# قذع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قذع

قذعه، كمنعه، قذعا: رماه بالفحش، وسوء القول فيه، قال طرفة:
  وإن يقذفوا بالقذع عرضك أسقهم                      بكأس حياض الموت قبل التنجد

  كأقذعه، نقله الجوهري، قال الصاغاني: وهو أفصح من قذعه، قال الأزهري: لم أسمع قذعت، بغير ألف لغير الليث، وفي الحديث:  من قال في الإسلام شعرا مقذعا فلسانه هدر  وفي حديث آخر:  من روى هجاء مقذعا فهو أحد الشاتمين  . الهجاء المقذع: الذي فيه فحش، وقذف وسب، أي أن إثمه كإثم قائله. وسئل الحسن عن الرجل يعطي الرجل من الزكاة: أيخبره بها? قال: يريد أن يقذعه، أي يسمعه ما يشق عليه? فسماه قذعا، وأجراه مجرى يشتمه ويؤذيه، فلذلك عداه بغير لام، قاله الزمخشري. ويقال: أقذع فلان لفلان أيضا، وقوله: معدى بغير لام، على هذه اللغة، وقال رؤبة:
  يا أيها القائل قـولا أقـذعـا                      أصبح فمن نادى تميما أسمعا أراد أنه أقذع فيه، وقيل: أقذع نعت للقول، كأنه قال قولا ذا قذع. وقال أبو زيد، عن الكلابيين: أقذعته بلساني، إذا قهرته بلسانك، وهو مجاز. قذعه بالعصا قذعا: ضربه بها، نقله أبو زيد، قال الأزهري: أحسبه بالدال المهملة، وقال الصاغاني: الصواب ما قاله الأزهري، ومنه سميت العصا مقدعة، كما تقدم. والقذع، محركة: الخنا والفحش، الذي يقبح ذكره، وهو مجاز، وأنشد الجوهري لزهير بن أبي سلمى يخاطب الحارث بن ورقاء الصيداوي:
  ليأتينك مني منـطـق قـذع                      باق كما دنس القبطية الودك يقال: قذع ثوبه تقذيعا: إذا قذره، نقله ابن عباد والزمخشري. قال الأزهري: قرأت في نوادر الأعراب: تقذع له بالشر، بالدال والذال، إذا استعد له. وقاذعه: فاحشه وشاتمه، قال بعض بني قيس:
  إني امرؤ مكرم نفسي ومتئد                      من أن أقاذعها حتى أجازيها ويقال: بينهما مقاذفة ومقاذعة، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: منطق قذع، بالتحريك، وقذع ككتف، وقذيع، وأقذع: فاحش، وشاهد الأول قول زهير السابق، ويروى كالثاني، وشاهد الأخير قول رؤبة السابق على رواية. ورماه بالمقذعات، بالتخفيف والتشديد، على الأول معناه الفواحش وعلى الثاني: معناه القاذورات. والقذيعة، كالقذيفة: الشتمة. وما عليه قذاع، بالكسر، أي شيء، عن ابن الأعرابي، والأعرف قزاع، بالزاي، كما سيأتي. وتقذع بمعنى تكره، قال السهيلي: كأنه من أقذعت الشيء، إذا صادفته قذعا. والقذعة: المرأة الحيية، نقله ابن عباد، ورده الصاغاني في العباب، وهو تصحيف، والصواب بالدال المهملة، وقد تقدم.

### Türkçe

**قذعه**, **كمنعه**, **قذعا**: Ona çirkin sözle ve onun hakkında kötü sözle attı. Tarafe dedi ki:
  “Eğer **القذع** ile senin ırzına atarlarsa, onlara                      ölüm havuzlarının kâsesinden, siperlenmeden önce içiririm.”

  **كأقذعه**; onu Cevherî nakletti. Sâğânî dedi ki: O, **قذعه**’den daha fasîhtir. Ezherî dedi ki: Lays’ten başkası için, ألف olmaksızın **قذعت** işitmedim. Hadiste: “İslâm hakkında **مقذعا** bir şiir söyleyen kimse; onun dili hederdir.” Başka bir hadiste: “**مقذعا** bir hicvi rivayet eden kimse, sövenlerden biridir.” **الهجاء المقذع**: içinde çirkinlik, atma ve sövme bulunan (hiciv)dir; yani onun günahı, onu söyleyenin günahı gibidir. Hasan’a, bir adamın bir adama zekâttan vermesi hakkında soruldu: “Onu bununla haber verir mi?” Dedi ki: “O, onu **يقذعه** istemektedir; yani ona, ona ağır gelen şeyi mi işittiriyor?” Böylece onu **قذعا** diye adlandırdı ve onu, ona sövüp eziyet ediyor gibi bir yere yürüttü; bu yüzden onu لام olmaksızın geçişli kıldı; Zemahşerî bunu söyledi. Ve “Falan, falana da **أقذع** etti” denir. Onun sözü: لام olmaksızın geçişli kılınmıştır; bu lehçe üzerinedir. Ru’be dedi ki:
  “Ey **أقذعـا** bir söz söyleyen!                      Sabah oldu; kim Temîm’i çağırdıysa işittirdi.”
  Muradı: onun hakkında **أقذع** etti, idi. Ve denildi ki: **أقذع** sözün sıfatıdır; sanki “**قذع** sahibi bir söz” dedi. Ebû Zeyd, Kilâbîler’den (naklen) dedi ki: “Onu dilimle **أقذعته** ettim”; yani onu dilinle kahrettin; bu mecazdır. **قذعه بالعصا قذعا**: Onu onunla vurdu; Ebû Zeyd nakletti. Ezherî dedi ki: Onu, مهملة **الدال** ile sanıyorum. Sâğânî dedi ki: Doğru, Ezherî’nin söylediğidir. Ondan dolayı değnek **مقدعة** diye adlandırıldı; daha önce geçtiği gibi. Ve **القذع**, harekeli: çirkinlik ve fuhuş; zikri çirkin olan şey; bu mecazdır. Cevherî, Züheyr b. Ebî Sülmâ’dan, Hâris b. Verkâ es-Saydâvî’ye hitap ederek, şu beyti okuttu:
  “Benden sana mutlaka **قذع** bir söz gelecektir                      kalıcı; tıpkı Kıptî elbiseyi içyağının kirletmesi gibi.”
  Denir ki: “Elbisesini **قذع** etti, **تقذيعا**”; yani onu kirletti; İbn Abbâd ve Zemahşerî nakletti. Ezherî dedi ki: “Nevâdiru’l-A‘râb”da okudum: “Ona kötülükle **تقذع** etti”; **الدال** ve **الذال** ile; yani ona karşı hazırlandı. Ve **قاذعه**: onunla çirkinleşti ve ona sövdü. Kays oğullarından biri dedi ki:
  “Ben, nefsini ikram eden ve ağırbaşlı bir kimseyim                      onu **أقـاذعها** edinceye kadar, sonra ona karşılık verinceye kadar (bunu yapmaktan).”
  Ve denir ki: İkisi arasında **مقاذفة** ve **مقاذعة** vardır; bu mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **منطق قذع**, hareke ile; ve **قذع** ( **ككتف** ); ve **قذيع**; ve **أقذع**: fahiş. Birincinin şahidi, Züheyr’in önceki sözüdür; ikinci gibi de rivayet edilir. Sonuncunun şahidi, Ru’be’nin önceki sözüdür; rivayet üzere. Ve onu **بالمقذعات** ile attı; hafifletme ve şeddeli olarak: birincide manası fuhuşlardır; ikincide manası pisliklerdir. Ve **القذيعة**, **كالقذيفة**: sövüştür. “Onun üzerinde **قذاع** yoktur”, kesre ile; yani hiçbir şey; İbnü’l-A‘râbî’den. Daha bilinen **قزاع**, **بالزاي** iledir; ileride geleceği gibi. Ve **تقذع** “tiksindi” manasınadır. Süheylî dedi ki: Sanki “Şeyi **أقذعت** ettim”dendir; onu **قذعا** olarak bulduğun zaman. Ve **القذعة**: hayâlı kadın; İbn Abbâd nakletti. Sâğânî, “el-‘Ubâb”da onu reddetti; o bir tashîftir; doğrusu مهملة **الدال** iledir; ve daha önce geçti.
