# قذي (ق-ذ-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B0%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ذ - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قذى

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والذال و"وايء" معهما
و ق ذ، ذ و ق، ذ ق و، ق ذ ي مستعملات وقذ: الوَقْذُ: شدة الضرب، وشاة وَقيذةٌ مَوْقُوذةٌ أي مقتولة بالخشب، وتقول: وقَذَها يقِذها وَقْذاً، وهذا فعل العلوج كذلك كانوا يفعلون ثم يأكلون، فنهى الله عنه وحرمه.
وحمل فلان وَقيذاً أي ثقيلاً دنفاً مشفياً.
ذوق: ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً ومَذاقة ومَذاقاً وذَواقاً.
وذَواقُه ومَذاقُه طيب أي طعمه.
وذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده، وما نزل بك مكروه فقد ذُقْتَه، وقال الله عز وجل: "ذُقْ إنك أنت العزيز الكريم".
وفي الحديث: "إن الله لا يحب الذَّوّاقين والذَّوّقاتِ" أي كلما تزوجا كرها ومدا أعينهما إلى غيرهما.
ذقو: فرس وحمار أذْقَى، والأنثى ذَقْواء، والجميع ذُقْوٌ، وهو الرخو رانف الأذن.
قذي: القَذَى: ما يقع في العين، وقَذِيَت عينه تَقْذَى قَذىً فهي قَذِيَةٌ مخفف، ويقال: قَذِيَّةٌ بتشديد الياء. وما جاء من الناقص على فعلة فالتخفيف فيه أحسن نحو: رجل هو وامرأة هوية أي صاحب هوى.
والتَّقْذِيةُ: إخراج القَذَى من العَيْن، والإِقذاءُ: القاؤه فيها.
وإذا رَمَتِ العينُ بالقَذَى قيل: قذت تَقذي قَذْياً بالياء.
والقَذاة: الواحدة وتجمع: أقذاء.

##### Türkçe

**القاف** ve **الذال** ve “**وايء**” bunlarla birlikte

و ق ذ، ذ و ق، ذ ق و، ق ذ ي kullanımlıdırlar. Ve **وقذ**: **الوَقْذُ**: vurmanın şiddeti; ve **شاة وَقيذةٌ مَوْقُوذةٌ** yani tahta ile öldürülmüş. Ve dersin ki: **وقَذَها يقِذها وَقْذاً**; ve bu, **العلوج** fiilidir; yine böyle yaparlardı, sonra yerlerdi; bunun üzerine Allah ondan nehyetti ve onu haram kıldı.

Ve falan kimseyi **وَقيذاً** taşıdı, yani ağır, bitkin, can çekişir.

**ذوق**: **ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً** ve **مَذاقة** ve **مَذاقاً** ve **ذَواقاً**.

Ve **وذَواقُه ومَذاقُه** tayyibdir, yani onun tadı.

Ve **وذُقْتُ فلاناً** ve **وذُقْتُ ما عنده**; ve sana inen hoş olmayan şey, artık onu **ذُقْتَه**. Ve Allah azze ve celle dedi ki: “**ذُقْ إنك أنت العزيز الكريم**”.

Ve hadiste: “**إن الله لا يحب الذَّوّاقين والذَّوّقاتِ**” yani her ne zaman evlenseler hoşlanmadılar ve gözlerini başkalarına uzattılar.

**ذقو**: **فرس وحمار أذْقَى**; dişisi **ذَقْواء**; hepsi **ذُقْوٌ**; ve o, kulağı yumuşak, sarkık olandır.

**قذي**: **القَذَى**: göze düşen şey. Ve **وقَذِيَت عينه تَقْذَى قَذىً**; artık o **قَذِيَةٌ** (hafifletilmiş). Ve denilir: **قَذِيَّةٌ** (yâ’nın şeddelenmesiyle). Ve eksikten **فعلة** üzere gelen şeyde hafifletme daha güzeldir; şu gibi: **رجل هو وامرأة هوية** yani heves sahibi.

Ve **التَّقْذِيةُ**: gözden **القَذَى**yı çıkarmaktır; ve **الإِقذاءُ**: onu gözün içine atmaktır.

Ve göz **بالقَذَى** fırlattığında denilir: **قذت تَقذي قَذْياً** yâ ile.

Ve **القَذاة**: tekildir; ve çoğul yapılır: **أقذاء**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: قذى

القَذى في العين وفي الشراب: ما يسقط فيه. وقَذِيَتْ عينه تَقْذى قَذًى فهو رجل قَذي العين، إذا سقطت في عينه قَذاةٌ. الأصمعيّ: قَذَتْ عينه تَقْذي قَذْياً: رمتْ بالقَذَى. وأقْذَيتُ عينه: جعلت فيها القَذَى. وقَذَّيتها تَقْذِيَةً: أخرجت منها القَذى. وقَذَتِ الشاة أي ألقت بياضاً من رحمها. يقال: كلُّ ذكرٍ يَمْذي، وكلُّ أنثى تَقْذي. وقاذَيْتُهُ: جازيته. قال الشاعر:
فسوفَ أُقاذي القومَ إن عشتُ سالماًمُقاذاةَ حُرٍّ لا يَقَرُّ عـلـى الـذُلِّ

##### Türkçe

**القَذى** gözde ve içecekte: içine düşen şeydir. Ve onun gözü **قَذِيَتْ**; **تَقْذى** **قَذًى**; o, gözü **قَذي** olan bir adamdır; gözüne bir **قَذاةٌ** düştüğü zaman. **الأصمعيّ**: Onun gözü **قَذَتْ**; **تَقْذي** **قَذْياً**: **القَذَى** ile attı. Ve ben onun gözünü **أقْذَيتُ**: içine **القَذَى** koydum. Ve onu **قَذَّيتها** **تَقْذِيَةً**: ondan **القَذى**yı çıkardım. Ve koyun **قَذَتِ**; yani rahminden bir beyazlık attı. Denir ki: Her erkek **يَمْذي**, her dişi **تَقْذي**. Ve onu **قاذَيْتُهُ**: onu karşılıklandırdım. Şair dedi ki:
فسوفَ أُقاذي القومَ إن عشتُ سالماًمُقاذاةَ حُرٍّ لا يَقَرُّ عـلـى الـذُلِّ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: قذى

ق ذ ( وايء )
قذى ، وقذ ، ذوق ، ذقي .
ذقي : أمّا ذَقى فلا أحفظه لأحدٍ مِن الثقات .
وذكره الليث في هذا الباب فقال : فَرَسٌ أَذْقَى والأنثى ذَقْواء ، والجميع الذُّقْوُ ، وهو الرِّخْو رانِف الأنف ، وكذلك الحمار .
قلت : وهذا عندي تصحيف بيِّن ، والصواب فَرَسٌ أَذْفى ، والأنثى ذفْواء : إذا كان مُسترخِيَي الأذنين . وقد فسرته في كتاب الدال .
وقذ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ ) ( المائدة : 3 ) .
قال الفراء : الموقوذة : المضروبة حتى تموت ولم تُذَكَ .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت ، يقال : تركتهُ وَقِيذاً ووَقيطاً بالذال والطاء .
أبو عبيد عن الأحمر : ضَربه فوقَطَه .
وقال ابن السكيت : وَقَذَه بالضَّرب .
والموقوذة والوَقيذُ : الشاة تُضرب حتى تموت ثم تؤكل .
ويقال : ضَربه على موْقِذٍ مِن مَواقِذه ، وهو المِرْفَق أو طَرَف المَنكِب أو الرُّكْبَة أو الكَعْب .
وأنشد :
دَيْنِي إذا وَقَذَ النُعاس الرُّقّدا
أي : صاروا وكأنهم سُكارى في النُّعاس .
وقال الليث : حُمِل فلانٌ وَقيذاً ، أي : ثقيلاً دَنفاً مُشْفِياً .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُوقَذة : الناقة التي يُؤثِّر الصِّرار في أَخلافها .
وقال العَدَبّس : المُوقَّذة : التي يَرغَثُها الفَصيل فلا يخرج لبنُها إلاَّ نَزْراً لعَظم الضَرْع ، فَيرِمُ ضَرْعُها ويأخذها داءً فيه .
وفي حديث عمر أنه قال : إنِّي لأعلم مَتَى تهلك العَرَب : إذا ساسَها مَن لم يُدرك الجاهلية فيأخذها بأخلاقها ولم يُدْرِكه الإسلام فيَقِذُه الوَرَع . قوله : فيقذه ، أي : يُسكّنه ويُثْخنه ، أي : يبلغ منه مبلغاً يَمنعه مِن انتهاك ما لا يَحِلّ ولا يَجْمل .
قال : وقال خالد : الوَقْذُ : أن يَضرب فائِقُه أو خُشَّاءَهُ من وراء أُذُنه .
وقال أبو سعيد : الوَقْذ : الضَرْب على فأس القَفا ، فتصير هَدَّتُها إلى الدِّماغ فيذهب العَقل . يقال : رجل مَوْقوذٌ ، وقد وقَذَه الْحِلم : سَكّنه .
وقال ابن شُميل : الوَقيذُ : الذي يُغْشى عليه لا يُدْرَى أميّتٌ أم لا .
ذوق : قال الليث : الذَوْق : مصدرُ ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً ومَذاقاً وذَوَاقاً . فالذَّوَاق والمَذاق يكونان مصدَرَين ، ويكونانِ طَعْماً ، كما تقول : ذَواقهُ ومذاقُه طيِّبٌ . وتقول : ذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده ؛ وكذلك ما نَزل بإنسان مِن مكروه فقد ذاقَه .
وجاء في الحديث : ( إن الله لا يُحبّ الذَّوّاقين والذَوّاقات ) .
قال : وتفسيره ألا يطمئن ولا تطمئن ، كُلَّما تزَوَّجَ أو تزوجَتْ كَرِهاً وطَمحا إلى غير الزَّوج .
ويقال : ذُقتُ فلاناً ، أي : خَبَرْتُه وَبُرْتُه واستَذَقْتُ فلاناً إذا خَبَرْتَه فلَم تَحمد مَخْبَرتَه . ومنه قوله :
وعهدُ الغانيات كَعهدِ قَيْنٍ
وَنَتْ عنه الجَعائلُ مُسْتذاقِ
وقال الله جلّ وعزّ : ( نُّكْراً فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْراً ) ( الطلاق : 9 ) ، أي : خَبَرت . والذَّوْق يكون فيما يُكرَه ويُحمَد .
قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ ) ( النحل : 112 ) ، أي : ابتلاها بسوءِ ما خَبَرتْ مِن عقاب الجوع والخوف وضَرَب لباسَها مثلاً لأنَّهما شَمِلاهم عامة .
ويقال : ذُقْ هذا القَوْسَ ، أي : انزِع فيها
لتَخبُر لينَها وشدَّتها .
وقال الشماخ :
فذاقَ فأَعطتْه مِن اللِّين جانباً
كفَى ولَهَا أنْ يُغْرِقَ النَّبْلَ حاجِزُ
أي : نظَرَ إلى القوْس ورازَها . وقوله : كفى ، أي : وكفى ذاك اللِّين منها . وقوله : ولها أن يُغرق النبل حاجز ، أي : لها حاجزٌ يَمنعُ مِن إغراق النَّبْل ، أي : فيها لينٌ وشدَّة بمقدارٍ وَفْقٍ . ومثله :
في كَفِّه مُعْطِيَةٌ مَنُوع
وقال آخر :
شِريانةٌ تَمنَع بعدَ اللِّينِ
وقال ابن مُقبل :
أو كاهتزازٍ رُدَينيَ تَذاوَقَهُ
أيْدِي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا
وذاقَ الرجلُ عُسَيلةَ المرأة : إذا أولجَ فيها أدافَهُ حتَّى خبَرَ طِيبَ جِماعها وذاقت هي عُسَيلته كذلك لما خالَطَها فوَجَدَتْ حلاوةَ لَذَّةِ الخلاط .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ( فَذُوقُواْ الْعَذَابَ ) ( الأنعام : 30 ) ، قال : الذَوْق يكون بالفَم وبغير الفَم .
وقال غيره : أَذاقَ فلانٌ بَعدَك سَرْواً ، أي : صارَ سَرِيّاً ، وأَذاقَ بَعدَك كرماً ، وأَذاقَ الفَرسُ بَعْدك عَدْواً ، أي : صار عَدّاءً بعدَك .
ورجل ذَوّاق : مِطْلاق : إذا كان كثير النكاح كثير الطلاق .
ويقال : ما ذُقْتُ ذَواقاً ، وهو ما يُذاق من الطعام .
قذي : أبو عبيد عن الأصمعي : قَذَتْ عينُه تقذِي : إذا ألْقتْ قَذاها وقَذَّيْتُ أنا عينَه : إذا ألقيتَ فيها القَذَى . وقَذَيتها : أخرجت منها القَذَى .
قال : وقال أبو زيد مثله ، إلا أنّه قال أقذيتُها : إذا أخْرَجْتَ منها القَذَى .
وقال شمر : قال غير أبي زيد : أقْذَيْتُ عينَه : رَمَيتُ فيها القَذَى .
قال : وهذا أشبَه عندنا بالصواب مما قال أبو زيد .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : قَذَيْتُ عينَه وَأَقذيتها ، بأَلف وَغير ألف : إذا ألقَيْتَ فيها القَذَى .
رَوَى أبو نصر عن الأصمعي : لا يُصِيبُك مني ما يَقْذِي عينَك بفتح الياء .
أبو عُبيد عن الأصمعي : قَذِيَتْ عينُه تَقْذَى : إذا صار فيها القَذَى .
وقال غيره : القَذَى : ما عَلا الشرابَ من شيء يَسْقُط فيه .
ورَوَى أبو حاتم عن الأصمعيّ : قَذَّى عينَه يُقَذِّيها : إذا أخرج ما فيها من القَذَى ، ومنه يقال : عَيْنٌ مُقَذَّاة . وَيقال : قَذَت الشاةُ فهي تَقْذِي قَذْياً : إذا ألْقَتْ بياضاً مِن رَحمِها تريد الفَحْل . وقال : كلُّ فَحْلٍ
يَمْذِي ، وَكلُّ أنثى تَقْذِي .
وقال حُمَيدٌ يصف بَرْقاً :
خَفَى كاقتِذاء الطَّيْر والليلُ واضِعٌ
بأَرواقِه والصبحُ قد كادَ يلمعُ
وقال الأصمعي : لا أدرِي ما معنى قوله : كاقتذاء الطير .
وقال غيره : كما غمّضَ الطائر عينَه من قَذاةٍ وقعَتْ فيها .
وقال ابن الأعرابيّ : الاقتذاء : نَظَرُ الطير ثم إغماضُها تَنظُر نَظَراً ثم تُغمِض . وأنشد قولَ حُميد هذا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : أَتتْنا قاذِيةٌ من الناس ، بالذال معجَمة ، وهم القَليل ، وجمعُها قَواذٍ .
وقال أبو عبيد : المحفوظ عندنا قادية ، بالدال .
الليث : قَذِيَتْ عينُه تَقْذَى قَذًى فهي قَذِيَةٌ مخفّفةً .
ويقال : قذيَّة مشدّدة الياء .
قلت : وأنكر غيرُه التشديد .
ويقال : قَذاة واحدة ، وجمعُها قَذًى وأقذاء .
وقال النبيّ عليه السلام في فتنةٍ ذكرَها : ( هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أقذاء ) .
قال أبو عبيد : هذا مَثَل ، يقول : اجتماعُهم على فسادٍ مِن القلوب ، شُبّه بأقذاء العَيْن .
ويقال : فلانٌ يُغْضِي على القَذَى : إذا سكتَ على الذُّلّ والضَّيم وفَساد القَلْب .

##### Türkçe

ق ذ ( **وايء** )
**قذى** , ve **وقذ** , **ذوق** , **ذقي** .
**ذقي** : Amma **ذَقى**’yı, sika olanlardan hiç kimse için ezberlemiyorum.
Leys onu bu bapta zikretti ve dedi ki: **فَرَسٌ أَذْقَى** ve dişisi **ذَقْواء** , hepsi **الذُّقْوُ**’dur; o, burun ucu gevşek, yumuşak olandır; eşek de böyledir.
Dedim: Bu, benim yanımda apaçık bir tashiftir; doğrusu **فَرَسٌ أَذْفى** ve dişisi **ذفْواء**’dır: iki kulağı gevşek olduğunda. Onu **الدال** kitabında açıklamıştım.

**وقذ** : Allah celîl ve azîz dedi ki: ( **وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ** ) ( **المائدة : 3** ) .
Ferrâ dedi ki: **الموقوذة** : ölünceye kadar dövülen ve boğazlanmayan.
Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: “Onu **وَقِيذاً** ve **وَقيطاً** (ذال ve طاء ile) bıraktım” denir.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: “Onu vurdu, sonra **فوقَطَه**.”
İbnü’s-Sikkît dedi ki: “Onu dövmekle **وَقَذَه**.”
**الموقوذة** ve **الوَقيذُ** : koyun; dövülür, ölünceye kadar, sonra yenir.
Ve denir ki: Onu, **موْقِذٍ**’den, onun **مَواقِذه**’inden birinin üzerine vurdu; o, dirsek yahut omuz ucudur yahut diz yahut topuktur.
Ve inşad etti:
دَيْنِي إذا وَقَذَ النُعاس الرُّقّدا
Yani: uykuda, sanki sarhoşlar gibi oldular.
Leys dedi ki: “Falan **وَقيذاً** taşındı”; yani: ağır, bitkin, ölmek üzere.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المُوقَذة** : bağın (صِرار) memelerinde iz bıraktığı deve.
Adebbs dedi ki: **المُوقَّذة** : yavrunun onu emdiği, fakat memesinin büyüklüğünden sütü ancak az çıktığı; böylece memesi şişer ve onda bir hastalık onu tutar.
Ömer’in hadisinde: dedi ki: “Ben Arapların ne zaman helâk olacağını bilirim: Câhiliyeyi idrak etmemiş kimse onları yönetirse, onları ahlâklarıyla alır; İslâm onu idrak etmemiştir de, vera‘ onu **يَقِذُه**.” Sözü: **فيقذه** , yani: onu sakinleştirir ve onu ağırlaştırır; yani: ondan, helâl olmayanı ve güzel olmayanı çiğnemesine engel olacak bir dereceye ulaşır.
Dedi ki: Hâlid dedi: **الوَقْذُ** : onun **فائِقُه**’unu yahut **خُشَّاءَهُ**’unu kulağının arkasından vurmasıdır.
Ebû Saîd dedi: **الوَقْذ** : ensenin baltası üzerine vuruştur; böylece onun darbesi beyne gider de akıl gider. “Adam **مَوْقوذٌ**” denir; ve onu **الْحِلم** **وقَذَه** : onu sakinleştirdi.
İbn Şümeyl dedi ki: **الوَقيذُ** : üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmeyen.

**ذوق** : Leys dedi ki: **الذَوْق** : **ذاقَ يذوقُ**’un masdarıdır; **ذَوْقاً** ve **مَذاقاً** ve **ذَوَاقاً**. **فالذَّوَاق** ve **المَذاق** iki masdar olur; ve iki tat olur; senin “Onun **ذَواقهُ** ve **مذاقُه** iyidir” demen gibi. Ve “Falanı tattım ve onun yanındakini tattım” dersin; aynı şekilde insana inen bir hoşnutsuzluktan her ne varsa, onu tatmıştır.
Hadiste geldi: ( **إن الله لا يُحبّ الذَّوّاقين والذَوّاقات** ) .
Dedi ki: Onun tefsiri: ne o sükûnet bulur ne de o sükûnet bulur; her ne zaman evlense yahut evlense, hoşlanmayarak ve başka eşe meylederek.
Ve denir ki: “Falanı tattım”; yani: onu tecrübe ettim ve onu sınadım; ve “Falanı **استَذَقْتُ**” : onu tecrübe ettiğimde, onun tecrübesini övmedim. Ondandır onun sözü:
وعهدُ الغانيات كَعهدِ قَيْنٍ
وَنَتْ عنه الجَعائلُ مُسْتذاقِ
Allah celîl ve azîz dedi: ( **نُّكْراً فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْراً** ) ( **الطلاق : 9** ) , yani: tecrübe etti. Ve **الذَّوْق** , hoşlanılmayan ve övülen şeyde olur.
Allah celîl ve azîz dedi: ( **فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ** ) ( **النحل : 112** ) , yani: onu, açlık ve korku cezasından tecrübe ettiği kötülükle imtihan etti; ve onların elbisesini misal yaptı; çünkü ikisi onları genel olarak kuşattı.
Ve denir ki: “Bu yayı **ذُقْ**”; yani: onda kirişi çek; onun yumuşaklığını ve sertliğini tecrübe edesin diye.
Şemmâh dedi ki:
فذاقَ فأَعطتْه مِن اللِّين جانباً
كفَى ولَهَا أنْ يُغْرِقَ النَّبْلَ حاجِزُ
Yani: yaya baktı ve onu yokladı. Ve sözü: **كفى** , yani: ondan o yumuşaklık da yetti. Ve sözü: **ولها أن يُغرق النبل حاجز** , yani: onun, okun sonuna kadar çekilmesini engelleyen bir **حاجز**’i vardır; yani: onda, uygun bir ölçü miktarınca yumuşaklık ve sertlik vardır. Ve onun benzeri:
في كَفِّه مُعْطِيَةٌ مَنُوع
Ve bir başkası dedi ki:
شِريانةٌ تَمنَع بعدَ اللِّينِ
İbn Mukbil dedi ki:
أو كاهتزازٍ رُدَينيَ تَذاوَقَهُ
أيْدِي التِّجارِ فَزادُوا مَتْنَه لِينا
Ve adam, kadının **عُسَيلة**’sini tattı: içine, onu soktuğunda, onu, onun cimaının hoşluğunu tecrübe edinceye kadar; ve o da onun **عُسَيلته**’sini böylece tattı; o ona karıştığında, karışmanın lezzetinin tatlılığını bulduğundan dolayı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ( **فَذُوقُواْ الْعَذَابَ** ) ( **الأنعام : 30** ) ; dedi ki: **الذَوْق** ağızla da olur, ağız olmaksızın da.
Başkası dedi ki: “Falan, senden sonra **سَرْواً** tattırdı”; yani: senden sonra **سَرِيّاً** oldu; ve senden sonra kerem tattırdı; ve at, senden sonra koşu tattırdı; yani: senden sonra koşucu oldu.
Ve **ذَوّاق** adam: **مِطْلاق** : çok nikâhlı, çok boşamalı olduğunda.
Ve denir ki: “Ben bir **ذَواقاً** tatmadım”; o, yemekten tadılan şeydir.

**قذي** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: “Onun gözü **قَذَتْ** , **تقذِي**”: eğer kendi **قَذا**’sını attıysa; ve “Ben onun gözünü **قَذَّيْتُ**”: eğer içine **القَذَى** attıysan. Ve “Onu **قَذَيتها**”: ondan **القَذَى**’yı çıkardın.
Dedi ki: Ebû Zeyd de bunun benzerini söyledi; ancak o, “Onu **أقذيتُها**”: eğer ondan **القَذَى**’yı çıkardıysan, dedi.
Şemr dedi ki: Ebû Zeyd’den başkası dedi: “Onun gözünü **أقْذَيْتُ**”: içine **القَذَى** attım.
Dedi ki: Bu, Ebû Zeyd’in dediğinden bize göre doğruya daha benzer.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: “Onun gözünü **قَذَيْتُ** ve **وَأَقذيتها** , ألف ile ve ألف olmaksızın: içine **القَذَى** attığında.”
Ebû Nasr, Asmaî’den rivayet etti: “Benden sana, gözünü **يَقْذِي** (yâ’nın fethiyle) edecek bir şey isabet etmez.”
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: “Onun gözü **قَذِيَتْ** , **تَقْذَى**”: eğer onda **القَذَى** olduysa.
Başkası dedi ki: **القَذَى** : içeceğin üzerine çıkan, içine düşen şeydir.
Ebû Hâtim, Asmaî’den rivayet etti: “Onun gözünü **قَذَّى** , onu **يُقَذِّيها**”: eğer onda olan **القَذَى**’dan olanı çıkardıysa; ve ondan “**عَيْنٌ مُقَذَّاة**” denir. Ve denir ki: Koyun **قَذَت**; o, **تَقْذِي قَذْياً**: eğer rahminden bir beyazlık attıysa; koçu ister. Dedi ki: Her koç **يَمْذِي** , her dişi **تَقْذِي** .
Humeyd, bir şimşeği vasfederek dedi ki:
خَفَى كاقتِذاء الطَّيْر والليلُ واضِعٌ
بأَرواقِه والصبحُ قد كادَ يلمعُ
Asmaî dedi ki: Onun sözünün manası nedir bilmiyorum: **كاقتذاء الطير** .
Başkası dedi ki: Kuşun, içine düşen bir **قَذاة**’dan dolayı gözünü kısmış olması gibi.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الاقتذاء** : kuşun bakması, sonra gözlerini yummasıdır; bakar bir bakışla, sonra yumar. Humeyd’in bu beytini inşad etti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: “Bize insanlardan bir **قاذِيةٌ** geldi” (ذال mu‘ceme ile); onlar azdır; onun çoğulu **قَواذٍ**’dir.
Ebû Ubeyd dedi ki: Bizde mahfuz olan **قادية**’dir, **الدال** ile.
Leys: “Onun gözü **قَذِيَتْ** , **تَقْذَى قَذًى**; o, **قَذِيَةٌ**’dir, yâ hafifletilmiş olarak.”
Ve denir ki: **قذيَّة** , yâ şeddeli.
Dedim: Başkası şeddeyi inkâr etti.
Ve denir ki: bir tane **قَذاة**; onun çoğulu **قَذًى** ve **أقذاء** .
Peygamber -aleyhisselâm- zikrettiği bir fitnede dedi ki: ( **هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أقذاء** ) .
Ebû Ubeyd dedi ki: Bu bir meseldir; der ki: onların, kalplerden bir bozukluk üzere toplanmaları; gözün **أقذاء**’ına benzetildi.
Ve denir ki: Falan **يُغْضِي على القَذَى** : eğer zillet ve haksızlık ve kalbin bozukluğu üzerine sustuysa.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والذال وما يثلثهما)
(قذع)  القاف والذال والعين كلمةٌ تدل على الفُحْش. من ذلك القَذَع: الخَنا والرَّفَث. وقد أقْذَعَ فلانٌ: أتَى بالقَذَع. وفي الحديث: "من قال في الإسلام شعراً مُقْذِعاً فلسانُهُ هَدَرٌ". وقذَعتُ فلاناً وأقذَعتُه: رميتُهُ بالفُحْش. وقد أقذَعْتُ: أتيتُ بفُحْش.
(قذف)  القاف والذال والفاء أصلٌ يدلُّ على الرَّمي والطَّرح. يقال: قَذَفَ الشَّيءَ يقذِفُه قذْفاً، إذا رمى به. وبلدةٌ قَذوف، أي طَرُوحٌ لبُعدها تَترامى بالسَّفْر. ومنزلٌ قَذَفٌ وقذيف، أي بعيد. وناقةٌ مقذوفة باللَّحم، كأنها رُمِيت به. والقِذاف: سرعة السَّير. وفرسٌ [متقاذفٌ([1])] سريع العَدْو، كأنَّه يَترامَى في عَدْوه.
ومن الباب أقذافُ الجبلِ: نواحِيه، الواحد قَذَف. والقَذيفة: الشيءُ يُرمَى به. قال:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ([2])الضَّواة: السِّلْعة. والضِّرْزِم. الناقة المسِنَّة. وقَذَفَ: قاءَ، كأنَّه رمَى به.
(قذل)  القاف والذال واللام كلمةٌ واحدة، وهي القَذَل: جِمَاعُ مؤخَّر الرّأْس. ويقال: قذَلْتُه: ضربت قَذَالَه. ويقولون: إنَّ القَذْل: المَيل والجَور.
(قذم)  القاف والذال والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَعَة وكثْرة. من ذلك القَذْم: العَطاء الكثير، يقال قَذَم له. ومن الباب القِذَمُّ: الفرس السَّريع. ورجل قُذَم: كثير الأخْذ من الشيء إذا تمكَّنَ([3])منه.
(قذي)  القاف والذال والحرف المعتل كلمةٌ واحدة تدلُّ على خلافِ الصَّفاءِ والخُلوص. من ذلك القَذَى في الشَّراب: ما وَقَع فيه فأفسَدَه. والقَذَى في العين، يقال: قَذَتْ عينُه تَقْذِي، إذا ألقت القَذَى، وقذِيَت تَقْذَى، إذا صار فيها القَذَى. وقَذَّيتُها: أخرجتُ منها القَذَى.
(قذر)  القاف والذال والراء كلمةٌ تدلُّ على خِلاف النَّظافة. يقال: شيء قذِرٌ، بيِّن القَذَر. وقَذِرت الشيء، واستقذرته، فإذا وجدتَه كذلك قلت: أقذَرْتُه. وقذِرْتُ الشّيءَ: كرهتُه قَذَراً قال:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ([4]) *
ورجل قاذورة: لا يخالُّ ولا ينازِلُ الناس. وناقةٌ قَذورٌ: عزيزة النَّفْس لا تَرْعَى مع الإبل. ورجل مقذورٌ، كالمُقْذَر. قال* الكلابيّ: رجلٌ قُذَرَة: يتنَزَّه عن الملائم.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([2]) في الأصل: "به"، صوابه في المجمل واللسان. والبيت لمزرد بن ضرار أخي الشماخ. اللسان (قذف، ضوا، ضرزم) وإصلاح المنطق 448. وقد سبق عجزه في (ضوى).
([3]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة، ويطابقه ما في المجمل والذي في المعاجم أن "القذم" كزفر، و"القذم" كهجف، هو الكثير العطاء.
([4]) العجاج في ديوانه 26 والمجمل واللسان (قذر). وقبله:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

ـ

##### Türkçe

(قاف ve ذال ve onların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**قذع**)  **القاف** ve **الذال** ve **العين**; çirkinliğe delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **القَذَع**: hayâsızlık ve müstehcen söz. Ve muhakkak ki falan **أقْذَعَ**: **القَذَع** getirdi (söyledi). Hadiste: “Kim İslâm’da **مُقْذِعاً** bir şiir söylerse, onun dili hederdir.” Ve **قذَعتُ** falanı ve **أقذَعتُه**: onu çirkinlikle attım (ona çirkin söz söyledim). Ve muhakkak ki **أقذَعْتُ**: çirkinlik getirdim.

(**قذف**)  **القاف** ve **الذال** ve **الفاء**; atmaya ve fırlatmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **قَذَفَ** şeyi, **يقذِفُه** **قذْفاً**, onunla attığı zaman. Ve bir belde **قَذوف**: yani uzaklığı sebebiyle yolculukla (ona) atılıp gidilen, uzak. Ve bir menzil **قَذَف** ve **قذيف**: yani uzak. Ve bir dişi deve, et ile **مقذوفة**: sanki onunla atılmış gibi. Ve **القِذاف**: yürüyüşün sürati. Ve bir at **متقاذف**: koşusu süratli; sanki koşusunda (kendini) atıp duruyor.

Ve bâbdan: dağın **أقذافُ**’ı: yanlarıdır; teki **قَذَف**. Ve **القَذيفة**: kendisiyle atılan şey. Dedi ki:
قذيفةُ شيطانٍ رجيمٍ رمَى بها *** فصارت ضَواةً في لهازِمِ ضِرزِمِ
**الضَّواة**: ur (şişlik). Ve **الضِّرْزِم**: yaşlı dişi deve. Ve **قَذَفَ**: kustu; sanki onunla atmış gibi.

(**قذل**)  **القاف** ve **الذال** ve **اللام** bir tek kelimedir; o da **القَذَل**’dir: başın arkasının bütünü. Ve denir: **قذَلْتُه**: onun **قَذَالَه**’ını vurdum. Ve derler: muhakkak ki **القَذْل**: meyil ve haksızlıktır.

(**قذم**)  **القاف** ve **الذال** ve **الميم**; genişliğe ve çokluğa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **القَذْم**: çok bağış; denir: ona **قَذَم** etti. Ve bâbdan: **القِذَمُّ**: süratli at. Ve bir adam **قُذَم**: bir şeyden, ondan güç yetirip imkân bulduğu vakit, çok alan.

(**قذي**)  **القاف** ve **الذال** ve illetli harf; saflık ve hâlislik zıddına delâlet eden bir tek kelimedir. Bundan: içecekte **القَذَى**: içine düşüp onu bozan şey. Ve gözde **القَذَى**; denir: onun gözü **قَذَتْ** **تَقْذِي**, **القَذَى**’yı attığı zaman; ve **قذِيَت** **تَقْذَى**, onda **القَذَى** olduğu zaman. Ve **قَذَّيتُها**: ondan **القَذَى**’yı çıkardım.

(**قذر**)  **القاف** ve **الذال** ve **الراء**; temizlik zıddına delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قذِرٌ** bir şey; **القَذَر**’i açık. Ve **قَذِرت** şeyi ve **استقذرته**; onu öyle bulduğun vakit: onu **أقذَرْتُه** dedin. Ve **قذِرْتُ** şeyi: onu, tiksinme olarak, kerih gördüm. Dedi ki:
* وقَذَرِي ما ليس بالمقذُورِ *
Ve bir adam **قاذورة**: ne dostluk eder ne de insanlarla birlikte konaklar. Ve bir dişi deve **قَذورٌ**: nefsi izzetli; develerle birlikte otlamaz. Ve bir adam **مقذورٌ**, **المُقْذَر** gibi. **الكلابيّ** dedi: bir adam **قُذَرَة**: uygunsuz şeylerden uzak durur.

--------------ـــ
([1]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tandır.
([2]) Asılda: “به”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Beyit, **مزرد بن ضرار**’ındır; **الشماخ**’ın kardeşi. **اللسان** (قذف، ضوا، ضرزم) ve **إصلاح المنطق** 448. Ve onun ikinci mısraı (ضوى)’da geçmişti.
([3]) Bu mânâ, tedavüldeki sözlüklerde vârid olmadı; ve **المجمل**’de olanla mutabıktır; ve sözlüklerde olan: “**القذم**” (كزفر) ve “**القذم**” (كهجف), çok bağış sahibi olandır.
([4]) **العجاج**’ın divanında 26 ve **المجمل** ve **اللسان** (قذر). Ve ondan önce:
جاري لا تستنكري عذيري *** سيري وإشفاقي على بعيري
* وحذري ما ليس بالمحذور *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ذ ي
في عينه قذاةٌ وقذًى‏.‏
وفي الشراب قذًى وأقذاء‏.‏
وقذيت عينه وأقذيتها أنا‏:‏ طرحت فيها إذا دمعت عيني تعلّلت بالقذى وقلت لصحباني بصيرٌ قذانيا وقذت العين تقذى‏:‏ رمت بقذاها‏.‏
واقتذى الطائر‏:‏ ألقى القذى عن عينه وذلك حين يحكّ رأسه‏.‏
قال حميد بن ثور‏:‏ خفي كاقتذاء الطير والليل مدبر بجثمانه والصبح قد كاد يسطع ومن المجاز‏:‏ جاءنا في أقذاءٍ من الناس وهم السّفلة‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ وجماعة على أقذاء ‏"‏ وفلان في عينه قذاة إذا ثقل عليه‏.‏
ويقال‏:‏ كلّ أنثى تقذى وكلّ ذكر يمذي أي ترمي بياضها من شهوة الفحل‏.‏

##### Türkçe

ق ذ ي
Onun gözünde **قذاةٌ** ve **قذًى** vardır.
İçecekte de **قذًى** ve **أقذاء** vardır.
**قذيت** onun gözünü ve ben **أقذيتها**: içine attım; gözüm yaşardığı vakit **القذى** ile oyalanırdım ve iki arkadaşıma: “Gören, beni **قذانيا** kıldı” derdim. Ve göz **تقذى**: **قذاها** ile attı.
Ve kuş **اقتذى**: gözünden **القذى**yı attı; bu, başını kaşıdığı zamandır.
حميد بن ثور dedi:
Kuşun **اقتذاء**ı gibi gizli; gece, cismiyle geri dönücü iken, sabah da neredeyse parlayacaktı.
Mecazdan: Bize insanların **أقذاء**ı içinde geldi; onlar aşağı tabakadır.
Hadiste: “Ve bir cemaat **أقذاء** üzerinedir.” Ve falan, ona ağır geldiği zaman, gözünde **قذاة** içindedir.
Ve denilir: Her dişi **تقذى** ve her erkek **يمذي**; yani erkeğin şehvetinden beyazını atar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَذى: ما يقع في العين وما تَرمي به، وجمعه أَقذاء وقُذِيٌّ؛ قال أَبو نخيلة:
مِثْلُ القَذى يَيَّبعُ القُذِيّا
والقَذاة: كالقذى، وقد يجوز أَن تكون القَذاة الطائفة من القَذى. وقَذِيت عينُه تَقْذى قَذًى وقَذْياً وقَذَياناً: وقع فيها القذَى أَو صار فيها. وقَذَتْ قَذْياً وقَذَياناً وقُذِيّاً وقَذّى: أَلقت قَذاها وقَذَفت بالغَمَصِ والرَّمَصِ؛ هذا قول اللحياني، وقَذَّى عينَه وأَقْذاها: أَلقى فيها القَذى، وقَذَّاها مشدد لا غير: أَخرجه منها. وقال أَبو زيد: أَقْذَيْتها إِذا أَخرجت منها القَذى، ومنه يقال: عين مُقَذَّاة. ورجل قَذِيُ العين، على فَعِل، إِذا سقطت في عينه قذاة. وقال اللحياني: قَذَّيْتُ عينَه أُقَذِّيها تَقْذِية أَخرجت ما فيها من قذًى أَو كحل، فلم يقصره على القذى. والأَصمعي: لا يصيبك مني ما يَقْذي عينَك، بفتح الياء، وقال: قَذِيَت عينُه تَقْذى إِذا صار فيها القَذَى. الليث: قَذِيت عينه تَقْذى، فهي قَذِيَة مخففة، ويقال قَذِيّة مشددة الياء؛ قال الأَزهري: وأَنكر غيره التشديد. ويقال: قَذاةٌ واحدة، وجمعها قَذًى وأَقْذاء. الأَصمعي: قَذَت عينُه تَقْذي قَذْياً رمت بالقَذى. وعين مَقْذِيَّةٌ: خالَطها القَذى. واقْتِذاء الطير: فَتْحُها عُيونَها وتَغْمِيضُها كأَنها تُجَلِّي بذاك قَذاها ليكون أَبْصَرَ لها، يقال: اقْتَذى الطائرُ إِذا فتح عينه ثم أَغمضَ إِغماضة، وقد أَكثرت العرب تشبيه لَمْع البرقِ به فقال شاعرهم محمد بن سَلَمة:أَلا يا سَنى بَرْقٍ على قُلَل الحِمى،
لَهِنَّكَ مِنْ بَرْقٍ عَليَّ كَريمُ
لَمَعْتَ اقْتِذاءَ الطيرِ، والقومُ هُجَّعٌ،
فَهَيَّجْتَ أَحْزاناً، وأَنت سَلِيمُ
وقال حميد بن ثور:
خَفَى كاقْتِذاء الطير وَهْناً كأَنَّه
سِراجٌ، إِذا ما يَكْشِفُ الليلُ أَظْلما
والقَذى: ما علا الشراب من شيءٍ يسقط فيه، التهذيب: وقال حميد يصف برقاً:خَفَى كاقتذاء الطير، والليلُ واضِعٌ
بأَوْراقِه، والصُّبْحُ قد كادَ يَلْمَعُ
قال الأَصمعي: لا أَدري ما معنى قوله كاقتذاء الطير، وقال غيره: يريد كما غَمَّضَ الطير عينه من قَذاة وقعت فيها. ابن الأَعرابي: الاقْتِذاء نظر الطير ثم إِغْماضُها تنظر نظرة ثم تُغْمِض، وأَنشد بيت حميد. ابن سيده: القَذى ما يَسْقُط في الشراب من ذباب أَو غيره. وقال أَبو حنيفة: القَذى ما يَلْجأُ إِلى نواحي الإِناء فيتعلق به، وقد قَذَي الشراب قَذًى؛ قال الأَخطل:
وليس القَذَى بالعُودِ يَسْقُطُ في الإِنا،
ولا بذُبابٍ قَذْفُه أَيْسَرُ الأَمْرِ
ولكنْ قَذاها زائِرٌ لا نُحِبُّه،
تَرامَتْ به الغِيطانُ من حيثُ لا نَدْري
والقَذى: ما هَراقت الناقةُ والشاةُ من ماء ودم قبل الولد وبعده؛ وقال اللحياني: هو شيء يخرج من رَحمها بعد الولادة، وقد قَذَت. وحكى اللحياني: أَن الشاة تَقْذي عشراً بعد الولادة ثم تَطْهُر، فاستعمل الطُّهْر للشاة. وقَذَت الأُنثى تَقْذي إِذا أَرادت الفحل فأَلْقت من مائها. يقال: كل فَحل يَمْذي، وكل أُنثى تَقْذي. قال اللحياني: ويقال أَيضاً كل فحل يَمْني وكل أُنثى تَقْذي. ويقال: قَذَت الشاة فهي تَقْذي قَذْياً إِذا أَلقت بياضاً من رحمها، وقيل: إِذا أَلقت بياضاً من رحمها حين تريد الفحل. وقاذَيْتهُ: جازَيْته؛ قال الشاعر:
فسَوفَ أُقاذي الناسَ، إِن عِشْتُ سالِماً،
مُقاذاةَ حُرٍّ لا يَقِرُّ على الذُّلِّ
والقاذِيةُ: أَول ما يَطْرأُ عليك من الناس، وقيل: هم القليل، وقد قَذَت قَذْياً، وقيل: قَذَتْ قاذِيةٌ إِذا أَتى قوم من أَهل البادية قد أَنْجَمُوا
(* قوله« انجموا» كذا في الأصل، والذي في القاموس والمحكم: اقحموا.) وهذا يقال بالذال والدال، وذكر أَبو عمرو أَنها بالذال المعجمة. قال ابن بري: وهذا الذي يختاره علي بن حمزة الأَصبهاني، قال: وقد حكاها أَبو زيد بالدال المهملة، والأَول أَشهر. أَبو عمرو: أَتتنا قاذِيَةٌ من الناس، بالذال المعجمة، وهم القليل، وجمعها قَواذٍ؛ قال أَبو عبيد: والمحفوظ بالدال. وقول النبي، صلى الله عليه وسلم، في فتنة ذكرها: هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أَقْذاء؛ الأَقذاء: جمع قَذًى والقَذى جمع قَذاة، وهو ما يقع في العين والماء والشراب من تراب أَو تبن أو وسخ أَو غير ذلك، أَراد أَن اجتماعهم يكون على فساد من قلوبهم فشبهه بقذى العين والماء والشراب. قال أَبو عبيد: هذا مثل، يقول اجتماع على فساد في القلوب شُبِّه بأَقْذاءِ العين. ويقال: فلان يُغْضي على القَذَى إِذا سكت على الذلِّ والضيم وفَساد القلب. وفي الحديث: يُبصِرُ أَحدُكم القَذى في عين أَخيه ويَعْمى عن الجِذْع في عينه؛ ضربه مثلاً لمن يرى الصغير من عيوب الناس ويُعَيِّرُهم به وفيه من العيوب ما نسبته إِليه كنسبة الجذع إِلى القذاة، والله أَعلم.

##### Türkçe

**القَذى**: göze düşen şey ve onunla attığı şey; çoğulu **أَقذاء** ve **قُذِيٌّ**’dur; dedi ki
Ebû Nuhayle:
**مِثْلُ القَذى يَيَّبعُ القُذِيّا**

**القَذاة**: **القَذى** gibi; ve caiz olabilir ki **القَذاة** **القَذى**’dan bir taife olsun.

“Onun gözü **قَذِيت** oldu” **تَقْذى** **قَذًى** ve **قَذْياً** ve **قَذَياناً**: içine **القذَى** düştü yahut onda oldu.

Ve “attı” **قَذَتْ** **قَذْياً** ve **قَذَياناً** ve **قُذِيّاً** ve **قَذّى**: **قَذا**’sını attı ve **الغَمَصِ** ve **الرَّمَصِ** ile fırlattı; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür. Ve “onun gözünü **قَذَّى** etti” ve “onu **أَقْذاها** etti”: içine **القَذى** attı. Ve “onu **قَذَّاها**” (şeddeli) başka değil: onu ondan çıkardı. Ebû Zeyd dedi:
“Onu **أَقْذَيْتها** ettim” dediğin zaman: ondan **القَذى**’yı çıkardın; bundan dolayı denir: **عين مُقَذَّاة**. Ve “gözü **قَذِيُ** olan adam”, **فَعِل** üzere: gözüne bir **قذاة** düştüğü zaman. El-Lihyânî dedi: “Onun gözünü **قَذَّيْتُ**” **أُقَذِّيها** **تَقْذِية**: içinde olan **قذًى**’yı yahut sürmeyi çıkardım; onu **القذى** ile sınırlamadı. Ve el-Asma‘î: “Benden sana, gözünü **يَقْذي** eden (yeyi fetha ile) bir şey isabet etmez” dedi; ve dedi: “Onun gözü **قَذِيَت**” **تَقْذى**: onda **القَذَى** olduğu zaman.” El-Leys: “Gözü **قَذِيت** oldu” **تَقْذى**; o hâlde o, hafifletilmiş olarak **قَذِيَة**’dir; ve şeddeli yâ ile **قَذِيّة** denir. El-Ezherî dedi: başkası teşdîdi inkâr etti. Ve denir: bir tane **قَذاةٌ**; çoğulu **قَذًى** ve **أَقْذاء**’dır. El-Asma‘î: “Gözü **قَذَت**” **تَقْذي** **قَذْياً**: **القَذى** ile attı. Ve **عين مَقْذِيَّةٌ**: **القَذى** ona karıştı.

Ve kuşun **اقْتِذاء**’ı: gözlerini açması ve kapaması; sanki bununla **قَذا**’sını gideriyor ki ona daha iyi görsün; denir: kuş **اقْتَذى** etti: gözünü açtı sonra bir kapayışla kapadı. Araplar şimşeğin parıltısını ona benzetmeyi çoğalttılar; onların şairi Muhammed b. Seleme dedi:
**أَلا يا سَنى بَرْقٍ على قُلَل الحِمى،
لَهِنَّكَ مِنْ بَرْقٍ عَليَّ كَريمُ
لَمَعْتَ اقْتِذاءَ الطيرِ، والقومُ هُجَّعٌ،
فَهَيَّجْتَ أَحْزاناً، وأَنت سَلِيمُ**

Ve Humeyd b. Sevr dedi:
**خَفَى كاقْتِذاء الطير وَهْناً كأَنَّه
سِراجٌ، إِذا ما يَكْشِفُ الليلُ أَظْلما**

Ve **القَذى**: içkiye üstten çıkan, içine düşen herhangi bir şey. **التهذيب**: Humeyd bir şimşeği vasfederken dedi:
**خَفَى كاقتذاء الطير، والليلُ واضِعٌ
بأَوْراقِه، والصُّبْحُ قد كادَ يَلْمَعُ**
El-Asma‘î dedi: “**كاقتذاء الطير** sözünün manası nedir bilmiyorum.” Başkası dedi: “Kuşun, içine düşen bir **قَذاة** sebebiyle gözünü kapaması gibi demek istiyor.” İbnü’l-A‘râbî: **الاقْتِذاء** kuşun bakması sonra kapamasıdır; bir bakışla bakar sonra kapar; Humeyd’in beytini okudu. İbn Sîde: **القَذى** içkiye sinek yahut başkası olarak düşen şeydir. Ebû Hanîfe dedi: **القَذى** kabın kenarlarına sığınan, ona yapışan şeydir; ve içki **قَذَي** oldu, **قَذًى** (oldu); el-Ahtal dedi:
**وليس القَذَى بالعُودِ يَسْقُطُ في الإِنا،
ولا بذُبابٍ قَذْفُه أَيْسَرُ الأَمْرِ
ولكنْ قَذاها زائِرٌ لا نُحِبُّه،
تَرامَتْ به الغِيطانُ من حيثُ لا نَدْري**

Ve **القَذى**: deve ve koyunun, yavrudan önce ve sonra su ve kandan akıttığı şeydir. El-Lihyânî dedi: o, doğumdan sonra rahminden çıkan bir şeydir; ve **قَذَت**. El-Lihyânî nakletti: koyun doğumdan sonra on gün **تَقْذي** eder sonra temizlenir; böylece koyun için **الطُّهْر**’ü kullandı.

Ve dişi **قَذَت** eder, **تَقْذي**: erkeği istediği zaman suyundan atar. Denir: her erkek **يَمْذي** eder, her dişi **تَقْذي** eder. El-Lihyânî dedi: ve ayrıca denir: her erkek **يَمْني** eder, her dişi **تَقْذي** eder. Ve denir: koyun **قَذَت**; o hâlde o **تَقْذي** eder, **قَذْياً**: rahminden bir beyazlık attığı zaman; ve denildi: erkeği istediği sırada rahminden bir beyazlık attığı zaman.

Ve “onu **قاذَيْتهُ**”: onu karşılıkla cezalandırdım; şair dedi:
**فسَوفَ أُقاذي الناسَ، إِن عِشْتُ سالِماً،
مُقاذاةَ حُرٍّ لا يَقِرُّ على الذُّلِّ**

Ve **القاذِيةُ**: insanlardan sana ilk gelen şeydir; ve denildi: onlar azdır; ve **قَذَت** etti, **قَذْياً**; ve denildi: bir **قاذِيةٌ** **قَذَتْ** etti: bedevi halkından bir kavim geldiği zaman, **أَنْجَمُوا**.

(Bu söz “**انجموا**” asılda böyledir; **القاموس** ve **المحكم**’de olan: **اقحموا**.)

Ve bu, **الذال** ile ve **الدال** ile söylenir; Ebû Amr, onun **الذال** mu‘ceme ile olduğunu zikretti. İbn Berî dedi: bunu Ali b. Hamza el-İsfahânî seçer; dedi: Ebû Zeyd onu **الدال** muhmale ile rivayet etmiştir; birincisi daha meşhurdur. Ebû Amr: “İnsanlardan bir **قاذِيَةٌ** bize geldi” ( **الذال** mu‘ceme ile); onlar azdır; çoğulu **قَواذٍ**’dir. Ebû Ubeyd dedi: mahfuz olan **الدال** iledir.

Ve Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, zikrettiği bir fitne hakkında sözü: “**هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أَقْذاء**”; **الأَقذاء**: **قَذًى**’nın çoğuludur; ve **القَذى** **قَذاة**’nin çoğuludur; o, göze ve suya ve içkiye toprak yahut saman yahut pislik yahut bunun dışından düşen şeydir. Onların toplanmasının kalplerinde bir bozukluk üzere olacağını kastetti; onu gözün, suyun ve içkinin **قذى**’sına benzetti. Ebû Ubeyd dedi: bu bir misaldir; “kalplerde bozukluk üzere bir toplanma” der; gözün **أَقْذاءِ**’ına benzetildi. Ve denir: falan **القَذَى** üzerine **يُغْضي** eder: zillet ve haksızlık ve kalp bozukluğu üzerine susar.

Ve hadiste: “Sizden biriniz kardeşinin gözündeki **القَذى**’yı görür ve kendi gözündeki **الجِذْع**’dan kör olur”; onu, insanların ayıplarından küçüğü gören ve onunla onları ayıplayan kimseye misal yaptı; onda ayıplardan, ona nispeti, kütüğün **القذاة**’ye nispeti gibidir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ذ ي * * القَذَى * ما يسقط في العين والشراب و * قَذِيَتْ * عينه من باب صدي سقطت فيها * قَذَاةٌ * فهو * قَذي * العين على فعل و * قَذَتْ * عينه رمت بالقذى وبابه رمى و * أقْذَاها * غيره جعل فيها القذى و * قَذَّاها تَقْذِيَةً * أخرج منها القذى

##### Türkçe

* ق ذ ي * * **القَذَى** * göze ve içeceğe düşen şeydir; ve **قَذِيَتْ** gözü, “صدي” babındandır: içine bir **قَذَاةٌ** düştü; artık o, “فعل” vezni üzere **قَذي** العين’dır. Ve **قَذَتْ** gözü: **القذى** ile attı; onun babı “رمى”dır. Ve **أقْذَاها**: başkası, içine **القذى** koydu. Ve **قَذَّاها تَقْذِيَةً**: ondan **القذى**yı çıkardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: قذى

: ( ي *!القَذَى : ما يَقَعُ في العَيْنِ ) وما تَرْمي به .
( و ) القَذَى ( في الشَّرابِ ) : ) ما يَقَعُ فيه مِن ذُبابٍ أَو غيرِهِ .
وقالَ أَبو حنيفَةَ : القَذَى ما يَلْجأُ إلى نواحِي الإناءِ فيَتعَلَّقُ به ، وقد *!قَذِيَ الشَّرابُ قَذًى ؛ وقالَ الأخْطَل :
وليسَ القَذَى بالعُودِ يَسْقُطُ في الإنا
ولا بذُبابٍ قَذْفُه أَيْسَرُ الأمْرِولكنْ *!قَذَاها زائِرٌ لا نُحِبُّه
تَرامَتْ به الغِيطانُ من حيثُ لا نَدْرِي ( و ) *!القَذَى : ( ما هَراقَتِ النَّاقَةُ والشَّاةُ من ماءٍ ودَمٍ قَبْل الولَدِ وبعدَه ) ؛ ) وقيلَ : هو شيءٌ يخرُجُ مِن رَحِمِها بعدَ الولادَةِ ، وقد *!قَذَتْ .
وحكَى اللّحْياني : أنَّ الشَّاةَ تَقْذي عشراً بعدَ الوِلادَةِ ثم تَطْهُر ، فاسْتعملَ الطُّهْر في الشاةِ .
( و ) *!القِذَى ، ( كإلَى : التُّرابُ المُدَقَّقُ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابي ؛ وهو الذي يَقَعُ في العَيْنِ ، ( ج *!أَقْذاءٌ ) ، كحبْرٍ وأَخْبارٍ ، ( *!وقُذِي ) ، كصُلِيَ ؛ ) قالَ أبو نُخَيْلة :
مِثْلُ *!القَذى يَتَّبعُ *!القُذِيَّا وقد ( *!قَذِيَتْ عَيْنُه ، كرَضِيَ ) ، *!تَقْذَى ( *!قَذًى ) *!وقَذْياً ( *!وقَذَياناً ) ،

بالتَّحْرِيكِ : ( وَقَعَ فيها *!القَذَى ) ، أَو صارَ فيها ، ( وهي *!قَذِيَّةٌ ) ، كغَنِيَّةٍ ، ( *!وقَذِيَةٌ ) ، كفَرِحَةٍ ؛ وأَنْكَرَ بعضُهُم التّشْديدَ ؛ ( *!ومَقْذِيَّةٌ ) : ) خالَطَها القَذَى .
( و ) قالَ الأصْمعي : ( *!قَذَتْ ) عَيْنُه ( *!تَقْذِي *!قَذْياً ) ؛ ) زادَ غيرُهُ : ( *!وقَذَياناً ) ، بالتحريكِ ، ( *!وقُذِيًّا ) ، كعُتِيَ ، ( *!وقَذًى ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ : ( قَذَفَتْ بالغَمَصِ والرَّمَصِ ) ؛ ) ونَصّ الأصْمعي : رَمَتْ بالقَذَى .
( *!وقَذَّى عَيْنَه *!تَقْذِيَةً ، *!وأَقْذَاها : أَلْقَى فيها *!القَذَى أَو أَخْرَجَهُ منها ) .
( والذي في الصِّحاح : *!أَقْذَاها جَعَلَ فيها *!القَذَى ، *!وقَذَّاها : أَخْرَجَ منها *!القَذَى .
وفي المُحْكم : *!وقَذَّاها أَيْضاً : أَخْرَجَ ما فيها مِن *!قَذًى أَو كُحْلٍ ؛ وهو ( ضِدٌّ .
( *!وقَذَتْ *!قاذِيَةٌ ) من النَّاسِ ، أَي ( قَدِمَتْ جماعَةٌ ) قَلِيلَةٌ ؛ هكذا رَواهُ أَبو عَمْرٍ و .
قالَ ابنُ بُرَي : وهذا الذي يَخْتارُه عليُّ بنُ حَمْزَةَ الأصْبهاني . ورَواهُ أَبو عبيدٍ بالدالِ المُهْملةِ وقد تقدَّمَ وهو الأشْهَرُ ؛ نقَلَهُما الجَوْهرِي ( و ) *!قَذَتِ ( الشَّاةُ ) *!تَقْذِي *!قَذًى : ( أَلْقَتْ بياضاً من رَحِمِها حِينَ تُريدُ الفَحْلَ ) .
( يقالَ : كلُّ ذَكَرٍ يَمْذِي وكلُّ أُنْثَى *!تَقْذِي ، أَي تَرْمي بياضَها من شَهْوةِ الفَحْلِ ، وهو مجازٌ .
( *!وقَاذاهُ ) *!مُقاذَاةً : ( جَارَاهُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ جَازاهُ ؛ كما في الصِّحاح ؛ وأَنْشَدَ :
فسَوفَ *!أُقاذِي القَوْمَ إن عِشْتُ سالِماً
*!مُقاذَاةَ حُرَ لا يَقِرُّ على الذُّلِّ ( *!والاقْتِذاءُ : نَظَرُ الطيَّرِ ثم إغماضُه ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابي ، وبه فسَّر قولُ حُمَيدٍ يَصِفُ برقاً :

خَفَى *!كاقْتِذاءِ الطيرِ والليلُ واضِعٌ
بأَرْواقِه والصُّبْحُ قد كاد يَلْمَعُوقالَ غيرُهُ : يُريدُ كما غَمَّضَ الطائِرُ عَيْنَه من *!قَذاةٍ وقَعَتْ فيها .
وقالَ الأصْمعي : لا أَدْرِي ما مَعْنى قوْلَه : *!كاقْتِذاءِ الطيرِ .
وقيلَ : *!اقْتِذاءُ الطَّيرِ فَتْحُها عُيونَها وتَغْمِيضُها كأَنَّها تُجَلِّي بذلك قَذَاها ليكونَ أَبَصْرَ لها .
وفي الأساسِ : وذلكَ حينَ يحكُّ الرأْسَ . وقد أَكْثَرُوا تَشبِيه لَمْع البَرْقِ به .
( و ) مِن المجازِ : ( هو يُغْضِي على *!القَذاءِ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ على *!القَذَى ، أَي ( يَسْكُتُ على الذُّلِّ والضَّيْمِ ) وفَسادِ القَلْبِ ؛ نقلَهُ الأزْهرِي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!القَذاةُ : *!كالقَذَى ، أَو الطائِفَةُ منه .
ولا يصِيبُك منِّي ما *!يَقْذِي عَيْنَك ، بفَتْح الياءِ .
*!والأَقْذَاءُ : السَّفِلَة مِن الناسِ .
وفلانٌ في عَيْنِه *!قَذاةٌ إذا ثَقُل عليه .
ورجُلٌ *!قَذِيُّ العين ، ككَتِفٍ : إذا سَقَطَتْ في عَيْنِه *!قَذاةٌ .
وفي الحديثِ : ( هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على *!أَقْذاء ) يُريدُ اجْتِماعَهم على فَسادٍ مِن القُلُوبِ ؛ قالَهُ أَبو عبيدٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
في الواوِ

##### Türkçe

: ( ي *!القَذَى : göze düşen şey ) ve onunla attığı şey.
( ve ) **القَذَى** ( içecekte ): onda sinekten yahut başkasından düşen şey.
Ebû Hanîfe dedi ki: **القَذَى** kabın yanlarına sığınan, ona tutunan şeydir; ve muhakkak **قَذِيَ الشَّرابُ قَذًى**; ve el-Aḫṭal dedi ki:
Ve **القَذَى** değnekle değildir ki kaba düşer,
Ne de sinekle; onun atılması işin en kolay olanıdır; fakat
Onun **قَذَا**sı, sevmediğimiz bir ziyaretçidir;
Onunla tarlalar, nereden olduğunu bilmediğimiz yerden atıştı.
( ve ) **القَذَى**: ( devenin ve koyunun doğumdan önce ve sonra sudan ve kandan döktüğü şey );
ve denildi ki: o, doğumdan sonra rahminden çıkan bir şeydir; ve muhakkak **قَذَتْ**.
el-Liḥyânî nakletti: koyun doğumdan sonra on (gün) **تَقْذي** eder, sonra temizlenir; böylece koyunda **الطُّهْر**ü kullanmıştır.
( ve ) **القِذَى**, ( **إلَى** gibi: ince dövülmüş toprak ); İbnü’l-Aʿrâbî’den; ve o, göze düşen şeydir, (çoğulu **أَقْذاءٌ**), **حِبْر** ve **أَخْبار** gibi, (ve **قُذِي**), **صُلِيَ** gibi; Ebû Nuḫayle dedi ki:
**القَذى** gibi, **القُذِيَّا**yı izler; ve muhakkak ( **قَذِيَتْ عَيْنُه ، كرَضِيَ** ), **تَقْذَى** ( **قَذًى** ) ve **قَذْياً** ( ve **قَذَياناً** ),

hareke ile: ( onda **القَذَى** vâki oldu ), yahut onda oldu, ( ve o **قَذِيَّةٌ**dir ), **غَنِيَّة** gibi, ( **قَذِيَةٌ** ) **فَرِحَة** gibi; ve onların bazısı şeddeli söyleyişi inkâr etti; ( **مَقْذِيَّةٌ** ): ona **القَذَى** karıştı.
( ve ) el-Aṣmaʿî dedi ki: ( **قَذَتْ** ) gözü ( **تَقْذِي قَذْياً** ); başkası artırdı: ( ve **قَذَياناً** ), hareke ile, ( **قُذِيًّا** ), **عُتِيَ** gibi, ( **قَذًى** ), fetha ile kısaltılmış: ( **الغَمَص** ve **الرَّمَص** ile attı ); el-Aṣmaʿî’nin nassı: **القَذَى** ile attı.
( **قَذَّى عَيْنَه تَقْذِيَةً** ve **أَقْذَاها**: ona **القَذَى** attı yahut onu ondan çıkardı ).
( ve Sıḥâḥ’ta olan: **أَقْذَاها** ona **القَذَى** yaptı, **قَذَّاها**: ondan **القَذَى**yı çıkardı.
Ve el-Muḥkem’de: **قَذَّاها** ayrıca: onda olan **قَذًى**dan yahut sürmeden olanı çıkardı; ve o ( zıddır ).
( **قَذَتْ قاذِيَةٌ** insanlardan, yani ( az bir topluluk geldi ); Ebû ʿAmr böyle rivayet etti ve.
İbn Buray dedi ki: ve bu, ʿAlî b. Ḥamza el-Aṣbahânî’nin seçtiği şeydir. Ebû ʿUbayd onu **الدال** muʿceme olmayan ile rivayet etti; ve o daha önce geçti ve o daha meşhurdur; ikisini el-Cevherî nakletti.
( ve ) **قَذَتِ** ( koyun ) **تَقْذِي قَذًى**: ( koçu istediği vakit rahminden bir beyazlık attı ).
( denilir: her erkek **يَمْذِي** eder ve her dişi **تَقْذِي** eder; yani koçun şehvetinden beyazlığını atar; ve o mecazdır.
( **قَاذاهُ** ) **مُقاذَاةً**: ( ona ayak uydurdu ), nüshalarda böyle; doğrusu ona karşılık verdi; Sıḥâḥ’ta olduğu gibi; ve inşâd etti:
Öyleyse kavmi, sağ salim yaşarsam, elbette **أُقاذِي** edeceğim,
Zille durmayan hür birinin **مُقاذَاة**sı ile.
( **الاقْتِذاءُ**: kuşun bakması, sonra gözünü yumması ); İbnü’l-Aʿrâbî’den; ve onunla Ḥumeyd’in şimşeği vasfederken sözünü tefsir etti:

Gizlendi, **كاقْتِذاءِ الطيرِ** gibi; gece,
Kemerleriyle çökmüş; sabah ise neredeyse parlayacaktı.
Başkası dedi ki: muradı, kuşun gözüne düşen bir **قَذاة** sebebiyle gözünü yumduğu gibi.
el-Aṣmaʿî dedi ki: onun sözü olan **كاقْتِذاءِ الطيرِ**in mânâsını bilmiyorum.
Ve denildi ki: kuşun **اقْتِذاءُ**u, gözlerini açması ve yummasıdır; sanki bununla **قَذَا**sını cilâlıyor da ona daha iyi görür olsun diye.
Ve el-Esâs’ta: bu, başı kaşıdığı vakittir. Ve şimşeğin parıltısını ona benzetmeyi çokça yaptılar.
( ve ) mecazdan: ( o **القَذاءِ** üzerine göz yumar ); nüshalarda böyle; doğrusu **القَذَى** üzerine; yani ( zillet ve haksızlık üzerine susar ) ve kalbin fesadı üzerine; el-Ezherî nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**القَذاةُ**: **القَذَى** gibi, yahut ondan bir taife.
Benden sana, gözünü **يَقْذِي** eden şey isabet etmez; yâ’nın fethasıyla.
**الأَقْذَاءُ**: insanlardan aşağı tabaka.
Falan, gözünde **قَذاةٌ** içindedir; ona ağır geldiği vakit.
Ve **قَذِيُّ العين** bir adam, **كَتِف** gibi: gözüne bir **قَذاةٌ** düştüğü vakit.
Ve hadiste: ( **هُدْنةٌ على دَخَنٍ وجماعةٌ على أَقْذاء** ) onların kalplerden bir fesat üzere toplanmalarını murad eder; Ebû ʿUbayd söyledi.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
vav’da.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: قذى

قَذَّاهُ
1 قَذَّاهُ ذ : see حَرَّضَهُ.

قَذًى
قَذًى ذ What falls into the eye; (S, K;) a little piece of wood, or dust, that falls into the eye: (JK:) and what falls into beverage; (S, K;) as flies, &c; (TA;) what betakes itself [or is attracted] to the sides of a vessel, and clings thereto: (AHn, TA:) dust, motes, or particles of rubbish, as of sticks and stalks and straws, or the like, that fall into the eye or into water and beverage: (KL:) any floating particles upon water, &c.: [scum:] dirt that falls into the eye; (Msb;) what collects in the inner angle of the eye; (Har, p. 65;) what comes into the eye, such as a bit of straw, &c.: (Id, p. 149:) [properly a coll. gen. n.:] قَذَاةٌ [the n. un.] a thing that falls into the eye and pains it: (Id, p. 259:) a mote. ― -b2- أَغْضَى على قَذًى: see art. غضو.

##### Türkçe

قَذَّاهُ
1 **قَذَّاهُ** ذ : bkz. **حَرَّضَهُ**.

قَذًى
**قَذًى** ذ Göze düşen şey; (S, K;) göze düşen küçük bir tahta parçası yahut toz: (JK:) ve içeceğe düşen şey; (S, K;) sinekler vb. gibi; (TA;) bir kabın yanlarına yönelen [yahut çekilen] ve ona yapışan şey: (AHn, TA:) göze yahut suya ve içeceğe düşen; çubuklar ve saplar ve samanlar yahut benzeri gibi çerçöpün tozu, zerrecikleri yahut parçacıkları: (KL:) su vb. üzerinde yüzen her türlü parçacık: [köpük:] göze düşen kir; (Msb;) gözün iç köşesinde toplanan şey; (Har, s. 65;) saman parçası vb. gibi göze gelen şey: (Id, s. 149:) [aslında bir cins topluluk ismi:] **قَذَاةٌ** [tekil isim] göze düşen ve onu acıtan bir şey: (Id, s. 259:) bir zerrecik. ― -b2- **أَغْضَى على قَذًى**: bkz. md. **غضو**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَذَى
قَذَى I ( n. ac. قَذْي 1 ,  قَذَي 4 ,  قَذَيَاْن 36 ),
a.  Exuded a white matter ( eye ).

قَذِيَ
قَذِيَ A ( n. ac. قَذَي 4 ,  قَذَيَاْن 36 ),
a.  Had a mote, a speck in it, smarted ( eye ).

قَذَّيَ
قَذَّيَ II ,
a.  Threw something into ( the eye ).

b.  Pulled out a speck &c, from ( eye ).

قَاْذَيَ
قَاْذَيَ III ,
a.  Rewarded, requited, remunerated.

أَقْذَيَ
أَقْذَيَ IV ,
a.  see II .

قَذًى
قَذًى [ 4 ],
a.  Mote, speck.

قَذَاة
قَذَاة [ 4tA ],
a.  see 4 .

قَذِيَة
قَذِيَة [ 5t ],
a.  Having a mote in it; smarting ( eye ).

قِذًى
قِذًى [ 7 ] , ( pl. أَقْذَآء [ 38A ] ,
a.  قُذِيّ ), Fine dust.

قَذِيَّة
قَذِيَّة [ 25t ],
a.  see 5t .

مَقْذِيَّ
مَقْذِيَّ
a.  see 5t .

يُغْضِي عَلَى الْقَذَى
يُغْضِي عَلَى الْقَذَى
a.  He bears insult.

##### Türkçe

قَذَى
قَذَى I ( n. ac. **قَذْي** 1 ,  **قَذَي** 4 ,  **قَذَيَاْن** 36 ),
a.  (göz) beyaz bir madde akıttı.

قَذِيَ
قَذِيَ A ( n. ac. **قَذَي** 4 ,  **قَذَيَاْن** 36 ),
a.  İçinde bir çöp, bir zerre vardı; sızladı (göz).

قَذَّيَ
قَذَّيَ II ,
a.  (göze) bir şey attı.

b.  (gözden) bir zerre vb. çekip çıkardı.

قَاْذَيَ
قَاْذَيَ III ,
a.  Mükâfat verdi, karşılığını verdi, ücret verdi.

أَقْذَيَ
أَقْذَيَ IV ,
a.  II’ye bak.

قَذًى
قَذًى [ 4 ],
a.  Çöp, zerre.

قَذَاة
قَذَاة [ 4tA ],
a.  4’e bak.

قَذِيَة
قَذِيَة [ 5t ],
a.  İçinde çöp bulunan; sızlayan (göz).

قِذًى
قِذًى [ 7 ] , ( pl. **أَقْذَآء** [ 38A ] ,
a.  **قُذِيّ** ), İnce toz.

قَذِيَّة
قَذِيَّة [ 25t ],
a.  5t’ye bak.

مَقْذِيَّ
مَقْذِيَّ
a.  5t’ye bak.

يُغْضِي عَلَى الْقَذَى
يُغْضِي عَلَى الْقَذَى
a.  Hakarete katlanır.
