# قذع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قذع

القَذَعُ: الخَنى والفُحْشُ. قَذَعَه يَقْذَعُه قَذْعاً وأَقْذَعَه وأَقْذَعَ له إِقْذاعاً: رماه بالفُحْشِ وأَساء القولَ فيه. قال الأَزهري: لم أَسمع قَذَعْتُ بغير أَلف لغير الليث: وأَقْذَعَ القولَ: أَساءه. وفي الحديث: من قال في الإِسلام شعراً مُقْذِعاً فلسانه هَدَرٌ. والقَذَعُ: الفُحْشُ من الكلام الذي يَقْبُحُ ذِكْرُه. وفي الحديث: من روى هِجاءً مُقْذِعاً فهو أَحد الشاتِمَيْنِ؛ الهِجاءُ المُقْذِعُ: الذي فيه فُحْش وقَذْفٌ وسَبّ يَقْبُحُ نَشْرُه أَي أَنَّ إِثمه كإِثم قائله الأَول. وأَقْذَعَ له: أَفْحَشَ في شَتْمِه. والقَناذِعُ: الكلام القبيح؛ قال أَدهم بن أَبي الزعراء:
بَني خَيْبَرِيٍّ نهْنِهُوا مِنْ قَناذِعٍ
أَتَتْ مِنْ لَدَيْكُمْ، وانْظُرُوا ما شُؤُونُها
ومَنْطِقٌ قَذَعٌ وقَذِيعٌ وقَذِعٌ وأَقْذَعُ: فاحِشٌ؛ قال زهير: لَيَأْتِيَنَّكَ مِنِّي مَنْطِقٌ قَذَعٌ،
باقٍ كما دَنَّسَ القُبْطِيَّةَ الوَدَكُ
وقال العجاج:
يا أَيُّها القائِلُ قَوْلاً أَقْذَعا
قيل: أَقْذَعَ نعت للقول كأَنه قال قولاً ذا قَذَع، وقيل: إِنه أَراد أَنه أَقْذَعَ في القول. وأَقْذَعَه بلسانه إِقْذاعاً: قهره بلسانه. وقَذَعَه بالعصا يَقْذَعُه قَذْعاً: ضرَبه، وقيل: هو بالدال غير معجمة، وكذلك قال الأَزهري، وقال: صوابهما بالدال المهملة. قال أَبو عمرو: قَذَعْته عن الأَمر إِذا كففته، وأَقْذَعْته إِذا شتمته، قال: وهذا هو الصحيح. قال الأَزهري: وقرأَت في نوادر الأَعراب تَقَذَّعَ له بالشرّ وتقدّع، بالذال والدال، وتقذَّع وتقدَّع إِذا استعدّ له بالشر. وفي حديث الحسن: أَنه سئل عن الرجل يعطي غيره الزكاة أَيُخْبِرُه بها؟ فقال: يريد أَن يُقْذِعَه به أَي يُسْمِعَه ما يَشُقّ عليه، فسماه قَذعاً وأَجْراه مُجْرى يَشْتُمُه ويؤذيه، ولذلك عدَّاه بغير لام.
وما عليه قِذاعٌ أَي شيء؛ عن ابن الأَعرابي، والأَعرف قِزاعٌ، بالزاي.

### Türkçe

**القَذَعُ**: çirkin söz ve fuhuş. **قَذَعَه يَقْذَعُه قَذْعاً** ve **أَقْذَعَه**
ve **أَقْذَعَ له إِقْذاعاً**: onu fuhuşla itham etti ve onun hakkında sözü kötü söyledi. Dedi
el-Ezherî: Leys’ten başkası için, elifsiz **قَذَعْتُ**’u işitmedim; ve **أَقْذَعَ القولَ**: onu kötü söyledi.
Hadiste: “Kim İslâm hakkında **مُقْذِعاً** bir şiir söylerse, onun dili hederdir.” Ve **القَذَعُ**:
zikredilmesi çirkin olan sözden fuhuş. Hadiste: “Kim **مُقْذِعاً** bir hiciv rivayet ederse, o iki sövenden biridir”; **الهِجاءُ المُقْذِعُ**: içinde fuhuş
ve iftira ve sövme bulunan, yayılması çirkin olan; yani onun günahı, onu ilk söyleyenin günahı gibidir.
Ve **أَقْذَعَ له**: ona sövmesinde fuhşetti. Ve **القَناذِعُ**: çirkin söz; dedi Edhem b.
Ebî’z-Za‘râ’:

Benî Hayberî, **قَناذِعٍ**’den vazgeçin,
Sizden gelen; ve onun hâlleri nedir, bakın.

Ve **مَنْطِقٌ قَذَعٌ** ve **قَذِيعٌ** ve **قَذِعٌ** ve **أَقْذَعُ**: fahiş; dedi Züheyr:

Elbette sana benden **مَنْطِقٌ قَذَعٌ** gelecektir,
Kalan; tıpkı içyağının Kıptî elbiseyi kirlettiği gibi.

Ve dedi el-‘Accâc:

Ey **قَوْلاً أَقْذَعا** söyleyen!

Denildi: **أَقْذَعَ** sözün sıfatıdır; sanki “**قَذَع** sahibi bir söz söyledi” demiş gibidir. Ve denildi: o,
sözde **أَقْذَعَ** ettiğini kastetmiştir. Ve **أَقْذَعَه بلسانه إِقْذاعاً**: onu diliyle kahretti.
Ve **قَذَعَه بالعصا يَقْذَعُه قَذْعاً**: onu dövdü; ve denildi: bu, noktasız **الدال** iledir; yine böyle
el-Ezherî dedi ve dedi: ikisinin doğrusu noktasız **الدال** iledir. Dedi Ebû ‘Amr: “**قَذَعْته عن
الأَمر**” onu işten alıkoyduğum zaman; ve “**أَقْذَعْته**” ona sövdüğüm zaman; dedi: bu doğru olanın ta kendisidir.
Dedi el-Ezherî: A‘râbın nevâdirinde “**تَقَذَّعَ له بالشرّ**” ve “**تقدّع**” okudum; **الذال** ve **الدال** ile; ve **تقذَّع** ve **تقدَّع**: ona kötülükle hazırlanıp seferber olduğu zaman. Hasan’ın hadisinde: ona, bir adamın başkasına zekât verip de ona bunu haber verip vermeyeceği soruldu; dedi ki: “Onunla onu **يُقْذِعَه** etmek istiyor”; yani ona, ona ağır gelecek şeyi işittirmek istiyor; onu **قَذعاً** diye adlandırdı ve onu, ona sövüp eziyet etme yürüyüşüne yürüttü; bu yüzden onu lamsız geçişli kıldı.
Ve “Onun üzerinde **قِذاعٌ** yoktur”; yani hiçbir şey; İbnü’l-A‘râbî’den. Daha bilinen **قِزاعٌ**’dır, **الزاي** ile.
