi şeylerden başka bir şey hakkında söylenmez, (O,) uzatılmış bir biçimde kesilmiş oldu; yahut boylamasına: (L, K:) yahut boylamasına yarılmış, bölünmüş, çatlamış, yırtılmış, yahut ayrılmış oldu: (S, M, A, O, L, Msb, K:) yahut bütünüyle kesilip kopmuş oldu: (M, L, K:) yahut kesilmiş, yahut kesilip kopmuş oldu. (TA.)
8 **اـِقْتَدَ٣َ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **اقتدّ الأُمُورَ** demek (mecaz:) işleri, akıbetlerini/sonuçlarını öngörerek düşündü ve onları ayırt etti: (S, O, K:) yahut işleri tasarladı ve onların akıbetlerinin/sonuçlarının ne olacağını düşündü. (M.)
**استقدّ**
10 **استقدّ** ذ (mecaz:) tek bir tarzda yahut hâlde içerdi, yahut sürüp gitti. (Ibn-'Abbلd, A, O, K,) **لَهُ** ona. (A.) Ve (mecaz kabul edilen:) o (bir iş, TA) yeknesak oldu, yahut gidişinde düzgün/eşit oldu. (Ibn- 'Abbلd, O, K, TA.) Ve **استقدّت الاـِبِلُ** (mecaz kabul edilen:) develer sapmadan, tek bir gidiş/yol/tarz üzere yürüyüp gitti: (O, K:) AA böyle der. (O.)
**قَدْ**

**قَدْ** ذ bir isim ve bir edattır: (S, O, Mughnee, K:) ve isim olarak iki şekilde kullanılır. (Mughnee, K.) ― -b2- (I) **حَسْبُ** ile eşanlamlı bir isimdir; (S, O, Mughnee, K;) genellikle i‘rab kabul etmez olarak kullanılır; (Mughnee, K;) böylece Basralılara göre; **الدال** sâkin olarak; (TA;) çünkü onu oluşturan harfler bakımından edat olan **قَدْ**’e, ve şekli bakımından da birçok başka edata benzer, (Mughnee, TA,) **عَنْ** ve **بَلْ** vb. gibi: (TA:) şöyle denir: **قَدْ زَيْدٍ دِرْهَمٌ** [Zeyd’in kifayeti (yani Zeyd’e yeterli olan şey) bir dirhemdir], (Mughnee, K,) **الدال** sâkin olarak; (Mughnee, * K, * TA;) ve **قَدِى** (S, O) ve **قَدْنِى** (S, O, Mughnee) [ikisi de] **حَسْبِى** [Benim kifayetim (yani bana yeterli olan şey)] anlamındadır; (S, O;) **قَدْنِى**’deki **النون**, [ismin son harfinin] sükûnunu korumak için sokulmuştur; çünkü bu, i‘rab kabul etmez yaptıkları şeyin aslî vasfıdır; (Mughnee;) fakat bu durumda **النون**’un sokulması şâzdır; zira o [kaide gereği] ancak fiillerde, ihtiyat yoluyla, [fiilin zamir ekinin isim zamir ekiyle karışmasını önlemek için] eklenir; **ضَرَبَنِى**’de olduğu gibi: (S, O:) [ancak, bir sonraki cümlede, **قَدْنِى**’nin, **النون**’un düzenli olarak sokulduğu bir açıklamasına bak:] Yaakoob’a göre, **قَدْ**’i **حَسْبُ** manasında kullanarak şöyle denir: **مَا لَكَ عِنْدِى اـِلَّا هٰذَا فَقَدْ** yani **فَقَطْ** [Senin için bende bundan başka bir şey yoktur, yahut mülkiyetimde sana ait bundan başka bir şey yoktur; ve o, yeterli bir şeydir, yahut o yeter; **فَقَطْ**’ın aslında **فَحَسْبُ**’u ifade ettiği kabul edilir; fakat yaygın olarak “ve daha fazlası değil” manasında kullanılır]; ve o, onu [yani **قَدْ**’i] bir bedel [**قَطْ** için] sayar: (M:) ve i‘rablı olarak da kullanılır; (Mughnee, K;) böylece Kûfelilere göre; (TA;) fakat bu nadirdir: (Mughnee:) şöyle denir: **قَدُ زَيْدٍ**, onu merfû yaparak, (Mughnee, K,) tıpkı **حَسْبُهُ** denildiği gibi; ve **قَدِى** **النون** olmaksızın [yukarıda zikredildiği üzere,] tıpkı **حَسْبِى** denildiği gibi. (Mughnee.) ― -b3- (2) O, ayrıca bir mastardır, **يَكْفِى** ile eşanlamlıdır: şöyle denir: **قَدْ زَيْدًا دِرْهَمٌ** [Bir dirhem Zeyd’e yeter, yahut yetecektir], ve **قَدْنِى دِرْهَمٌ** [Bir dirhem bana yeter, yahut yetecektir]; (Mughnee, K;) tıpkı **يَكْفِى زَيْدًا دِرْهَمٌ**, ve **يَكْفِيْنِى دِرْهَمٌ** denildiği gibi. (Mughnee, K. *) -A2- Edat olarak, özellikle bir fiille kullanılır, (Mughnee, K,) [yani] bu sıfatla, bir fiilden başka hiçbir şeyin önüne getirilmez, (S, O,) ister mâzî ister muzâri‘, (TA,) ve ondan ancak bir yemin ile ayrılır, (Mughnee,) tam i‘rablı, haberî, (Mughnee, K,) emir olmayan, (TA,) olumlu, ve onu meczûm veya mansûb kılacak herhangi bir şeyden ve **حَرْف تَنْفِيس** denilen şeyden [yani **سَوْفُ** ve onun varyantlarından] beri olan: ve onun altı manası vardır. (Mughnee, K.) ― -b2- (1) Beklentiyi ifade eder: (M, Mughnee, K:) ve muzâri‘ ile olduğunda bu açıktır; (Mughnee;) şöyle denir: **قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ**, (Mughnee, K,) “gaibin geleceği beklenir” manasında: (TA:) ve çoğu, onun mâzî ile de böyle kullanıldığını söyler: (Mughnee:) bazılarına göre, (M,) **لَمَّا يَفْعَلْ** sözünün cevabında kullanılır [yani “henüz yapmadı” (şu şeyi), ki onun yapacağına dair beklenti içerir]; (S, M, O;) cevap ise **قَدْفَعَلَ**’dır [Artık yapmıştır]: (M:) ve Kh, onun bilgi bekleyen kimselere cevapta kullanıldığını söyler; (S, M, * O, Mughnee;) [zira onlara] şöyle dersin: **قَدْ مَاتَ فَلَانٌ** [Artık falan ölmüştür]; fakat onu beklemeyen kimseye haber verirsen, böyle demez; bilakis [sadece] **مَاتَ فُلَانٌ** dersin: (S, O:) böylece bazıları, binmesini bekleyen kimseye **قَدْ رَكِبَ الأَمِيرُ** [Artık emir bindi] der: ancak bazıları, mâzî geçmişi ifade ettiğinden, **قَدْ**’in mâzî ile beklentiyi ifade etmek için kullanılmasını caiz görmez; buradan, onun böyle kullanıldığını söyleyenlerin, mâzînin, haberden önce beklenen şeyi ifade ettiğini kastettikleri anlaşılır: (Mughnee: [orada, bazı başka mülahazalarla birlikte, müellifinin görüşüne göre, onun muzâri‘ ile bile beklentiyi ifade etmediği; çünkü **يَقْدَمُ الغَئِبُ** sözünün **قَدْ** olmaksızın da beklentiyi ifade ettiği eklenir:]) MF der ki: Endülüs’te şeyhlerden sözlü olarak bize öğretilen şudur: O, mâzînin önünde vâki olduğunda doğruluğun tasdikini, yahut yakîni ifade eden bir edattır; ve gelecek zamanın önünde vâki olduğunda beklentiyi ifade eden bir edattır. (TA.) ― -b3- (2) Geçmişin şimdiye yakınlığını ifade eder: (O, Mughnee, K:) **قَدْ قَامَ زَيْدٌ** sözünde olduğu gibi [Zeyd az önce kalktı, yahut şimdi kalktı; sırf “kalktı” demekle de çoğu kez kastedilen mana]; (Mughnee, K;) çünkü bu ibare **قد** olmaksızın yakın geçmişi de uzak geçmişi de ifade edebilir; (Mughnee;) ve müezzinin sözü olan **قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ**’da da böyledir [Namaza kalkma vakti az önce geldi, yahut sadece geldi]: (O:) [ve böyle kullanıldığında, çoğu kez hemen öncesinde **كَانَ** fiilinin mâzîsi veya muzâri‘i bulunur; böylece dersin: **كَانَ قَدْ ذَهَبَ** “az önce gitmişti” yahut sadece “gitmişti”; ve **يَكُونُ قَدْ ذَهَبَ** “az önce gitmiş olacak” yahut sadece “gitmiş olacak”:] ve Basralılara göre, Akh hariç, hâl ifade edici olarak kullanılan bir mâzînin hemen öncesinde mutlaka ya açıkça ya da takdiren bulunmalıdır; Kur’ân’ın ii. [sözünde] olduğu gibi.

247,] “Ve bizim için ne var ki Allah yolunda savaşmayalım; hâlbuki biz yurtlarımızdan ve oğullarımızdan çıkarılmışız?”; ve [Kur’ân iv. 92’deki sözde,] “Veya size gelirler; göğüsleri daralmıştır ki sizinle savaşsınlar” [“Veya size gelirler; göğüsleri daralmış olarak, sizinle savaşmaya güç yetiremezler; yahut göğüsleri sizinle savaşmaktan çekinerek daralır”]; fakat Kûfeliler ve Ahf eş-Şeybânî der ki: Bu gerekli değildir; çünkü **قَدْ** olmaksızın hâl bildiren olarak mâzînin çokça vuku bulması sebebiyle; ve [çünkü] asl kaide, özellikle çok kullanımdaki şey hakkında, bir mânâ bulunmaması, yahut bir şeyi anlaşılır kılma (takdir ettirme) bulunmamasıdır: (Muğnî:) Sîbeveyh ise mâzînin **قَدْ** olmaksızın hâl bildiren olarak kullanılmasına cevaz vermez; ve **حصرت صدورهم**’i bir beddua kılar [mânâ: “göğüsleri daralsın”]: (S, **حصر** maddesinde; bu maddede bu eser içinde bu konu hakkında daha fazlasına bak:) ve ibtidâî **لَ** ona, “**اـِنَّ زَيْدًا لَقَدْ قَامَ**” sözündeki gibi, öne getirilir [“Şüphesiz Zeyd gerçekten kalktı, yahut kalkmış oldu”]; çünkü asl kaide, onun isme öne getirilmesidir; ve muzâriye, isme benzemesi sebebiyle öne getirilir; ve mâzî, hâle yakın bir zamanı bildirdiğinde muzâriye benzer; bu yüzden ona öne getirilmesi câiz olur. (Muğnî.) [Aşağıda altıncı mânâ olarak zikredilenin hemen ardından gelen iki cümleye de bak.] ― -b4-

(3) Nâdirlik, yahut azlık bildirir; (Muğnî, K;) ya fiilin delâlet ettiği fiilin [nâdirliği/azlığı], (Muğnî,) [şu sözde] olduğu gibi: **قَدْ يَصْدُقُ الكَذُوبُ** [“Bazen (az sayıda) çok yalancı doğru söyler”]; (Muğnî, K;) yahut o fiile bağlı olan şeyin [nâdirliği/azlığı], [Kur’ân xxiv. son âyetteki sözde] olduğu gibi: **قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ**; [sanki] mânâ: **أَنَّ مَا هُمْ عَلَيْهِ هُوَ أَقَلُّ مَعْلُومَاتِهِ** [böylece “En azından O, üzerinde bulunduğunuz o hâl-i davranış ve zihin durumunu bilir” diye tercüme edilmesi gerekir]: fakat bazıları, bu örneklerde ve benzerlerinde onun doğruluğun isbâtını, yahut yakîni bildirdiğini iddia eder; [ileride gösterileceği üzere;] ve önceki örnekte nâdirlik yahut azlık bildirişinin **قَدْ**’den çıkarılmadığını, bilakis “**الكَذُوبُ يَصْدُقٌ**” sözünden [çıkarıldığını] (Muğnî). ― -b5-

(4) Çokluk bildirir; (Muğnî, K;) [yani] bazen (S, O) **رُبَّمَا** ile eşanlamlı olarak kullanılır [bir sonraki önceki cümlede zikredilen karşıt mânâda **رُبَّمَا** ile olduğu gibi, çokluk bildirme mânâsında da]: (S, M, O:) böylece Hudhelî’nin (S, M, O, Muğnî, K) sözünde, (M, Muğnî,) yahut ‘Abîd İbnü’l-Ebras’ın, (İB, TA,)

**قَدْ**: “**قَدْ أَتْرُكُ القِرْنَ مُصْفَرًّا أَنَامِلُهُ**”
[Çoğu kez hasmı, parmak uçları sararmış olarak bırakırım]. (S, M, O, Mughnee, K.) ― -b6- (5) Hakikatin tasdikini, yahut kesinliği ifade eder: nitekim [Kur’ân xci. 9’daki sözde,] **قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا** [Şüphesiz, yahut muhakkak, yahut gerçekten, yahut hakikaten, onu (yani nefsini) arındıran felâh bulmuştur, yahut bulacaktır; burada her mâzî, meczûm bir muzâri‘in yerini tutar]: (Mughnee, K:) ve yine bazılarına göre [Kur’ân xxiv. son âyetteki sözde—ki bunun başka bir açıklaması yukarıda verilmiştir—] **قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ** [Şüphesiz, yahut muhakkak, vb., sizin üzerinde bulunduğunuz o hâl-i davranış ve zihniyeti bilir]. (Mughnee.) ― -b7- (6) Nefyi ifade eder, (Mughnee, K,) ISd’ye göre, (Mughnee,) **مَا**’nın yerini tutarak, (M,) şu sözde: **قَدْ كُنْتَ فِى خَيْرٍ فَتَعْرِفَهُ**, (M, Mughnee, K,) **تَعْرِفَهُ** mansûb iken, [sanki “Onu bilesin diye bir hayır içinde değildin” mânâsında], (Mughnee, K,) sözü fasih olanlardan birinden işitilmiştir: (M:) fakat bu gariptir. (Mughnee.) ― -b8- [Mânâca mâzînin hâle yakınlığını ifade etmek için kullanıldığında—O’daki bağlamın işaret ettiği üzere—] **قَدْ**, fiilden bir yemin ile ayrılabilir; **قَدْ وَاللّٰهِ أَحْسَنْتَ** [Allah’a yemin olsun, iyi yaptın] ve **قَدْ لَعَمْرِى بِتُّ سَاهِرًا** [Ömrüme (yahut dinime) yemin olsun, geceyi uykusuz geçirdim] sözlerinde olduğu gibi. (O, Mughnee. [İkincisinde, bu ve burada hemen sonra gelen, edatın mânâlarının açıklamalarından önce zikredilmiştir; muhtemelen bu hâllerde mânânın güçlükle karıştırılabileceğinden.]) Ve fiil, mânâsı anlaşıldığında, (O,) yahut bir delil sebebiyle, (Mughnee,) ondan sonra hazfedilebilir; (M, * O, Mughnee;) Nâbiga’nın (M, O, Mughnee) Zübyânî’nin (O) şu sözünde olduğu gibi:

**أَفِدَ التَّرَحُّلُ غَيْرَ أَنَّ رِكَابَنَا
لَمَّا تَزُلْ بِرِحَالِنَا وَكَأَنْ قَدِ**

[Göç vakti yaklaştı; hâlbuki bineklerimiz, yolculuk eşyamız ve teçhizatımızla henüz ayrılmadı; fakat sanki ayrılmış gibidir]; mânâsı: **كَأَنْ قَدْ زَالَتْ**. (M, O, Mughnee.) ― -b9- Eğer **قَدْ**’i bir **اِسْم** [yani bir isim (cevher) yahut özel ad] yaparsan, onu teşdîd ile vasıflarsın: bu sebeple **كَتَبْتُ قَدًّا حَسَنَةً** [Güzel bir **قَد** yazdım] dersin; ve **كَىْ** ile **هُوَ** ve **لَوْ** hakkında da böyle yaparsın; çünkü bu kelimelerde, (aslında üç aslî harften oldukları varsayıldığında) kendilerinde eksik olan şeye delâlet yoktur; bu yüzden her birinin son harfine, onun cinsinden olanı eklemek gerekir ve bu ona idğam olunur: fakat **ا** hakkında böyle değildir; zira bu durumda **ء** eklersin; şöyle ki bir adamı **لَا** yahut **مَا** diye adlandırır, sonra onun sonuna **ا** eklersen, onu **ء** yaparsın; çünkü ikinci **ا**’yı harekeli kılarsın ve **ا** harekeli olunca **ء** olur: (S, O:) J böyle der, [ve Sgh O’da ona uymuştur,] ve bu, Akh’ın ve Basra nahivcilerinden bir topluluğun [ve Kûfe’nin (MF)] görüşüdür; F de bu parçayı B’de nakletmiş ve ona itiraz etmeden bırakmıştır: fakat IB der ki, (TA,) [ve ondan sonra F K’de,] bu bir hatadır: ancak son harfi illetli olan teşdîd ile vasıflanır: **هُوَ** için, (IB, K,) bir adamın adı olarak kullanıldığında, (IB,) **هُوٌّ**, (IB, K,) ve **لَوْ** için **لَوٌّ** dersin, ve **فِى** için **فِىٌّ** dersin; (IB;) ve bu, ancak kelimenin, illetli harfin sükûnu sebebiyle—tenvîn ile birlikte [**دَمٌ** ve **يَدٌ** vb.’de olduğu gibi] kaybolacağından—bir harfe indirgenmemesi için teşdîd ile vasıflanır: (K:) fakat **قَدْ**’e gelince, onu isim olarak kullanırsan **قَدٌ** dersin; (IB, K;) ve **مَنْ** için **مَنٌ**, ve **عَنْ** için **عَنٌ** dersin; (K;) **يَدٌ** (IB, K) ve **دَمٌ** vb. gibi: (K:) ancak F, [IB’yi izleyerek,] J’nin sözünü hata diye adlandırmakta yanlıştır; her ne kadar onun verdiği kaide [ve IB’nin] genellikle tercih edilse de. (MF, TA.)

**قَدٌّ**

**قَدٌّ** ذ Bir kuzu veya oğlağın derisi: (M, A, L, Msb, K:) yahut [yalnızca] bir oğlağın: (S, O, L:) yahut, IDrd’ye göre, küçük bir deri, fakat ne türden olduğunu söylemez: (M, L:) cem‘ (azlık için, S) **أَقُدٌّ** ve (çokluk için, S) **قِدَادٌ** (ISk, S, M, L, Msb, K) ve [azlık için ayrıca] **أَقِدَّةٌ**, ki bu şâzdır. (M, L.) Bundan dolayı şu söz: ↓ **فُلَانٌ مَا يَعْرِفُ القَدَّ مِنَ القِدِّ** Böyle biri, kuzu yahut oğlak derisini, kayıştan ayırt etmez. (A.) Ve bundan dolayı, (O, K,) bir darbımeselde şöyle denir, (S, M, A, O,) **مَا يَجْمَلُ قَدَّكَ اـِلَى أَدِيمِكَ** (S, M, A, O, K) Senin kuzu yahut oğlak derini, senin [yetişkin hayvanın] derine ne yaklaştırır? yani, Th’ye göre, (mecaz kabul edilerek:) büyüğü küçüğe benzer kılan nedir? (M: [yahut küçüğü büyüğe benzer kılan mı?]) yahut “küçük işini büyük [görünür] kılmaya seni ne sevk eder?” demektir. (S:) yahut “senin küçük [işini] senin büyüğüne ne yaklaştırır?” (O, K:) kendi uygun sınırını aşan kimseye uygulanır; (M, O, K;) ve bayağı olanı soylu olanla kıyaslayan kimseye. (O, K.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **قِدٌّ**’e bak. -A2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) bir şeyin ölçüsü, miktarı, büyüklüğü yahut hacmi: (M, L, Msb, K,) (M, L:) (mecaz:) bir şeyin, (M, L,) yahut bir genç kadının, (A,) yahut bir erkeğin: (K:) biçimlenişi yahut oranı, eşanlamlısı **تَقْطِيع**; (S, M, A, O, L, K,) (mecaz:) bir erkeğin boyu, eşanlamlısı **قَامَة**; (S, A, O, L, K,) (K:) (mecaz kabul edilerek:) onun şeklinin doğruluğu yahut simetrisi: (M, L, K:) ve (mecaz kabul edilerek:) onun sureti, şahsı yahut bütün bedeni: (M, L:) cem‘ [azlık için] **أَقُدٌّ** (M, L, K) ve **أَقِدَّةٌ**, (K,) ki bu şâzdır, (TA,) ve [çokluk için] **قُدُودٌ** (M, L, K) ve **قِدَادٌ**. (K.) Şöyle denir: **هٰذَا عَلَى قَدِّ ذَاكَ** (mecaz kabul edilerek:) Bu, ölçü, miktar, büyüklük yahut hacim bakımından ona eşittir; ona benzer. (Msb.) Ve **شَىْءٌ حَسَنُ القَدِّ** (mecaz kabul edilerek:) oran yahut uygunluk bakımından güzel olan bir şey. (L.) Ve **جَارِيَةٌ حَسَنَةُ القَدِّ** (mecaz:) boy bakımından ve oran yahut uygunluk bakımından güzel bir genç kadın. (A.) Ve **غُلَامٌ حَسَنُ القَدِّ** (mecaz kabul edilerek:) şeklin doğruluğu yahut simetrisi bakımından ve şahıs yahut bütün bedeni bakımından güzel bir delikanlı. (M, L.) -A3- Yine **قِدٌّ**’e bak. -A4- Cerîr’in bir beytinde Mikdād’a hitaben söylenen **يَا وَيْلَ قَدٍّ** ibaresiyle kastedilen **يَا وَيْلَ مِقْدَادٍ** [Ey Mikdād, yazık sana]dır; şair, [ismin] bazı harfleriyle yetinmiştir: benzeri türden [daha açık] bir örnek, el-Hutay’e’nin **سَلَّام**’ı **سُلَيْمَان** yerine kullanmasıdır. (O.)

**قُدٌّ**
**قُدٌّ** ذ Yenilmesinin **الجِمَاع** [kabiliyetini] artırdığı söylenen belirli bir deniz balığı. (O, K.)

**قِدٌّ**
**قِدٌّ** ذ **مَقْدُود** olan bir şey [yani uzatılmış biçimde kesilmiş vb.]. (M, L.) ― -b2- [Ve bundan dolayı] tabaklanmamış deriden kesilmiş bir kayış; (S, M, * A, O, * L, Msb, K,) bununla sandaletler yahut ayakkabılar dikilir, (M, * L, Msb,) ve bununla esir bağlanır; (A;) cem‘i **أَقُدٌّ**: (S, O, L:) ve [cins isim olarak] tabaklanmamış deriden kesilmiş kayışlar; bunlarla develerin semerleri ve **مَحَامِل** denilen [taşıtlar] bağlanır: (M, L:) ve ↓ **قِدَّةٌ** [cem‘i **قِدَدٌ**dur] daha hususi bir terimdir, (S, O, L,) bu türden tek bir kayışı ifade eder. (K.) **قَدٌّ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b3- Ve (bundan dolayı, L) bir kamçı; (O, L, K;) bunun gibi ↓ **قَدٌّ** da. (K.) Böylece hadiste: **لَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ وَمَوْضِعُ قِدِّهِ فِى الجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا**, (O, * L,) yahut ↓ **قَدِّهِ**, (K,) yani: Şüphesiz sizden herhangi birinizin yayının kapladığı yer ve onun kamçısının Cennet’te kaplayacağı yer, dünya ve içindekilerden daha hayırlıdır: yahut burada **قِدّه** bir sonraki manaya sahip olabilir. (L.) ― -b4- Bir sandalet; çünkü deriden uzatılmış biçimde kesilmiştir: (O, L:) yahut daha yumuşak olsun diye kılları soyulmamış bir sandalet. (IAar, O, L.) ― -b5- Ve bir deri kap. (S, O, K.) Şöyle denir: **مَا لَهُ قِدٌّ وَلَا قِحْفٌ** Onun ne deri kabı vardır ne de tahta kabı: (S, O, M:) yahut ne bir deri ne de bir içme kabının yahut çanağın bir parçası. (M.) ― -b6- **شَدِيدُ القِدِّ** bir hadiste bazılarınca böyle rivayet edilir; manası: sağlam bir yay kirişi sahibi: fakat başkalarına göre o ↓ **شَدِيدُ القَدِّ**dir; manası: yayı çekmede güçlü. (L.)

**قِدَّةٌ**
**قِدَّةٌ** ذ: **قِدٌّ**’e bak. ― -b2- Ayrıca bir şeyin bir parçası. (M, L.) ― -b3- Ve bundan dolayı, (M,) belirli bir inancı yahut inançlar bütünü, akîde, görüş yahut görüşler taşıyan insanlardan bir fırka, bölük, mezhep, yahut ayrı bir topluluk yahut sınıf; (S, M, O, L, Msb, K,) bazılarına göre, (Msb,) bunlardan her birinin kendine ait, (S, O, L, K,) yahut her birinin kendine ait, (Msb,) hatalı bir görüşü: (S, O, L, Msb, K:) cem‘i **قِدَدٌ**. (Msb.) Bundan dolayı, **كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا**, (S, L, O, K,) Kur’ân’da [lxxii. 11], (L, O,) cinlerin söylediği üzere, (Fr, L,) “Biz, hatalı görüşlerimizde yahut arzularımızda farklı fırkalar idik”: (Fr, O, L, K:) yahut ayrı [fırkalar]; Müslümanlar ve Müslüman olmayanlar: (Zj:) yahut çeşitli, yahut ihtilaflı, yahut muhtelif fırkalar; Müslümanlar ve kâfirler. (Jel.) Ve şöyle denir: **صَارَ القَوْمُ قِدَدًا** Kavim, hâllerinde yahut durumlarında ve arzularında yahut hatalı görüşlerinde bölünmüş yahut farklı oldu. (L.)

**قَدَادٌ**
**قَدَادٌ** ذ Kirpi: ― -b2- ve jerboa. (O, K.)

**قُدَادٌ**
**قُدَادٌ** ذ Karında bir ağrı [görünüşe göre kesici ağrı denebilecek türden]. (S, M, O, L, K.) **حَبَنًا وَقُدَادًا** bir beddua kalıbıdır; manası: [Allah sana] istiskā (dropsy) ve karın ağrısı musallat etsin. (L.)

**قَدِيدٌ**

**قَدِيدٌ** ذ , veya **لَحْمٌ قَدِيدٌ**, Şeritler hâlinde, yahut uzunlamasına parçalar hâlinde kesilmiş et: yahut kesilmiş; yahut uzunlamasına parçalara kesilmiş ve kuruması için yayılmış, yahut güneşte yayılmış: yahut tuzlanmış ve güneşte kurutulmuş: **لَحْمٌ مُقَدَّدٌ** ile aynı anlamdadır. **قَدِيدٌ**, **مَفْعُولٌ** vezninin mânâsında **فَعِيلٌ** veznindedir. ― -b2- **ثَوْبٌ قَدِيدٌ** [yarılmış yahut yırtılmış ve] eski ve yıpranmış bir elbise yahut bir kumaş parçası.

**قُدَيْدٌ**
**قُدَيْدٌ** ذ Düşük hâlli kimselerin giydiği türden, küçük bir **مِسْح** [yahut kalın veya kaba kıl-kumaştan elbise].

**قَدِيدِيُّونَ**
**قَدِيدِيُّونَ** ذ , (rivayette geçtiği üzere) böylece rivayet olunur; damme ile okunmaması gerekir; yahut bazılarının dediğine göre o, **قُدَيْدِيُّونَ**dur; yani **ق** üzerine damme ve [ilk] **د** üzerine fetha iledir; ve “Fıḳh”te Z’nin yazısında da böyledir; [ve ben onu A’nın bir nüshasında böyle buluyorum]. Bir ordunun tâbileri; zanaatkârlardan oluşan: meselâ çatlamış tahta kâselerin tamircisi ve nalbant ve demirci: Şam halkının lehçesindendir: sanki elbiselerinin yırtık dökük hâlinden dolayı önceki adla adlandırılmışlardır; yahut düşük hâllerinden ötürü **قُدَيْد** denilen küçük **مِسْح**ı giydikleri için sonraki adla; yahut **التَّقَدُّدُ**’den, çünkü ihtiyaç sebebiyle vilâyetlerde dağılırlar ve elbiselerinin yırtık dökük hâlinden dolayı; ve küçültme sigası, hâllerinin aşağı görülmesini bildirir: onlardan bir adam, kendisine **يَا قَدِيدىُّ** ve **يا قُدَيْدِىُّ** denilmekle sövülür: ve Farsların dilinde de yaygın olarak kullanılır.

**قَيْدُودٌ**
**قَيْدُودٌ** ذ Sırtı uzun bir dişi deve: fakat bunun, **القَوْدُ**dan türetildiği söylenir; **الكَيْنُونَةُ**nun **الكَوْنُ**dan olması gibi: çoğulu **قَيَادِيدُ**dur. ([O’da çoğul **قَنَادِيدُ** yazılmıştır.])

**مَقَدٌّ**
**مَقَدٌّ** ذ (mecaz:) Bir yol: çünkü kesilmiştir: şu ibarede olduğu gibi **مَفَازَةٌ مُسْتَقِيمَةُ المَقَدِّ** (mecaz:) [yolu dosdoğru olan bir çöl yahut susuz çöl]. ― -b2- (mecaz olduğu varsayılan:) Kadının vulva yarığı. ― -b3- (mecaz olduğu varsayılan:) Kulakların arasındaki ense arkasının kısmı. [**مَقَذٌّ**ün lehçe varyantı yahut onun yerine yapılmış bir hata.] ― -b4- Ve **قَاعٌ** ile aynı anlamdadır; yani (mecaz olduğu varsayılan:) düz, yahut ova gibi bir yer.

**مِقَدٌّ**
**مِقَدٌّ** ذ , vezin bakımından **مِدَقٌّ** gibi; yahut ↓ **مِقَدَّةٌ**: derinin kesildiği (**يُقَدُّ**) demir âlet.

**مِقَدَّةٌ**
**مِقَدَّةٌ** ذ : bir önceki paragraf’a bak.

**مَقَدِّىٌّ**
**مَقَدِّىٌّ** ذ Ürdün bölgesindeki El-Makadd adlı bir kasabanın şarabı; yahut Marâsid ve Muʿcem’de söylendiğine göre, Haurân’daki Adhriʿât yakınında; J’nin, **د** üzerinde şedde olmaksızın olduğunu söylemesi yanlıştır; çünkü **مَقَدَىٌّ** denilen şarap, **مَقَدِّىٌّ** denilenden başkadır: yahut o, kaynatılıp aslî miktarının yarısına indirilmiş şaraptır; iki yarıya bölünmüş (**قُدَّ**) bir şeye benzetilmiştir; Rejâ İbn-Seleme’ye göre ve Nh ile Ghareebeyn’de böyledir; ve bazen **د** üzerinde şedde olmaksızın da okunur.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَدْ
قَدْ (
a.  A particle which is placed before the verb. Before the preterite, it generally indicates the past, &  before the aorist, the future ) Already, just, just now; sometimes; verily, certainly.

b.  Sufficient, sufficiency.

قَدْ قَامَ زَيْدٌ
قَدْ قَامَ زَيْدٌ
a.  Zaid had just stood up.

قَدْ رَكِبَ الأَمِيْرُ
قَدْ رَكِبَ الأَمِيْرُ
a.  The commander has already mounted.

قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ
قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ
a.  It is expected the absent one will come.

كَانَ قَدْ ذَهَبَ
كَانَ قَدْ ذَهَبَ
a.  He had gone away.

قَدْ يَصْدُق الكَذُوْب
قَدْ يَصْدُق الكَذُوْب
a.  Sometimes the liar speaks truth.

قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُم عَلَيْهِ
قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُم عَلَيْهِ
a.  Verily he knoweth what you are about.

قَدْنِي دِرْهَمٌ
قَدْنِي دِرْهَمٌ
a.  A dirhem will suffice me.

##### Türkçe

**قَدْ**
**قَدْ** (
a. Fiilden önce konulan bir edat. Mâzîden önce geldiğinde genellikle geçmişi, muzâri‘den önce geldiğinde ise geleceği gösterir ) Çoktan, henüz, şimdi; bazen; doğrusu, elbette.

b. Yeter, yeterlilik.

**قَدْ قَامَ زَيْدٌ**
**قَدْ قَامَ زَيْدٌ**
a. Zeyd henüz ayağa kalkmıştı.

**قَدْ رَكِبَ الأَمِيْرُ**
**قَدْ رَكِبَ الأَمِيْرُ**
a. Kumandan çoktan binmiş.

**قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ**
**قَدْ يَقْدَمُ الغَائِبُ**
a. Gaib olanın geleceği umulur.

**كَانَ قَدْ ذَهَبَ**
**كَانَ قَدْ ذَهَبَ**
a. Gitmişti.

**قَدْ يَصْدُق الكَذُوْب**
**قَدْ يَصْدُق الكَذُوْب**
a. Bazen yalancı doğru söyler.

**قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُم عَلَيْهِ**
**قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُم عَلَيْهِ**
a. Doğrusu o, sizin üzerinde bulunduğunuzu bilir.

**قَدْنِي دِرْهَمٌ**
**قَدْنِي دِرْهَمٌ**
a. Bir dirhem bana yeter.
