# قذف (ق-ذ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak büyüklükteki taş demektir

- Harfler: ق - ذ - ف
- Kur'an'da: 9 geçiş · 8 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَقَذَفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%81%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve koydu | 2 | 2 | [33:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/33:26.md) |
| [اقْذِفِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | افْعِلِيهِ | Onu koy | 1 | 1 | [20:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/20:39.md) |
| [فَاقْذِفِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | فَافْعِلِيهِ | Hemen onu koy | 1 | 1 | [20:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/20:39.md) |
| [فَقَذَفْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَاهَا | Hemen onu koyduk | 1 | 1 | [20:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/20:87.md) |
| [نَقْذِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%86%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | نَفْعِلُ | Koyarız | 1 | 1 | [21:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/21:18.md) |
| [وَيَقْذِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعِلُونَ | Ve koyarlar | 1 | 1 | [34:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/34:53.md) |
| [وَيُقْذَفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيُفْعَلُونَ | Ve koyulurlar | 1 | 1 | [37:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/37:8.md) |
| [يَقْذِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | يَفْعِلُ | Koyar | 1 | 1 | [34:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/34:48.md) |

## Mücavir kökler — 60 mücavir (82 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
2. [دمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Damga demektir
3. [سحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Sahil ile
4. [صيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir
5. [تابوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Sandık
6. [خرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…
7. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
8. [زهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
9. [سمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Samiri
10. [أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İsar kayış, bağdır
11. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
12. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hilal yeni ay demektir
13. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Büyük akarsu
14. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
15. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
16. [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kemiksiz et parçası demektir
17. [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Vasıflandırırlar
18. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
19. [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir
20. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İmal ederler
21. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayese sürülmüş tarla demektir
22. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yan demektir
23. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
24. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
25. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
26. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
27. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
28. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
29. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
30. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kevn tepe demektir
31. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
32. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
33. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
34. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
35. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
36. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
37. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
38. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
39. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
40. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
41. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
42. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
43. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
44. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Half : Ense demektir
45. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
46. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
47. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
48. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
49. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
50. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
51. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
52. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
53. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
54. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
55. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
56. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
57. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
58. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
59. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
60. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قذف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md), [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md), [طرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD.md), [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya unsuru ivmeyle, sertçe ve uzak bir hedefe doğru fırlatıp atmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hakikatin veya dehşetin bâtılı ve muhalifleri tasfiye edici bir kesinlikle hedefe nüfuz ettirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezin kendi dışına doğru hızla ve dönüştürücü güçle müdahalede bulunması, etki transferi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «koyma» veya fıkıhtaki dar anlamıyla «iftira» sayıp fırlatma, şiddet, mesafe ve çarpma dinamizmini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قذ | Hızlı bir hareketle bir şeyi yerinden sökme, arka veya uç kısımdan ileriye doğru şiddetle sevk etme; [قذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%84.md) (başın arka kökünden darbe vurmak) ve [قذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%85.md) (çokça ve süratle alıp vermek, hızla atılmak) köklerinde görüldüğü gibi arka noktadan öne doğru ivmeli bir yönelişi ifade eder. | ف | Dudaksıl ünsüzün sağladığı patlama ve dışa açılma tınısı, içeride veya geride bulunan ivmeli hareketin açık alana, hedefe doğru fırlatılması ve nihai olarak dışa savrulması anlamını özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin, kütlenin veya niyetin belirli bir merkezde yoğunlaşması, fırlatma öncesi sıkışma. |
| ذ | Kapı piktogramının ikizi; geçiş, ayrılma, keskin uzanım | Sıkışan gücün eşikten hızla geçmesi, yöneldiği hatta doğru keskin bir çizgiyle fırlaması. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İtici gücün son sınırından dış ortama boşalması, hedefe doğru açık alana saçılması. |
| قذف | Yoğunlaşmış bir gücün bir eşikten geçerek dışarıya doğru hızla fırlatılması | Maddenin, niyetin veya sözün belirli bir gerilimden sonra doğrudan hedefe veya mesafeye doğru şiddetle savrulma hareketini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taş, ok veya ciriti sapan, mancınık ya da el gücüyle uzak bir mesafeye doğru şiddetle fırlatıp atmak; devenin süratle yol alırken ayaklarını ileriye fırlatırcasına koşması; midenin içindekini dışarı kusması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, yüksek bir dağın sarp zirvelerini ve uçurum kenarlarını tasvir ederken kuşların dahi tutunamayıp sarp kayalıklarından adeta fırlatılıp indiğini ifade etmek üzere bu kökü kullanır: منيف نزل الطير عن قُذُفاتِه / تظل الضباب فوقه تتقصر |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, süratli ve sanki ileriye doğru fırlatılan bir binek atını tavsif ederken kökün seyr-i sürat manasını kullanmıştır: مُتَقاذِفٍ تئق كأن عنـانـه / علق بأجرد من جذوع أوال |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

### Sami etimolojik katman

Arapça قذف kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde fırlatma, itme ve tükürme/kusma ekseninde semantik izler taşır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı üçlü kök dizilimi sınırlı bir leksikal alanda görünse de, kökün fırlatma ve kusarak dışarı atma yönü Süryanicede ve erken Sami lehçelerindeki püskürtme bildiren fonetik varyantlarla örtüşür. Arapçada kök, hem fırlatma aletlerinin (mancınık ve sapan için «el-kazzâfe/el-mıkzaf») adı haline gelmiş hem de fiziksel bir nesnenin mekânsal olarak uzak bir noktaya itilmesini ifade eden anahtar bir fiil hüviyeti kazanmıştır. Diğer Sami dillerindeki köktaş formlar daha çok tükürme, dışa fırlatma veya darbeyle savurma gibi bedensel-somut fonksiyonları muhafaza ederken, Arapçada kavram askeri, belagî ve metafizik bir boyut kazanarak hakikatin bâtıla çarpması gibi ilkesel fırlatılışlara teşmil edilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قذف kökünden türeyen türevler | Bir kütleyi uzağa fırlatma, sapan/mancınık taşı atma, kusma ve mecazen namusa söz atma hattında gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Aramice varyantları | Dışa püskürtme, hızla ileri doğru atma ve ağızdan fırlatma anlam alanıyla fonetik ve semantik akrabalık gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel kök yapısı | İtici güçle bir cismi merkezden uzaklaştırma hareketini imleyen ilksel ses yansımalı tabanla ilişkilidir. | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قذف | Anlamlı | Fırlatmak, uzağa atmak | Bir cismi veya sözü şiddetle ileriye doğru fırlatmak, savurmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قفذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذقف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذفق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فقذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فذق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قذف | Merkez | Fırlatmak, atmak | Şiddet, mesafe, hedef odaklılık ve nüfuz edici ivme barındıran atış. | Cisme hız kazandırarak bir hedefe çarptırmak veya uzağa savurmak. |
| [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) | Komşu | Atmak, isabet ettirmek | Genel atma eylemidir; قذف kadar mutlak şiddet ve parçalayıcı ivme vurgusu taşımaz. | Ok, taş gibi araçlarla hedefe doğru yapılan genel fırlatma fiili. |
| [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) | Komşu | Bir kenara fırlatıp atmak | Değersiz bularak veya terk etmek kastıyla arkaya/yana bırakıp fırlatmak. | İlgiyi kesip arkaya atma, önemsemeyip savurma vurgusu ön plandadır. |
| [طرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Yere atmak, uzaklaştırmak | Önemsiz bir şeyi yere bırakmak veya bir mesafeye doğru itmek. | Düşürme ve uzaklaştırma ağırlıklıdır; قذف eylemindeki hücum ve nüfuz yoktur. |
| [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) | Komşu | Taşlamak, itham etmek | Taş fırlatarak cezalandırma veya zan ile konuşma. | Eylemin vasıtası (taş) ve öldürme/kovma gayesi belirleyicidir. |
| [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) | Zıt | Tutmak, bırakmamak | Elde tutma, fırlatmama, hareketi durdurup nesneyi muhafaza etme. | Fırlatıp savurmanın tam karşıtı olarak kütleyi veya gücü alıkoyma hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قذف | Fırlatmak, savurmak, atmak | İvme, şiddet, uzaklık ve çarpma etkisi içeren atış. | Kesin |
| Latince | Proicere, iactare, conicere | İleri fırlatmak, savurmak | Proicere ileriye doğru kuvvetle atmayı karşılar ancak ilahi hakikatin bâtılı parçalaması nüansını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | To cast, to hurl, to fling | Şiddetle fırlatmak, savurmak | To hurl şiddet ve ivmeyi çok iyi karşılar; hafifçe bırakma olan «put/place» fiillerini dışarıda bırakır. | Kesin |
| Almanca | Schleudern, werfen | Fırlatıp atmak, savurmak | Schleudern merkezkaç kuvvetiyle veya sertçe fırlatmayı tam verir, basit koyma anlamını dışlar. | Güçlü |
| Fransızca | Projeter, lancer, foudroyer | İleri atmak, fırlatmak | Projeter ivmeli yöneltmeyi, lancer fırlatmayı karşılar; manevi nüfuz boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاقذفيه / فأنقذف | Fiziksel bir nesneyi suya veya akıntıya bırakmak/fırlatmak | Hz. Mûsâ’nın sandık içinde Nil nehrine bırakılması emri; Tâhâ [20:39](https://lisan.digital/tr/ayet/20:39.md). |
| فَقَذَفْنَاهَا | Takıları ateşe veya eriyik çukuruna savurup atmak | Sâmirî ve kavminin süs eşyalarını ateşe atması; Tâhâ [20:87](https://lisan.digital/tr/ayet/20:87.md). |
| نَقْذِفُ بِالْحَقِّ | Hakikatin bâtılın üzerine fırlatılıp onu imha etmesi | Tevhidin ve hak nizamın şirki beyninden vurup yok etmesi; Enbiyâ [21:18](https://lisan.digital/tr/ayet/21:18.md), Sebe’ [34:48](https://lisan.digital/tr/ayet/34:48.md). |
| وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ | Kalplere korku ve dehşetin şiddetle nüfuz ettirilmesi | Düşman ordularının iç dünyasına ilahi bir darbe gibi korkunun sokulması; Ahzâb [33:26](https://lisan.digital/tr/ayet/33:26.md), Haşr [59:2](https://lisan.digital/tr/ayet/59:2.md). |
| وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ | Uzak bir ihtimale ve zanna dayanarak laf atmak, taş atmak | Gayb hakkında delilsizce, körü körüne tahmin yürütmek; Sebe’ [34:53](https://lisan.digital/tr/ayet/34:53.md). |
| يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ | Şeytanların alevli taşlarla/ışınlarla kovulup taşlanması | Semadan haber çalmaya çalışan varlıkların vurulup püskürtülmesi; Sâffât [37:8](https://lisan.digital/tr/ayet/37:8.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hakkın bâtılı iptali ve gayb bahisleri | Hakkın bâtıla fırlatılması ayeti üzerinden hakkın ezici ontolojik üstünlüğü ve gayba dair zannî spekülasyonların geçersizliği. | Hakikatin pasif bir doğru değil, bâtılı parçalayan faal ve kinetik bir güç olarak kavranması. |
| Fıkıh | Ceza hukuku (Haddü’l-kazf) | Namuslu bir kadına veya erkeğe zina isnadında bulunmak ve bunun cezai müeyyidesi (hadd-i kazf). | Kökün «uzaktan taş/söz fırlatma» somut anlamından hareketle, kişinin şerefine darbe vuran isnat anlamında terimleşmesi. |
| Tefsir | Tâhâ, Enbiyâ ve Sebe’ sureleri | Hz. Mûsâ’nın nehre bırakılmasında anneye verilen ilahi cesaret ve kalplere korku salınışındaki doğrudan ilahi müdahale. | Kelimenin sıradan bir «koyma» değil, arkasında ilahi sevk ve kesin kader bulunan bir «akışa bırakış» olduğu. |
| Hadis | Şeytanların taşlanması ve büyük günahlar | Yedi helak edici günah (mûbikât) sayılırken iffetli kadınlara iftira atmanın kazf olarak zikredilmesi ve semadaki recm hadiseleri. | Dil ile yapılan iftiranın tıpkı mancınık taşı gibi hedefi yaralayıcı ve toplumsal dokuyu parçalayıcı bir cürüm sayılması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Hakkın bâtılı imhası | Yanılgıyı bertaraf etme | Dini sistemde vahiy, statik bir iddia değil; şirk ve bâtıl nazariyeleri kökünden parçalamak üzere fırlatılmış ilahi bir mermidir. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve metodoloji | Zannı kovma ve tahkik | Asılsız teorileri tasfiye | Delilsizce ortaya atılan gaybî zanların (قذف بالغيب) elenerek kesin ilmin (yakîn) merkeze yerleştirilmesi işlevi. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve güvenlik | Caydırıcılık ve korku salma | Düşmanın direncini kırma | İktidar ve güvenlik mimarisinde hasmın psikolojik merkezine dehşet sokarak (قذف الرعب) fiziksel çatışma öncesi çözülmeyi sağlama. | Kesin |
| İktisadi | Kaynak kullanımı | İsrafı ve lüksü tasfiye | Süs eşyalarının eritilmesi | Tâhâ suresinde ziynetlerin ateşe atılıp dönüştürülmesi gibi, atıl ve taşkınlık unsuru sermayenin üretim çarkına veya imhaya sevk edilmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Balistik fırlatma ve kinetik darbe (momentum transferi) | Bir kütleye başlangıç hızı vererek bir yörünge üzerinden hedefe yöneltme ve çarpışma anında karşı tarafın yapısını parçalama (inelastic collision) fiziği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik asimetrik şok ve itibar suikastı | Bir grubun karar alma merkezine aniden dehşet zerk ederek iradesini felç etme (psikolojik harp) veya bireyin toplumsal itibarını hedef alan yıkıcı iftira dinamizmi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bazı meallerde görüldüğü üzere yalnızca pasif bir «koydu» (vada'a / ce'ale) kelimesine indirgemek veya fıkıhtaki teknik «zina iftirası» anlamına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel suya bırakıştan, cehennemi/ateşi boylamaya, hakikatin bâtılın beynini dağıtmasına, kalbe dehşet sokulmasına ve delilsiz zan fırlatmaya kadar uzanan çok katmanlı bir kinetik müdahale sistemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ’nın nehre bırakılışındaki teslimiyet ve sarsıcı dinamizm kaybolur; kalplere korku salınışındaki ilahi şok etkisi anlaşılmaz; hakkın bâtılı yok edişindeki ezici darbe sıradan bir fikir münazarası derekesine indirgenir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatışma (hak-bâtıl) ve ilahi iradenin tarihe müdahale biçimini «statik temas» olarak değil, son derece yüksek ivmeli ve parçalayıcı bir «balistik darbe» olarak tasvir ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Enbiyâ 18 ve Sebe’ 48'deki hak-bâtıl diyalektiğinde; Ahzâb 26 ve Haşr 2'deki psikolojik harp sahnelerinde; Tâhâ 39'daki risalet hazırlığı ve kader akışında; Sebe’ 53 ve Sâffât 8'deki gaybî ve semavî sınırlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin bâtıl karşısında pasifçe beklemediğini, bizzat aktif bir fırlatılışla onu imha ettiğini gösterir; ayrıca meal dilindeki zayıf «bıraktı, koydu» ifadelerinin ayetteki yüksek gerilimli dramatik havayı sildiğini fark ettirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir cismi sapan, mancınık veya kol gücüyle gerilimden kurtarıp uzak bir hedefe doğru parçalayıcı bir ivmeyle fırlatıp atmak.
- Soyut anlam: Bir fikrin, ilahi hakikatin veya psikolojik duygunun (korku) hedef mahalle anî, sarsıcı ve dönüştürücü bir kudretle doğrudan nüfuz ettirilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin merkezinde üretilen yüksek yoğunluklu enerjinin, hedefin mukavemetini kırmak üzere yönlendirilmiş bir darbe vektörüne dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli: $$F \cdot \Delta t = m \cdot \vec{v}_f \implies \vec{P} \xrightarrow{\vec{r}} H \implies \Delta H < 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F \cdot \Delta t$ merkezde uygulanan itici kuvveti ve gerilim süresini; $m \cdot \vec{v}_f$ fırlatılan kütlenin kazandığı kinetik momentumu; $\vec{P} \xrightarrow{\vec{r}} H$ bu momentum vektörünün $\vec{r}$ mesafesini aşarak doğrudan $H$ hedefine (bâtıl, kalp, nehir veya sema) yönelmesini; $\Delta H < 0$ ise çarpma anında hedefin mevcut yapısının, direncinin veya bâtıl formunun parçalanarak dağılmasını simgeler.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/20:39.md) — اقْذِفِيهِ · فَاقْذِفِيهِ

أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي

Meal (IK): Onu bir sandığa koy da suya bırak. Su onu kıyıya atar. Bana da, ona da düşman olan birisi onu alır. Gözümün önünde yetişesin diye, senin üzerine katımdan bir sevgi koydum.

### [Taha 20:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/20:87.md) — فَقَذَفْنَاهَا

قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ

Meal (IK): Onlar: Sana verdiğimiz sözden kendi başımıza caymadık. O kavmin ziynet eşyasından bize yükler dolusu taşıtıldı ve biz onları attık. Samiri de aynı şekilde attı, dediler.

### [Enbiya 21:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/21:18.md) — نَقْذِفُ

بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ

Meal (IK): Hayır Biz; gerçeği batılın tepesine indiririz de onun beynini parçalar. Bir de bakarsın ki; o, yok olup gitmiştir. Allah’a yakıştırdıklarınızdan dolayı yazıklar olsun size.

### [Ahzab 33:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/33:26.md) — وَقَذَفَ

وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا

Meal (IK): Ehl-i kitabdan onlara destek olanları, kalelerinden indirdi. Ve kalblerine korku saldı. Onlardan kimini öldürüyor, kimini de esir alıyordunuz.

### [Sebe 34:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/34:48.md) — يَقْذِفُ

قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

Meal (IK): De ki: Hiç şüphesiz Rabbim, hakkı koyar. O, görünmezlikleri çok iyi bilendir.

### [Sebe 34:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/34:53.md) — وَيَقْذِفُونَ

وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Halbuki daha önce onu inkar etmişlerdi. Uzak bir yerden gayba atıp tutuyorlardı.

### [Saffat 37:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/37:8.md) — وَيُقْذَفُونَ

لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَأِ الْأَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ

Meal (IK): Onlar Mele-i Ala’yı dinleyemezler ve her yönden sürülerek atılırlar.

### [Haşr 59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/ayet/59:2.md) — وَقَذَفَ

هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): O’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak büyüklükteki taş demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والذال والفاء معهما
ق ذ ف يستعمل فقط قذف: القَذْفُ: الرمي بالسهم والحصى والكلام.
والقُذفُ: الناحية، والقُذُفاتُ النواحي من كل شيء.
والقذّافُ: المنجنيق.
وناقة مَقْذوفةٌ كأنها رميت باللحم من كل جانب.
وسبسب قَذَفٌ وقذوفٌ، وقُذُفٍ. أي: بعيد.
والقُذْفةُ: ما أشرف من رءوس الجبال، وثلاث قُذَفٍ والجمع القُذُفاتُ، وبها سميت الشرف، قال امرؤ القيس:
منيف نزل الطير عن قُذُفاتِه		تظل الضباب فوقه تتقصر
والقِذافُ: سرعة السير، وناقة مُتَقاذِفةٌ: سريعة الركض، قال جرير:
مُتَقاذِفٍ تئق كأن عنـانـه		علق بأجرد من جذوع أوال
وقال الكميت في القِذاف أي سرعة السير:
جعلت القِذافَ لليل التمام		إلى ابن الوليد أبان سبارا

##### Türkçe

**القاف** ve **الذال** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ق ذ ف** yalnızca **قذف** kullanılır: **القَذْفُ**: okla, çakıl taşıyla ve sözle atma.
Ve **القُذفُ**: yön, taraf; **القُذُفاتُ**: her şeyden yönler, taraflar.
Ve **القذّافُ**: mancınık.
Ve **مَقْذوفةٌ** bir dişi deve; sanki her yandan etle atılmış gibi.
Ve **قَذَفٌ** ve **قذوفٌ** ve **قُذُفٍ** bir **سبسب**. Yani: uzak.
Ve **القُذْفةُ**: dağ başlarının yükselip görünen kısmı; ve üç **قُذَفٍ**; çoğulu **القُذُفاتُ**; ve onunla **الشرف** (yüksek yer) adlandırıldı. İmru’ul-Kays dedi ki:
منيف نزل الطير عن **قُذُفاتِه**		تظل الضباب فوقه تتقصر
Ve **القِذافُ**: yürüyüşün/sürüşün sürati; ve **مُتَقاذِفةٌ** bir dişi deve: koşması hızlı. Cerîr dedi ki:
مُتَقاذِفٍ تئق كأن عنـانـه		علق بأجرد من جذوع أوال
Ve el-Kumeyt **القِذاف** hakkında, yani yürüyüşün/sürüşün sürati (olarak) dedi ki:
جعلت **القِذافَ** لليل التمام		إلى ابن الوليد أبان سبارا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نِيَّةٌ قَذَفٌ بالتحريك. وفلاةٌ قَذَفٌ وقُذُفٌ أيضاً، بعيدة تَقاذَف بمن يسلكها. والقُذْفَةُ أيضاً: واحدة القُذَفِ والقُذُفاتِ، وهي الشُرَفُ. وكذلك ما أشرف من رءوس الجبال. قال امرؤ القيس:
مُنيفاً تَزِلُّ الطيرُ عن قُذَفاتِـهِيَظَلُّ الضبابُ فوقه قد تَعَصَّرا
قال أبو عبيد: وبها شبِّهت الشُرَفُ. ورجلٌ مُقَذَّفٌ، أي كثير اللحم، كأنَّه قُذِفَ باللحم قَذْفاً. والقَذْفُ بالحجارة: الرميُ بها. يقال: هم بين حاذفٍ وقاذفٍ. فالحاذِفُ بالعصا، والقاذِفُ بالحجارة. وقَذَفَ الرجل، أي قاءَ. وقَذَفَ المُحْصَنةَ، أي رماها. والتقاذُفُ: الترامي. والقِذافُ: سرعة السير. وفرسٌ متقاذِفٌ: سريع العدو. وبلدةٌ قَذوفٌ، أي طروحٌ، لبعدها. ومنزلٌ قَذَفٌ وقَذيفٌ، أي بعيدٌ. والقَذيفَةُ: شيءٌ يُرمى به. قال المُزَرِّدُ:
قذيفَةُ شيطانٍ رجيمٍ رَمـى بـهـافصارتْ ضَواةً في لَهازِمِ ضِرْزِمٍ

##### Türkçe

**نِيَّةٌ**: harekeli olarak **قَذَفٌ**. Ve bir çöl: **قَذَفٌ** ve ayrıca **قُذُفٌ**; onu izleyen kimseyle (içinde yürüyenle) birbirine atışır (gibi) uzak. Ve **القُذْفَةُ** da: **القُذَفِ** ve **القُذُفاتِ**’ın bir tanesi; o da burçlardır. Ve aynı şekilde dağ başlarının yüksek olanı. İmru’ul-Kays dedi ki:
Yüksek; kuşlar onun **قُذَفاتِ**’ından kayar da, sis onun üstünde kalır; gerçekten sıkışıp bükülmüş olarak.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ve onunla burçlar benzetilmiştir. Ve bir adam **مُقَذَّفٌ**: yani eti çok; sanki et ile bir atışla **قُذِفَ** edilmiştir. Ve taşlarla **القَذْفُ**: onlarla atmaktır. Denir ki: onlar **حاذفٍ** ile **قاذفٍ** arasındadır. Artık **الحاذِفُ** değnekle (atan), **القاذِفُ** taşlarla (atan)dır. Ve **قَذَفَ** adam: yani kustu. Ve **قَذَفَ** **المُحْصَنةَ**: yani onu attı (itham etti). Ve **التقاذُفُ**: karşılıklı atışmadır. Ve **القِذافُ**: yürüyüşün süratidir. Ve bir at **متقاذِفٌ**: koşusu hızlı. Ve bir belde **قَذوفٌ**: yani uzaklığa atılmış, onun uzaklığından dolayı. Ve bir konak **قَذَفٌ** ve **قَذيفٌ**: yani uzak. Ve **القَذيفَةُ**: onunla atılan bir şey. el-Muzarrid dedi ki:
**قذيفَةُ** kovulmuş bir şeytan; onunla attı da, bir **ضَواةً** oldu; bir **ضِرْزِمٍ**’in **لَهازِمِ**’inde.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ذ ف
قذف : قال الليث : القَذْف : الرَّمْي بالسهم والحَصَى والكلامِ وكلِّ شيء وسَبْسَبٌ قَذَفٌ وقَذُوف وبلدة قَذوفٌ وقَذَف ، وهو البعيد .
وأنشد أبو عبيد :
وشَطَّ وَلْيُ النَّوَى إنّ النّوى قَذَفٌ
تَيّاحةٌ غَرْبةٌ بالدّار أحيانا
قذف : الدار التي تنوى بعيدة كذلك .
ويقال : قُذِفت النَّاقةُ باللحْم قذفاً ولُدِسَتْ به لَدْساً ، كأنَّها رُميتْ به رَمْياً فاكتنزَتْ منه .
وقال النابغة :
مقذوفةٍ بدِخِيس اللَّحْمِ بازِلُها
له صَريفٌ صَرِيفَ القَعْوِ بالمَسدِ
عمرو عن أبيه : المِقْذَف والمِقْذاف : مِجذاف السَّفينة . قال : والقَذَّاف : المَرْكَب .
وقال الليث : يقال للمَنْجَنيق : قذَّاف .
شمِر عن ابن شُمَيل : القِذَاف : ما قبضْتَ بيدكَ مما يملأ الكف فرميت به قال : ويقال : نعم جلمود القِذاف هذا ، قال : ولا يقال للحَجَر نفسه نِعْم القِذاف .
وقال أبو خَيرة : القِذاف ما أَطقْتَ حَملَه بيَدِك ورمَيتَه . قال رؤبة :
وهو لأعدائكَ ذو قِراف
قَذّافةٌ بحَجَر القذافِ
والقَذّافة والقَذَف جمْعٌ ، وهو الذي يُرمَى به الشيء فيُبعَد . وأنشد :
لمّا أتاني الثّقَفِيّ الفَتّانْ
فَنَصَبوا قَذّافةً بَلْ ثِنْتانْ
وقال أبو عمرو : ناقة قِذّاف وقَذُوف ، وقُذُف وهي التي تتقدَّم مِن سرعتها وتَرمي بنفسها أمامَ الإبل في سَيْرها . وقال الكميت :
جَعلتُ القِذافَ لِلَيل التِّمامِ
إلى ابن الوليد أبانِ سِبَارَا
يقول : جعلتْ ناقتي هذه لهذا الليل حَشْواً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القُذْف بالحَجَر ، والحَذْف بالعصا . يقال : هو بينَ حاذِف وقاذِف ، وبين حاذٍ وقاذٍ ، على الترخيم .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القذَاف : الميزان . والقذَّاف : المَركَب ، رواية أبي عمرو .
ورُوي عن ابن عمر : أنّه كان لا يصلِّي في مسجد فيه قُذاف . قال أبو عبيد : هكذا يحدّثونه . وقال الأصمعيّ : إنما هي قَذَف ، واحدتها قُذْفة ، هي الشُّرَف . قال : وكلُّ ما أشرفَ من رؤوس الجبال فهي القُذُفات .
وقال امرؤ القيس :
مُنيفٌ تَزِلّ الطيرُ عن قُذُفاته
يَظَلّ الضَّباب فوقَه قد تقصَّرا
قال الليث : القِذاف : النواحي ، واحدتها قُذفة . وقال غيره : قذفا الوادي والنهر : جانِباه .
وقال الجعديّ :
طليعةُ قوم أو خَمَيسٍ عَرمرَمٍ
كسَيْل الأتيِّ ضَمَّه القُذُفانِ
والمقذَّف : الملعَّن في بيتِ زهَير :
لدَى أَسَدٍ شاكِي السلاح مقذَّفٍ
له لِبَدٌ أظفارةُ لم تُقلَّمِ
وقيل : المقذَّف الذي قد رُمِي باللحم رَمْياً فصار أغلبَ .
ويقال : بينهم قذِّيفَى ، أي : سِباب ورَمْيٌ بالحجارة أيضاً .

##### Türkçe

ق ذ ف
**قذف**: Leys dedi: **القَذْف**: okla, çakıl taşıyla ve sözle ve her şeyle atmadır; ve **سَبْسَبٌ قَذَفٌ** ve **قَذُوف**; ve **بلدة قَذوفٌ** ve **قَذَف**; ve o, uzak olandır.
Ebû Ubeyd inşâd etti:
وشَطَّ وَلْيُ النَّوَى إنّ النّوى قَذَفٌ
تَيّاحةٌ غَرْبةٌ بالدّار أحيانا
**قذف**: niyet edilen yurt; o da böyledir: uzak.
Ve denilir: **قُذِفت** deve ete **قذفاً** ile, ve onunla **لُدِسَتْ** **لَدْساً** ile; sanki onunla bir atışla atılmış da ondan (et) biriktirmiştir.
Nâbiga dedi:
مقذوفةٍ بدِخِيس اللَّحْمِ بازِلُها
له صَريفٌ صَرِيفَ القَعْوِ بالمَسدِ
Amr, babasından: **المِقْذَف** ve **المِقْذاف**: geminin küreğidir. Dedi: ve **القَذَّاف**: kayıktır.
Leys dedi: mancınığa **قذَّاف** denilir.
Şemir, İbn Şümeyl’den: **القِذَاف**: elinle avuç dolusu tuttuğun şeydir; sonra onunla attın. Dedi: ve denilir: bu **القِذاف** kayası ne iyi. Dedi: taşın kendisine “ne iyi **القِذاف**” denilmez.
Ebû Hayra dedi: **القِذاف** elinle taşımaya güç yetirdiğin ve onu attığın şeydir. Ru’be dedi:
وهو لأعدائكَ ذو قِراف
قَذّافةٌ بحَجَر القذافِ
Ve **القَذّافة** ve **القَذَف** bir çoğuldur; ve o, onunla şeyin atıldığı ve uzaklaştırıldığı şeydir. Ve inşâd etti:
لمّا أتاني الثّقَفِيّ الفَتّانْ
فَنَصَبوا قَذّافةً بَلْ ثِنْتانْ
Ebû Amr dedi: **ناقة قِذّاف** ve **قَذُوف** ve **قُذُف**; o, süratinden dolayı öne geçen ve yürüyüşünde kendini develerin önüne atan (deve)dir. Kümeyt dedi:
جَعلتُ القِذافَ لِلَيل التِّمامِ
إلى ابن الوليد أبانِ سِبَارَا
Der ki: bu gecenin tamamı için bu devemı bir dolgu yaptım.
Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القُذْف** taş iledir; **الحَذْف** sopa iledir. Denilir: o, **حاذِف** ile **قاذِف** arasındadır; ve **حاذٍ** ile **قاذٍ** arasındadır; terhîm üzere.
Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **القذَاف**: terazidir. Ve **القذَّاف**: kayıktır; Ebû Amr rivayeti.
İbn Ömer’den rivayet olundu: içinde **قُذاف** bulunan bir mescidde namaz kılmazdı. Ebû Ubeyd dedi: onu böyle rivayet ederler. Asma‘î dedi: ancak o **قَذَف**tir; onun bir tanesi **قُذْفة**dir; o, şereflerdir. Dedi: dağ başlarından her ne yükselirse, onlar **القُذُفات**tır.
İmru’ül-Kays dedi:
مُنيفٌ تَزِلّ الطيرُ عن قُذُفاته
يَظَلّ الضَّباب فوقَه قد تقصَّرا
Leys dedi: **القِذاف**: taraflardır; onun bir tanesi **قُذفة**dir. Ve başkası dedi: vadinin ve nehrin **قذفا**sı: iki yanıdır.
Ca‘dî dedi:
طليعةُ قوم أو خَمَيسٍ عَرمرَمٍ
كسَيْل الأتيِّ ضَمَّه القُذُفانِ
Ve **المقذَّف**: Zuheyr’in beytinde lânetlenmiş (kimsedir):
لدَى أَسَدٍ شاكِي السلاح مقذَّفٍ
له لِبَدٌ أظفارةُ لم تُقلَّمِ
Ve denildi: **المقذَّف**: etle bir atışla atılmış da daha galip olmuş kimsedir.
Ve denilir: aralarında **قذِّيفَى** vardır; yani: sövüşme ve taşla atma da.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والذال وما يثلثهما)
(قذع)  القاف والذال والعين كلمةٌ تدل على الفُحْش. من ذلك القَذَع: الخَنا والرَّفَث. وقد أقْذَعَ فلانٌ: أتَى بالقَذَع. وفي الحديث: "من قال في الإسلام شعراً مُقْذِعاً فلسانُهُ هَدَرٌ". وقذَعتُ فلاناً وأقذَعتُه: رميتُهُ بالفُحْش. وقد أقذَعْتُ: أتيتُ بفُحْش.
(قذف)  القاف والذال والفاء أصلٌ يدلُّ على الرَّمي والطَّرح. يقال: قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً، إذا رمى به. وبلدةٌ قَذوف، أي طَرُوحٌ لبُعدها تَترامى بالسَّفْر. ومنزلٌ قَذَفٌ وقذيف، أي بعيد. وناقةٌ مقذوفة باللَّحم، كأنها رُمِيت به. والقِذاف: سرعة السَّير. وفرسٌ [متقاذفٌ([1])] سريع العَدْو، كأنَّه يَترامَى في عَدْوه.
ومن الباب أقذافُ الجبلِ: نواحِيه، الواحد قَذَف. والقَذيفة: الشيءُ يُرمَى به. قال:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ([2])الضَّواة: السِّلْعة. والضِّرْزِم. الناقة المسِنَّة. وقَذَفَ: قاءَ، كأنَّه رمَى به.
(قذل)  القاف والذال واللام كلمةٌ واحدة، وهي القَذَل: جِمَاعُ مؤخَّر الرّأْس. ويقال: قذَلْتُه: ضربت قَذَالَه. ويقولون: إنَّ القَذْل: المَيل والجَور.
(قذم)  القاف والذال والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَعَة وكثْرة. من ذلك القَذْم: العَطاء الكثير، يقال قَذَم له. ومن الباب القِذَمُّ: الفرس السَّريع. ورجل قُذَم: كثير الأخْذ من الشيء إذا تمكَّنَ([3])منه.
(قذي)  القاف والذال والحرف المعتل كلمةٌ واحدة تدلُّ على خلافِ الصَّفاءِ والخُلوص. من ذلك القَذَى في الشَّراب: ما وَقَع فيه فأفسَدَه. والقَذَى في العين، يقال: قَذَتْ عينُه تَقْذِي، إذا ألقت القَذَى، وقذِيَت تَقْذَى، إذا صار فيها القَذَى. وقَذَّيتُها: أخرجتُ منها القَذَى.
(قذر)  القاف والذال والراء كلمةٌ تدلُّ على خِلاف النَّظافة. يقال: شيء قذِرٌ، بيِّن القَذَر. وقَذِرت الشيء، واستقذرته، فإذا وجدتَه كذلك قلت: أقذَرْتُه. وقذِرْتُ الشّيءَ: كرهتُه قَذَراً قال:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ([4]) *
ورجل قاذورة: لا يخالُّ ولا ينازِلُ الناس. وناقةٌ قَذورٌ: عزيزة النَّفْس لا تَرْعَى مع الإبل. ورجل مقذورٌ، كالمُقْذَر. قال* الكلابيّ: رجلٌ قُذَرَة: يتنَزَّه عن الملائم.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "به"، صوابه في المجمل واللسان. والبيت لمزرد بن ضرار أخي الشماخ. اللسان (قذف، ضوا، ضرزم) وإصلاح المنطق 448. وقد سبق عجزه في (ضوى).
([3]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة، ويطابقه ما في المجمل والذي في المعاجم أن "القذم" كزفر، و"القذم" كهجف، هو الكثير العطاء.
([4]) العجاج في ديوانه 26 والمجمل واللسان (قذر). وقبله:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

ـ

##### Türkçe

(قاف, ذال ve onların üçlüleri babı)

(قذع)  **القاف** ve **الذال** ve **العين**; çirkinliğe delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **القَذَع**: **الخَنا** ve **الرَّفَث**. Ve muhakkak falan **أقْذَعَ**: **القَذَع** ile geldi. Ve hadiste: “İslâm’da **مُقْذِعاً** bir şiir söyleyen kimse, onun dili hederdir.” Ve falanı **قذَعتُ** ve onu **أقذَعتُ**: onu çirkinlikle attım. Ve muhakkak ben **أقذَعْتُ**: çirkinlikle geldim.

(قذف)  **القاف** ve **الذال** ve **الفاء**; atmaya ve bırakmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **قَذَفَ** şeyi **يقذِفُه** **قذْفاً**, onunla attığı zaman. Ve bir belde **قَذوف**: yani uzaklığı sebebiyle yolculukla uzaklara atılır (gidilir) olan. Ve bir menzil **قَذَف** ve **قذيف**: yani uzak. Ve bir dişi deve, et ile **مقذوفة**: sanki onunla atılmıştır. Ve **القِذاف**: yürüyüşün sürati. Ve bir at **متقاذف**: koşuda hızlı; sanki koşusunda uzaklara atılır.

Ve babdan: dağın **أقذافُ**’ı: yanlarıdır; teki **قَذَف**. Ve **القَذيفة**: onunla atılan şey. Dedi ki:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ
**الضَّواة**: **السِّلْعة**. Ve **الضِّرْزِم**: yaşlı dişi deve. Ve **قَذَفَ**: kustu; sanki onunla atmıştır.

(قذل)  **القاف** ve **الذال** ve **اللام**; tek bir kelimedir; o da **القَذَل**’dir: başın arkasının bütünü. Ve denir: onu **قذَلْتُه**: onun **قَذَالَه**’ını vurdum. Ve derler: muhakkak **القَذْل**: meyil ve haksızlıktır.

(قذم)  **القاف** ve **الذال** ve **الميم**; genişliğe ve çokluğa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **القَذْم**: çok bağış; denir: ona **قَذَم**. Ve babdan **القِذَمُّ**: hızlı at. Ve bir adam **قُذَم**: bir şeyden, ondan güç yetirdiği zaman, çok alan.

(قذي)  **القاف** ve **الذال** ve illetli harf; saflığın ve hâlisliğin zıddına delâlet eden tek bir kelimedir. Bundan: içecekte **القَذَى**: içine düşüp onu bozan şey. Ve gözde **القَذَى**; denir: onun gözü **قَذَتْ** **تَقْذِي**, **القَذَى**’yı attığı zaman; ve **قذِيَت** **تَقْذَى**, onda **القَذَى** olduğu zaman. Ve onu **قَذَّيتُها**: ondan **القَذَى**’yı çıkardım.

(قذر)  **القاف** ve **الذال** ve **الراء**; temizliğin zıddına delâlet eden bir kelimedir. Denir: bir şey **قذِرٌ**, **القَذَر**’i açık. Ve şeyi **قَذِرت** ve onu **استقذرته**; onu öyle bulduğun zaman dedin ki: onu **أقذَرْتُه**. Ve şeyi **قذِرْتُ**: onu, pislik sebebiyle, kerih gördüm. Dedi ki:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ *
Ve bir adam **قاذورة**: dostluk etmez ve insanlarla bir araya gelmez. Ve bir dişi deve **قَذورٌ**: nefsi aziz; develerle birlikte otlamaz. Ve bir adam **مقذورٌ**, **المُقْذَر** gibi. **الكلابيّ** dedi ki: bir adam **قُذَرَة**: uygunsuz şeylerden uzak durur.

--------------ـــ
([1]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tandır.
([2]) Asılda: “به”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Beyit, **مزرد بن ضرار**’ındır; **الشماخ**’ın kardeşi. **اللسان** (قذف، ضوا، ضرزم) ve **إصلاح المنطق** 448. Ve onun ikinci mısraı (ضوى)’da geçmişti.
([3]) Bu mânâ, tedavüldeki sözlüklerde vârid olmadı; ve **المجمل**’deki şeye mutabıktır; ve sözlüklerde olan: “**القذم**” **كزفر** gibi, ve “**القذم**” **كهجف** gibi, çok bağış olandır.
([4]) **العجاج**’ın divanında 26 ve **المجمل** ve **اللسان** (قذر). Ve ondan önce:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القذف: الرمي البعيد، ولاعتبار البعد فيه قيل: منزل قذف وقذيف، وبلدة قذوف: بعيدة، وقوله: ﴿فاقذفيه في اليم﴾ [طه/39]، أي: اطرحيه فيه، وقال: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الأحزاب/26]، ﴿بل نقذف بالحق على الباطل﴾ [الأنبياء/18]، ﴿يقذف بالحق علام الغيوب﴾ [سبأ/48]، ﴿ويقذفون من كل جانب * دحورا﴾ [الصافات/8 - 9]، واستعير القذف للشتم والعيب كما استعير الرمي.

##### Türkçe

- **القذف**: uzak atma; ve onda uzaklığın dikkate alınmasından dolayı şöyle denildi: **منزل قذف وقذيف**: uzak menzil; ve **بلدة قذوف**: uzak (bir) belde. Ve O’nun sözü: ﴿فاقذفيه في اليم﴾ [طه/39], yani: onu onun içine at. Ve dedi: ﴿وقذف في قلوبهم الرعب﴾ [الأحزاب/26], ﴿بل نقذف بالحق على الباطل﴾ [الأنبياء/18], ﴿يقذف بالحق علام الغيوب﴾ [سبأ/48], ﴿ويقذفون من كل جانب * دحورا﴾ [الصافات/8 - 9]. Ve **القذف**, sövme ve ayıplama için ödünç alındı; tıpkı **الرمي**’nin ödünç alınması gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ذ ف
قذف الحجر بالقذّافة وقذف به وتقاذفوا بالحجارة وجعل الله الشهاب قذيفة الشيطان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ البحر يقذف الجواهر وهو قذّاف باللؤلؤ‏.‏
وقذف المحصنة‏.‏
وأقيم عليه حدّ القذف وقذف المرّة‏.‏
وقذفت بنا المفازة المقاذف وفلان يقذف بنفسه المقاذف‏.‏
قال الطرماح‏:‏ وإني لمقتاد جوادي فقاذف به وبنفسي العام إحدى المقاذف وتقاذفت بهم الموامي والركاب تتقاذف بهم‏.‏
والبعير يتقاذف في سيره‏:‏ يترامى فيه‏.‏
قال الطرماح‏:‏ متقاذف سبط المحال إذا عدا تبري له أجد الفقارة جلعد وقال الراعي‏:‏ تغتال كلّ تنوفة عرضت لها بتقاذفٍ يدع الجديل موصلاً تجذبه حتى ينقطع‏.‏
ومفازة قذوف وقذف وقُذفٌ وقِذافٌ ومنزلٌ قَذفٌ‏.‏
وشطّت بهم نيّة تغول الحبال جماليّةٌ قذافٌ وإن طالت الأحبل وفرس متقاذف‏.‏
وقربٌ قذّافٌ‏.‏
قال‏:‏ تصبح بعد القرب القذّاف وبعد شدّ الأنسع اللطاف وبلغ قذفة الجبل وقُذَفَه وقُذُفاتِه وقَذَفَه وقُذُفَه وأقذافَه‏:‏ أعاليه ونواحيه البعيدة‏.‏
قال الجعديَ‏:‏ طليعة قوم أو خميس عرمرم كسيل التيّ ضمّه القذفان وللمسجد قذفٌ‏:‏ شرف الواحدة‏:‏ قذفة‏.‏
وناقة مقذوفة باللحم ومقذّفةٌ‏:‏ مكتنزة اللحم كأنما قذفت به قذفاً‏.‏

##### Türkçe

ق ذ ف
**قذف** taşı **بالقذّافة** ile attı; onunla attı; taşlarla karşılıklı attılar; Allah **الشهاب**’ı şeytanın **قذيفة**’si kıldı.
Mecazdan: deniz cevherleri fırlatır; o, inci ile **قذّاف**tır.
**قذف المحصنة**.
Üzerine **حدّ القذف** ikame edildi; ve bir defalık **قذف**.
**المفازة** bizi **المقاذف**’e fırlattı; falan da kendisiyle **المقاذف**’e kendini fırlatır.
**الطرماح** dedi: Ve ben atımı sevk edenim; onunla ve kendimle bu yıl **إحدى المقاذف**’e fırlatırım; **الموامي** onları savurup attı; binekler de onları savurup atar.
Deve yürüyüşünde **يتقاذف** eder: onda sağa sola atılır.
**الطرماح** dedi: Koştuğu vakit **متقاذف**; **سبط المحال**; ona **أجد الفقارة** **جلعد** görünür. **الراعي** dedi: Ona arz olunan her **تنوفة**’yi, **بتقاذفٍ** ile helâk eder; **الجديل**’i bitişik bırakır; onu çeker, nihayet kopar.
Ve **مفازة**: **قذوف** ve **قذف** ve **قُذفٌ** ve **قِذافٌ**; ve bir menzil: **قَذفٌ**.
Onlarla bir niyet uzaklaştı; ipleri yutan; **جماليّةٌ قذافٌ**; ipler uzasa da. Ve **فرس متقاذف**.
Ve **قربٌ قذّافٌ**.
Dedi: **القرب القذّاف**’dan sonra ve **شدّ الأنسع اللطاف**’dan sonra sabahlar.
Dağın **قذفة**’sine, **قُذَفَه**’ine, **قُذُفاتِه**’ine, **قَذَفَه**’ine, **قُذُفَه**’ine ve **أقذافَه**’ine ulaştı: onun yükseklikleri ve uzak tarafları.
**الجعديَ** dedi: Bir kavmin öncü birliği yahut gür bir ordu; **سيل** gibi; **التيّ**; onu **القذفان** topladı.
Mescidin bir **قذف**’i vardır: birinin şerefi; tekili: **قذفة**.
Etle **مقذوفة** bir dişi deve ve **مقذّفةٌ**: etçe dolgun; sanki onunla bir **قذفاً** ile atılmış gibidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف: رمى. والتَّقاذُفُ: الترامي؛ أَنشد اللحياني:
فقَذَفْتُها فأَبَتْ لا تَنْقذِفْ
وقوله تعالى: قل إن ربي يَقْذِفُ بالحق علاَّمُ الغُيوب؛ قال الزجاج: معناه يأْتي بالحق ويرْمي بالحق كما قال تعالى: بل نَقْذِف بالحق على الباطل فيَدْمَغُه. وقوله تعالى: ويقْذِفون بالغَيْب من مكان بعيد؛ قال الزجاج: كانوا يَرْجُمون الظُّنون أَنهم يُبْعَثون. وقَذَفَه به: أَصابه، وقَذَفَه بالكذب كذلك. وقَذَفَ الرَّجُل أَي قاء. وقَذَفَ المُحْصَنَةَ أَي سَبَّها. وفي حديث هلال بن أَميّة: أَنه قَذَفَ امرأَته بِشَريكٍ؛ القَذْف ههنا رَمْيُ المرأَة بالزنا أَو ما كان في معناه، وأَصله الرّمْيُ ثم استُعْمل في هذا المعنى حتى غَلب عليه. وفي حديث عائشة: وعندها قَيْنَتان تغَنِّيان بما تَقاذَفَتْ به الأَنْصارُ يوْمَ بُعاثَ أَي تَشاتَمتْ في أَشعارها وأَراجيزها التي قالتْها في تلك الحَرْب. والقَذْف: السَّبُّ وهي القَذيفة. والقَذْفُ بالحجارة: الرَّمْيُ بها. يقال: هم بين حاذِفٍ وقاذِفٍ وحاذٍ وقاذٍ على الترخيم، فالحاذفُ بالحصى، والقاذف بالحجارة. ابن الأعرابي: القَذْف بالحجر والحَذْف بالحصى. الليث: القذْف الرَّمْيُ بالسَّهْم والحَصى والكلام وكلّ شيء. ابن شميل: القِذافُ ما قَبَضْتَ بيَدك مما يَمْلأُ الكفّ فرَمَيْتَ به. قال: ويقال نِعْم جُلْمود القِذاف هذا. قال: ولا يقال للحجر نفسِه نِعْم القِذاف. أَبو خَيْرة: القِذافُ ما أَطَقْتَ حَمْلَهُ بَيَدك ورمَيْته؛ قال رؤبة:
وهو لأَعْدائِك ذُو قِرافِ،
قَذّافة بِحَجَر القِذافِ
والقَذَّافة والقَذَّاف جمع: هو الذي يُرْمى به الشيءُ فَيَبْعُدُ؛ قال الشاعر:
لما أَتاني الثَّقَفِيُّ الفَتَّانْ،
فنَصَبوا قَذَّافةً بلْ ثِنْتانْ
والقَذَّاف: المَنْجَنِيقُ وهو الميزان؛ عن ثعلب. والقَذيفة: شيء يُرْمى به؛ قال المُزَرِّد:
قَذيفةُ شَيْطانٍ رَجيمٍ رَمى بها،
فصارَتْ ضَواةً في لهَازِمِ ضِرْزم
وفي الحديث: إني خَشِيتُ أَن يَقْذِفَ في قلوبكما شَرّاً أَي يلقيَ ويُوقعَ. والقَذْفُ: الرَّمْيُ بقُوَّة. وفي حديث الهجرة: فتَنْقَذِفُ عليه نِساء المشركين، وفي رواية: فتَتَقَصَّفُ، وسيأْتي ذكره؛ وقول النابغة: مَقْذوفةٍ بدَخِيسِ النَّحْض بازلُها،
له صَريف صَريفَ القَعْو بالمَسَد
أَي مَرْميّة باللحم. ورجل مُقَذَّفُ أَي كثير اللحم كأَنه قُذِف باللحم قَذْفاً. يقال: قُذِفَت الناقةُ باللحم قَذْفاً ولُدِسَتْ به لَدْساً كأَنها رُمِيَتْ به رَمْياً فأَكْثَرَتْ منه؛ والمُقَذَّف: المُلَعَّن في بيت زهير وهو:
لَدى أَسَدٍ شاكي السِّلاحِ مُقَذَّفِ،
له لِبَدٌ، أَظْفارُه لم تُقَلَّمِ
وقيل: المُقَذَّف الذي قد رُمِيَ باللحم رَمْياً فصار أَغْلَبَ. ويقال: بينهم قِذِّيفى أَي سِبابٌ ورَمْيٌ بالحجارة أَيضاً. ومفازة قَذَفٌ وقُذُفٌ وقَذوفٌ: بعيدة. وبلدة قَذُوفٌ أَي طَروحٌ لبُعْدها، وسَبْسَبٌ كذلك. ومنزل قَذَفٌ وقَذيفٌ أَي بعيد؛ وأَنشد أَبو عبيد:
وشَطَّ وَلْيُ النَّوى، إنَّ النَّوى قَذَفٌ،
تَيَّاحةٌ غَرْبَةٌ بالدار أَحْيانا
أَبو عمرو: المِقْذَفُ والمِقذاف مِجْذاف السفينة، والقَذَّاف المَرْكَب. والقُذْفُ والقُذْفةُ: الناحية، والجمع قِذافٌ. الليث: القُذَف النواحي، واحدتها قُذْفَةٌ. غيره: قَذَفا الوادي والنهر جانباه؛ قال الجعدي:طَلِيعَةُ قَومٍ أَو خَميسٌ عَرَمْرَمٌ،
كَسَيْلِ الأَتيّ ضَمَّه القَذَفانِ
الجوهري: القُذْفةُ واحدة القُذَف والقُذُفاتِ، وهي الشُّرَف؛ قال ابن بري: شاهد القُذَف قول ابن مُقْبل:
عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولةً وقِلاً،
على تُراثِ أَبيه يَتْبَعُ القُذَفا
قال: ويروى القَذَفا، وقد ضعَّفه الأَعلم. ابن سيده وغيره: وقُذُفاتُ الجبال وقُذَفها ما أَشْرَفَ منها، واحدتها قُذْفةٌ، وهي الشُّرَف؛ قال امرؤ القيس:
وكُنْتُ إذا ما خِفْتُ يوماً ظُلامَةً،
فإنَّ لها شِعْباً بِبُلْطَةِ زَيْمَرَا
مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه،
يَظَلُّ الضَبابُ فَوْقَه قد تَعَصَّرا
ويروى نِيافاً تَزِلُّ الطَّيرُ. والنِّياف: الطويل؛ قال ابن بري: ومثله لبِشر بن أَبي خازم:
وصَعْب تَزِلُّ الطيرُ عن قُذُفاتِه،
لِحافاتِه بانٌ طوالٌ وعَرْعَر
وكلُّ ما أَشرف من رؤوس الجبال، فهي القُذُفات. وفي الحديث: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، صلى في مسجد فيه قُذُفات. والأَقْذاف: كالقُذُفات. قال أَبو عبيد في الحديث: إن عمر، رضي اللّه عنه، كان لا يصلي في مسجد فيه قُذُفاتٌ؛ هكذا يُحَدِّثونه؛ قال ابن بري: قُذُفاتٌ صحيح لأَنه جمع سلامة كغُرْفة وغُرُفات، وجمع التكسير قُذَفٌ كغُرَف، وكِلاهما قد رُوِي، ورُوِي: في مسجد فيه قِذاف؛ قال ابن الأَثير: وهي جمع قُذْفة، وهي الشُّرْفَة كبُرْمَةٍ وبِرام وبُرْقة وبِراقٍ، وقال الأَصمعي: إنما هي قُذَفٌ وأَصلها قُذْفة، وهي الشُّرَف، قال: والأَول الوجه لصحة الرواية ووجود النظير. وناقة قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُوفٌ: وهي التي تَتقدَّم من سُرْعتها وتَرمي بنفسها أَمام الإبل في سيرها؛ قال الكميت:
جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلِ التَّمام
إلى ابن الوَليد أبانٍ سِبارا
(* قوله: إلى ابن الوليد أبانٍ سبارا؛ هكذا في الأصل.)
قال: جعلتُ ناقتي هذه لهذا الليل حشواً. وناقة قِذافٌ ومُتَقاذِفةٌ: سريعة، وكذلك الفرس. وفرسٌ مُتَقاذِفٌ: سَريع العَدْوِ. وسَير مُتَقاذفٌ: سريع؛ قال النابغة الجعدي:
بِحَيَّ هلاً يُزْجونَ كلَّ مَطِيَّةٍ،
أَمام المَطايا سَيرُها المُتَقاذِفُ
والقِذافُ: سُرعة السَّير. والقَذُوف والقَذَّاف من القِسِيّ، كلاهما: المبعد السهمَ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ قال عمرو بن بَراء:
ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
وعاصِماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ
ونِيَّةٌ قَذَفٌ، بالتحريك، وفلاة قَذَفٌ وقُذُفٌ أَيضاً مثل صَدَفٍ وصُدُف وطَنَفٍ وطُنُفٍ أَي بعيدة تَقاذَفُ بمَنْ يَسْلُكها؛ قال الجوهري: نِيَّة قَذَفٌ، بالتحريك، ووقع في أُخرى نِيَّةٌ قَذَفٌ، بالنون والياء. ورَوْضُ القِذافِ: موضع. ابن بري: والقَذاف الماء القليل. وفي المثل: نَزافِ نزافِ لم يَبْقَ غيرُ قَذاف
(* قوله «لم يبق غير قذاف» كذا في الأصل
بدون لفظة في البحر الواقعة في مادتي قدف وغرف.)، وذلك لأَن امرأَة كانت تُحمَّق فأَنت على شاطئ نهر فرأَت غَيْلَمةً فأَلْبَسَتها حليّها، فانْسابَتِ الغَيْلمة في البحر، فقالت لجواريها: نزافِ نزافِ أَي انْزِفْنَ البحر لم يَبق غيرُ قَذافٍ أَي قليل.

##### Türkçe

**قذَفَ** şey ile **يَقْذِف** **قَذْفاً**; böylece **انْقَذَف**: attı. Ve **التَّقاذُفُ**:
karşılıklı atış; el-Lihyânî inşâd etti:
فقَذَفْتُها فأَبَتْ لا تَنْقذِفْ

Ve Yüce Allah’ın sözü: **قل إن ربي يَقْذِفُ بالحق علاَّمُ الغُيوب**; ez-Zeccâc dedi:
mânâsı: hak ile gelir ve hak ile atar; nitekim Yüce Allah dedi: **بل نَقْذِف بالحق على
الباطل فيَدْمَغُه**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ويقْذِفون بالغَيْب من مكان بعيد**; dedi
ez-Zeccâc: zannediyorlardı; onların diriltilecekleri hususunda zanları taşlıyorlardı. Ve **قَذَفَه به**: ona isabet ettirdi,
ve **قَذَفَه بالكذب** da böyledir. Ve **قَذَفَ الرَّجُل** yani kustu. Ve **قَذَفَ المُحْصَنَةَ** yani
ona sövdü. Hilâl b. Ümeyye hadîsinde: onun, karısını **بِشَريكٍ** ile **قَذَفَ** ettiği; **القَذْف**
burada kadını zina ile yahut onun mânâsında olan şey ile atmak (itham etmek)tir; aslı atmadır, sonra
bu mânâda kullanıldı, nihayet ona galip geldi. Âişe hadîsinde: yanında iki câriye vardı,
Ensâr’ın **يوْمَ بُعاثَ** günü birbirlerine **تَقاذَفَتْ** ettikleri şey ile şarkı söylüyorlardı; yani
o savaşta söyledikleri şiirlerinde ve recezlerinde birbirlerine sövüşmüşlerdi. Ve **القَذْف**: sövmedir; o da
**القَذيفة**dır. Ve **القَذْفُ بالحجارة**: onunla atmadır. Denir: onlar **حاذِفٍ**
ve **قاذِفٍ** ve **حاذٍ** ve **قاذٍ** arasındadır, ترخيم üzere; böylece **الحاذفُ** çakıl taşı ile, **القاذف** taşlar ile atandır. İbn
el-A‘râbî: **القَذْف** taş ile, **الحَذْف** çakıl taşı iledir. el-Leys: **القذْف** ok ile ve
çakıl taşı ile ve söz ile ve her şey ile atmadır. İbn Şümeyl: **القِذافُ** elinle kavradığın,
avuç içini dolduran şeydir; sonra onunla attın. Dedi: ve denir: bu **القِذاف** ne güzel bir kaya parçasıdır. Dedi:
taşın kendisine “ne güzel **القِذاف**” denmez. Ebû Hayra: **القِذافُ** elinle taşımaya güç yetirdiğin
ve attığın şeydir; Ru’be dedi:
وهو لأَعْدائِك ذُو قِرافِ،
قَذّافة بِحَجَر القِذافِ

Ve **القَذَّافة** ve **القَذَّاف** bir cem‘dir: o, kendisiyle şeyin atıldığı ve uzaklaştığı şeydir; dedi
şair:
لما أَتاني الثَّقَفِيُّ الفَتَّانْ،
فنَصَبوا قَذَّافةً بلْ ثِنْتانْ

Ve **القَذَّاف**: mancınıktır; o da **الميزان**dır; Sa‘leb’den. Ve **القَذيفة**: kendisiyle atılan bir şeydir; dedi el-Müzerrid:
قَذيفةُ شَيْطانٍ رَجيمٍ رَمى بها،
فصارَتْ ضَواةً في لهَازِمِ ضِرْزم

Ve hadîste: “Ben, ikinizin kalplerine bir şer **يَقْذِفَ** etmesinden korktum” yani atmasını
ve düşürmesini (yerleştirmesini). Ve **القَذْفُ**: kuvvetle atmadır. Hicret hadîsinde: müşriklerin kadınları onun üzerine
**تَنْقَذِفُ** eder; bir rivayette: **فتَتَقَصَّفُ**; ve onun zikri gelecektir; ve Nâbiga’nın sözü:
مَقْذوفةٍ بدَخِيسِ النَّحْض بازلُها،
له صَريف صَريفَ القَعْو بالمَسَد

yani et ile atılmış (doldurulmuş). Ve **رجل مُقَذَّفُ** yani çok etli; sanki et ile **قُذِف** edilmiştir, **قَذْفاً**. Denir: deve et ile
**قُذِفَت** **قَذْفاً** ve onunla **لُدِسَتْ** **لَدْساً**; sanki onunla atılmış bir atışla atılmıştır da ondan çoğaltmıştır; ve **المُقَذَّف**:
Züheyr’in beytinde lânetlenmiş olandır; o da:
لَدى أَسَدٍ شاكي السِّلاحِ مُقَذَّفِ،
له لِبَدٌ، أَظْفارُه لم تُقَلَّمِ

Ve denildi: **المُقَذَّف** et ile atılmış olan, böylece daha galip (iri) olan kimsedir. Ve denir: aralarında **قِذِّيفى** vardır, yani sövüşme ve taş ile atış da. Ve **مفازة قَذَفٌ**
ve **قُذُفٌ** ve **قَذوفٌ**: uzak. Ve **بلدة قَذُوفٌ** yani uzaklığı sebebiyle atılmış (ıssız/terk edilmiş); ve **سَبْسَبٌ** da böyledir. Ve **منزل قَذَفٌ** ve **قَذيفٌ** yani uzak; Ebû Ubeyd inşâd etti:
وشَطَّ وَلْيُ النَّوى، إنَّ النَّوى قَذَفٌ،
تَيَّاحةٌ غَرْبَةٌ بالدار أَحْيانا

Ebû Amr: **المِقْذَفُ** ve **المِقذاف** geminin küreğidir, ve **القَذَّاف**
kayıktır. Ve **القُذْفُ** ve **القُذْفةُ**: taraf (yön); cem‘i **قِذافٌ**. el-Leys: **القُذَف**
taraflardır; onun bir tanesi **قُذْفَةٌ**dır. Başkası: **قَذَفا الوادي والنهر** onların iki yanıdır; el-Ca‘dî dedi:
طَلِيعَةُ قَومٍ أَو خَميسٌ عَرَمْرَمٌ،
كَسَيْلِ الأَتيّ ضَمَّه القَذَفانِ

el-Cevherî: **القُذْفةُ** **القُذَف** ve **القُذُفاتِ**ın bir tanesidir; o da **الشُّرَف**tir; İbn
Berrî dedi: **القُذَف** için şâhid, İbn Mukbil’in sözü:
عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولةً وقِلاً،
على تُراثِ أَبيه يَتْبَعُ القُذَفا

Dedi: **القَذَفا** diye de rivayet olunur; el-A‘lem onu zayıflatmıştır. İbn Sîde ve başkası: ve dağların **قُذُفاتُ**ı ve **قُذَف**ı, onlardan yüksek olan şeydir; bir tanesi **قُذْفةٌ**dır; o da **الشُّرَف**tir; İmru’ul-Kays dedi:
وكُنْتُ إذا ما خِفْتُ يوماً ظُلامَةً،
فإنَّ لها شِعْباً بِبُلْطَةِ زَيْمَرَا
مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه،
يَظَلُّ الضَبابُ فَوْقَه قد تَعَصَّرا

Ve **نِيافاً تَزِلُّ الطَّيرُ** diye rivayet olunur. Ve **النِّياف**: uzun olandır; İbn Berrî dedi: ve onun benzeri Bişr b. Ebî Hâzim’indir:
وصَعْب تَزِلُّ الطيرُ عن قُذُفاتِه،
لِحافاتِه بانٌ طوالٌ وعَرْعَر

Ve dağların başlarından her ne yüksek olursa, işte onlar **القُذُفات**tır. Ve hadîste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, içinde **قُذُفات** bulunan bir mescitte namaz kıldığı. Ve **الأَقْذاف**: **القُذُفات** gibidir. Ebû Ubeyd hadîste dedi: Ömer’in, radıyallahu anh, içinde **قُذُفاتٌ** bulunan bir mescitte namaz kılmadığı; işte böyle rivayet ederler; İbn Berrî dedi: **قُذُفاتٌ** sahihtir; çünkü o, **غُرْفة** ve **غُرُفات** gibi سالم cem‘dir; kırık cem‘ **قُذَفٌ**dur, **غُرَف** gibi; ikisi de rivayet edilmiştir; ve “içinde **قِذاف** bulunan bir mescitte” diye rivayet edilmiştir; İbnü’l-Esîr dedi: o, **قُذْفة**nın cem‘idir; o da **الشُّرْفَة**dır; **بُرْمَةٍ** ve **بِرام** ve **بُرْقة** ve **بِراقٍ** gibi. el-Asma‘î dedi: ancak o **قُذَفٌ**dur; aslı **قُذْفة**dır; o da **الشُّرَف**tir. Dedi: birincisi, rivayetin sıhhati ve benzerin bulunması sebebiyle vechdir.

Ve **ناقة قِذافٌ** ve **قَذُوفٌ** ve **قُذُوفٌ**: o, süratinden dolayı öne geçen ve yürüyüşünde kendisini develerin önüne atan dişi devedir; el-Kümeyt dedi:
جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلِ التَّمام
إلى ابن الوَليد أبانٍ سِبارا
(* قوله: إلى ابن الوليد أبانٍ سبارا؛ هكذا في الأصل.)

Dedi: bu dişi devemı bu gece için bir dolgu (binit) kıldım. Ve **ناقة قِذافٌ** ve **مُتَقاذِفةٌ**: hızlıdır; at da böyledir. Ve **فرسٌ مُتَقاذِفٌ**: hızlı koşandır. Ve **سَير مُتَقاذفٌ**: hızlıdır; en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
بِحَيَّ هلاً يُزْجونَ كلَّ مَطِيَّةٍ،
أَمام المَطايا سَيرُها المُتَقاذِفُ

Ve **القِذافُ**: yürüyüşün süratidir. Ve **القَذُوف** ve **القَذَّاف** yaylardan; ikisi de: oku uzaklaştırandır; Ebû Hanîfe onu nakletti; Amr b. Berâ’ dedi:
ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
وعاصِماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ

Ve **نِيَّةٌ قَذَفٌ**, hareke ile; ve **فلاة قَذَفٌ** ve **قُذُفٌ** da; **صَدَفٍ** ve **صُدُف** ve **طَنَفٍ** ve **طُنُفٍ** gibi; yani uzak; ona gireni **تَقاذَفُ** eder (sağa sola atar); el-Cevherî dedi: **نِيَّة قَذَفٌ**, hareke ile; başka bir yerde **نِيَّةٌ قَذَفٌ** vâki oldu, **بالنون والياء** ile. Ve **رَوْضُ القِذافِ**: bir yerdir. İbn Berrî: ve **القَذاف** az sudur. Ve meselde:
نَزافِ نزافِ لم يَبْقَ غيرُ قَذاف
(* قوله «لم يبق غير قذاف» كذا في الأصل بدون لفظة في البحر الواقعة في مادتي قدف وغرف.)،
ve bu, bir kadın ahmaklaştırılırdı; bir nehir kıyısındaydı, bir **غَيْلَمةً** gördü de ona ziynetini giydirdi;
böylece **الغَيْلمة** denize süzüldü; o da câriyelerine dedi: **نزافِ نزافِ** yani denizi boşaltın; **لم يَبق غيرُ قَذافٍ** yani az kaldı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ذ ف * * القُذْفَةُ * واحدة * القُذَفِ * و * القُذُفَات * مثل غرفة وغرف وغرفات وهي الشرق وفي ا لحديث ﴿أن بن عمر رضي الله عنهما كان لا يصلي في مسجد فيه * قِذَافٌ *﴾ هكذا يحدثونه قال الأصمعي إنما هو قذَفٌ وهي الشرف و * القَذْفُ * بالحجارة الرمي بها و * قَذَفَ * الرجل قاء وقذف المحصنة رماها وباب الكل ضرب

##### Türkçe

* ق ذ ف * * **القُذْفَةُ** * **القُذَفِ**’in bir tanesidir ve * **القُذُفَات** *; “غرفة وغرف وغرفات” gibi; ve o, şereftir. Ve hadiste: ﴿Şüphesiz İbn Ömer رضي الله عنهما, içinde * **قِذَافٌ** * bulunan bir mescidde namaz kılmazdı.﴾ Böylece onu rivayet ediyorlar. el-Asma‘î dedi ki: O ancak **قذَفٌ**’dır; ve o, şereftir. Ve * **القَذْفُ** * taşlarla: onlarla atmaktır. Ve * **قَذَفَ** * adam: kustu. Ve iffetli kadına **قذف** etti: onu attı (itham etti). Ve hepsinin bâbı: “ضرب”dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قذف بالحجارة يقذف بالكسر قذفا: رمى بها يقال: هم بين حاذف وقاذف، فالحاذف بالعصا، والقاذف بالحجارة، نقله الجوهري، ويقال أيضا: بين حاذ وقاذ، على الترخيم. وقال الليث: القذف: الرمي بالسهم والحصى والكلام وكل شيء، وقوله تعالى:  إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب  قال الزجاج: معناه: يأتي بالحق، ويرمي بالحق، كما قال تعالى:  بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه  وقوله تعالى:  ويقذفون بالغيب من مكان بعيد  قال الزجاج: كانوا يرجمون الظنون أنهم يبعثون. وقذف المحصنة يقذفها: قذفا زماها كما في الصحاح زاد غير: بزنية وهومجاز وقيل قذفها سبها، وفي حديث هلال بن أمية أنه قذف امرأته بشريك فأصل القذف: الرمي، ثم استعمل في السب ورميها بالزنا، أو ما كان في معناه، حتى غلب عليه. وقذف فلان: إذا قاء. ومن المجاز نوى قذف، ونية قذف، وفلاة قذف، محركة، وقذف بضمتين كصدف وصدف، وطنف وطنف، وقذوف كصبور: أي بعيدة تقاذف بمن يسلكها، وأنشد أبو عبيد:
  وشط ولي النوى إن النوى قذف                      تياحة غربة بالـدار أحـيانـا وكذلك سبسب قذف، ومنزل قذف. أو نية قذف، محركة فقط نقله الجوهري. والقذيف كأمير: سحابة تنشأ من قبل العين نقله ابن عباد. والقذيفة بهاء: كل ما يرمى به قال المزرد:
  قذيفة شيطان رجيم رمـى بـهـا                      فصارت ضواة في لهازم ضرزم وبلدة قذوف: طروح؛ لبعدها نقله الجوهري. وروض القذاف، ككتاب: ع عن ابن دريد قال:
  عركرك مهجر الضوبان أومه                      روض القذاف ربيعا أي تأويم وقال ذو الرمة:
  جاد الربيع له روض القذاف إلى                      قوين وانعدلت عنه الأصـاريم

  والقذاف أيضا: ما قبضت بيدك مما يملأ الكف، فرميت به قاله النضر، قال: ويقال: نعم الجلمود القذاف هذا، قال: ولا يقال للحجر نفسه نعم القذاف. أو: هو ما أطقت حمله بيدك ورميته قال أبو خيرة: قال رؤبة يخاطب ابنه العجاج:
  وهو لأعدائك ذو قراف
  قذافة بحجر القذاف وناقة قاذف، وقذاف، وقذف ككتاب وعنق والذي في النوادر لأبي عمرو: ناقة قذاف وقذوف وقذف، وهي التي تتقدم من سرعتها وترمي بنفسها أمام الإبل في سيرها، قال الكميت يمدح أبان بن الوليد ابن مالك بن أبي خشينة البجلي:
  جعلت القذاف لليل التمام                      إلى ابن الوليد أبان سبارا والمقذف، والمقذاف كمنبر ومحراب: المجداف للسفينة عن أبي عمرو. والقذاف كشداد: الميزان قاله ابن الأعرابي وقال ثعلب: هو المنجنيق نقله الليث وابن الزبيدي. وقال أبو خيرة: القذاف الذي يرمى به الشيء فيبعد، الواحدة قذافة وقد خالف اصطلاحه هنا، وأنشد:
  لما أتاني الثقفي الفتان
  فنصبوا قذافة لا بل ثنتان ويقال: بينهم قذيفى، كخليفى: أي سباب، ورمى بالحجارة والقذفة، بالضم: الشرفة، أو ما أشرف من رؤوس الجبال قال أبو عبيدة: وبه شبهت الشرف ج: قذاف وقذف، وقذف، وقذفات كبرام وغرف، وكتب، وقربات جمع برمة وغرفة وكتاب وقربة، اقتصر الجوهري على الثاني والأخير، وأنشد لامرئ القيس:
  منيفا تزل الطير عن قذفاتـه                      يظل الضباب فوقه قد تعصرا وأنشد أبو عمرو قول ابن مقبل يصف وعلا:
  عودا أحم القرا أزمولة وقلا                      على تراث أبيه يتبع القذفا قال ابن بري: ويروى: القذفا وقد ضعفه الأعلم، قال ابن بري: ومثله لبشر بن أبي خازم:
  وصعب تزل الطير عن قذفاته                      لحافاته بان طوال وعرعـر وفي الحديث:  أنه صلى في مسجد فيه قذفات  وفي الحديث: كان ابن عمر والذي في المصنف لأبي عبيد أن عمر رضي الله عنه كان لا يصلي في مسجد فيه قذاف، ونص أبي عبيد: فيه قذفات هكذا يحدثونه، ورواه غير أبي عبيد قذاف كما هو للمصنف، وكلاهما قد روي، قال ابن الأثير: القذاف: جمع قذفة، وهي الشرفة، كبرمة وبرام، وبرقة وبراق، وقال ابن بري: قذفات صحيح؛ لأنه جمع سلامة كغرفة وغرفات، وجمع التكسير قذف، كغرف وقول الأصمعي: إنما هو قذف كغرف وأصلها قذفة، وهي الشرف ليس بشيء قال ابن بري: الأول الوجه؛ لصحة الرواية، ووجود النظير. وقال الأصمعي: القذف، كعنق وجبل: الموضع الذي زل عنه وهوى، وقال ابن عباد: القذف: الجانب، كالقذف والقذفة، بضمهما وهو مجاز. وقذفا النهر، والوادي بضمتين، وزاد في بعض النسخ ويحرك وسقط من بعض: ناحيتاه وهو مجاز ج: قذفات محركة وقذاف بالكسر، وقذف بضمتين، قال النابغة الجعدي رضي الله عنه يصف منهلا:
  طليعة قوم أو خميس عرمرم                      كسيل الأتي ضمه القذفـان وقال الليث: القذف: النواحي. وقرب قذاف، كشداد بمنزلة بصباص كما في العباب، وهو مجاز، ولكنه لم يضبطه بالتشديد. والمقذف كمعظم: الملعن وبه فسر بيت زهير:

  لدى أسد شاكي السلاح مقذف                      له لبد أظفاره لـم تـقـلـم وقيل: المقذف: من رمي باللحم رميا فصار أغلب. والتقاذف: الترامي يقال: تقاذفوا بالحجارة: إذا تراموا بها. ومن المجاز: تقاذفت بهم الموامي، والركاب تتقاذف بهم، والبعير يتقاذف في سيره: أي يترامى فيه. والتقاذف: سرعة ركض الفرس، وفرس متقاذف سريع الركض، قاله الليث، وهو مجاز، وأنشد لجرير يصف فرسا:
  متقاذف تئق كأن عنـانـه                      علق بأجرد من جذوع أوال ومما يستدرك عليه: انقذف الشيء: مطاوع قذف، أنشد اللحياني:
  فقذفتها فأبت لا تنقذف وقذفه به: أصابه، وقذفه بالكذب كذلك. وتقاذفوا بالأراجيز: تشاتموا بها. والقذيفة، كسفينة: السب. وقول النابغة الذبياني:
  مقذوفة بدخيس النحض بازلهـا                      له صريف صريف القعو بالمسد أي مرمية باللحم، يقال: قذفت الناقة باللحم قذفا، ولدست به لدسا، كأنها رميت به رميا، فأكثرت منه. ومنزل قذيف كأمير: بعيد، نقله الجوهري. والقذاف، ككتان: المركب، عن ابن الأعرابي. وأقذاف القصر: شرفاته. وناقة متقاذفة: سريعة. وسير متقاذف: سريع، قال النابغة الجعدي:
  بحى هلا يزجون كل مطـية                      أمام المطايا سيرها المتقاذف والقذاف: سرعة السير. والقذوف، والقذاف من القسي: المبعد السهم، حكاه أبو حنيفة، قال عمر بن براء:
  ارم سلاما وأباه الغراف
  عاصما عن منعة قذاف وقال ابن بري: القذاف، كسحاب: الماء القليل، ومنه المثل: نزاف نزاف، لم يبق غير قذاف وقد تقدم قريبا. ومن المجاز: البحر يقذف بالجواهر، وهو قذاف باللؤلؤ. وفلان يقذف بنفسه المقاذف: أي المهالك.

##### Türkçe

**قذف** taşlarla atar; kesre ile **يقذف**; **قذفا**: onunla attı. Denilir ki: onlar **حاذف** ile **قاذف** arasındadır; **الحاذف** değnekle (atan), **القاذف** taşlarla (atan)dır; bunu el-Cevherî nakletti. Yine denilir: **حاذ** ile **قاذ** arasında; kısaltma üzere. Leys dedi: **القذف**: okla, çakıl taşıyla, sözle ve her şeyle atmadır. Yüce Allah’ın sözü: **إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب**; ez-Zeccâc dedi: manası: hak ile gelir, hak ile atar; Yüce Allah’ın sözü gibi: **بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه**. Yüce Allah’ın sözü: **ويقذفون بالغيب من مكان بعيد**; ez-Zeccâc dedi: zannediyorlardı ki diriltilecekler; zanları taşlıyorlardı. **وقذف المحصنة** onu **يقذفها**: **قذفا**; onu, **الصحاح**’ta olduğu gibi, ayıpladı; başkası “zina ile” diye artırdı; bu mecazdır. Ve denildi: onu **قذفها**: ona sövdü. Hilâl b. Ümeyye hadîsinde: karısını Şerîk ile **قذف** etti. Böylece **القذف**’in aslı: atmaktır; sonra sövmede ve onu zina ile atmada, yahut manasında olan şeyde kullanıldı; nihayet ona galip geldi. Ve **قذف** falan: kustuğu zaman. Mecazdan: **نوى قذف** ve **نية قذف** ve **فلاة قذف**; harekeli. Ve **قذف** iki damme ile; **صدف** ve **صدف** gibi, ve **طنف** ve **طنف**; ve **قذوف** **صبور** gibi: yani uzak; ona giren kimseyi atışır. Ebû Ubeyd inşâd etti:

وشط ولي النوى إن النوى قذف                      تياحة غربة بالـدار أحـيانـا

Ve yine **سبسب قذف** ve **منزل قذف**. Yahut yalnız harekeli olarak **نية قذف**; el-Cevherî nakletti. Ve **القذيف** **أمير** gibi: göz tarafınca doğan bir bulut; İbn Abbâd nakletti. Ve **القذيفة** هاء ile: kendisiyle atılan her şey. el-Muzarrad dedi:

قذيفة شيطان رجيم رمـى بـهـا                      فصارت ضواة في لهازم ضرزم

Ve **بلدة قذوف**: uzak; onun uzaklığı sebebiyle; el-Cevherî nakletti. Ve **روض القذاف** **كتاب** gibi: İbn Düreyd’den; dedi ki:

عركرك مهجر الضوبان أومه                      روض القذاف ربيعا أي تأويم

Ve Zû’r-Rumme dedi:

جاد الربيع له روض القذاف إلى                      قوين وانعدلت عنه الأصـاريم

Ve **القذاف** ayrıca: elinle kavradığın, avucu dolduran şey; sonra onunla attın; en-Nadr söyledi. Dedi: ve denilir: “Bu **الجلمود القذاف** ne güzel”; dedi: taşın kendisine “ne güzel **القذاف**” denilmez. Yahut: elinle taşımaya güç yetirdiğin ve onu attığın şeydir. Ebû Hayra dedi: Ru’be, oğlu el-Accâc’a hitap ederek dedi:

وهو لأعدائك ذو قراف

**قذافة**: **حجر القذاف** ile. Ve **ناقة قاذف** ve **قذاف** ve **قذف** **كتاب** gibi. Ebû Amr’a ait **النوادر**’de olan: **ناقة قذاف** ve **قذوف** ve **قذف**; o, süratinden ötürü öne geçen ve yürüyüşünde kendisini develerin önüne atan (dişi deve)dir. el-Kumeyt, Ebbân b. el-Velîd b. Mâlik b. Ebî Huşeyne el-Becelî’yi överken dedi:

جعلت القذاف لليل التمام                      إلى ابن الوليد أبان سبارا

Ve **المقذف** ve **المقذاف** **منبر** ve **محراب** gibi: gemi için kürek; Ebû Amr’dan. Ve **القذاف** **شداد** gibi: terazi; İbnü’l-A‘râbî söyledi. Sa‘leb dedi: o, mancınıktır; Leys ve İbnü’z-Zübeydî nakletti. Ebû Hayra dedi: **القذاف**: onunla şeyin atıldığı ve uzaklaştığı şey; bir tanesi **قذافة**; burada kendi ıstılahına muhalefet etti. Ve inşâd etti:

لما أتاني الثقفي الفتان
  فنصبوا قذافة لا بل ثنتان

Ve denilir: aralarında **قذيفى**; **خليفى** gibi: yani sövüşme. Ve taşlarla ve **القذفة** ile attı. Ve **القذفة** damme ile: siperlik; yahut dağ başlarının yükselen kısmı. Ebû Ubeyde dedi: bununla siperlikler benzetildi. Çoğulu: **قذاف** ve **قذف** ve **قذف** ve **قذفات**; **برام** ve **غرف** ve **كتب** ve **قربات** gibi; **برمة** ve **غرفة** ve **كتاب** ve **قربة**’nin cem‘i. el-Cevherî ikinci ve sonuncu ile yetindi. İmru’ul-Kays’tan inşâd etti:

منيفا تزل الطير عن قذفاتـه                      يظل الضباب فوقه قد تعصرا

Ebû Amr, İbn Mukbil’in bir yaban keçisini vasfederken sözünü inşâd etti:

عودا أحم القرا أزمولة وقلا                      على تراث أبيه يتبع القذفا

İbn Berrî dedi: **القذفا** diye rivayet olunur; el-A‘lem onu zayıf saydı. İbn Berrî dedi: bunun benzeri Bişr b. Ebî Hâzim’indir:

وصعب تزل الطير عن قذفاته                      لحافاته بان طوال وعرعـر

Hadîste: “içinde **قذفات** bulunan bir mescitte namaz kıldı.” Hadîste: İbn Ömer vardı; Ebû Ubeyd’in **المصنف**’inde olan: Ömer (Allah ondan razı olsun) içinde **قذاف** bulunan bir mescitte namaz kılmazdı. Ebû Ubeyd’in metni: “içinde **قذفات** vardır”; böyle rivayet ederler. Ebû Ubeyd’den başkası, **المصنف**’te olduğu gibi **قذاف** rivayet etti. İkisi de rivayet edilmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: **القذاف**: **قذفة**’nin cem‘idir; o da siperliktir; **برمة** ve **برام** gibi, ve **برقة** ve **براق** gibi. İbn Berrî dedi: **قذفات** doğrudur; çünkü **غرفة** ve **غرفات** gibi salim cem‘dir; kırık cem‘i **قذف**’tir; **غرف** gibi. el-Asma‘î’nin sözü: “ancak o **قذف**’tir, **غرف** gibi; aslı **قذفة**’dir; o da siperliklerdir” bir şey değildir. İbn Berrî dedi: birincisi veçhtir; rivayetin sahihliği ve benzerin bulunması sebebiyle. el-Asma‘î dedi: **القذف** **عنق** ve **جبل** gibi: üzerinden kayıp düştüğü yer. İbn Abbâd dedi: **القذف**: yan; **القذف** ve **القذفة** gibi; ikisi de damme ile; bu mecazdır. Ve **قذفا النهر** ve **الوادي** iki damme ile; bazı nüshalarda “ve harekelenir” diye artırdı; bazısından “iki yanı” düştü; bu mecazdır. Çoğulu: harekeli **قذفات** ve kesre ile **قذاف** ve iki damme ile **قذف**. en-Nâbiga el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) bir su başını vasfederken dedi:

طليعة قوم أو خميس عرمرم                      كسيل الأتي ضمه القذفـان

Leys dedi: **القذف**: taraflar. Ve **قرب قذاف** **شداد** gibi; **العباب**’da olduğu üzere **بصباص** menzilesindedir; bu mecazdır; fakat onu teşdîd ile ضبط etmedi. Ve **المقذف** **معظم** gibi: lanetlenen yer; bununla Züheyr’in beyti tefsir edildi:

لدى أسد شاكي السلاح مقذف                      له لبد أظفاره لـم تـقـلـم

Ve denildi: **المقذف**: et ile atılan kimse; böylece daha galip oldu. Ve **التقاذف**: birbirine atma; denilir: **تقاذفوا بالحجارة**: onunla birbirlerine attıkları zaman. Mecazdan: **تقاذفت بهم الموامي**; ve binekler onları **تتقاذف** eder; ve deve yürüyüşünde **يتقاذف** eder: yani onda birbirine atılır. Ve **التقاذف**: atın koşuş sürati; ve **فرس متقاذف**: hızlı koşuşlu; Leys söyledi; bu mecazdır. Cerîr’den, bir atı vasfederken inşâd edildi:

متقاذف تئق كأن عنـانـه                      علق بأجرد من جذوع أوال

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **انقذف** şey: **قذف**’in mutâvi‘idir. el-Lihyânî inşâd etti:

فقذفتها فأبت لا تنقذف

Ve **قذفه به**: ona isabet ettirdi. Ve **قذفه بالكذب** de böyledir. Ve **تقاذفوا بالأراجيز**: onunla birbirlerine sövdüler. Ve **القذيفة** **سفينة** gibi: sövme. en-Nâbiga ez-Zübyânî’nin sözü:

مقذوفة بدخيس النحض بازلهـا                      له صريف صريف القعو بالمسد

Yani et ile atılmış; denilir: **قذفت الناقة باللحم قذفا**; ve onunla **لدست** ettim **لدسا**; sanki onu atışla atmış gibi; böylece ondan çoğalttı. Ve **منزل قذيف** **أمير** gibi: uzak; el-Cevherî nakletti. Ve **القذاف** **كتان** gibi: binek; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أقذاف القصر**: onun siperlikleri. Ve **ناقة متقاذفة**: hızlı. Ve **سير متقاذف**: hızlı. en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

بحى هلا يزجون كل مطـية                      أمام المطايا سيرها المتقاذف

Ve **القذاف**: yürüyüş sürati. Ve yaylardan **القذوف** ve **القذاف**: oku uzaklaştıran; Ebû Hanîfe hikâye etti. Ömer b. Berâ’ dedi:

ارم سلاما وأباه الغراف
  عاصما عن منعة قذاف

İbn Berrî dedi: **القذاف** **سحاب** gibi: az su; ondan mesel: “**نزاف نزاف**; **قذاف**’tan başka kalmadı”; az önce geçti. Mecazdan: deniz cevherleri **يقذف** eder; ve o, inci ile **قذاف**tır. Ve falan, kendisini **المقاذف**’e atar: yani helâklere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا
1 قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا ذ , aor. قَذِفَ , inf. n. قَذْفٌ, He threw stones, &c. (Msb.) ― -b2- قَذَفَ بِهِ He cast it; cast it forth; namely, an arrow, and a pebble, and speech, and anything. (Lth, TA.) It may sometimes be rendered He shed it; as, for instance, light into the heart, said of God. ― -b3- يَقْذِفُ بِالحَقِّ (Kur, xxxiv. 47,) He (God) uttereth truth. (Zj, TA.) ― -b4- قَذَفَ بِالسَّهْمِ He shot the arrow. (Lth, TA.) ― -b5- قَذَفَ He reproached, upbraided, reviled, vilified, defamed, or gave a bad name to, a chaste woman: (MA:) he reproached, upbraided, &c. another; syn. شَتَمَ. (JK.) Used tropically, قَذَفَهُ is most correctly rendered (tropical:) He cast at him an accusation: but it is commonly used and expl. as syn. with شَتَمَهَ q. v. ― -b6- قَذَفَ He charged, reproached, or upbraided, (رَمَى,) a chaste, or an honest, or a married, woman, with adultery. (S, Msb, K.) ― -b7- قَذَفَهَ بِهِ He aspersed him, reviled him; syn. شَتَمَهُ. (JK.) ― -b8- قَذَفَهَ بِهِ He reproached, or upbraided, him with it; he accused him of it. (TA.) ― -b9- Also, i. q. أَصَابَهُ بِهِ. (TA.) ― -b10- وَيَقْذِفُونَ بِالغَيْبِ (Kur, xxxiv. 52,) They uttering conjectures, (Zj, TA,) or uttering conjecture; (Bd;) speaking of that which was hidden [from them], (Ksh,) of that which had not become apparent to them. (Bd.) ― -b11- قُذِفَتْ بِاللَّحْمِ (assumed tropical:) She (a camel) became fat and plump. (TA, voce اُسْتُعْرِضَت.) ― -b12- قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ: see طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ.

قُذُفٌ
قُذُفٌ ذ Land in which is no pasturage wherein cattle may freely range. (L, art. صح.)

قَذَّافٌ
قَذَّافٌ ذ i. q. مَنْجَنِيقٌ: (Lth, K:) The kind of instrument with which a thing is thrown so that it goes far; n. un. with ة. (Aboo-Kheyreh, K.) See مَرْجَامٌ and مِرْجَمَةٌ. ― -b2- قُذَّافَهٌ A sling: pl. قُذَّافَاتٌ. (MA.)

قَوَاذِفُ
قَوَاذِفُ ذ : see طَوَائِحُ; and طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ.

مَقَاذِفُ
مَقَاذِفُ ذ : see مَطَاوِحُ: Places of perdition; syn. مَهَالِكُ. (TA.)

##### Türkçe

**قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا**
1 **قَذَفَ بِالْحِجارَةِ وَغَيْرِهَا** ذ , muzâri‘ **قَذِفَ** , mastar ismi **قَذْفٌ**, O taşları vb. attı. (Msb.) ― -b2- **قَذَفَ بِهِ** O onu attı; onu dışarı attı; yani bir ok, ve bir çakıl taşı, ve söz, ve herhangi bir şey. (Lth, TA.) Bazen “O onu saçtı” diye tercüme edilebilir; meselâ kalbe ışık (saçmak), Allah hakkında söylenir. ― -b3- **يَقْذِفُ بِالحَقِّ** (Kur, xxxiv. 47,) O (Allah) hakkı söyler. (Zj, TA.) ― -b4- **قَذَفَ بِالسَّهْمِ** O oku attı. (Lth, TA.) ― -b5- **قَذَفَ** O, iffetli bir kadına ayıplama, kınama, sövme, kötüleme, karalama, yahut kötü ad takma ile bulundu: (MA:) o, bir başkasını ayıpladı, kınadı, vb.; eş anlamlısı **شَتَمَ**. (JK.) Mecazen kullanıldığında, **قَذَفَهُ** en doğru olarak (mecaz:) “O, ona bir itham attı” diye tercüme edilir: fakat yaygın olarak kullanılır ve **شَتَمَهَ** ile eş anlamlı diye açıklanır; bk. o. ― -b6- **قَذَفَ** O, (رَمَى,) iffetli, yahut namuslu, yahut evli bir kadını zina ile itham etti, ayıpladı, yahut kınadı. (S, Msb, K.) ― -b7- **قَذَفَهَ بِهِ** O, ona iftira etti, ona sövdü; eş anlamlısı **شَتَمَهُ**. (JK.) ― -b8- **قَذَفَهَ بِهِ** O, onu onunla ayıpladı yahut kınadı; onu onunla itham etti. (TA.) ― -b9- Ayrıca, **أَصَابَهُ بِهِ** ile aynı. (TA.) ― -b10- **وَيَقْذِفُونَ بِالغَيْبِ** (Kur, xxxiv. 52,) Onlar zanlar söylüyorlar, (Zj, TA,) yahut zan söylüyorlar; (Bd;) kendilerinden gizli olan şey hakkında konuşuyorlar, (Ksh,) kendilerine açık hâle gelmemiş olan şey hakkında. (Bd.) ― -b11- **قُذِفَتْ بِاللَّحْمِ** (varsayılan mecaz:) O (bir deve) semiz ve dolgun oldu. (TA, madde **اُسْتُعْرِضَت**.) ― -b12- **قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ**: bk. **طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ**.

**قُذُفٌ**
**قُذُفٌ** ذ Hayvanların serbestçe otlayabileceği otlağı bulunmayan arazi. (L, madde صح.)

**قَذَّافٌ**
**قَذَّافٌ** ذ **مَنْجَنِيقٌ** ile aynı: (Lth, K:) bir şeyin, uzağa gidecek şekilde atıldığı alet türü; tekili ة iledir. (Aboo-Kheyreh, K.) **مَرْجَامٌ** ve **مِرْجَمَةٌ**’ye bak. ― -b2- **قُذَّافَهٌ** Bir sapan: çoğulu **قُذَّافَاتٌ**. (MA.)

**قَوَاذِفُ**
**قَوَاذِفُ** ذ : bk. **طَوَائِحُ**; ve **طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ**.

**مَقَاذِفُ**
**مَقَاذِفُ** ذ : bk. **مَطَاوِحُ**: helâk yerleri; eş anlamlısı **مَهَالِكُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَذَفَ
قَذَفَ I ( n. ac. قَذْف 1 ),
a.  Vomited.

b.  [ acc. &  Bi ], Cast, flung at; accused of, reproached with.

c.  [ acc. &  Fī ], Cast, threw into ( the fire ).

d.  Rowed.

قَذَّفَ
قَذَّفَ II ,
a.  Threw stones at, pelted.

قَاْذَفَ
قَاْذَفَ III ,
a.  see II .

تَقَاْذَفَ
تَقَاْذَفَ VI
a.  [ Bi ], Pelted each other with ( stones ).

b.  Raced along ( horse ).

c.  [ coll. ], Abused each other.

اِسْتَقْذَفَ
اِسْتَقْذَفَ X ,
a.  see I (b) .

قَذْف
قَذْف 1 ,
a.  Abuse.

b.  Rowing.

قُذْف
قُذْف 3 ,
a.  Side, bank.

قُذْفَة
قُذْفَة 3t , ( pl. قُذَف 9 ,  قُذُف 10 ,  قِذَاْف 23 &
a.  قُذُفَات ), Top, summit.

b.  see 3 .

قَذَف
قَذَف 4 ,
a.  see 3 .

b.  Slippery place.

c.  Distant, remote.

قُذُف
قُذُف 10 ,
a.  see 3 &  4 ( b ), ( c ).

مِقْذَف
مِقْذَف 20 , ( pl. مَقَاْذِفُ 44 ),
a.  see 45 .

قِذَاْف
قِذَاْف 23 ,
a.  see 25t .

قَذِيْف
قَذِيْف 25 ,
a.  see 4 (c) .

قَذِيْفَة
قَذِيْفَة 25t , ( pl. قَذَاْئِفُ 46 ),
a.  Projectile, missile.

قَذُوْف
قَذُوْف 26 ,
a.  see 4 (c) .

قَذَّاْف
قَذَّاْف 28 ,
a.  Rower; galley-slave.

b.  Ballista, catapult.

c.  Balance.

d.  Vehicle; ship.

مِقْذَاْف
مِقْذَاْف 45 , ( pl. مَقَاْذِيْفُ 65 ),
a.  Oar; paddle.

##### Türkçe

**قَذَفَ**
**قَذَفَ** I ( mastar-ı aslî: **قَذْف** 1 ),
a. Kustu.

b. [ mef‘ûl ile & **بِ** ile ], Attı, fırlattı; ile itham etti, ile ayıpladı.

c. [ mef‘ûl ile & **فِي** ile ], (ateşin) içine attı, fırlattı.

d. Kürek çekti.

**قَذَّفَ**
**قَذَّفَ** II ,
a. Taş attı, taşladı.

**قَاْذَفَ**
**قَاْذَفَ** III ,
a. II’ye bak.

**تَقَاْذَفَ**
**تَقَاْذَفَ** VI
a. [ **بِ** ile ], (taşlarla) birbirlerini taşladılar.

b. (at) üzerinde yarıştı.

c. [ müşterek ], Birbirlerini sövdüler.

**اِسْتَقْذَفَ**
**اِسْتَقْذَفَ** X ,
a. I (b)’ye bak.

**قَذْف**
**قَذْف** 1 ,
a. Sövgü.

b. Kürek çekme.

**قُذْف**
**قُذْف** 3 ,
a. Yan, kıyı.

**قُذْفَة**
**قُذْفَة** 3t , ( çoğulu **قُذَف** 9 , **قُذُف** 10 , **قِذَاْف** 23 &
a. **قُذُفَات** ), Tepe, zirve.

b. 3’e bak.

**قَذَف**
**قَذَف** 4 ,
a. 3’e bak.

b. Kaygan yer.

c. Uzak, ırak.

**قُذُف**
**قُذُف** 10 ,
a. 3’e ve 4 (b), (c)’ye bak.

**مِقْذَف**
**مِقْذَف** 20 , ( çoğulu **مَقَاْذِفُ** 44 ),
a. 45’e bak.

**قِذَاْف**
**قِذَاْف** 23 ,
a. 25t’ye bak.

**قَذِيْف**
**قَذِيْف** 25 ,
a. 4 (c)’ye bak.

**قَذِيْفَة**
**قَذِيْفَة** 25t , ( çoğulu **قَذَاْئِفُ** 46 ),
a. Atılan şey, mermi.

**قَذُوْف**
**قَذُوْف** 26 ,
a. 4 (c)’ye bak.

**قَذَّاْف**
**قَذَّاْف** 28 ,
a. Kürekçi; kadırga kölesi.

b. Mancınık, sapan.

c. Terazi.

d. Araç; gemi.

**مِقْذَاْف**
**مِقْذَاْف** 45 , ( çoğulu **مَقَاْذِيْفُ** 65 ),
a. Kürek; palet.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قذف
قَذَفَ - يَقْذِفُ
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + شيئاً: يحرك ثم  يدفع ثم يطلق شيئاُ بقوة فيطير ثم يسقط نحو هدف أو غاية
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + شيئاً + في كائن: يوجه الدفع ليجعل المقذوف يستقر في باطن كائن أو شيء
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + بـِ شيء + على كائن: يجعل دفعه يتم باستخدام واستعمال شيء: يكون الشيء المدفوع والمقذوف هو نفسه وسيلة قذف ومقذوف بآن واحد
قَذَفَ - يَقْذِفُ + كائن + بـِ شيء + من مكان + على مكان: يحرك الشيء من مكان، ليوجهه فيصير على كائن آخر بشكل قذفي: حركة دفع وتحريك وإطلاق بقوة وزخم من مكان على مكان: وهنا لا يستخدم لفظ " قذف إلى مكان " وإنما " قذف على مكان "  :لأن القذف فيه معنى الرمي والاسقاط على مكان أو كائن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دفع الشيء وقذفه وطرحه والرمي به بعيداً "، وهي:
قَذَفَ - يَقْذِفُ، رَمَى - يَرْمِيْ، نَبَذَ - يَنْبِذُ، طَرَحَ - يَطْرَحُ، لَقَى - يَلْقِي، جَفَأَ - يَجْفَأُ
قَذَفَ - يَقْذِفُ
 	﴿وأنزل الذين ظاهروهم من أهل الكتاب من صياصيهم وقذف في قلوبهم الرعب فريقا تقتلون وتأسرون فريقا(26)﴾ الأحزاب ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعبيخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا ياأولي الأبصار(2)﴾ الحشر
 	﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه فإذا هو زاهق ولكم الويل مما تصفون(18)﴾ الأنبياء ﴿قل إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب(48)﴾ سبأ
 	﴿أن اقذفيه في التابوت فاقذفيه في اليم فليلقه اليم بالساحل يأخذه عدو لي وعدو له وألقيت عليك محبة مني ولتصنع على عيني(39)﴾ طه
 	﴿قالوا ما أخلفنا موعدك بملكنا ولكنا حملنا أوزارا من زينة القوم فقذفناها فكذلك ألقى السامري(87)﴾ طه
 	﴿وقد كفروا به من قبل ويقذفون بالغيب من مكان بعيد(53)﴾ سبأ
 	﴿لا يسمعون إلى الملإ الأعلى ويقذفون من كل جانب(8)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [قذف] ق ذ ف: القُذْفَةُ واحدة القُذَفِ و القُذُفَات مثل غرفة وغرف وغرفات وهي الشرق وفي ا لحديث ﴿أن بن عمر رضي الله عنهما كان لا يصلي في مسجد فيه قِذَافٌ﴾ هكذا يحدثونه قال الأصمعي إنما هو قذَفٌ وهي الشرف و القَذْفُ بالحجارة الرمي بها و قَذَفَ الرجل قاء وقذف المحصنة رماها وباب الكل ضرب
الراغب
قذف
- القذف: الرمي البعيد، ولاعتبار البعد فيه قيل: منزل قذف وقذيف، وبلدة قذوف: بعيدة، وقوله: }فاقذفيه في اليم﴿[طه/39]، أي: اطرحيه فيه، وقال:﴾وقذف في قلوبهم الرعب﴿[الأحزاب/26]،﴾بل نقذف بالحق على الباطل﴿[الأنبياء/18]،﴾يقذف بالحق علام الغيوب﴿[سبأ/48]،﴾ويقذفون من كل جانب * دحورا{ [الصافات/8 - 9]، واستعير القذف للشتم والعيب كما استعير الرمي.
ملخص اللسان:
1.     قذف: قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف: رمى.
2.     وقَذَفَه به: أَصابه، وقَذَفَه بالكذب كذلك.
3.     وقَذَفَ الرَّجُل أَي قاء.
4.     وقَذَفَ المُحْصَنَةَ أَي سَبَّها.
5.     والقَذْفُ بالحجارة: الرَّمْيُ بها.
6.     القذْف الرَّمْيُ   بالسَّهْم والحَصى والكلام وكلّ شيء.
7.     والقَذْفُ: الرَّمْيُ بقُوَّة.
8.     ومنزل قَذَفٌ وقَذيفٌ أَي بعيد؛
9.      القُذَف النواحي،
10.                         وناقة قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُوفٌ: وهي التي تَتقدَّم من سُرْعتها وتَرمي بنفسها أَمام الإبل في سيرها؛
11.                        وسَير مُتَقاذفٌ:سريع؛
12.                         والقَذاف الماء القليل.
لسان العرب
● - قذف: قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف: رمى. والتَّقاذُفُ:   الترامي؛ أَنشد اللحياني:   فقَذَفْتُها فأَبَتْ لا تَنْقذِفْ   وقوله تعالى: قل إن ربي يَقْذِفُ بالحق علاَّمُ الغُيوب؛ قال الزجاج:   معناه يأْتي بالحق ويرْمي بالحق كما قال تعالى: بل نَقْذِف بالحق على   الباطل فيَدْمَغُه. وقوله تعالى: ويقْذِفون بالغَيْب من مكان بعيد؛ قال   الزجاج: كانوا يَرْجُمون الظُّنون أَنهم يُبْعَثون. وقَذَفَه به: أَصابه،   وقَذَفَه بالكذب كذلك. وقَذَفَ الرَّجُل أَي قاء. وقَذَفَ المُحْصَنَةَ أَي   سَبَّها. وفي حديث هلال بن أَميّة: أَنه قَذَفَ امرأَته بِشَريكٍ؛ القَذْف   ههنا رَمْيُ المرأَة بالزنا أَو ما كان في معناه، وأَصله الرّمْيُ ثم   استُعْمل في هذا المعنى حتى غَلب عليه. وفي حديث عائشة: وعندها قَيْنَتان   تغَنِّيان بما تَقاذَفَتْ به الأَنْصارُ يوْمَ بُعاثَ أَي تَشاتَمتْ في   أَشعارها وأَراجيزها التي قالتْها في تلك الحَرْب. والقَذْف: السَّبُّ وهي   القَذيفة. والقَذْفُ بالحجارة: الرَّمْيُ بها. يقال: هم بين حاذِفٍ   وقاذِفٍ وحاذٍ وقاذٍ على الترخيم، فالحاذفُ بالحصى، والقاذف بالحجارة. ابن   الأعرابي: القَذْف بالحجر والحَذْف بالحصى. الليث: القذْف الرَّمْيُ   بالسَّهْم والحَصى والكلام وكلّ شيء. ابن شميل: القِذافُ ما قَبَضْتَ بيَدك مما   يَمْلأُ الكفّ فرَمَيْتَ به. قال: ويقال نِعْم جُلْمود القِذاف هذا. قال:   ولا يقال للحجر نفسِه نِعْم القِذاف. أَبو خَيْرة: القِذافُ ما أَطَقْتَ   حَمْلَهُ بَيَدك ورمَيْته؛ قال رؤبة:   وهو لأَعْدائِك ذُو قِرافِ،   قَذّافة بِحَجَر القِذافِ   والقَذَّافة والقَذَّاف جمع: هو الذي يُرْمى به الشيءُ فَيَبْعُدُ؛ قال   الشاعر:   لما أَتاني الثَّقَفِيُّ الفَتَّانْ،   فنَصَبوا قَذَّافةً بلْ ثِنْتانْ   والقَذَّاف: المَنْجَنِيقُ وهو الميزان؛ عن ثعلب. والقَذيفة: شيء يُرْمى   به؛ قال المُزَرِّد:   قَذيفةُ شَيْطانٍ رَجيمٍ رَمى بها،   فصارَتْ ضَواةً في لهَازِمِ ضِرْزم   وفي الحديث: إني خَشِيتُ أَن يَقْذِفَ في قلوبكما شَرّاً أَي يلقيَ   ويُوقعَ. والقَذْفُ: الرَّمْيُ بقُوَّة. وفي حديث الهجرة: فتَنْقَذِفُ عليه   نِساء المشركين، وفي رواية: فتَتَقَصَّفُ، وسيأْتي ذكره؛ وقول النابغة:   مَقْذوفةٍ بدَخِيسِ النَّحْض بازلُها،   له صَريف صَريفَ القَعْو بالمَسَد   أَي مَرْميّة باللحم. ورجل مُقَذَّفُ أَي كثير اللحم كأَنه قُذِف باللحم   قَذْفاً. يقال: قُذِفَت الناقةُ باللحم قَذْفاً ولُدِسَتْ به لَدْساً   كأَنها رُمِيَتْ به رَمْياً فأَكْثَرَتْ منه؛ والمُقَذَّف: المُلَعَّن في   بيت زهير وهو:   لَدى أَسَدٍ شاكي السِّلاحِ مُقَذَّفِ،   له لِبَدٌ، أَظْفارُه لم تُقَلَّمِ   وقيل: المُقَذَّف الذي قد رُمِيَ باللحم رَمْياً فصار أَغْلَبَ. ويقال:   بينهم قِذِّيفى أَي سِبابٌ ورَمْيٌ بالحجارة أَيضاً. ومفازة قَذَفٌ   وقُذُفٌ وقَذوفٌ: بعيدة. وبلدة قَذُوفٌ أَي طَروحٌ لبُعْدها، وسَبْسَبٌ كذلك.   ومنزل قَذَفٌ وقَذيفٌ أَي بعيد؛ وأَنشد أَبو عبيد:   وشَطَّ وَلْيُ النَّوى، إنَّ النَّوى قَذَفٌ،   تَيَّاحةٌ غَرْبَةٌ بالدار أَحْيانا   أَبو عمرو: المِقْذَفُ والمِقذاف مِجْذاف السفينة، والقَذَّاف   المَرْكَب. والقُذْفُ والقُذْفةُ: الناحية، والجمع قِذافٌ. الليث: القُذَف   النواحي، واحدتها قُذْفَةٌ. غيره: قَذَفا الوادي والنهر جانباه؛ قال   الجعدي:طَلِيعَةُ قَومٍ أَو خَميسٌ عَرَمْرَمٌ،   كَسَيْلِ الأَتيّ ضَمَّه القَذَفانِ   الجوهري: القُذْفةُ واحدة القُذَف والقُذُفاتِ، وهي الشُّرَف؛ قال ابن   بري: شاهد القُذَف قول ابن مُقْبل:   عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولةً وقِلاً،   على تُراثِ أَبيه يَتْبَعُ القُذَفا   قال: ويروى القَذَفا، وقد ضعَّفه الأَعلم. ابن سيده وغيره: وقُذُفاتُ   الجبال وقُذَفها ما أَشْرَفَ منها، واحدتها قُذْفةٌ، وهي الشُّرَف؛ قال   امرؤ القيس:   وكُنْتُ إذا ما خِفْتُ يوماً ظُلامَةً،   فإنَّ لها شِعْباً بِبُلْطَةِ زَيْمَرَا   مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه،   يَظَلُّ الضَبابُ فَوْقَه قد تَعَصَّرا   ويروى نِيافاً تَزِلُّ الطَّيرُ. والنِّياف: الطويل؛ قال ابن بري: ومثله   لبِشر بن أَبي خازم:   وصَعْب تَزِلُّ الطيرُ عن قُذُفاتِه،   لِحافاتِه بانٌ طوالٌ وعَرْعَر   وكلُّ ما أَشرف من رؤوس الجبال، فهي القُذُفات. وفي الحديث: أَنه، صلى   اللّه عليه وسلم، صلى في مسجد فيه قُذُفات. والأَقْذاف: كالقُذُفات. قال   أَبو عبيد في الحديث: إن عمر، رضي اللّه عنه، كان لا يصلي في مسجد فيه   قُذُفاتٌ؛ هكذا يُحَدِّثونه؛ قال ابن بري: قُذُفاتٌ صحيح لأَنه جمع سلامة   كغُرْفة وغُرُفات، وجمع التكسير قُذَفٌ كغُرَف، وكِلاهما قد رُوِي، ورُوِي:   في مسجد فيه قِذاف؛ قال ابن الأَثير: وهي جمع قُذْفة، وهي الشُّرْفَة   كبُرْمَةٍ وبِرام وبُرْقة وبِراقٍ، وقال الأَصمعي: إنما هي قُذَفٌ وأَصلها   قُذْفة، وهي الشُّرَف، قال: والأَول الوجه لصحة الرواية ووجود النظير.   وناقة قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُوفٌ: وهي التي تَتقدَّم من سُرْعتها وتَرمي   بنفسها أَمام الإبل في سيرها؛ قال الكميت:   جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلِ التَّمام   إلى ابن الوَليد أبانٍ سِبارا   (* قوله: إلى ابن الوليد أبانٍ سبارا؛ هكذا في الأصل.)   قال: جعلتُ ناقتي هذه لهذا الليل حشواً. وناقة قِذافٌ ومُتَقاذِفةٌ:   سريعة، وكذلك الفرس. وفرسٌ مُتَقاذِفٌ: سَريع العَدْوِ. وسَير مُتَقاذفٌ:   سريع؛ قال النابغة الجعدي:   بِحَيَّ هلاً يُزْجونَ كلَّ مَطِيَّةٍ،   أَمام المَطايا سَيرُها المُتَقاذِفُ   والقِذافُ: سُرعة السَّير. والقَذُوف والقَذَّاف من القِسِيّ، كلاهما:   المبعد السهمَ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ قال عمرو بن بَراء:   ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،   وعاصِماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ   ونِيَّةٌ قَذَفٌ، بالتحريك، وفلاة قَذَفٌ وقُذُفٌ أَيضاً مثل صَدَفٍ   وصُدُف وطَنَفٍ وطُنُفٍ أَي بعيدة تَقاذَفُ بمَنْ يَسْلُكها؛ قال الجوهري:   نِيَّة قَذَفٌ، بالتحريك، ووقع في أُخرى نِيَّةٌ قَذَفٌ، بالنون والياء.   ورَوْضُ القِذافِ: موضع. ابن بري: والقَذاف الماء القليل. وفي المثل:   نَزافِ نزافِ لم يَبْقَ غيرُ قَذاف   (* قوله «لم يبق غير قذاف» كذا في الأصل   بدون لفظة في البحر الواقعة في مادتي قدف وغرف.)، وذلك لأَن امرأَة كانت   تُحمَّق فأَنت على شاطئ نهر فرأَت غَيْلَمةً فأَلْبَسَتها حليّها،   فانْسابَتِ الغَيْلمة في البحر، فقالت لجواريها: نزافِ نزافِ أَي انْزِفْنَ   البحر لم يَبق غيرُ قَذافٍ أَي قليل.
مقاييس اللغة:
(قذف) القاف والذال والفاء أصلٌ يدلُّ على الرَّمي والطَّرح. يقال: قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً، إذا رمى به. وبلدةٌ قَذوف، أي طَرُوحٌ لبُعدها تَترامى بالسَّفْر. ومنزلٌ قَذَفٌ وقذيف، أي بعيد. وناقةٌ مقذوفة باللَّحم، كأنها رُمِيت به. والقِذاف: سرعة السَّير. وفرسٌ [متقاذفٌ([1])] سريع العَدْو، كأنَّه يَترامَى في عَدْوه.
ومن الباب أقذافُ الجبلِ: نواحِيه، الواحد قَذَف. والقَذيفة: الشيءُ يُرمَى به. قال:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ([2])
الضَّواة: السِّلْعة. والضِّرْزِم. الناقة المسِنَّة. وقَذَفَ: قاءَ، كأنَّه رمَى به.
القاموس المحيط:
قَذَفَ بالحِجارَة يَقْذِفُ رَمَى بها، و المُحْصَنَةَ رَماها بِزَنْيَةٍ، و فلانٌ قاءَ ونَوى. ونِيَّةٌ، وفَلاةٌ قَذَفٌ، مُحرَّكةً، وبضَمَّتَيْنِ، وكصَبورٍ بَعيدَةٌ، أو نِيَّةٌ قَذَفٌ، مُحرَّكةً فَقَطْ. وكأَميرٍ سَحابَةٌ تَنْشَأُ من قِبَلِ العَيْنِ، وبهاءٍ كلُّ ما يُرْمَى به. وبَلْدَةٌ قَذوفٌ طَروحٌ، لِبُعْدِها. ورَوْضُ القِذافِ، ككِتابٍ ع. والقِذافُ، أيضاً ما قَبَضْتَ بِيَدكَ مما يَمْلأَ الكَفَّ، فَرَمَيْتَ به، أو ما أطَقْتَ حَمْلَهُ بِيَدِكَ ورَمَيْتَهُ. وناقَةٌ قاذِفٌ، وككِتابٍ وعُنُقٍ تَتَقَدَّمُ من سُرْعَتِها، وتَرْمِي بنَفْسِها أمامَ الإِبِلِ. وكمِنْبَرٍ ومِحْرابٍ المِجْدافُ. وكشَدَّادٍ الميزانُ، والمرْكَبُ، والمَنْجَنيقُ، والذي يُرْمَى به الشيءُ فَيَبْعُدُ، الواحِدَةُ قَذَّافَةٌ. وبينهم قِذِّيفَى، كخِلِّيفَى سِبابٌ ورَمْيٌ بالحِجارةِ. والقُذْفَةُ، بالضم الشُّرْفَةُ، أو ما أشْرَفَ من رُؤوسِ الجِبالِ، ج كَبِرامٍ وغُرَفٍ وكُتُبٍ وقُرُباتٍ. و " كان ابنُ عُمَرَ لا يُصَلِّي في مَسْجِدٍ فيه قِذافٌ " ، وقولُ الأَصْمَعِيِّ إنما هو قُذَفٌ، ليس بشيءٍ. والقُذُفُ، كعُنُقٍ وجَبَلٍ المَوْضِعُ الذي زُلَّ عنه وهُوِيَ، والجانِبُ، كالقُذْفِ والقُذْفَةِ، بضمهما. وقُذُفَا النَّهْرِ والوادي، ويُحَرَّكُ ناحِيتاهُ، ج قَذَفاتٌ وقِذافٌ. وقَرَبٌ قَذَّافٌ، كشَدَّادٍ بَصْباصٌ. وكمُعَظَّمِ المُلَعَّنُ، ومَنْ رُمِيَ باللَّحْمِ رَمْياً. والتَّقاذُفُ التَّرامي، وسُرْعَةُ رَكْضِ الفَرَسِ. وفَرَسٌ مُتَقاذِفٌ.
تاج العروس:
ق - ذ - ف
قَذَفَ بالحِجارَةِ يَقْذفُ بالكسرِ قَذْفاً : رَمَى بِها يُقالُ : هُم بَيْنَ حاذِفٍ وقاذِفٍ فالحاذِفُ بالعَصَا والقاذِفُ بالحِجارةِ نقله الجَوْهَرِيُّ ويُقالُ أَيضاً : بين حاذٍ وقاذٍ على التَّرخِيمِ . وقال اللَّيْثُ : القَذْفُ : الرَّمْيُ بالسَّهْمِ والحَصَى والكَلامِ وكُلِّ شيءٍ وقَوْلُه تعالَى : " إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بالحَقِّ عَلامُ الغُيُوبِ " قالَ الزَّجّاجُ : مَعْناه : يَأْتِي بالحَقِّ ويَرْمِي بالحَقِّ كما قالَ تَعالى : " بَلْ نَقْذِفُ بالحَقِّ عَلى البَاطِلِ فيَدْمَغُهُ " وقولهُ تعالى : " ويَقْذِفُونَ بالغَيْبِ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ " قالَ الزَّجاجُ : كانوا يَرْجُمُون الظُّنُون أَنَّهم يُبْعَثُون . وقَذَفَ المُحْصَنَةَ يَقْذِفُها : قذفاً زماها كما في الصحاح زاد غير : بزنية وهومجاز وقيل قذفها سَبَّها وفي حَدِيثِ هِلالِ بنِ أُمَيَّةَ أَنّه قَذَفَ امْرَأَتَه بِشَرِيكٍ فأَصْلُ القَذْفِ : الرَّمْيُ ثُمَّ استُعْمِلَ في السَّبِّ ورَمْيِها بالزِّنا أَو ما كانَ في مَعْناهُ حَتَّى غَلَبَ عليه . وقَذَفَ فُلانٌ : إِذا قاءَ . ومن المَجازِ نَوَى قَذَف ونيَّةٌ قَذَفٌ وفَلاةٌ قَذَفٌ مُحَرّكَةً وقُذُفٌ بضَمَّتَيْنِ كصَدَفٍ وصُدُفٍ وطَنَفٍ وطُنُفٍ وقَذُوفٌ كصَبُورٍ : أَي بَعِيدَةٌ تَقاذَفُ بمَنْ يَسْلُكُها وأَنْشَدَ أَبو عُبَيْدٍ :
وشَطَّ وَلْيُ النًّوَى إِنَّ النَّوَى قَذَفٌ ... تَيّاحَةٌ غَرْبَةٌ بالدّارِ أَحْيانَا وكَذلِكَ سَبْسَبٌ قَذَفٌ ومَنْزِلٌ قَذَفٌ . أَو نِيَّةٌ قَذَفٌ مُحَرَّكَةً فقَطْ نقله الجوهريُّ . والقَذِيفُ كأَمِيرٍ : سَحابَةٌ تَنْشَأُ من قِبَلِ العَيْنِ نقله ابنُ عَبّادٍ . والقَذِيفَةُ بهاءِ : كُلُّ ما يُرْمَى بهِ قالَ المُزرِّدُ :
قَذِيفَةُ شَيْطانٍ رَجِيمٍ رَمَى بها ... فصارَتْ ضَواةً في لَهازِمِ ضِرْزِمِ وبَلْدَةٌ قَذُوفٌ : طَرُوحٌ ؛ لبُعْدِها نقَلَه الجوهريُّ . ورَوْضُ القِذافِ ككِتابٍ : ع عن ابنِ دُرَيْدٍ قالَ :
عَرَكْرَكٌ مُهْجِرُ الضُّوبانِ أَوَّمَهُ ... رَوْضً القِذافِ رَبِيعاً أَيَّ تَأْوِيمِ وقال ذو الرُّمَّةِ :
جادَ الرَّبِيعُ له رَوْضَ القِذافِ إِلى ... قَوَّيْن وانعَدَلَتْ عنهُ الأَصارِيمُ
والقِذافُ أَيْضاَ : ما قَبَضْتَ بيَدِكَ ممّا يَمْلأُ الكَفَّ فرَمَيْتَ بهِ قاله النَّضْرُ قالَ : ويُقالُ : نِعْمَ الجُلْمُودُ القِذافُ هذا قال : ولا يُقالُ للحَجَرِ نفسِه نِعْمَ القِذافُ . أَو : هو ما أَطْقْتَ حَمْلَه بيَدِكَ ورَمَيْتَه قال أَبو خَيْرَةَ : قال رُؤْبَةُ يُخاطِبُ ابْنَه العَجّاج :
" وهو لأَعْدائِكَ ذُو قِرافِ
" قَذّافَةٌ بحَجَرِ القِذافِ وناقَةٌ قاذِفٌ وقِذافٌ وقُذُفُ ككِتابٍ وعُنُقٍ والذي في النَّوادِرِ لأَبِي عمرٍو : ناقَةٌ قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُفٌ وهي التي تَتَقَدَّمُ من سُرْعَتِها وتَرْمِي بنَفْسِها أَمامَ الإِبِل في سَيْرِها قال الكُمَيْتُ يمدحُ أَبانَ بنَ الوَلِيدِ ابنِ مالك بن أَبي خُشَيْنَةَ البَجَلِيِّ :
جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلٍ التَّمامِ ... إِلى ابن الوَلِيدِ أَبانٍ سِبارَا والمِقْذَفُ والمِقْذافُ كمِنْبَرٍ ومِحْرابٍ : المِجْدافُ للسَّفِينَةِ عن أَبي عمرٍو . والقَذّافُ كشَدّادٍ : المِيزانُ قاله ابنُ الأعرابيِّ وقال ثَعْلَبٌ : هو المَنْجَنِيقُ نقله اللَّيْثُ وابنُ الزُبَيْدِيّ . وقال أَبو خَيْرَةَ : القَذّافُ الذي يُرْمَى بهِ الشّيءُ فيَبْعُدُ الواحِدَةُ قَذّافَةٌ وقد خالَفَ اصْطِلاحَه هنا وأَنشَدَ :
" لمّا أَتانِي الثَّقَفِيُّ الفَتّانْ
" فَنَصَبُوا قَذّافَةً لا بَلْ ثِنْتانْ ويُقال : بَيْنَهُم قِذِّيفَى كخِلِّيفَى : أَي سِبابٌ ورَمْىٌ بالحِجارَةِ والقُذْفَةُ بالضمِّ : الشُّرْفَةُ أَو ما أَشْرَفَ من رُؤُوِسِ الجِبالِ قال أَبو عُبَيْدةَ : وبه شُبِّهَت الشُّرَفُ ج : قِذافٌ وقُذَفٌ وقُذُفٌ وقُذُفاتٌ كبِرامٍ وغُرَفٍ وكُتُبٍ وقُرُباتٍ جمع بُرْمَةٍ وغُرْفَةٍ وكتابٍ وقُرْبَةٍ اقْتَصَر الجَوْهَريُّ على الثانِي والأَخِيرِ وأَنشَدَ لامْرئِ القَيْسِ :
مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه ... يظَلُّ الضَّبابُ فَوْقَه قَدْ تَعَصَّرَا وأَنشَد أَبو عُمرٍو قولَ ابنِ مُقْبِلٍ يَصِفُ وَعِلاً :
عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولَةً وَقِلاً ... على تُراثِ أَبِيهِ يَتْبَعُ القُذَفَا قال ابنُ بَرِّي : ويُرْوَى : القَذَفا وقد ضَعَّفَه الأَعْلمُ قال ابنُ بَرِّيّ : ومِثْلُه لِبشْرِ بنِ أَبِي خازِمٍ :
وصَعْبٌ تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه ... لحافاتِه بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ وفي الحديثِ : " أَنّه صَلى فِي مَسْجِدٍ فيه قُذُفاتٌ " وفي الحديثِ : كانَ ابنُ عُمَرَ والذِي في المُصَنَّفِ لأَبِي عُبَيْدٍ أَنَّ عُمَرَ رضِيَ اللهُ عنه كانَ لا يُصَلِّي في مَسْجِدِ فيه قِذافٌ ونَصُّ أَبِي عُبَيْدٍ : فيه قُذُفاتُ هكذا يُحَدِّثُونَه ورَواه غيرُ أَبِي عُبَيْدٍ قِذافٌ كما هو للمُصَنِّفِ وكِلاهُما قد رُوِيَ قالَ ابنُ الأَثِيرِ : القِذافُ : جمعُ قُذْفةٍ وهي الشُّرْفَةُ كبُرْمَةٍ وبرامٍ وبُرْقَةٍ وبِراقٍ وقالَ ابنُ بَرِّي : قُذُفاتٌ صحيحٌ ؛ لأَنَّه جَمْعُ سَلامةٍ كغُرْفَةٍ وغُرُفاتٍ وجمعُ التَّكْسِير قُذَفٌ كغُرَفٍ وقَوْلُ الأَصْمَعِيِّ : إِنَّما هو قُذَفٌ كغُرَفٍ وأَصْلُها قُذْفَةٌ وهي الشُّرَفُ ليسَ بشَيْءٍ قالَ ابنُ بَرِّيّ : الأَوَّلُ الوَجْهُ ؛ لصِحَّةِ الرِّوايَةِ ووُجودِ النَّظِيرِ . وقالَ الأَصْمَعِيّ : القُذُفُ كعُنُق وجَبَلٍ : المَوْضِعُ الذي زُلَّ عَنْه وهُوِىَ وقال ابنُ عَبّادٍ : القُذُفُ : الجانِبُ كالقُذْفِ والقُذْفَةِ بضَمِّهما وهو مجازٌ . وقُذُفَا النَّهْرِ والوادِي بضَمَّتَيْنِ وزادَ في بعضِ النُّسَخ ويُحَرَّكُ وسَقَط من بَعْضٍ : ناحِيَتاهُ وهو مَجازٌ ج : قَذَفاتٌ مُحرّكَةً وقِذافٌ بالكَسْر وقُذُفٌ بضمَّتَيْنِ قال النّابِغَةُ الجَعْدِيِّ رضِيَ اللهُ عنه يصفُ مَنْهَلاَ :
طَلِيعَةُ قَوْمِ أَو خَمِيسٌ عَرَمْرَمٌ ... كَسَيْلِ الأَتِيِّ ضَمَّهُ القُذُفانِ وقال اللَّيْثُ : القُذَفُ : النَّواحِي . وقَرَبٌ قَذّافٌ كشَدَّادٍ بمنزلةِ بَصْباص كما في العُبابِ وهو مجازٌ ولكنه لم يَضْبِطْه بالتّشْدِيدِ . والمُقَذَّفُ كمُعَظَّمٍ : المُلعَّنُ وبه فُسِّر بيتُ زُهَيْرٍ :
لَدَى أَسَدٍ شاكِي السِّلاحِ مُقَذَّفٍ ... له لِبَدٌ أَظْفارُهُ لم تُقلَّمِ وقيلَ : المُقَذَّفُ : من رُمِيَ باللّحْمِ رَمْياً فصارَ أَغْلَبَ . والتَّقاذُفُ : التَّرامِي يُقالُ : تَقاذَفُوا بالحِجارَةٍ : إِذا تَرَامَوْا بها . ومن المَجازِ : تَقاذَفَتْ بهِمْ المَوامِي والركابُ تَتَقاذَفُ بهم والبَعِيرُ يَتَقاذَفُ في سَيْرِه : أَي يَتَرَامَى فيه . والتَّقاذُف : سُرْعَةُ رَكْضِ الفَرَسِ وفَرَسٌ مُتَقاذِفٌ سَرِيعُ الرَّكْضِ قاله اللَّيْثُ وهو مجازٌ وأَنشد لجَرِيرٍ يَصِفُ فَرَساً :
مُتَقاذِفٌ تَئِقٌ كأَنَّ عِنانَهُ ... عَلِقٌ بأَجْرَدَ من جُذُوعِ أَوالِ ومما يُسْتَدرَكُ عليه : انْقَذَفَ الشَّيْءُ : مُطاوِعُ قَذَف أَنشَدَ اللِّحْيانِيُّ :
" فقَذَفَتْها فأَبَتْ لا تَنْقَذِفْ وقَذَفَه به : أَصابَه وقَذَفه بالكَذِبِ كَذلِكِ . وتَقاذَفُوا بالأَراجِيزِ : تَشاتمُوا بها . والقَذِيفَةً كسَفِينَة : السَّبُّ . وقَوْلُ النّابِغَةِ الذُّبْيانِيّ :
مَقْذُوفَةٍ بدَخِيسٍ النَّحْضِ بازِلُها ... له صَرِيفٌ صَريفَ القَعْوِ بالمَسَدِ أَي مَرْميَّةٌ باللَّحْمِ يُقال : قُذِفَت النّاقَةُ باللَّحْمِ قَذْفاً ولُدِسَتْ به لَدْساً كأَنَّها رُمِيَتْ به رَمْياً فأَكْثَرَتْ منه . ومَنْزِلٌ قَذِيفٌ كأَمِيرٍ : بَعِيدٌ نَقَلَه الجَوْهريُّ . والقَذّافُ ككَتّانِ : المَرْكَبُ عن ابنِ الأَعرابيِّ . وأَقْذافُ القَصْرِ : شُرُفاتُه . وناقَةٌ مُتقاذِفَةٌ : سَرِيعَةٌ . وسَيْرٌ مُتَقاذِفٌ : سَريعٌ قال النّابغَةُ الجَعْدِيُّ :
بحَىَّ هَلاً يُزْجُونَ كُلَّ مَطِيَّةٍ ... أَمامَ المَطايَا سَيْرُها المُتَقاذِفُ والقِذافُ : سُرْعَةُ السَّيْرِ . والقَذُوفُ والقَذَّافُ من القِسِيِّ : المُبْعِدُ السَّهْمِ حَكاه أَبو حَنِيفَةَ قال عَمْرُ بنُ بَراء :
" ارْمِ سَلامَاً وأَباه الغَرّافِ
" عاصِماً عَنْ مَنْعَةٍ قَذّافِ وقالَ ابنُ بَرِّيّ : القّذَافُ كسَحابٍ : الماءُ القَلِيلُ ومنه المَثَل : نَزافِ نَزافِ لم يَبْقَ غيْرُ قَذافِ وقد تِقَدَّم قَرِيباً . ومن المَجاز : البَحْرُ يَقْذِفُ بالجَواهِرِ وهو قَذّافٌ باللُّؤْلُؤِ . وفُلانٌ يَقْذِفُ بنَفْسِه المَقاذِفَ : أَي المَهالِكَ

##### Türkçe

**قذف**
**قَذَفَ - يَقْذِفُ**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 12:14 yazar: Administrator
**قَذَفَ - يَقْذِفُ** + bir varlık + bir şeyi: bir şeyi hareket ettirir, sonra iter, sonra onu kuvvetle fırlatır; böylece uçar, sonra bir hedefe veya gayeye doğru düşer.
**قَذَفَ - يَقْذِفُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlığın içine: itişi yönlendirir ki atılan şey bir varlığın veya bir şeyin iç kısmında yerleşsin.
**قَذَفَ - يَقْذِفُ** + bir varlık + bir şey ile + bir varlığın üzerine: itişinin bir şey kullanılarak ve ondan yararlanılarak gerçekleşmesini sağlar; itilen ve atılan şeyin kendisi, aynı anda hem atma vasıtası hem de atılan şey olur.
**قَذَفَ - يَقْذِفُ** + bir varlık + bir şey ile + bir yerden + bir yerin üzerine: şeyi bir yerden hareket ettirir, onu yönlendirir de atma tarzında başka bir varlığın üzerine olur: bir yerden bir yere kuvvet ve momentum ile itme, hareket ettirme ve fırlatma hareketi; ve burada “ **قذف إلى مكان** ” lafzı kullanılmaz, bilakis “ **قذف على مكان** ”: çünkü **القذف**’te bir yere veya bir varlığın üzerine atma ve düşürme manası bulunan atma manası vardır.

Ve lafız, “şeyi itmek ve onu atmak ve onu atıp bırakmak ve onunla uzağa atmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَذَفَ - يَقْذِفُ**، **رَمَى - يَرْمِيْ**، **نَبَذَ - يَنْبِذُ**، **طَرَحَ - يَطْرَحُ**، **لَقَى - يَلْقِي**، **جَفَأَ - يَجْفَأُ**

**قَذَفَ - يَقْذِفُ**
	﴿Ve Ehl-i Kitap’tan onlara arka çıkanları kalelerinden indirdi ve kalplerine korku attı; bir kısmını öldürüyorsunuz, bir kısmını da esir alıyorsunuz (26)﴾ **الأحزاب** ﴿Ehl-i Kitap’tan inkâr edenleri yurtlarından ilk sürgün için çıkaran O’dur; onların çıkacaklarını sanmamıştınız; onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sandılar; derken Allah onlara hesap etmedikleri yerden geldi ve kalplerine korku attı; evlerini kendi elleriyle ve müminlerin elleriyle yıkıyorlardı; ibret alın ey basiret sahipleri (2)﴾ **الحشر**
	﴿Bilakis biz hakkı batılın üzerine atarız da onu ezer; bir de bakarsın o yok olup gitmiştir; size, vasfettiklerinizden dolayı yazıklar olsun (18)﴾ **الأنبياء** ﴿De ki: Rabbim hakkı atar; gaybları çok iyi bilendir (48)﴾ **سبأ**
	﴿“Onu sandığa koy; sonra onu denize at; deniz onu sahile atsın; onu benim düşmanım ve onun düşmanı alsın.” Ve senden bir sevgi bıraktım; ve gözümün önünde yetiştirilesin diye (39)﴾ **طه**
	﴿Dediler: “Sana verdiğimiz sözden kendi gücümüzle dönmedik; fakat kavmin ziynetinden yükler yüklendik de onları attık; işte böylece Sâmirî de attı” (87)﴾ **طه**
	﴿Halbuki daha önce onu inkâr etmişlerdi; ve uzak bir yerden gayb hakkında atıp tutuyorlar (53)﴾ **سبأ**
	﴿En yüce topluluğa kulak vermezler; ve her yandan atılırlar (8)﴾ **الصافات**

مختار الصحاح
● [**قذف**] ق ذ ف: **القُذْفَةُ** **القُذَفِ**’in bir tanesidir; ve **القُذُفَات** (oda ve odalar ve odalar gibi) ve o, yüksek yerlerdir. Ve hadiste ﴿İbn Ömer (Allah ikisinden de razı olsun) **قِذَافٌ** bulunan bir mescitte namaz kılmazdı﴾ böyle rivayet ederler. **الأصمعي** dedi ki: ancak o **قذَفٌ**’tır; ve o, yüksek yerlerdir. Ve **القَذْفُ بالحجارة**: onlarla atmaktır. Ve **قَذَفَ** adam: kustu. Ve **قذف المحصنة**: onu attı (itham etti). Hepsinin babı **ضرب**’dır.

الراغب
**قذف**
- **القذف**: uzak atış; ve onda uzaklık dikkate alındığı için denildi: **منزل قذف وقذيف** ve **بلدة قذوف**: uzak. Ve onun sözü: }**فاقذفيه في اليم**﴿[**طه/39**] yani: onu içine at. Ve dedi:﴾**وقذف في قلوبهم الرعب**﴿[**الأحزاب/26**]،﴾**بل نقذف بالحق على الباطل**﴿[**الأنبياء/18**]،﴾**يقذف بالحق علام الغيوب**﴿[**سبأ/48**]،﴾**ويقذفون من كل جانب * دحورا**{ [**الصافات/8 - 9**]؛ ve **القذف**, sövme ve ayıplama için mecaz yapıldı; tıpkı **الرمي**’nin mecaz yapılması gibi.

ملخص اللسان:
1.     **قذف**: **قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف**: attı.
2.     Ve **قَذَفَه به**: ona isabet ettirdi; ve **قَذَفَه بالكذب** de böyledir.
3.     Ve **قَذَفَ الرَّجُل** yani kustu.
4.     Ve **قَذَفَ المُحْصَنَةَ** yani ona sövdü.
5.     Ve **القَذْفُ بالحجارة**: onlarla atmaktır.
6.     **القذْف**: okla, çakıl taşıyla, sözle ve her şeyle atmadır.
7.     Ve **القَذْفُ**: kuvvetle atmadır.
8.     Ve **منزل قَذَفٌ وقَذيفٌ** yani uzak;
9.      **القُذَف**: taraflar,
10.                         ve **ناقة قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُوفٌ**: o, süratinden dolayı öne geçen ve yürüyüşünde develerin önüne kendini atan dişi devedir;
11.                        ve **سَير مُتَقاذفٌ**: hızlı;
12.                         ve **القَذاف**: az su.

لسان العرب
● - **قذف**: **قذَفَ بالشيء يَقْذِف قَذْفاً فانْقَذَف**: attı. Ve **التَّقاذُفُ**: karşılıklı atış; **اللحياني** şu beyti okudu:
   فقَذَفْتُها فأَبَتْ لا تَنْقذِفْ
   Ve Yüce Allah’ın sözü: **قل إن ربي يَقْذِفُ بالحق علاَّمُ الغُيوب**; **الزجاج** dedi: manası, hakkı getirir ve hak ile atar; tıpkı Yüce Allah’ın sözü gibi: **بل نَقْذِف بالحق على الباطل فيَدْمَغُه**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ويقْذِفون بالغَيْب من مكان بعيد**; **الزجاج** dedi: zannediyorlardı ki diriltilecekler; zanları taşlıyorlardı. Ve **قَذَفَه به**: ona isabet ettirdi; ve **قَذَفَه بالكذب** de böyledir. Ve **قَذَفَ الرَّجُل** yani kustu. Ve **قَذَفَ المُحْصَنَةَ** yani ona sövdü. Ve **هلال بن أَميّة** hadîsinde: onun, karısını **بِشَريكٍ** ile **قَذَفَ** ettiği: buradaki **القَذْف**, kadını zina ile veya onun manasında olan şeyle itham etmektir; aslı atmadır, sonra bu manada kullanıldı da ona galip geldi. Ve **عائشة** hadîsinde: yanında iki cariye vardı; **بما تَقاذَفَتْ به الأَنْصارُ يوْمَ بُعاثَ** ile şarkı söylüyorlardı; yani o savaşta söyledikleri şiir ve recezlerinde birbirlerine sövmüşlerdi. Ve **القَذْف**: sövmedir; o da **القَذيفة**’dir. Ve **القَذْفُ بالحجارة**: onlarla atmaktır. Denir: onlar **حاذِفٍ** ile **قاذِفٍ** arasında; ve **حاذٍ** ve **قاذٍ** (terhîm üzere); **الحاذف** çakıl taşıyla, **القاذف** taşlarla atandır. **ابن الأعرابي**: **القَذْف** taşla, **الحَذْف** çakıl taşıyladır. **الليث**: **القذْف** okla, çakıl taşıyla, sözle ve her şeyle atmadır. **ابن شميل**: **القِذافُ** elinle avuç dolusu tuttuğun şeydir; onunla attın. Dedi: ve denir: bu **القِذاف** ne güzel kaya parçasıdır. Dedi: taşın kendisine “ne güzel **القِذاف**” denmez. **أَبو خَيْرة**: **القِذافُ** elinle taşımaya güç yetirdiğin ve attığın şeydir; **رؤبة** dedi:
   وهو لأَعْدائِك ذُو قِرافِ،
   قَذّافة بِحَجَر القِذافِ
   Ve **القَذَّافة** ve **القَذَّاف** (cem‘): o, onunla şey atılan ve uzaklaşan şeydir; şair dedi:
   لما أَتاني الثَّقَفِيُّ الفَتَّانْ،
   فنَصَبوا قَذَّافةً بلْ ثِنْتانْ
   Ve **القَذَّاف**: **المَنْجَنِيقُ**tur; o da **الميزان**dır; **ثعلب**’den. Ve **القَذيفة**: onunla atılan bir şeydir; **المُزَرِّد** dedi:
   قَذيفةُ شَيْطانٍ رَجيمٍ رَمى بها،
   فصارَتْ ضَواةً في لهَازِمِ ضِرْزم
   Ve hadiste: “İki kalbinize bir şer **يَقْذِفَ** etmesinden korktum” yani atmasını ve düşürmesini. Ve **القَذْفُ**: kuvvetle atmadır. Ve hicret hadîsinde: müşriklerin kadınları onun üzerine **تَنْقَذِفُ** eder; bir rivayette: **تَتَقَصَّفُ**; zikri gelecektir. Ve **النابغة**’nin sözü:
   مَقْذوفةٍ بدَخِيسِ النَّحْض بازلُها،
   له صَريف صَريفَ القَعْو بالمَسَد
   yani et ile atılmış (doldurulmuş). Ve **رجل مُقَذَّفُ**: çok etli; sanki et ile **قُذِفَ** edilmiştir, **قَذْفاً**. Denir: dişi deve et ile **قُذِفَت**; **قَذْفاً**; ve onunla **لُدِسَتْ**; **لَدْساً**; sanki onunla atılmıştır; atışla; ondan çoğalttı; ve **المُقَذَّف**: **زُهير**’in beytinde lanetlenmiş olandır; o:
   لَدى أَسَدٍ شاكي السِّلاحِ مُقَذَّفِ،
   له لِبَدٌ، أَظْفارُه لم تُقَلَّمِ
   Ve denildi: **المُقَذَّف**, et ile atılmış olan; atışla; böylece daha galip oldu. Ve denir: aralarında **قِذِّيفى** vardır; yani sövüşme ve taşla atış da. Ve **مفازة قَذَفٌ** ve **قُذُفٌ** ve **قَذوفٌ**: uzak. Ve **بلدة قَذُوفٌ** yani uzaklığından dolayı atılıp bırakılmış; ve **سَبْسَبٌ** da böyledir. Ve **منزل قَذَفٌ وقَذيفٌ** yani uzak; ve **أَبو عبيد** şu beyti okudu:
   وشَطَّ وَلْيُ النَّوى، إنَّ النَّوى قَذَفٌ،
   تَيَّاحةٌ غَرْبَةٌ بالدار أَحْيانا
   **أَبو عمرو**: **المِقْذَفُ** ve **المِقذاف** geminin küreğidir; ve **القَذَّاف** binek (gemi)dir. Ve **القُذْفُ** ve **القُذْفةُ**: taraf; cem‘i **قِذافٌ**. **الليث**: **القُذَف** taraflardır; bir tanesi **قُذْفَةٌ**. Başkası: **قَذَفا** vadi ve nehir: iki yanı; **الجعدي** dedi:
   طَلِيعَةُ قَومٍ أَو خَميسٌ عَرَمْرَمٌ،
   كَسَيْلِ الأَتيّ ضَمَّه القَذَفانِ
   **الجوهري**: **القُذْفةُ** **القُذَف** ve **القُذُفاتِ**’ın bir tanesidir; ve o, **الشُّرَف**tir; **ابن بري** dedi: **القُذَف**’e şahit, **ابن مُقْبل**’in sözü:
   عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولةً وقِلاً،
   على تُراثِ أَبيه يَتْبَعُ القُذَفا
   Dedi: ve **القَذَفا** diye de rivayet edilir; **الأَعلم** onu zayıflatmıştır. **ابن سيده** ve başkaları: ve dağların **قُذُفاتُ**’ı ve **قُذَف**’i, onlardan yüksek olan şeydir; bir tanesi **قُذْفةٌ**; ve o, **الشُّرَف**tir; **امرؤ القيس** dedi:
   وكُنْتُ إذا ما خِفْتُ يوماً ظُلامَةً،
   فإنَّ لها شِعْباً بِبُلْطَةِ زَيْمَرَا
   مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه،
   يَظَلُّ الضَبابُ فَوْقَه قد تَعَصَّرا
   Ve **نِيافاً تَزِلُّ الطَّيرُ** diye de rivayet edilir. Ve **النِّياف**: uzun. **ابن بري** dedi: ve bunun benzeri **بِشر بن أَبي خازم**’indir:
   وصَعْب تَزِلُّ الطيرُ عن قُذُفاتِه،
   لِحافاتِه بانٌ طوالٌ وعَرْعَر
   Ve dağ başlarının her neyi yüksekse, onlar **القُذُفات**tır. Ve hadiste: onun (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) **قُذُفات** bulunan bir mescitte namaz kıldığı. Ve **الأَقْذاف**: **القُذُفات** gibidir. **أَبو عبيد** hadiste dedi: **عمر** (Allah ondan razı olsun) **قُذُفاتٌ** bulunan bir mescitte namaz kılmazdı; böyle rivayet ederler. **ابن بري** dedi: **قُذُفاتٌ** sahihtir; çünkü o, **غُرْفة** ve **غُرُفات** gibi salim cem‘dir; kırık cem‘ **قُذَفٌ**’dir; **غُرَف** gibi; ikisi de rivayet edilmiştir. Ve rivayet edilmiştir: **قِذاف** bulunan bir mescitte. **ابن الأَثير** dedi: o, **قُذْفة**’nin cem‘idir; o da **الشُّرْفَة**dir; **بُرْمَةٍ** ve **بِرام**; ve **بُرْقة** ve **بِراقٍ** gibi. Ve **الأَصمعي** dedi: ancak o **قُذَفٌ**’tir; aslı **قُذْفة**’dir; ve o, **الشُّرَف**tir. Dedi: ve birincisi, rivayetin sıhhati ve benzerin bulunması sebebiyle veçhtir. Ve **ناقة قِذافٌ وقَذُوفٌ وقُذُوفٌ**: o, süratinden dolayı öne geçen ve yürüyüşünde develerin önüne kendini atan dişi devedir; **الكميت** dedi:
   جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلِ التَّمام
   إلى ابن الوَليد أبانٍ سِبارا
   (* Onun sözü: **إلى ابن الوليد أبانٍ سبارا**; asılda böyledir.)
   Dedi: bu gece için bu dişi deveyi dolgu yaptım. Ve **ناقة قِذافٌ ومُتَقاذِفةٌ**: hızlı; at da böyledir. Ve **فرسٌ مُتَقاذِفٌ**: koşuda hızlı. Ve **سَير مُتَقاذفٌ**: hızlı; **النابغة الجعدي** dedi:
   بِحَيَّ هلاً يُزْجونَ كلَّ مَطِيَّةٍ،
   أَمام المَطايا سَيرُها المُتَقاذِفُ
   Ve **القِذافُ**: yürüyüş sürati. Ve yaylardan **القَذُوف** ve **القَذَّاف**; ikisi de: oku uzaklaştıran; **أَبو حنيفة** bunu nakletti; **عمرو بن بَراء** dedi:
   ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
   وعاصِماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ
   Ve **نِيَّةٌ قَذَفٌ**, harekeli; ve **فلاة قَذَفٌ وقُذُفٌ** da; **صَدَفٍ** ve **صُدُف** ve **طَنَفٍ** ve **طُنُفٍ** gibi; yani uzak; ona gireni **تَقاذَفُ** eder. **الجوهري** dedi: **نِيَّة قَذَفٌ**, harekeli; başka bir yerde **نِيَّةٌ قَذَفٌ** vaki oldu; **بالنون والياء**. Ve **رَوْضُ القِذافِ**: bir yerdir. **ابن بري**: ve **القَذاف** az sudur. Ve meselde:
   نَزافِ نزافِ لم يَبْقَ غيرُ قَذاف
   (* Onun sözü “**لم يبق غير قذاف**” asılda böyledir; **في البحر** lafzı olmaksızın; **قدف** ve **غرف** maddelerinde vaki olan.)
   ve bu, bir kadının ahmaklaştırılmasından dolayıdır: bir nehrin kıyısındaydın; bir **غَيْلَمةً** gördü de ziynetini ona giydirdi; derken **الغَيْلمة** denizde süzüldü; cariyelerine dedi: **نزافِ نزافِ** yani denizi boşaltın; **لم يبق غيرُ قَذافٍ** yani az kaldı.

مقاييس اللغة:
(**قذف**) **القاف** ve **الذال** ve **الفاء**; atma ve fırlatma üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir ki: **قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً**; onunla attığı zaman. Ve bir belde **قَذوف**; yani uzaklığı sebebiyle yolculukla (kendisine doğru) atılıp gidilen, uzak. Ve bir konak **قَذَف** ve **قذيف**; yani uzak. Ve etle **مقذوفة** bir dişi deve; sanki onunla atılmış gibidir. Ve **القِذاف**: yürüyüşün sürati. Ve **فرسٌ متقاذفٌ**: koşusu hızlı; sanki koşusunda (ileri) atılıp gidiyor gibidir.

Ve babdan: dağın **أقذافُ**’ı: yanlarıdır; teki **قَذَف**. Ve **القَذيفة**: kendisiyle atılan şeydir. Dedi ki:
**قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها** *** **فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ**
**الضَّواة**: urdur. Ve **الضِّرْزِم**: yaşlı dişi deve. Ve **قَذَفَ**: kustu; sanki onunla atmış gibidir.

القاموس المحيط:
**قَذَفَ بالحِجارَة يَقْذِفُ**: onunla attı; ve **المُحْصَنَةَ**: onu **بِزَنْيَةٍ** ile attı (zina isnad etti); ve falan: kustu ve uzaklaştı. Ve **نَوى**. Ve **نِيَّةٌ**; ve **فَلاةٌ قَذَفٌ**; harekeli olarak, ve iki ötre ile; ve **كصَبورٍ**: uzak; yahut **نِيَّةٌ قَذَفٌ**; yalnız harekeli. Ve **كأَميرٍ**: göz tarafınca meydana gelen bulut. Ve **بهاءٍ**: kendisiyle atılan her şey. Ve bir belde **قَذوف**: uzak; uzaklığı sebebiyle. Ve **رَوْضُ القِذافِ**; **ككِتابٍ**: (bir isim). Ve **القِذافُ**; ayrıca, elinle avucu dolduracak şeyden tuttuğun, sonra onunla attığın şey; yahut elinle taşımaya güç yetirdiğin ve onunla attığın şey. Ve **ناقَةٌ قاذِفٌ**; ve **ككِتابٍ** ve **عُنُقٍ**: süratinden ötürü (boynu) öne geçer ve kendisini develerin önüne atar. Ve **كمِنْبَرٍ** ve **مِحْرابٍ**: **المِجْدافُ**. Ve **كشَدَّادٍ**: terazi; ve binek; ve mancınık; ve kendisiyle şey atılıp uzaklaşan (alet); bir tanesi **قَذَّافَةٌ**. Ve aralarında **قِذِّيفَى**; **كخِلِّيفَى**: sövüşme ve taşla atışmadır. Ve **القُذْفَةُ**; ötre ile: şerefe; yahut dağ başlarından yüksekçe olan şey; çoğulu **كَبِرامٍ** ve **غُرَفٍ** ve **كُتُبٍ** ve **قُرُباتٍ**. Ve “İbn Ömer, içinde **قِذافٌ** bulunan bir mescidde namaz kılmazdı”; ve **الأَصْمَعِيِّ**’nin sözü: ancak o **قُذَفٌ**’dır; bir şey değildir. Ve **القُذُفُ**; **كعُنُقٍ** ve **جَبَلٍ**: üzerinden kayılıp düşülen yer; ve yan; **كالقُذْفِ** ve **القُذْفَةِ**; ikisi de ötre ile. Ve **قُذُفَا النَّهْرِ** ve vadinin; harekelenir: iki yanı; çoğulu **قَذَفاتٌ** ve **قِذافٌ**. Ve **قَرَبٌ قَذَّافٌ**; **كشَدَّادٍ**: **بَصْباصٌ**. Ve **كمُعَظَّمِ**: lânetlenmiş; ve etle atılan kimse, atışla. Ve **التَّقاذُفُ**: karşılıklı atışma; ve atın koşuş sürati. Ve **فَرَسٌ مُتَقاذِفٌ**.

تاج العروس:
ق - ذ - ف
**قَذَفَ بالحِجارَةِ يَقْذفُ** kesre ile **قَذْفاً**: onunla attı; denir ki: onlar **بَيْنَ حاذِفٍ وقاذِفٍ**; **فالحاذِفُ** sopayla, **والقاذِفُ** taşla; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. Ve ayrıca denir ki: **بين حاذٍ وقاذٍ**; terhîm üzere. **اللَّيْثُ** dedi: **القَذْفُ**: okla, çakıl taşıyla, sözle ve her şeyle atmadır. Ve O’nun sözü (yüce): “Şüphesiz Rabbim hak ile **يَقْذِفُ**; gaybların en iyi bileni.” **الزَّجّاجُ** dedi: mânası: hak ile gelir ve hak ile atar; nitekim yüce dedi: “Bilakis biz hak ile bâtıla **نَقْذِفُ** de onu ezer.” Ve O’nun sözü (yüce): “Ve uzak bir yerden gayb ile **يَقْذِفُونَ**.” **الزَّجاجُ** dedi: zannları taşlıyorlardı; onların diriltileceklerini (zannediyorlardı). Ve **قَذَفَ المُحْصَنَةَ يَقْذِفُها**: **قذفاً**; ona zina isnad etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi; başkası “**بزنية** ile” diye artırdı; ve bu mecazdır. Ve denildi: onu **قذفها**; ona sövdü. Ve **هِلالِ بنِ أُمَيَّةَ** hadîsinde: onun, karısını **بِشَرِيكٍ** ile **قَذَفَ** ettiği (geçer); böylece **القَذْفِ**’in aslı: atmadır; sonra sövmede ve onu zina ile yahut onun mânasında olan şeyle atmada kullanıldı; nihayet onda galip oldu. Ve **قَذَفَ فُلانٌ**: kustuğu zaman. Ve mecazdan: **نَوَى قَذَف** ve **نيَّةٌ قَذَفٌ** ve **فَلاةٌ قَذَفٌ**; harekeli; ve **قُذُفٌ** iki ötre ile; **كصَدَفٍ وصُدُفٍ وطَنَفٍ وطُنُفٍ**; ve **قَذُوفٌ كصَبُورٍ**: yani uzak; ona gireni kendisiyle (oraya buraya) atar. **أَبو عُبَيْدٍ** inşad etti:
وشَطَّ وَلْيُ النًّوَى إِنَّ النَّوَى قَذَفٌ ... تَيّاحَةٌ غَرْبَةٌ بالدّارِ أَحْيانَا
Ve bunun gibi **سَبْسَبٌ قَذَفٌ** ve **مَنْزِلٌ قَذَفٌ**. Yahut **نِيَّةٌ قَذَفٌ**; yalnız harekeli; bunu **الجوهريُّ** nakletti. Ve **القَذِيفُ كأَمِيرٍ**: göz tarafınca meydana gelen bulut; bunu **ابنُ عَبّادٍ** nakletti. Ve **القَذِيفَةُ**; **بهاءِ**: kendisiyle atılan her şey. **المُزرِّدُ** dedi:
**قَذِيفَةُ شَيْطانٍ رَجِيمٍ رَمَى بها** ... **فصارَتْ ضَواةً في لَهازِمِ ضِرْزِمِ**
Ve bir belde **قَذُوفٌ**: uzak; uzaklığı sebebiyle; bunu **الجوهريُّ** nakletti. Ve **رَوْضُ القِذافِ ككِتابٍ**: **ابنِ دُرَيْدٍ**’den (naklen) “ع” (işaretiyle). Dedi ki:
عَرَكْرَكٌ مُهْجِرُ الضُّوبانِ أَوَّمَهُ ... رَوْضً القِذافِ رَبِيعاً أَيَّ تَأْوِيمِ
Ve **ذو الرُّمَّةِ** dedi:
جادَ الرَّبِيعُ له رَوْضَ القِذافِ إِلى ... قَوَّيْن وانعَدَلَتْ عنهُ الأَصارِيمُ
Ve **القِذافُ** ayrıca: elinle avucu dolduracak şeyden tuttuğun, sonra onunla attığın şeydir; bunu **النَّضْرُ** söyledi. Dedi ki: ve denir: **نِعْمَ الجُلْمُودُ القِذافُ هذا**. Dedi: ve taşın kendisine “**نِعْمَ القِذافُ**” denilmez. Yahut: elinle taşımaya güç yetirdiğin ve onunla attığın şeydir. **أَبو خَيْرَةَ** dedi: **رُؤْبَةُ**, oğlu **العَجّاج**’a hitap ederek dedi:
" وهو لأَعْدائِكَ ذُو قِرافِ
" قَذّافَةٌ بحَجَرِ القِذافِ
Ve **ناقَةٌ قاذِفٌ** ve **قِذافٌ** ve **قُذُفُ**; **ككِتابٍ** ve **عُنُقٍ**. Ve **أَبِي عمرٍو**’nun **النَّوادِرِ**’inde olan: **ناقَةٌ قِذافٌ** ve **قَذُوفٌ** ve **قُذُفٌ**; o, süratinden ötürü öne geçen ve yürüyüşünde kendisini develerin önüne atan (devedir). **الكُمَيْتُ**, **أَبانَ بنَ الوَلِيدِ**’i—**مالك بن أَبي خُشَيْنَةَ البَجَلِيِّ**’nin oğlunu—överek dedi:
جَعَلْتُ القِذافَ لِلَيْلٍ التَّمامِ ... إِلى ابن الوَلِيدِ أَبانٍ سِبارَا
Ve **المِقْذَفُ** ve **المِقْذافُ**; **كمِنْبَرٍ** ve **مِحْرابٍ**: gemi için kürek; **أَبي عمرٍو**’dan. Ve **القَذّافُ كشَدّادٍ**: terazi; bunu **ابنُ الأعرابيِّ** söyledi. Ve **ثَعْلَبٌ** dedi: o mancınıktır; bunu **اللَّيْثُ** ve **ابنُ الزُبَيْدِيّ** nakletti. Ve **أَبو خَيْرَةَ** dedi: **القَذّافُ**: kendisiyle şey atılıp uzaklaşan (alet); bir tanesi **قَذّافَةٌ**. Burada onun ıstılahına muhalefet etti; ve inşad etti:
" لمّا أَتانِي الثَّقَفِيُّ الفَتّانْ
" فَنَصَبُوا قَذّافَةً لا بَلْ ثِنْتانْ
Ve denir: aralarında **قِذِّيفَى كخِلِّيفَى**: yani sövüşme ve taşla atışmadır. Ve **القُذْفَةُ** ötre ile: şerefe; yahut dağ başlarından yüksekçe olan şey. **أَبو عُبَيْدةَ** dedi: bununla şerefeler benzetildi. Çoğulu: **قِذافٌ** ve **قُذَفٌ** ve **قُذُفٌ** ve **قُذُفاتٌ**; **كبِرامٍ وغُرَفٍ وكُتُبٍ وقُرُباتٍ**; **بُرْمَةٍ** ve **غُرْفَةٍ** ve **كتابٍ** ve **قُرْبَةٍ**’nin çoğulu. **الجَوْهَريُّ** ikinci ve sonuncu ile yetindi. Ve **امْرئِ القَيْسِ**’e inşad etti:
مُنِيفاً تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه ... يظَلُّ الضَّبابُ فَوْقَه قَدْ تَعَصَّرَا
Ve **أَبو عُمرٍو**, **ابنِ مُقْبِلٍ**’in bir dağ keçisini vasfeden sözünü inşad etti:
عَوْداً أَحَمَّ القَرَا أُزْمُولَةً وَقِلاً ... على تُراثِ أَبِيهِ يَتْبَعُ القُذَفَا
**ابنُ بَرِّي** dedi: ve “**القَذَفا**” diye rivayet olunur; **الأَعْلمُ** onu zayıf saydı. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: ve bunun benzeri **بشْرِ بنِ أَبِي خازِمٍ**’indir:
وصَعْبٌ تَزِلُّ الطَّيْرُ عن قُذُفاتِه ... لحافاتِه بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ
Ve hadîste: “O, içinde **قُذُفاتٌ** bulunan bir mescidde namaz kıldı.” Ve hadîste: İbn Ömer; ve **أَبِي عُبَيْدٍ**’in **المُصَنَّفِ**’inde olan: **عُمَرَ** رضِيَ اللهُ عنه, içinde **قِذافٌ** bulunan bir mescidde namaz kılmazdı. **أَبِي عُبَيْدٍ**’in nassı: “içinde **قُذُفاتُ**”; işte böyle onu rivayet ederler. **أَبِي عُبَيْدٍ**’den başkası onu **قِذافٌ** diye rivayet etti; **المُصَنِّفِ**’te olduğu üzere; ikisi de rivayet edilmiştir. **ابنُ الأَثِيرِ** dedi: **القِذافُ**: **قُذْفةٍ**’nin çoğuludur; o da şerefedir; **بُرْمَةٍ** ve **برامٍ**; ve **بُرْقَةٍ** ve **بِراقٍ** gibi. **ابنُ بَرِّي** dedi: **قُذُفاتٌ** sahihtir; çünkü o, **غُرْفَةٍ** ve **غُرُفاتٍ** gibi salim çoğuldur; ve kırık çoğul **قُذَفٌ**; **غُرَفٍ** gibi. Ve **الأَصْمَعِيِّ**’nin sözü: ancak o **قُذَفٌ**’dır; **غُرَفٍ** gibi; aslı **قُذْفَةٌ**’dır; o da şerefeler(=şuraf)dir; bir şey değildir. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: birincisi vechdir; rivayetin sahihliği ve benzerinin bulunması sebebiyle. Ve **الأَصْمَعِيّ** dedi: **القُذُفُ**; **كعُنُق** ve **جَبَلٍ**: üzerinden kayılıp düşülen yer. Ve **ابنُ عَبّادٍ** dedi: **القُذُفُ**: yan; **كالقُذْفِ** ve **القُذْفَةِ**; ikisi de ötre ile; ve o mecazdır. Ve **قُذُفَا النَّهْرِ والوادِي** iki ötre ile; ve bazı nüshalarda “**ويُحَرَّكُ**” diye artırdı; bazısından “**ناحِيَتاهُ**” düştü; ve o mecazdır. Çoğulu: **قَذَفاتٌ** harekeli; ve **قِذافٌ** kesre ile; ve **قُذُفٌ** iki ötre ile. **النّابِغَةُ الجَعْدِيِّ** رضِيَ اللهُ عنه, bir su başını vasfederek dedi:
طَلِيعَةُ قَوْمِ أَو خَمِيسٌ عَرَمْرَمٌ ... كَسَيْلِ الأَتِيِّ ضَمَّهُ القُذُفانِ
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **القُذَفُ**: yanlardır. Ve **قَرَبٌ قَذّافٌ**; **كشَدَّادٍ**: **بَصْباص** menzilesinde; **العُباب**’da olduğu gibi; ve o mecazdır; fakat onu şeddeli ضبط etmedi. Ve **المُقَذَّفُ كمُعَظَّمٍ**: lânetlenmiş. Ve onunla **زُهَيْرٍ**’in beyti tefsir edildi:
لَدَى أَسَدٍ شاكِي السِّلاحِ مُقَذَّفٍ ... له لِبَدٌ أَظْفارُهُ لم تُقلَّمِ
Ve denildi: **المُقَذَّفُ**: etle atılan kimsedir; böylece daha galip oldu. Ve **التَّقاذُفُ**: karşılıklı atışmadır; denir ki: **تَقاذَفُوا بالحِجارَةٍ**; onunla karşılıklı attıkları zaman. Ve mecazdan: **تَقاذَفَتْ بهِمْ المَوامِي**; ve binekler onları (oraya buraya) atar; ve deve yürüyüşünde **يَتَقاذَفُ**: yani onda (oraya buraya) atılıp gider. Ve **التَّقاذُف**: atın koşuş süratidir. Ve **فَرَسٌ مُتَقاذِفٌ**: koşuşu hızlı; bunu **اللَّيْثُ** söyledi; ve o mecazdır. **جَرِيرٍ**’e, bir atı vasfederken, inşad etti:
مُتَقاذِفٌ تَئِقٌ كأَنَّ عِنانَهُ ... عَلِقٌ بأَجْرَدَ من جُذُوعِ أَوالِ
Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **انْقَذَفَ الشَّيْءُ**: **قَذَف**’in mutâviidir. **اللِّحْيانِيُّ** inşad etti:
" فقَذَفَتْها فأَبَتْ لا تَنْقَذِفْ
Ve **قَذَفَه به**: ona isabet ettirdi. Ve **قَذَفَه بالكَذِبِ**: yine böyledir. Ve **تَقاذَفُوا بالأَراجِيزِ**: onunla karşılıklı sövüştüler. Ve **القَذِيفَةً كسَفِينَة**: sövmedir. Ve **النّابِغَةِ الذُّبْيانِيّ**’nin sözü:
مَقْذُوفَةٍ بدَخِيسٍ النَّحْضِ بازِلُها ... له صَرِيفٌ صَريفَ القَعْوِ بالمَسَدِ
Yani etle atılmış; denir ki: dişi deve etle **قُذِفَت**; **قَذْفاً**; ve onunla **لُدِسَتْ**; **لَدْساً**; sanki onunla atılmış bir atış gibi; böylece ondan çoğalttı. Ve bir konak **قَذِيفٌ كأَمِيرٍ**: uzak; bunu **الجَوْهريُّ** nakletti. Ve **القَذّافُ ككَتّانِ**: binek; **ابنِ الأَعرابيِّ**’den. Ve sarayın **أَقْذافُ**’ı: şerefeleridir. Ve **ناقَةٌ مُتقاذِفَةٌ**: hızlı. Ve **سَيْرٌ مُتَقاذِفٌ**: hızlı. **النّابغَةُ الجَعْدِيُّ** dedi:

**بحَىَّ هَلاً**: her binek hayvanını sürerler... bineklerin önünde, onun yürüyüşü **المُتَقاذِفُ** (birbirini itip atarcasına olan)dır.

**القِذافُ**: yürüyüşün sürati.

Yaylardan **القَذُوفُ** ve **القَذَّافُ**: oku uzağa atan; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Amr b. Berâ dedi ki:

" Selâm’ı ve onun babasını, **الغَرّافِ**’ı at;
" **قَذّافِ** (oku uzağa atan) bir korunaklılıktan, bir men‘adan dolayı ‘Âsım’ı (at)."

İbn Berrî dedi ki: **القّذَافُ** (Sehâb gibi): az su; bundan darbımesel: **نَزافِ نَزافِ لم يَبْقَ غيْرُ قَذافِ** (Akan, akan; **قَذافِ**’tan başkası kalmadı). Ve yakında geçmişti.

Mecazdan: deniz cevherleri **يَقْذِفُ** (atar) ve o, inci ile **قَذّافٌ** (atan)dır.

Ve falan kimse, kendisiyle **المَقاذِفَ**’i (yani helâk yerlerini) **يَقْذِفُ** (atar): yani helâkler.
