# قذر (ق-ذ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ذ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والذال والراء معهما
ذ ر ق، ق ذ ر يستعملان فقط ذرق: الذُّرقُ: الحندقوق كالفسفسة، الواحدة ذُرَقةٌ.
والذَّرْقُ: السلح، وذَرَقَ بسلحه ذَرْقاً، وخذق خَذَقْاً أشد منه.
قذر: قَيْذار اسم ابن إسماعيل، وهو جد العرب، ويقال: هم بنو بنت قَيْذَرَ ابن إسماعيل. وقَذِرْتُ كذا أي استَقْذَرْتُه، قال العجاج:
وقَذَري ما ليس بالمَقْذورِ
وتَقَذَّرْتُ منه. وشيء قَذِرٌ وقَذْرٌ. وقَذِرَ يَقْذَرُ قَذَرَاً، ومن يجزم قال: قَذُرَ يَقْذُرُ قذارةً.
والقاذورةُ: المُتَقَذِّرُ من الرجال من سوء الخلق.
ورجل قاذُورةٌ أي غيور.

##### Türkçe

القاف والذال والراء معهما
ذ ر ق، ق ذ ر: yalnızca ikisi kullanılır.

**ذرق**: **الذُّرقُ**: **الحندقوق** gibi, **الفسفسة** gibi; teki **ذُرَقةٌ**’dır.
Ve **الذَّرْقُ**: dışkı; ve **ذَرَقَ** dışkısıyla **ذَرْقاً** (dışkıladı); ve **خذق** **خَذَقْاً** (yaptı), o (yani **ذَرْقاً**)’dan daha şiddetlidir.

**قذر**: **قَيْذار** İsmail’in oğlunun adıdır; ve o, Arapların dedesidir; ve denilir: onlar, İsmail’in oğlu **قَيْذَرَ**’ın kızının oğullarıdır. Ve **قَذِرْتُ** şöyle-böyle, yani onu **استَقْذَرْتُه** (iğrenç buldum). **العجاج** dedi:
وقَذَري ما ليس بالمَقْذورِ
Ve ondan **تَقَذَّرْتُ** (tiksindim). Ve bir şey **قَذِرٌ** ve **قَذْرٌ**’dür. Ve **قَذِرَ يَقْذَرُ قَذَرَاً**; ve kim cezmederse dedi: **قَذُرَ يَقْذُرُ قذارةً**.

Ve **القاذورةُ**: erkeklerden, kötü huydan dolayı **المُتَقَذِّرُ** (tiksinen kimse).

Ve bir adam **قاذُورةٌ**’dur; yani kıskanç.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَذَرُ: ضدُّ النظافة. وشيءٌ قَذِرٌ بيِّن القذارة. وقَذِرْتُ الشيءَ بالكسر وتَقَذَّرتهُ واسْتَقْذَرْتُهُ، إذا كرهته. والقَذورُ من النساء: التي تتنزَّه عن الأقْذارِ.
أبو عبيدة: ناقةٌ قَذورٌ: تبرك ناحيةً من الإبل وتستبعد. قال الكلابي: رجل قَذُرَةٌ مثل هُمَزَةٍ: يتنزَّه عن الملائمِ. ورجلٌ قاذورَةٌ وذو قاذورَةٍ: لا يخالُ الناسَ لسوء خُلُقِهِ ولا يُنازِلهم. قال متمِّم ابن نويرة يرثي أخاه:
فإن تَلقه في الشَرْبِ لا تَلْقَ فاحِشاً		على الكأسِ ذا قاذورَةٍ مُتربِّعـا
ورجلٌ مَقْذَرٌ بالفتح: يجتنبه الناس.

##### Türkçe

**القَذَرُ**: temizlik zıddı. Ve **قَذِرٌ** bir şey: pisliği açık (belli). Ve **قَذِرْتُ** (kesre ile) şeyi, ve **تَقَذَّرتهُ** ve **اسْتَقْذَرْتُهُ**: onu kerih gördüğün (iğrendiğin) zaman. Ve kadınlardan **القَذورُ**: pisliklerden uzak duran.

Ebû Ubeyde: **ناقةٌ قَذورٌ**: develerden bir taraf(ın)a çöker ve uzak durur. Kilâbî dedi: **رجل قَذُرَةٌ** tıpkı **هُمَزَةٍ** gibi: uygun olanlardan uzak durur. Ve **رجلٌ قاذورَةٌ** ve **ذو قاذورَةٍ**: kötü huyu sebebiyle insanlarla düşüp kalkmaz ve onlarla bir araya inmez. Mütemmim b. Nüveyre, kardeşine mersiye söylerken dedi:
فإن تَلقه في الشَرْبِ لا تَلْقَ فاحِشاً		على الكأسِ ذا قاذورَةٍ مُتربِّعـا
Ve fetha ile **مَقْذَرٌ** bir adam: insanlar ondan sakınır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ذ ر
قذر ، ذرق .
ذرق : قال الليثُ : الذُّرَق : نبات كالفِسْفِسة ، تسمِّيه الحاضرة الحَنْدَقُوقى الواحدة ذُرَقة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الذُّرَق : الحُنْدُقُوقى .
وقال شمر : يقال : حَندَقوقَى وحِنْدَقُقى وحُنْدُقوقى .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : ذَرَق الطائر وخذَق ، يَذْرِق ويخذقُ .
قال أبو زيد : ويَحْذُقُ لغة .
وقال الليث : الذَّرق : ذَرْق الحُبارَى بسَلْحه .
قال : والخَذْق : أشدُّ من الذَّرْق .
وفي ( نوادر الأعراب ) : تذرَّقَتْ فلانةُ بالكُحْل ، وأذرقتْ : إذا اكتحلتْ .
قذر : قال الليث : قَيْذار : اسمُ ابنِ إسماعيل ، وهو جدّ العَرَب ، يقال : هم بنو نَبْتِ بن إسماعيل .
ويقال : قَدِرْت الشيءَ : إذا استقذرْته وتقذَّرْتَ منه .
وقد يقال للشيء القَذِر : قَذْرٌ أيضاً . فمن قال : قَذِرٌ جعله بناءً على فَعِلٍ مِن قَذِر يَقذَر فهو قَذِر ، ومَن جَزَم قال : قذُر يقذُر قَذارة فهو قَذْر .
وفي الحديث : ( اتَّقوا هذه القاذُورة التي نَهى الله عنها ) .
قال شمِر : قال خالد بن جَنْبة : القاذورة التي نهى الله عنها الفِعْلُ القبيح واللفظ السَّيِّىء ، والقاذورة من الرجال لا يُبالي ما قال وما صَنَع .
وأنشد :
أَصْغَتْ إليه نَظَر الحَيِيِّ
مخافةً من قَذِرٍ حَمِيِّ
قال : والقَذِر : القاذورة ، عَنَى ناقةً وفَحلاً .
وقال عبد الوهاب الكلابيّ : القاذورة المتطرِّس ، وهو الذي يَقْذَر كل شيء ليس بنظيف .
وقال أبو عبيدة : القاذورة الذي يتقذَّر الشيء فلا يأكله .
ورُوِي أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان قاذورةً ، لا يأكل الدَّجاج حتى يُعْلَف .
وقال أبو الهيثم : يقال : قَذِرْتُ الشيءَ أقذَرُه قذراً فهو مَقذُور .
وقال العجاج :
وقَذَرِي ما ليس بالمقذورِ
يقول : صرتُ أقذَرُ ما لم أكن أَقْذَرُه في الشَّباب من الطَّعام .
ولما رَجَم رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ماعِزَ بن مالك قال : ( اجتنبوا هذه القاذورة ) يعني الزنا .
أبو عبيد عن الكسائي قال : رجل قَذِر وقَذُر .
وقال اللِّحياني : رجل قُذَرة ، وهو الذي يتنزّه عن مَلائم الأخلاق ويكرهُها .
ويقال : أقْذَرْتَنا يا فلان ، أي : أضجرْتنا . ورجل قاذورة ، وهو الذي يتبرَّم بالناس لا يجلس ولا ينزل إلاَّ وحدَه . وناقة قَذَورٌ : تَبرُك ناحية من الإبل .
وقال الحطيئة :
إذا بَركتْ لم يؤذها صوتُ سامِرٍ
ولم تُقصَ مِن أدنى المخَاض قَذُورُها
يصف إبلاً عازبةً لا تَسمع أصوات الناس .
أبو عبيد : القاذورة من الرجال : الفاحش السيء الخلق .
وقال متمّم :
وإنْ تَلْقَه في الشرْب لا تَلقَ فاحشاً
لدى الكأسِ ذا قاذورةٍ متزبِّعا
وقال الليث : القادورة : الغَيور من الرجال .

##### Türkçe

ق ذ ر
**قذر** , **ذرق** .

**ذرق** : Leys dedi: **الذُّرَق**: **الفِسْفِسة** gibi bir bitkidir; şehirli ona **الحَنْدَقُوقى** der; tekili **ذُرَقة**’dır.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الذُّرَق**: **الحُنْدُقُوقى**’dır.
Şemmer dedi: Denir ki: **حَندَقوقَى** ve **حِنْدَقُقى** ve **حُنْدُقوقى**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Kuş **ذَرَق** etti ve **خذَق** etti; **يَذْرِق** eder ve **يخذقُ** eder.
Ebû Zeyd dedi: Ve **يَحْذُقُ** (da) bir lehçedir.
Leys dedi: **الذَّرق**: **الحُبارَى**’nın dışkısını salyasıyla (birlikte) yapmasıdır.
Dedi: Ve **الخَذْق**: **الذَّرْق**’tan daha şiddetlidir.
(**نوادر الأعراب**)’da: Falan kadın sürmeyle **تذرَّقَتْ** etti; ve **أذرقتْ**: sürmelendiği zaman.

**قذر** : Leys dedi: **قَيْذار**: İsmâil’in oğlunun adıdır; o Arapların ceddi(=atası)dır; denir ki: onlar İsmâil’in oğlu **نَبْت**’in oğullarıdır.
Ve denir ki: **قَدِرْت** şeyi: onu pis bulduğun ve ondan tiksindiğin zaman.
Ve bazen pis olan şeye **قَذْرٌ** da denir. Şu halde kim **قَذِرٌ** derse onu **قَذِر**’den **فَعِلٍ** vezni üzere bina kılmış olur; **قَذِر يَقذَر**; o hâlde o **قَذِر**’dir. Ve kim cezm ederse der ki: **قذُر يقذُر قَذارة**; o hâlde o **قَذْر**’dür.
Hadiste: (Allah’ın nehyettiği şu **القاذُورة**’dan sakının) (vardır).
Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: Allah’ın nehyettiği **القاذورة** çirkin fiil ve kötü sözdür; ve erkeklerden **القاذورة**: ne dediğine ve ne yaptığına aldırmaz.
Ve inşad etti:
أَصْغَتْ إليه نَظَر الحَيِيِّ
مخافةً من قَذِرٍ حَمِيِّ
Dedi: Ve **القَذِر**: **القاذورة**’dur; bir dişi deve ve bir erkek deve kastetti.
Abdülvehhâb el-Kilâbî dedi: **القاذورة**: **المتطرِّس**’tir; o, temiz olmayan her şeyi pis bulan kimsedir.
Ebû Ubeyde dedi: **القاذورة**: şeyi tiksinip de onu yemeyen kimsedir.
Ve rivayet olundu ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **قاذورةً** idi; yemle besleninceye kadar tavuğu yemezdi.
Ebû’l-Heysem dedi: Denir ki: **قَذِرْتُ** şeyi, onu **أقذَرُه**; **قذراً**; o hâlde o **مَقذُور**’dur.
A‘câc dedi:
وقَذَرِي ما ليس بالمقذورِ
Der ki: Gençlikte yiyecekten pis bulmadığım şeyi pis bulur oldum.
Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) Mâiz b. Mâlik’i recmettiği vakit dedi: (Şu **القاذورة**’dan kaçının) yani zina.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den dedi: Adam **قَذِر** ve **قَذُر** (olur).
Lihyânî dedi: Adam **قُذَرة** (olur); o, ahlâkın ayıplananlarına karşı nezâhet gösteren ve onları kerih gören kimsedir.
Ve denir ki: **أقْذَرْتَنا** ey falan; yani: bizi bıktırdın. Ve adam **قاذورة** (olur); o, insanlardan usanıp tek başına oturmaktan ve tek başına konaklamaktan başka bir şey yapmayan kimsedir. Ve dişi deve **قَذَورٌ**: develerden bir yana çöker.
Hutay’e dedi:
إذا بَركتْ لم يؤذها صوتُ سامِرٍ
ولم تُقصَ مِن أدنى المخَاض قَذُورُها
İnsanların seslerini işitmeyen, erkek deveden uzak kalmış develeri vasfeder.
Ebû Ubeyd: Erkeklerden **القاذورة**: çirkin sözlü, kötü huyludur.
Mütemmim dedi:
وإنْ تَلْقَه في الشرْب لا تَلقَ فاحشاً
لدى الكأسِ ذا قاذورةٍ متزبِّعا
Leys dedi: **القادورة**: erkeklerden kıskanç olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والذال وما يثلثهما)
(قذع)  القاف والذال والعين كلمةٌ تدل على الفُحْش. من ذلك القَذَع: الخَنا والرَّفَث. وقد أقْذَعَ فلانٌ: أتَى بالقَذَع. وفي الحديث: "من قال في الإسلام شعراً مُقْذِعاً فلسانُهُ هَدَرٌ". وقذَعتُ فلاناً وأقذَعتُه: رميتُهُ بالفُحْش. وقد أقذَعْتُ: أتيتُ بفُحْش.
(قذف)  القاف والذال والفاء أصلٌ يدلُّ على الرَّمي والطَّرح. يقال: قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً، إذا رمى به. وبلدةٌ قَذوف، أي طَرُوحٌ لبُعدها تَترامى بالسَّفْر. ومنزلٌ قَذَفٌ وقذيف، أي بعيد. وناقةٌ مقذوفة باللَّحم، كأنها رُمِيت به. والقِذاف: سرعة السَّير. وفرسٌ [متقاذفٌ([1])] سريع العَدْو، كأنَّه يَترامَى في عَدْوه.
ومن الباب أقذافُ الجبلِ: نواحِيه، الواحد قَذَف. والقَذيفة: الشيءُ يُرمَى به. قال:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ([2])الضَّواة: السِّلْعة. والضِّرْزِم. الناقة المسِنَّة. وقَذَفَ: قاءَ، كأنَّه رمَى به.
(قذل)  القاف والذال واللام كلمةٌ واحدة، وهي القَذَل: جِمَاعُ مؤخَّر الرّأْس. ويقال: قذَلْتُه: ضربت قَذَالَه. ويقولون: إنَّ القَذْل: المَيل والجَور.
(قذم)  القاف والذال والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَعَة وكثْرة. من ذلك القَذْم: العَطاء الكثير، يقال قَذَم له. ومن الباب القِذَمُّ: الفرس السَّريع. ورجل قُذَم: كثير الأخْذ من الشيء إذا تمكَّنَ([3])منه.
(قذي)  القاف والذال والحرف المعتل كلمةٌ واحدة تدلُّ على خلافِ الصَّفاءِ والخُلوص. من ذلك القَذَى في الشَّراب: ما وَقَع فيه فأفسَدَه. والقَذَى في العين، يقال: قَذَتْ عينُه تَقْذِي، إذا ألقت القَذَى، وقذِيَت تَقْذَى، إذا صار فيها القَذَى. وقَذَّيتُها: أخرجتُ منها القَذَى.
(قذر)  القاف والذال والراء كلمةٌ تدلُّ على خِلاف النَّظافة. يقال: شيء قذِرٌ، بيِّن القَذَر. وقَذِرت الشيء، واستقذرته، فإذا وجدتَه كذلك قلت: أقذَرْتُه. وقذِرْتُ الشّيءَ: كرهتُه قَذَراً قال:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ([4]) *
ورجل قاذورة: لا يخالُّ ولا ينازِلُ الناس. وناقةٌ قَذورٌ: عزيزة النَّفْس لا تَرْعَى مع الإبل. ورجل مقذورٌ، كالمُقْذَر. قال* الكلابيّ: رجلٌ قُذَرَة: يتنَزَّه عن الملائم.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "به"، صوابه في المجمل واللسان. والبيت لمزرد بن ضرار أخي الشماخ. اللسان (قذف، ضوا، ضرزم) وإصلاح المنطق 448. وقد سبق عجزه في (ضوى).
([3]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة، ويطابقه ما في المجمل والذي في المعاجم أن "القذم" كزفر، و"القذم" كهجف، هو الكثير العطاء.
([4]) العجاج في ديوانه 26 والمجمل واللسان (قذر). وقبله:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

ـ

##### Türkçe

(**باب القاف والذال وما يثلثهما**)
(**قذع**)  **القاف والذال والعين** çirkin söz(e) delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **القَذَع**: edepsizlik ve müstehcen söz. Ve muhakkak ki falan **أقْذَعَ**: **القَذَع** getirdi (etti). Hadiste: “Kim İslâm’da **مُقْذِعاً** bir şiir söylerse, onun dili hederdir.” Ve **قذَعتُ** falanı ve **أقذَعتُه**: onu çirkin söz ile attım (ona çirkin söz isnat ettim). Ve muhakkak ki **أقذَعْتُ**: çirkin söz getirdim (ettim).

(**قذف**)  **القاف والذال والفاء** atma ve bırakma köküne delâlet eden bir asıldır. Denir: **قَذَفَ** şeyi **يقذِفُه قذْفاً**; onunla attığı zaman. Ve bir belde **قَذوف**tur; yani uzaklığı sebebiyle yolculukla (ona) atılıp gidilen (çok uzak)tır. Ve bir menzil **قَذَف** ve **قذيف**tir; yani uzaktır. Ve bir deve **مقذوفة باللَّحم**dır; sanki onunla atılmış gibidir. Ve **القِذاف**: yürüyüşün sürati. Ve bir at **متقاذفٌ** hızlı koşandır; sanki koşusunda (ileri) atılıp gider.

Ve babdan: dağın **أقذافُ**u: yanlarıdır; teki **قَذَف**tir. Ve **القَذيفة**: kendisiyle atılan şeydir. Dedi ki:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ
**الضَّواة**: ur (şişlik). Ve **الضِّرْزِم**: yaşlı deve. Ve **قَذَفَ**: kustu; sanki onunla atmış gibidir.

(**قذل**)  **القاف والذال واللام** tek bir kelimedir; o da **القَذَل**dir: başın arkasının bütünü. Ve denir: **قذَلْتُه**: onun **قَذَالَه**’ını vurdum. Ve derler ki: muhakkak **القَذْل**: meyil ve haksızlıktır.

(**قذم**)  **القاف والذال والميم** sahih bir asıldır; genişlik ve çokluğa delâlet eder. Bundan: **القَذْم**: çok bağış; denir: ona **قَذَم** etti. Ve babdan: **القِذَمُّ**: hızlı at. Ve bir adam **قُذَم**: bir şeyden, ondan güç yetirip imkân bulduğu zaman, çok alan.

(**قذي**)  **القاف والذال والحرف المعتل** saflık ve hâlisliğin zıddına delâlet eden tek bir kelimedir. Bundan: içecekte **القَذَى**: içine düşüp onu bozan şey. Ve gözde **القَذَى**; denir: onun gözü **قَذَتْ** **تَقْذِي**; **القَذَى**yı attığı zaman. Ve **قذِيَت** **تَقْذَى**; içinde **القَذَى** olduğu zaman. Ve **قَذَّيتُها**: ondan **القَذَى**yı çıkardım.

(**قذر**)  **القاف والذال والراء** temizlik zıddına delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قذِرٌ** bir şey; **القَذَر**i açık (belli). Ve **قَذِرت** şeyi ve **استقذرته**; onu öyle bulduğun zaman dedin ki: **أقذَرْتُه**. Ve **قذِرْتُ** şeyi: onu **قَذَراً** (pislikten dolayı) kerih gördüm. Dedi ki:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ *
Ve bir adam **قاذورة**: insanlarla dostluk etmez ve (onlarla) bir yere inmez (konaklamaz). Ve bir deve **قَذورٌ**: nefsi izzetli, develerle birlikte otlamaz. Ve bir adam **مقذورٌ**, **المُقْذَر** gibi. **الكلابيّ** dedi ki: bir adam **قُذَرَة**: uygunsuz şeylerden uzak durur.

--------------ـــ
([1]) Zeyl (tamamlama) **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tandır.
([2]) Asılda: “به”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Beyit, **مزرد بن ضرار**’ındır; **الشماخ**’ın kardeşi. **اللسان** (**قذف**، **ضوا**، **ضرزم**) ve **إصلاح المنطق** 448. Ve onun ikinci mısraı daha önce (**ضوى**)’da geçti.
([3]) Bu mânâ, tedavüldeki sözlüklerde vârid olmadı; ve **المجمل**’de olanla mutabıktır. Sözlüklerde olan ise: “**القذم**” **زفر** vezninde ve “**القذم**” **هجف** vezninde; o, çok bağışta bulunandır.
([4]) **العجاج**’ın divanında 26 ve **المجمل** ve **اللسان** (**قذر**). Ve ondan önce:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ذ ر
قذر الشيء قذراً فهو قذر وقذر قذارة فهو قذر كضخم وصعب‏.‏
وتطهر من الأقذار والقاذورات‏.‏
ورجل قذر وقوم أقذار وقذرت الشيء واستقذرته وتقذّرت منه وأقذرته‏:‏ وجدته قذراً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قذرت الشيء وتقذّرت منه إذا كرهته‏.‏
وقال العجاج‏:‏ وقذري ما ليس بالمقذور ورجل قاذورة‏:‏ متبرم بالناس لا يجلس إلا وحده ولا ينزل إلا وحده‏.‏
ورجل قذرة‏:‏ يتنزّه عما يلام عليه‏.‏
وناقة قذور‏:‏ تبرك ناحية من الإبل لا تخالطها‏.‏
وامرأة قذور‏:‏ تجتنب الرّيب‏.‏
وأقذرتنا رحمك الله‏:‏ أضجرتنا‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ ومن أتى منكم شيئاً من هذه القاذورات فليستر على نفسه ‏"‏ أراد الفواحش‏.‏
قال متمّم‏:‏ وإن تلقه في الشّرب لا تلق فاحشاً على الكأس ذا قاذورة متزبّعاً

##### Türkçe

ق ذ ر
**قذر** şey **قذراً** (olarak) (oldu); o hâlde o **قذر**’dır. Ve **قذر** **قذارة** (olarak) (oldu); o hâlde o **قذر**’dır; **ضخم** ve **صعب** gibi.
Ve **الأقذار** ve **القاذورات**’tan temizlendi.
Ve (bir) adam **قذر**; ve (bir) kavim **أقذار**. Ve **قذرت** şeyi ve onu **استقذرته** ve ondan **تقذّرت** ve onu **أقذرته**: onu **قذراً** buldum.
Ve mecazdan: **قذرت** şeyi ve ondan **تقذّرت**; onu kerih gördüğün zaman.
Ve **العجاج** dedi: Ve benim **قذري**’m, **المقذور** olmayan (şeydir). Ve (bir) adam **قاذورة**: insanlardan bıkkın; ancak yalnız başına oturur ve ancak yalnız başına konaklar.
Ve (bir) adam **قذرة**: kendisine kınama yöneltilecek şeyden uzak durur.
Ve (bir) dişi deve **قذور**: develerden bir yan tarafa çöker; onlara karışmaz.
Ve (bir) kadın **قذور**: şüpheden sakınır.
Ve “Bize **أقذرتنا**; Allah sana rahmet etsin”: bizi usandırdın.
Ve hadiste: “Ve sizden her kim bu **القاذورات**’tan bir şey yaparsa, kendi nefsi üzerine örtsün.”; **الفواحش**’i kastetti.
**متمّم** dedi: Ve eğer onu içkide karşılasan, kadeh üzerinde **قاذورة** sahibi, kabarıp diklenen bir fahiş (söz) karşılamazsın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَذَرُ: ضدّ النظافة؛ وشيء قَذِرٌ بَيِّنُ القَذارةِ. قَذِرَ الشيءُ قَذَراً وقَذَر وقَذُرَ يقْذُرُ قَذارةً، فهو قَذِرٌ وقَذُرٌ وقَذَرٌ وقَذْرٌ، وقد قَذِرَه قَذَراً وتَقَذَّره واسْتَقْذره. الليث: يقال قَذِرتُ الشيء، بالكسر، إِذا استقذرته وتَقَذَّرْت منه، وقد يقال للشيء القَذِرِ قَذْرٌ أَيضاً، فمن قال قَذِرٌ جعله على بناء فَعِل من قَذِرَ يَقْذَرُ، فهو قَذِرٌ، ومن جزم قال قَذُرَ يَقْذُر قَذارةً، فهو قَذْرٌ. وفي الحديث: اتقوا هذه القاذُورةَ التي نهى الله عنها؛ قال خالد بن جَنْبَةَ: القاذورة التي نهى الله عنها الفعل القبيح واللفظ السيء؛ ورجل قَذُِرٌ وقَذْرٌ. ويقال: أَقْذَرْتَنا يا فلان أَي أَضْجَرْتَنا. ورجل مَقْذَرٌ: مُتَقذِّرٌ. والقَذُورُ من النساء: المتنحية من الرجال؛ قال: لقد زادني حُبّاً لسَمْراء أَنها
عَيُوفٌ لإِصهارِ اللِّئامِ، قَذُورُ
والقَذُورُ من النساء: التي تتنزه عن الأَقذار. ورجل مَقْذَرٌ: تجتنبه الناس، وهو في شعر الهذلي. ورجل قَذُورٌ وقاذُورٌ وقاذُورَةٌ: لا يخالط الناس. وفي الحديث: ويبقى في الأَرض شِرارُ أَهله تَلْفِظُهم أَرَضُوهم وتَقْذَرُهم نَفْسُ الله عز وجل؛ أَي يكره خروجهم إِلى الشام ومَقامَهم بها فلا يوفقهم لذلك، كقوله تعالى: كَرِهَ اللهُ انْبِعاثَهُمْ فَثَبَّطَهُم. يقال: قَذِرْتُ الشيء أَقْذَرُه إِذا كَرِهْته واجتنبته. والقَذُورُ من الإِبل: المتنحي. والقذورُ والقاذورةُ من الإِبل: التي تَبْرُك ناحية منها وتَستبعِدُ وتُنافِرُها عند الحلب، قال: والكَنُوفُ مثلها إِلا أَنها لا تستبعد؛ قال الحُطَيْئة يصف إِبلاً عازبة لا تسمع أَصوات الناس: إِذا بَرَكَتْ لم يُؤْذِها صوتُ سامِرٍ،
ولم يَقْصُ عن أَدنى المَخاض قَذُورُها
أَبو عبيد: القاذورة من الرجال الفاحش السيء الخُلُق. الليث: القاذورة الغَيُورُ من الرجال. ابن سيده: والقاذورة السيء الخلق الغيور، وقيل: هو المُتَقَزِّزُ. وذو قاذورة: لا يُخالُّ الناسَ لسوء خُلُقه ولا ينازلهم؛ قال مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرَة يرثي أَخاه:
فإِن تَلْقَه في الشَّرْب، لا تَلْقَ فاحِشاً
على الكاسِ، ذا قاذُورَةٍ متَرَيِّعا
والقاذورة من الرجال: الذي لا يبالي ما قال وما صنع؛ وأَنشد: أَصْغَتْ إِليه نَظَرَ الحَيِيّ،
مَخافَةً من قَذِرٍ حَمِيِّ
قال: والقَذِرُ القاذُورَة، عنى ناقةً وفَحْلاً. وقال عبد الوهاب الكلابي: القاذُورة المُتَطَرِّسُ، وهو الذي يَتَقَذَّرُ كلِّ شيء ليس بنَظيف. أَبو عبيدة: القاذورة الذي يتقذر الشيء فلا يأْكله. وروي أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان قاذُورةً لا يأْكل الدجاج حتى تُعْلَفَ. القاذورة ههنا: الذي يَقْذُرُ الأَشياءَ، وأَراد بعَلْفِها أَن تُطْعَم الشيءَ الطاهر، والهاء للمبالغة. وفي حديث أَبي موسى في الدجاج: رأَيته يأْكل شيئاً فَقَذِرْتُه أَي كرهتُ أَكله كأَنه رآه يأْكل القَذَر. أَبو الهيثم: يقال قَذِرْتُ الشيء أَقْذَرُه قَذْراً، فهو مَقْذور؛ قال العجاج: وقَذَري ما ليس بالمَقْذُورِ
يقول: صِرْتُ أَقْذَرُ ما لم أَكن أَقْذَره في الشباب من الطعام. ولما رَجَمَ النبي، صلى الله عليه وسلم، ماعِزَ بن مالك قال: اجتنبوا هذه القاذورة يعني الزنا؛ وقوله، صلى الله عليه وسلم: من أَصاب من هذه القاذورة شيئاً فلْيَسْتَتِرْ بسِتْرِ الله؛ قال ابن سيده: أُراه عنى به الزنا وسماه قاذورةً كما سماه الله عز وجل فقال: إِنه كان فاحشة ومقتاً. وقال ابن الأَثير في تفسيره: أَراد به ما فيه حدّ كالزنا والشُّرْب. ورجل قاذُورَة: وهو الذي يَتَبَرَّمُ بالناس ويجلس وحده. وفي الحديث: اجتنبوا هذه القاذورة التي نهى الله عنها. قال ابن الأَثير: القاذورة ههنا الفعل القبيح والقول السيء. وفي الحديث: هلك المُقَذِّرُونَ يعني الذين يأْتون القاذورات.ورجل قُذَرَة، مثال هُمَزة: يتنزه عن المَلائِم ملائم الأَخلاق ويكرهها.وقَذُورُ: اسم امرأَة؛ أَنشد أَبو زياد:
وإِني لأَكْني عن قَذُورٍ بغيرها،
وأُعْرِبُ أَحياناً بها فأُصارِحُ
وقَيْذَر بن إِسمعيل: وهو أَبو العرب، وفي التهذيب: قَيْذار، وهو جَدُّ العرب، يقال: بنو بنت ابن إِسمعيل. وفي حديث كعب: قال الله تعالى لرومِيَّةَ: إِني أُقْسِمُ بعِزَّتي لأَهَبَنَّ سَبيَكِ لبني قاذِرٍ أَي بني إِسمعيل بن إِبراهيم، عليهما السلام، يريد العرب. وقاذِرُ: اسم ابن إِسمعيل، ويقال له قَيْذَر وقَيْذار.

##### Türkçe

**القَذَرُ**: temizliğin zıddı; ve **قَذِرٌ** bir şey: pisliği apaçık olan. **قَذِرَ**
şey **قَذَراً** ve **قَذَر** ve **قَذُرَ**; **يقْذُرُ** **قَذارةً**; o hâlde o **قَذِرٌ** ve **قَذُرٌ** ve **قَذَرٌ**
ve **قَذْرٌ**’dür. Ve onu **قَذِرَه** **قَذَراً**; ve onu **تَقَذَّره** ve onu **اسْتَقْذره**. **الليث**: denir:
**قَذِرتُ** şeyi, kesre ile, onu iğrenç bulduğum ve ondan tiksindiğim zaman; ve pis olan şeye
**القَذِرِ** için **قَذْرٌ** da denir; şu hâlde kim **قَذِرٌ** derse onu **فَعِل** binası üzere, **قَذِرَ**
**يَقْذَرُ**’dan kılmış olur; o hâlde o **قَذِرٌ**’dür; ve kim cezmederse der: **قَذُرَ** **يَقْذُر** **قَذارةً**; o hâlde o **قَذْرٌ**’dür.
Ve hadiste: “Allah’ın nehyettiği şu **القاذُورةَ**’dan sakının”; **خالد بن
جَنْبَةَ** dedi: Allah’ın nehyettiği **القاذورة** çirkin fiil ve kötü lafızdır; ve adam
**قَذُِرٌ** ve **قَذْرٌ**. Ve denir: “Ey falan, bizi **أَقْذَرْتَنا**” yani bizi bıktırdın. Ve adam
**مَقْذَرٌ**: **مُتَقذِّرٌ**. Ve kadınlardan **القَذُورُ**: erkeklerden uzak duran; dedi ki:
لقد زادني حُبّاً لسَمْراء أَنها
عَيُوفٌ لإِصهارِ اللِّئامِ، **قَذُورُ**
Ve kadınlardan **القَذُورُ**: pisliklerden uzak duran. Ve adam **مَقْذَرٌ**: insanlar ondan kaçınır;
ve bu, Hüzeylî’nin şiirindedir. Ve adam **قَذُورٌ** ve **قاذُورٌ** ve **قاذُورَةٌ**: insanlarla karışmaz.
Ve hadiste: “Yerde, ehlinin şerlileri kalır; onları yurtları dışarı atar
ve Allah azze ve celle’nin nefsi onları **تَقْذَرُهم**”; yani onların Şam’a çıkmalarını ve orada
kalışlarını kerih görür; bu sebeple onları buna muvaffak kılmaz; Allah Teâlâ’nın sözü gibi:
“Allah onların çıkışını kerih gördü de onları alıkoydu.” Denir: **قَذِرْتُ** şeyi **أَقْذَرُه**,
onu kerih gördüğüm ve ondan kaçındığım zaman. Ve develerden **القَذُورُ**: uzak duran.
Ve develerden **القذورُ** ve **القاذورةُ**: sağım sırasında ondan bir yana çöken, uzaklaşan ve ondan ürküp kaçınan;
dedi ki: ve **الكَنُوفُ** onun gibidir, ancak o uzaklaşmaz; **الحُطَيْئة** insanların seslerini işitmeyen
başıboş develeri vasfederek dedi:
إِذا بَرَكَتْ لم يُؤْذِها صوتُ سامِرٍ،
ولم يَقْصُ عن أَدنى المَخاض **قَذُورُها**
**أَبو عبيد**: erkeklerden **القاذورة**: edepsiz, kötü huylu. **الليث**: **القاذورة** erkeklerden kıskanç olandır.
**ابن سيده**: ve **القاذورة** kötü huylu kıskançtır; ve denildi: o, **المُتَقَزِّزُ**’dür. Ve **ذو قاذورة**:
kötü huyundan dolayı insanlarla dostluk etmez ve onlarla bir yere inmez; **مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرَة** kardeşine mersiye olarak dedi:
فإِن تَلْقَه في الشَّرْب، لا تَلْقَ فاحِشاً
على الكاسِ، ذا **قاذُورَةٍ** متَرَيِّعا
Ve erkeklerden **القاذورة**: ne dediğine ve ne yaptığına aldırmayan kimsedir; ve şu beyit okunmuştur:
أَصْغَتْ إِليه نَظَرَ الحَيِيّ،
مَخافَةً من **قَذِرٍ** حَمِيِّ
Dedi ki: ve **القَذِرُ** **القاذُورَة**’dir; bir dişi deve ve bir erkek deve kastetti. Ve **عبد الوهاب
الكلابي** dedi: **القاذُورة** **المُتَطَرِّسُ**’tur; o da, temiz olmayan her şeyden tiksinen kimsedir.
**أَبو عبيدة**: **القاذورة**: şeyi iğrenç bulup onu yemeyen kimsedir. Ve rivayet edildi ki Peygamber,
sallallahu aleyhi ve sellem, **قاذُورةً** idi; tavuk, yem verilinceye kadar onu yemezdi. Buradaki **القاذورة**:
şeyleri **يَقْذُرُ** olan kimsedir; ve onun yeminden muradı, ona temiz şeyi yedirmektir; ve **الهاء** mübalağa içindir.
Ve Ebû Mûsâ’nın tavuk hakkındaki hadisinde: “Onu bir şey yerken gördüm de onu **فَقَذِرْتُه**” yani onu yemeyi kerih gördüm;
sanki onu pislik yerken görmüş gibiydi. **أَبو الهيثم**: denir: **قَذِرْتُ** şeyi **أَقْذَرُه** **قَذْراً**; o hâlde o **مَقْذور**’dur;
**العجاج** dedi:
وقَذَري ما ليس بالمَقْذُورِ
Yani: gençlikte yiyeceklerden iğrenmediğim şeyi iğrenir oldum. Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem,
**ماعِزَ بن مالك**’i recmettiğinde dedi: “Şu **القاذورة**’dan kaçının” yani zinayı; ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü:
“Kim şu **القاذورة**’dan bir şey işlerse Allah’ın örtüsüyle örtünsün”; **ابن سيده** dedi: zannederim bununla zinayı kastetti ve onu
**قاذورةً** diye adlandırdı; Allah azze ve celle’nin onu adlandırdığı gibi; şöyle dedi: “Şüphesiz o bir fuhuş ve bir buğz idi.”
Ve **ابن الأَثير** onun tefsirinde dedi: bununla, zina ve içki gibi, içinde had bulunan şeyi kastetti. Ve adam **قاذُورَة**:
insanlardan bıkan ve tek başına oturan kimsedir. Ve hadiste: “Allah’ın nehyettiği şu **القاذورة**’dan kaçının.”
**ابن الأَثير** dedi: buradaki **القاذورة** çirkin fiil ve kötü sözdür. Ve hadiste: “**المُقَذِّرُونَ** helâk oldu”
yani **القاذورات**’a gelenler. Ve adam **قُذَرَة**; **هُمَزة** misali: ahlâkın ayıplarından uzak durur, onları kerih görür.
Ve **قَذُورُ**: bir kadının adıdır; **أَبو زياد** şu beyiti okudu:
وإِني لأَكْني عن **قَذُورٍ** بغيرها،
وأُعْرِبُ أَحياناً بها فأُصارِحُ
Ve **قَيْذَر بن إِسمعيل**: o, Arapların babasıdır; ve **التهذيب**’de: **قَيْذار**; o, Arapların dedesidir; denir:
İsmail’in oğlunun kızının oğlunun oğulları. Ve Ka‘b’ın hadisinde: Allah Teâlâ **لرومِيَّةَ**’ye dedi:
“İzzetime yemin ederim ki senin esirlerini **لبني قاذِرٍ**’e, yani İbrahim’in oğlu İsmail’in oğullarına, aleyhimesselâm, vereceğim”;
Arapları kasteder. Ve **قاذِرُ**: İsmail’in oğlunun adıdır; ve ona **قَيْذَر** ve **قَيْذار** denir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ذ ر * * القَذَرُ * ضد النظافة وشيء * قَذِرٌ * بين * القَذّارَةِ * و * قَذِرْتُ * الشيء من باب طرب و * تَقَذَّرْتُهُ * و * اسْتَقْذَرْتُه * أي كرهته

##### Türkçe

* ق ذ ر * * **القَذَرُ** * temizliğin zıddı ve bir şey; * **قَذِرٌ** *; * **القَذّارَةِ** * ile arasında; ve * **قَذِرْتُ** * şeyi “طرب” bâbından; ve * **تَقَذَّرْتُهُ** * ve * **اسْتَقْذَرْتُه** * yani ondan tiksindim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قذر الشيء، كفرح، ونصر، وكرم، قذرا، محركة، وقذارة، بالفتح، فهو قذر، بالفتح فالسكون، وقذر، ككتف، ورجل، وجمل. وقد قذره- كسمعه، ونصره- قذرا، بالفتح، وقذرا، بالتحريك، وتقذره، واستقذره. قال الليث: يقال: قذرت الشيء، بالكسر: إذا استقذرته وتقذرت منه. وقد يقال للشيء القذر قذر أيضا، فمن قال: قذر، جعله على بناء فعل من قذر يقذر، فهو قذر، ومن جزم قال: قذر يقذر قذارة، فهو قذر. ورجل مقذر، كمقعد: متقذر، أو يجتنبه الناس، وهو في شعر الهذلي. والقذور من النساء: المتنحية من الرجال، قال:
  لقد زادني حبا لسمراء أنها                      عيوف لإصهار اللئام قذور والقذور من النساء أيضا: المتنزهة عن الأقذار، أي الفواحش، وهذا مجاز. ومن المجاز أيضا: رجل قذور، كصبور، وقاذور، وقاذورة، وذو قاذورة: لا يخالط الناس، وفي الأساس: رجل قاذورة: متبرم بالناس لا يجلس إلا وحده، ولا ينزل إلا وحده. وفي المحكم: رجل ذو قاذورة: لا يخال الناس لسوء خلقه ولا ينازلهم. قال متمم ابن نويرة يرثي أخاه:
  فإن تلقه في الشرب لا تلق فاحشاعلى الكأس ذا قاذورة متزبعا وقال أبو عبيد: القاذورة من الرجال: الفاحش السيئ الخلق، وقال الليث: القاذورة: الغيور من الرجال. وفي الحديث: من أصاب من هذه القاذورة شيئا فليستتر بستر الله. قال ابن سيده: أراه عني به الزنى وسماه قاذورة، كما سماه الله عز وجل فاحشة ومضقتا. وقال ابن الأثير في تفسيره: أراد به ما فيه حد كالزنى والشرب. وقال خالد بنث جنبة: القاذورة التي نهى الله عنها: الفعل القبيح واللفظ السيئ. وقال الزمخشري: القاذورات: الفواحش، وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: القاذورة من الإبل: التي تبرك ناحية منها لا تخالطها وتستبعد وتنافرها عند الحلب، كالقذور، كصبور. قال الحطيئة يصف إبلا عازبة لا تسمع أصوات الناس:
  إذا بركت لم يؤذها صـوت سـامـر                      ولم يقص عن أدنى المخاض قذورها قال الأزهري: والكنوف مثلها. وفي المحكم: القاذورة: الرجل يتقذر الشيء فلا يأكله، عن أبي عبيدة، وهكذا نصه في المحكم وفي التكملة واللسان. ومنه ما روى أن النبي صلى الله عليه وسلم كان قاذورة لا يأكل الدجاج حتى تعلف الهاء للمبالغة. وفي حديث أبي موسى في الدجاج: رأيته يأكل شيئا فقذرته أي كرهت أكله، كأنه رآه يأكل القذر. وقذور: اسم امرأة، وأنشد أبو زياد:
  وإني لأكنو عن قذور بغيرها                      وأعرب أحيانا بها فأصارح

  وقيذار بن إسماعيل، بن إبراهيم، عليهما وعلى نبينا أفضل الصلاة والسلام، وهو أبو العرب وقد قيل في نبوته أيضا، وله مشهد يزار قريبا من السلطانية بالعجم، وأعقب من ولده حمل بن قيذار، وله ابن آخر يقال له سوارى، ويقال له: قيذر، كحيدر، وقاذر. ففي حديث كعب: قال الله لرومية: إني أقسم بعزتي لأهبن سبيك لبني قاذر أي بني إسماعيل بن إبراهيم عليهما السلام، يريد العرب، ففي عبارة المصنف كالصاغاني قصور. ومن المجاز: رجل قذرة، كهمزة: متنزه عن الملائم، أي يتجنب ما يلام عليه. ومن المجاز قولهم: يا ابن أم ، قد أقذرتنا، أي أكثرت الكلام فأضجرتنا، أنشد أبو عمرو على هذه اللغة قول أبي كبير:
  ونضيت مما كنت فيه فأصبحت                      نفسي إلى إخوانها كالمـقـذر ومما يستدرك عليه: قذر الشيء: كرهه واجتنبه، وهو مجاز. ومنه الحديث: وتقذرهم نفس الله، أي يكره خروجهم إلى الشام ومقامهم بها، فلا يوفقهم لذلك. والقاذورة من الرجال: الذي لا يبالي ما صنع وما قال. وقال عبد الوهاب الكلابي: القاذورة: الذي يقذر كل شيء ليس بنظيف. وقال أبو الهيثم: قذرت الشيء أقذره قذرا فهو مقذور، قال العجاج: وقذري ما ليس بالمقذور. وهو مجاز. يقول: صرت أقذر ما لم أكن أقذره في الشباب من الطعام. وفي الحديث: هلك المقذرون يعني الذين يأتون القاذورات. وقذار، كغراب: لقب محمد بن علي بن عبيد الله بن الحسن بن جعفر بن الحسن بن الحسن بن علي بن أبي طالب رضي الله عنه، لقب بذلك لنظافته؛ ذكره الحافظ. وقد أجحف في نسبه، والصواب فيه أنه محمد بن علي بن عبيد الله بن عبد الله ابن الحسن بن علي بن محمد بن الحسن بن جعفر، والباقي سواء. والعجب منه، فإنه قد ذكر والده عليا في باغر، ولم ينبه على ذلك وهو هو.

##### Türkçe

**قذر** şey, **فرح** gibi, ve **نصر** ve **كرم** (babında): **قذرا** (harekeli), ve **قذارة** (fetha ile); o hâlde o **قذر**’dır (fetha sonra sükûn ile); ve **قذر** ( **كتف** gibi), ve **رجل** ve **جمل**. Ve onu **قذره** etti—**سمعه** gibi, ve **نصره**—**قذرا** (fetha ile), ve **قذرا** (hareke ile), ve **تقذره** etti, ve **استقذره** etti. **الليث** dedi: denir ki: **قذرت الشيء** (kesra ile): onu **استقذرته** ettiğin ve ondan **تقذرت** ettiğin zaman. Ve bazen pis olan şeye de **قذر** denir; artık kim **قذر** derse, onu **قذر يقذر**’dan **فعل** vezni üzere yapmış olur; o hâlde o **قذر**’dır. Kim cezmederse: **قذر يقذر قذارة**; o hâlde o **قذر**’dır. Ve **رجل مقذر** ( **مقعد** gibi): **متقذر**; yahut insanlar ondan sakınır; ve o, **الهذلي**’nin şiirindedir. Ve kadınlardan **القذور**: erkeklerden uzak duran; dedi ki:
  “Gerçekten Semrâ’ya sevgimi artırdı; çünkü o, alçakların dünürlüklerine karşı iğrenen, **قذور**’dur.”

Ve kadınlardan **القذور** ayrıca: pisliklerden—yani fuhşiyattan—uzak duran; ve bu mecazdır. Ve mecazdan ayrıca: **رجل قذور** ( **صبور** gibi), ve **قاذور** ve **قاذورة** ve **ذو قاذورة**: insanlarla karışmaz. Ve **الأساس**’ta: **رجل قاذورة**: insanlardan bıkkın; ancak yalnız başına oturur, ve ancak yalnız başına konaklar. Ve **المحكم**’de: **رجل ذو قاذورة**: kötü huyu sebebiyle insanlarla ülfet etmez ve onlarla güreşmez. **متمم ابن نويرة** kardeşine mersiye söylerken dedi:
  “Eğer onu içkide bulursan, kadeh üzerinde çirkin sözlü, **ذا قاذورة** olan, sıçrayıp duran birini bulma.”

Ve **أبو عبيد** dedi: erkeklerden **القاذورة**: çirkin sözlü, kötü huylu (kimsedir). Ve **الليث** dedi: **القاذورة**: erkeklerden kıskanç olan. Ve hadiste: “Kim şu **القاذورة**’dan bir şey elde ederse, Allah’ın örtüsüyle örtünsün.” **ابن سيده** dedi: onu bununla zinayı kastetmiş görüyorum ve onu **قاذورة** diye adlandırdı; nitekim Allah عز وجل onu **فاحشة** ve **مضقتا** diye adlandırdı. Ve **ابن الأثير** onun tefsirinde dedi: bununla, zina ve içki gibi hadd bulunan şeyi kastetti. Ve **خالد بنث جنبة** dedi: Allah’ın ondan nehyettiği **القاذورة**: çirkin fiil ve kötü lafızdır. Ve **الزمخشري** dedi: **القاذورات**: fuhşiyat; ve o mecazdır. Ve mecazdan ayrıca: develerden **القاذورة**: onlardan bir yana çöken, onlarla karışmayan, uzak duran ve sağım sırasında onlardan ürküp kaçınan; **القذور** gibi, **صبور** gibi. **الحطيئة** insanların seslerini işitmeyen, uzak duran develeri vasfederken dedi:
  “Çöktüğü zaman bir sohbetçinin sesi ona eziyet etmez; ve en yakın doğum sancısından onun **قذورها**’sı geri kalmaz.”

**الأزهري** dedi: ve **الكنوف** onun gibidir. Ve **المحكم**’de: **القاذورة**: kişinin bir şeyi **يتقذر** etmesi, artık onu yememesi; **أبي عبيدة**’den. Ve işte bu, **المحكم**’de ve **التكملة** ve **اللسان**’da onun nassıdır. Ve ondan, rivayet olundu ki Peygamber صلى الله عليه وسلم **قاذورة** idi; tavuğu, ona yem verilinceye kadar yemezdi; mübalağa için **الهاء**. Ve **أبي موسى**’nın tavuk hakkındaki hadisinde: “Onu bir şey yerken gördüm de onu **فقذرته** ettim”; yani onun yenmesini kerih gördüm; sanki onu pisliği yer görmüştü. Ve **قذور**: bir kadının adıdır. Ve **أبو زياد** inşad etti:
  “Ve gerçekten ben **قذور**’dan başkasıyla kinaye ederim; ve bazen onunla i‘rab ederim de açıkça söylerim.”

Ve **قيذار بن إسماعيل** ( **إبراهيم**’in oğlu), ikisine ve Nebîmize en faziletli salât ve selâm olsun; ve o, Arapların babasıdır; ve onun nübüvveti hakkında da söylenmiştir. Ve onun, Acem diyarında **السلطانية** yakınında ziyaret olunan bir meşhedi vardır. Ve onun evladından **حمل بن قيذار** doğurdu; ve onun başka bir oğlu vardır, ona **سوارى** denir. Ve ona: **قيذر** ( **حيدر** gibi) ve **قاذر** denir. Artık **كعب** hadîsinde: Allah **لرومية**’ye dedi: “Şüphesiz ben izzetimle yemin ederim ki senin esirlerini **لبني قاذر**’a—yani **بني إسماعيل بن إبراهيم**’e, ikisine selâm olsun—mutlaka bağışlayacağım”; Arapları kasteder. Artık musannifin ibaresinde—**الصاغاني** gibi—kusur vardır. Ve mecazdan: **رجل قذرة** ( **همزة** gibi): kınanacak şeylerden uzak duran; yani kınanacağı şeyden sakınır. Ve mecazdan onların sözü: “يا ابن أم، قد أقذرتنا”; yani sözü çoğalttın da bizi bıktırdın. **أبو عمرو** bu lugat üzere **أبي كبير**’in sözünü inşad etti:
  “Ve içinde bulunduğum şeyden sıyrıldım da sabahladım; nefsim, kardeşlerine karşı **كالمقذر** gibi (oldu).”

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **قذر الشيء**: onu kerih gördü ve ondan sakındı; ve o mecazdır. Ve ondan hadis: “Ve **تقذرهم نفس الله**”; yani Şam’a çıkmalarını ve orada ikamet etmelerini kerih görür; artık onları buna muvaffak kılmaz. Ve erkeklerden **القاذورة**: ne yaptığını ve ne söylediğini umursamayan kimsedir. Ve **عبد الوهاب الكلابي** dedi: **القاذورة**: temiz olmayan her şeyi **يقذر** eden kimsedir. Ve **أبو الهيثم** dedi: **قذرت الشيء أقذره قذرا فهو مقذور**. **العجاج** dedi: “Ve **قذري** (ettim) **ما ليس بالمقذور**.” Ve o mecazdır. Diyor ki: yiyecekten, gençlikte **أقذره** etmediğim şeyi **أقذر** eder oldum. Ve hadiste: “**هلك المقذرون**”; yani **القاذورات**’ı yapanlar. Ve **قذار** ( **غراب** gibi): **محمد بن علي بن عبيد الله بن الحسن بن جعفر بن الحسن بن الحسن بن علي بن أبي طالب** رضي الله عنه’nun lakabıdır; temizliği sebebiyle bu lakapla lakaplandırıldı; onu **الحافظ** zikretti. Ve onun nesebinde haksızlık etti; ve onda doğru olan şudur: **محمد بن علي بن عبيد الله بن عبد الله ابن الحسن بن علي بن محمد بن الحسن بن جعفر**; ve geri kalanı aynıdır. Ve ondan şaşılacak şey: babası Ali’yi **باغر**’da zikretmiş, ve buna dikkat çekmemiştir; hâlbuki o odur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَذِرَ
1 قَذِرَ ذ , aor. قَذِرَ ; (Lth, Mgh, Msb, K;) and قَذُرَ, aor. قَذُرَ ; (Lth, Mgh, K;) and قَذَرَ, aor. قَذُرَ ; (K;) inf. n. قَذَرٌ, (S, Mgh, Msb, K,) of قَذِرَ; (Msb;) and قَذَارَةٌ, (S, Mgh, K,) of قَذُرَ; (Lth;) It (a thing, Mgh, Msb) was, or became, unclean, dirty, or filthy. (S, Mgh, Msb.) -A2- قَذِرَهُ. (S, Mgh, Msb, K,) aor. قَذَرَ ; (Msb, K;) and قَذَرَهُ, aor. قَذُرَ ; (K;) inf. n. [of the former] قَذَرٌ, and [of the latter] قَذْرٌ; (K;) and ↓ تقذّرهُ; and ↓ استقذرهُ; (S, Mgh, Msb, K;) [and ↓ قذّرهُ; (see قَاذُورَةٌ;) He held it to be unclean, dirty, or filthy:] he disliked it, or hated it, for its uncleanness, dirtiness, or filthiness: (Msb:) or (assumed tropical:) he disliked it, or hated it: (S.) or (assumed tropical:) he shunned it, or avoided it, through dislike, or hatred: (Mgh:) قَذِرَهُ and ↓ استقذرهُ and مِنْهُ ↓ تقدّر are syn. [in this last, or a similar, sense]: (Lth:) and قَذَرَهُ, aor. قَذُرَ , signifies (tropical:) he disliked it, or hated it, and shunned it, or avoided it: (TA:) and ↓ تَقَذَّرَتْ (tropical:) she (a woman) shunned, avoided, or removed herself far from, unclean things, or foul actions; preserved herself therefrom. (S.) It is said in a trad., قَذِرْتُ لَكُمْ جَوَّالَ القُرَى [I dislike, for you, what goes round about the towns, or villages], meaning, I dislike, for you, oxen and cows that eat filth; therefore do not ye eat them. (Mgh.) And El-'Ajjلj says
وَقَذَرِى مَا لَيْسَ بِمَقْذُورِ
(tropical:) [And my disliking what was not disliked], meaning, that he had come to dislike (يَقْذَرُ) the food which he did not dislike in his youth. (TA.)

2 قَذَّرَ see 1. ― -b2- [قذّر also signifies He fouled a thing.]

اقذرهُ
4 اقذرهُ ذ He found it to be unclean, dirty, or filthy. (Msb.)

5 تَقَذَّرَ see 1, in three places. -A2- [Also تقذرّ He became unclean, dirty, or filthy. (So used in the L, K, art. نت.)]

10 اـِسْتَقْذَرَ see 1, in two places.

قَذْرٌ
قَذْرٌ ذ : see قَذِرٌ.

قَذَرٌ
قَذَرٌ ذ : see 1. ― -b2- [As a simple subst., Uncleanness, dirt, or filth: and an unclean, a dirty, or a filthy, thing: pl. أَقْذَارٌ:] also, dirt, or filth, which renders one legally impure: (Az, Msb:) ↓ قَاذُورَةٌ is likewise used in the sense of قَذَرٌ: (Msb:) and [hence] both these words also signify (tropical:) a foul action: (TA, for this meaning of قَذَرٌ, accord. to an explanation of its pl. أَقْذَارٌ; and L, Msb, for the same meaning of قَاذُورَةٌ:) قَاذُورَةٌ is also explained as signifying adultery, or fornication, (Msb, K,) and the like: (Msb:) or this latter word signifies anything that is deemed foul (يُسْتَفْحَشُ), and that ought to be shunned, or avoided: (Mgh:) an offence for which a punishment such as is termed حَدٌّ is inflicted; such as adultery, or fornication, and drinking [wine or the like]: (IAth:) or foul action, and evil speech. (Khلlid Ibn-Jembeh.) You say هُوَ يَتَنَزَّهُ عَنِ القَذَرِ, and ↓ القَاذُورَاتِ, (Msb,) and الأَقْذَارِ, (S,) [He shuns, avoids, or removes himself far from, that which is unclean, and unclean things, or foul conduct, and foul actions; preserves himself therefrom.] And الَّتِى نَهَى ↓ اـِجْتَنِبُوا القَاذُووَرَاتِ اللّٰهُ عَنْهَا Shun ye, or avoid ye, the foul actions, such as adultery, or fornication, and the like, which God hath forbidden. (Msb.) -A2- See also قَذِرٌ.

قَذُرٌ
قَذُرٌ ذ : see قَذِرٌ.

قَذِرٌ
قَذِرٌ ذ , (Lth, S, Mgh, Msb, K,) from قَذِرَ, (Lth.) and ↓ قَذْرٌ, (Lth, K,) from قَذُرَ, (Lth,) and ↓ قَذُرٌ and ↓ قَذَرٌ, (K,) [but the last has an intensive signification, as though meaning “ dirt, ” or “ filth, ” itself, (see عُرَّةٌ,)] A thing unclean, dirty, or filthy. (S, Mgh, Msb.)

قُذَرَةٌ
قُذَرَةٌ ذ A man who shuns, avoids, or removes himself far from, causes of blame; who preserves himself therefrom. (S, K, TA.) See also قَذُورٌ and مَقْذَرٌ.

قَذُورٌ
قَذُورٌ ذ (tropical:) A woman who shuns, avoids, or removes herself far from, unclean things, or foul actions. (S, K.) See also قُذَرَةٌ, and مَقْذَرٌ. ― -b2- (tropical:) A woman who shuns, or avoids, men. (K.) See also قَاذُورَةٌ. ― -b3- (tropical:) A she-camel that lies down apart (A 'Obeyd, S, K) from the other camels, retiring to a distance, (A 'Obeyd, S,) and fleeing from them at the time of milking; (TA;) like كَنُوفٌ, excepting that the كنوف does not retire to a distance: (A 'Obeyd, S) or a she-camel that does not come to the watering-trough or tank, to drink, until it is left to her unoccupied; that cuts herself off from the other camels: (L, voce عَضَادٌ:) as also ↓ قَاذُورَةٌ: (K:) and so كَنُوفٌ. (TA voce صَرُومٌ.)

قَاذُورٌ
قَاذُورٌ ذ : see قَاذُورَةٌ.

قَاذُورَةٌ
قَاذُورَةٌ ذ : see قَذَرٌ, throughout. -A2- (assumed tropical:) A man foul in language; (Mgh;) evil in disposition: (Mgh, K:) one who cares not what he does or says. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A very jealous man; syn. غَيُورٌ. (Lth, K.) ― -b3- (tropical:) A man who does not mix with others, (K,) or who does not associate as a friend with others, (S,) because of the evilness of his disposition, (S, K,) nor alight with them; (S;) as also ↓ قَذُورٌ and ↓ قَادُورٌ (K) and ذُو قَاذُورَةٍ: (S, K:) or a man who shuns, avoids, or removes himself far from, others, not sitting unless alone, nor alighting unless alone. (A, TA.) See also قَذُورٌ. ― -b4- Dainty, or squeamish; one who dislikes and avoids a thing, and will not eat it: (AO, M, Mgh, K:) the ة is added to give intensiveness to the signification: (TA:) or one who dislikes (يُقَذِّرُ) everything that is unclean. ('Abd-el-Wahhلb El-Kilلbee.) It is said of Mohammad, كَانَ قَاذُورَةً لَا يَأْكُلُ الدَّجَاجَ حَتَّى تُعْلَفَ He was dainty; not eating the domestic fowl until it had been fed with vegetable food. (Mgh, TA.)

مَقْذَرٌ
مَقْذَرٌ ذ (assumed tropical:) One whom others avoid, or shun: (S, K:) occurring in a Hudhalee poem: (S:) or i. q. ↓ مُتَقَذِّرٌ [one who shuns, avoids, or removes himself far from, unclean things, or foul actions; who preserves himself therefrom]. (K.) See also قُذَرَةٌ, and قَذُورٌ.

مُقَذِّرٌ
مُقَذِّرٌ ذ (assumed tropical:) One who commits foul actions. (TA, from a trad.)

مُتَقَذِّرٌ
مُتَقَذِّرٌ ذ : see مَقْذَرٌ.

##### Türkçe

**قَذِرَ**
1 **قَذِرَ** ذ, muzâri‘ **قَذِرَ**; (Lth, Mgh, Msb, K;) ve **قَذُرَ**, muzâri‘ **قَذُرَ**; (Lth, Mgh, K;) ve **قَذَرَ**, muzâri‘ **قَذُرَ**; (K;) mastar **قَذَرٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) **قَذِرَ**’ın; (Msb;) ve **قَذَارَةٌ**, (S, Mgh, K,) **قَذُرَ**’ın; (Lth;) O (bir şey, Mgh, Msb) pis, kirli veya murdar idi yahut oldu. (S, Mgh, Msb.) -A2- **قَذِرَهُ**. (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ **قَذَرَ**; (Msb, K;) ve **قَذَرَهُ**, muzâri‘ **قَذُرَ**; (K;) mastar [birincinin] **قَذَرٌ**, ve [ikincinin] **قَذْرٌ**; (K;) ve ↓ **تقذّرهُ**; ve ↓ **استقذرهُ**; (S, Mgh, Msb, K;) [ve ↓ **قذّرهُ**; (bk. **قَاذُورَةٌ**;) Onu pis, kirli veya murdar saydı:] pisliği, kirliliği veya murdarlığı sebebiyle ondan hoşlanmadı yahut nefret etti: (Msb:) veya (mecaz kabul edilerek:) ondan hoşlanmadı yahut nefret etti: (S.) veya (mecaz kabul edilerek:) hoşlanmama yahut nefret sebebiyle ondan uzak durdu yahut kaçındı: (Mgh:) **قَذِرَهُ** ve ↓ **استقذرهُ** ve **مِنْهُ** ↓ **تقدّر** müteradiftir [bu sonuncuda, yahut benzeri bir mânada]: (Lth:) ve **قَذَرَهُ**, muzâri‘ **قَذُرَ**, (mecaz:) ondan hoşlanmadı yahut nefret etti, ve ondan uzak durdu yahut kaçındı, demektir: (TA:) ve ↓ **تَقَذَّرَتْ** (mecaz:) o (bir kadın) pis şeylerden yahut çirkin fiillerden uzak durdu, kaçındı yahut kendini uzaklaştırdı; kendini onlardan korudu. (S.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **قَذِرْتُ لَكُمْ جَوَّالَ القُرَى** [Sizin için, kasabaların yahut köylerin etrafında dolaşanı sevmem], mânası: sizin için, pislik yiyen öküzleri ve inekleri sevmem; öyleyse onları yemeyiniz. (Mgh.) Ve El-‘Ajjâj der ki:
وَقَذَرِى مَا لَيْسَ بِمَقْذُورِ
(mecaz:) [Ve benim, hoşlanılmayan olmayan şeyi hoşlanmama], mânası: gençliğinde hoşlanmadığı yemeği artık hoşlanmaz (يَقْذَرُ) hâle gelmişti. (TA.)

2 **قَذَّرَ** bk. 1. ― -b2- [**قذّر** ayrıca: Bir şeyi pisletti, mânasına da gelir.]

**اقذرهُ**
4 **اقذرهُ** ذ Onu pis, kirli veya murdar buldu. (Msb.)

5 **تَقَذَّرَ** bk. 1, üç yerde. -A2- [Ayrıca **تقذرّ**: Pis, kirli veya murdar oldu. (L, K’de, **نت** maddesinde böyle kullanılır.)]

10 **اـِسْتَقْذَرَ** bk. 1, iki yerde.

**قَذْرٌ**
**قَذْرٌ** ذ : bk. **قَذِرٌ**.

**قَذَرٌ**
**قَذَرٌ** ذ : bk. 1. ― -b2- [Basit isim olarak: Pislik, kir veya murdarlık: ve pis, kirli veya murdar bir şey: c. **أَقْذَارٌ**:] ayrıca, kişiyi şer‘an necis kılan kir yahut pislik: (Az, Msb:) ↓ **قَاذُورَةٌ** da **قَذَرٌ** mânasında kullanılır: (Msb:) ve [bundan dolayı] bu iki kelime de ayrıca (mecaz:) çirkin bir fiil mânasına gelir: (TA, bu **قَذَرٌ** mânası için, cemi **أَقْذَارٌ**’ının bir açıklamasına göre; ve L, Msb, aynı mânada **قَاذُورَةٌ** için:) **قَاذُورَةٌ** ayrıca zina yahut fuhuş, (Msb, K,) ve benzeri, mânasında diye açıklanır: (Msb:) veya bu son kelime, çirkin görülen (يُسْتَفْحَشُ) ve uzak durulması yahut kaçınılması gereken her şey mânasına gelir: (Mgh:) **حَدٌّ** denilen türden bir cezanın uygulandığı bir suç; zina yahut fuhuş ve içki [şarap veya benzeri] içmek gibi: (IAth:) veya çirkin fiil ve kötü söz. (Khâlid Ibn-Jembeh.) Şöyle dersin: **هُوَ يَتَنَزَّهُ عَنِ القَذَرِ**, ve ↓ **القَاذُورَاتِ**, (Msb,) ve **الأَقْذَارِ**, (S,) [O, pis olandan ve pis şeylerden yahut çirkin davranıştan ve çirkin fiillerden uzak durur, kaçınır yahut kendini uzaklaştırır; kendini onlardan korur.] Ve **اـِجْتَنِبُوا القَاذُووَرَاتِ الَّتِى نَهَى اللّٰهُ عَنْهَا**: Allah’ın yasakladığı zina yahut fuhuş ve benzeri çirkin fiillerden uzak durunuz yahut kaçınınız. (Msb.) -A2- Ayrıca bk. **قَذِرٌ**.

**قَذُرٌ**
**قَذُرٌ** ذ : bk. **قَذِرٌ**.

**قَذِرٌ**
**قَذِرٌ** ذ, (Lth, S, Mgh, Msb, K,) **قَذِرَ**’dan, (Lth.) ve ↓ **قَذْرٌ**, (Lth, K,) **قَذُرَ**’dan, (Lth,) ve ↓ **قَذُرٌ** ve ↓ **قَذَرٌ**, (K,) [fakat sonuncusu şiddet (mübalağa) mânası taşır; sanki “kir” yahut “pislik”in kendisi demek gibi, (bk. **عُرَّةٌ**,)] Pis, kirli veya murdar bir şey. (S, Mgh, Msb.)

**قُذَرَةٌ**
**قُذَرَةٌ** ذ Kınanma sebeplerinden uzak duran, kaçınan yahut kendini uzaklaştıran; kendini onlardan koruyan bir adam. (S, K, TA.) Ayrıca bk. **قَذُورٌ** ve **مَقْذَرٌ**.

**قَذُورٌ**
**قَذُورٌ** ذ (mecaz:) Pis şeylerden yahut çirkin fiillerden uzak duran, kaçınan yahut kendini uzaklaştıran bir kadın. (S, K.) Ayrıca bk. **قُذَرَةٌ**, ve **مَقْذَرٌ**. ― -b2- (mecaz:) Erkeklerden uzak duran yahut kaçınan bir kadın. (K.) Ayrıca bk. **قَاذُورَةٌ**. ― -b3- (mecaz:) Diğer develerden ayrı yatan (A ‘Obeyd, S, K), uzak bir yere çekilen, (A ‘Obeyd, S,) ve sağım vaktinde onlardan kaçan bir dişi deve; (TA;) **كَنُوفٌ** gibidir; ancak **كنوف** uzak bir yere çekilmez: (A ‘Obeyd, S) veya su yalaklarına yahut havuza, içmek için, kendisine boş bırakılıncaya kadar gelmeyen; kendini diğer develerden ayıran bir dişi deve: (L, **عَضَادٌ** maddesinde:) bunun gibi ↓ **قَاذُورَةٌ**: (K:) ve aynı şekilde **كَنُوفٌ**. (TA, **صَرُومٌ** maddesinde.)

**قَاذُورٌ**
**قَاذُورٌ** ذ : bk. **قَاذُورَةٌ**.

**قَاذُورَةٌ**
**قَاذُورَةٌ** ذ : baştan sona **قَذَرٌ**’e bk. -A2- (mecaz kabul edilerek:) dili kötü olan bir adam; (Mgh;) tabiatı kötü: (Mgh, K:) ne yaptığını yahut ne söylediğini umursamayan kimse. (TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) Çok kıskanç bir adam; müradifi **غَيُورٌ**. (Lth, K.) ― -b3- (mecaz:) Başkalarıyla karışmayan bir adam, (K,) yahut başkalarıyla dostça arkadaşlık etmeyen, (S,) tabiatının kötülüğü sebebiyle, (S, K,) ve onlarla konaklamayan; (S;) bunun gibi ↓ **قَذُورٌ** ve ↓ **قَادُورٌ** (K) ve **ذُو قَاذُورَةٍ**: (S, K:) veya başkalarından uzak duran, kaçınan yahut kendini uzaklaştıran; yalnız olmadıkça oturmayan ve yalnız olmadıkça konaklamayan bir adam. (A, TA.) Ayrıca bk. **قَذُورٌ**. ― -b4- Nazlı, yahut tiksinen; bir şeyden hoşlanmayıp ondan kaçınan ve onu yemeyen: (AO, M, Mgh, K:) **ة** mânaya şiddet katmak için eklenmiştir: (TA:) veya pis olan her şeyi iğrenç gören (يُقَذِّرُ) kimse. (‘Abd-el-Wahhâb El-Kilâbee.) Muhammed hakkında şöyle denilmiştir: **كَانَ قَاذُورَةً لَا يَأْكُلُ الدَّجَاجَ حَتَّى تُعْلَفَ** O nazlı idi; evcil tavuğu, bitkisel yemle besleninceye kadar yemezdi. (Mgh, TA.)

**مَقْذَرٌ**
**مَقْذَرٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Başkalarının kaçındığı yahut uzak durduğu kimse: (S, K:) bir Huzeylî şiirinde vârid olmuştur: (S:) veya ↓ **مُتَقَذِّرٌ** ile aynı mânadadır [pis şeylerden yahut çirkin fiillerden uzak duran, kaçınan yahut kendini uzaklaştıran; kendini onlardan koruyan]. (K.) Ayrıca bk. **قُذَرَةٌ**, ve **قَذُورٌ**.

**مُقَذِّرٌ**
**مُقَذِّرٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Çirkin fiiller işleyen kimse. (TA, bir hadisten.)

**مُتَقَذِّرٌ**
**مُتَقَذِّرٌ** ذ : bk. **مَقْذَرٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَذَرَ
قَذَرَ U ( n. ac. قَذْر 1 ),
a.  Was, became, unclean, dirty, soiled, filthy.

b.  Considered unclean; disliked, hated, shunned, avoided.

c.  Dirted, soiled, befouled.

قَذِرَ
قَذِرَ A ( n. ac. قَذَر 4 ),
a.  see supra.

قَذُرَ
قَذُرَ U ( n. ac. قَذَاْرَة 22t ),
a.  Was unclean &c.

قَذَّرَ
قَذَّرَ II ,
a.  see I (b) , ( c ).

أَقْذَرَ
أَقْذَرَ IV ,
a.  Found unclean, filthy.

b.  Talked much.

تَقَذَّرَ
تَقَذَّرَ V ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. or Min ],  see I (b) .

اِسْتَقْذَرَ
اِسْتَقْذَرَ X ,
a.  see I (b) .

قَذْر
قَذْر 1 ,
a.  see 5 .

قَذَر
قَذَر 4 , ( pl. أَقْذَاْر 38 ),
a.  Dirt, filth, filthiness, uncleanness; unclean thing; foul action.

b.  see 5 .

قَذِر
قَذِر 5 ,
a.  Unclean, dirty, filthy, foul.

قَذُر
قَذُر 6 ,
a.  see 5 .

قُذَرَة
قُذَرَة 9t ,
a.  Scrupulous.

مَقْذَر
مَقْذَر 17 , ( pl. مَقَاْذِرُ 44 ),
a.  Dirty, foul person.

قَذُوْر
قَذُوْر 26 ,  قَاْذُوْر 40 ,
a.  see 40t (a) .

قَاْذُوْرَة
قَاْذُوْرَة 40t ,
a.  Unsociable; fastidious, squeamish; dainty.

b.  see 4 (a) .

قَذَّرَ
N. Ag. قَذَّرَ II ,
a.  see 5 .

تَقَذَّرَ
N. Ag. تَقَذَّرَ V ,
a.  see 17 .

قُذْرُوْف
قُذْرُوْف ( pl. قَذَاْرِيْ٤ُ 67 ),
a.  Defect, vice.

##### Türkçe

**قَذَرَ**
**قَذَرَ** U (mastar: **قَذْر** 1),
a. Pis oldu, murdar oldu, kirli oldu, lekeli oldu, iğrenç oldu.

b. Pis saydı; hoşlanmadı, nefret etti, uzak durdu, kaçındı.

c. Kirletti, lekeledi, pisletti.

**قَذِرَ**
**قَذِرَ** A (mastar: **قَذَر** 4),
a. Yukarıdakine bak.

**قَذُرَ**
**قَذُرَ** U (mastar: **قَذَاْرَة** 22t),
a. Pis oldu vb.

**قَذَّرَ**
**قَذَّرَ** II,
a. I (b), (c)’ye bak.

**أَقْذَرَ**
**أَقْذَرَ** IV,
a. Pis, iğrenç buldu.

b. Çok konuştu.

**تَقَذَّرَ**
**تَقَذَّرَ** V,
a. I (a)’ya bak.

b. [mef‘ûl ile veya **من** ile], I (b)’ye bak.

**اِسْتَقْذَرَ**
**اِسْتَقْذَرَ** X,
a. I (b)’ye bak.

**قَذْر**
**قَذْر** 1,
a. 5’e bak.

**قَذَر**
**قَذَر** 4, (çoğulu: **أَقْذَاْر** 38),
a. Kir, pislik, pislik hâli, necaset; pis şey; çirkin fiil.

b. 5’e bak.

**قَذِر**
**قَذِر** 5,
a. Pis, kirli, iğrenç, fena kokulu.

**قَذُر**
**قَذُر** 6,
a. 5’e bak.

**قُذَرَة**
**قُذَرَة** 9t,
a. Vesveseli.

**مَقْذَر**
**مَقْذَر** 17, (çoğulu: **مَقَاْذِرُ** 44),
a. Pis, iğrenç kimse.

**قَذُوْر**
**قَذُوْر** 26, **قَاْذُوْر** 40,
a. 40t (a)’ya bak.

**قَاْذُوْرَة**
**قَاْذُوْرَة** 40t,
a. Ünsiyet etmeyen; titiz, iğrenen; nazlı.

b. 4 (a)’ya bak.

**قَذَّرَ**
İsm-i fâil: **قَذَّرَ** II,
a. 5’e bak.

**تَقَذَّرَ**
İsm-i fâil: **تَقَذَّرَ** V,
a. 17’ye bak.

**قُذْرُوْف**
**قُذْرُوْف** (çoğulu: **قَذَاْرِيْ٤ُ** 67),
a. Ayıp, kusur.
