# قرأ (ق-ر-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın çevresinde gelip iskan ettiği yerdir

- Harfler: ق - ر - أ
- Kur'an'da: 88 geçiş · 79 ayet · 30 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قرء

## Sîgalar (30)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْقُرْآنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E.md) | الْفُعْلَانَ | Kuran | 22 | 22 | [4:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/4:82.md) |
| [الْقُرْآنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%90.md) | الْفُعْلَانِ | Kuran | 13 | 13 | [17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:41.md) |
| [قُرْآنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلَانًا | Bir kuran | 9 | 9 | [12:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/12:2.md) |
| [الْقُرْآنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8F.md) | الْفُعْلَانُ | Kuran | 8 | 8 | [2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/2:185.md) |
| [وَالْقُرْآنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%90.md) | وَالْفُعْلَانِ | Andolsun ki Kuran; Ve Kuran | 4 | 4 | [9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/9:111.md) |
| [اقْرَأْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%92.md) | افْعَلْ | Oku | 3 | 3 | [17:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:14.md) |
| [بِالْقُرْآنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%90.md) | بِالْفُعْلَانِ | Kuranı | 2 | 2 | [20:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/20:114.md) |
| [فَاقْرَءُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعَلُوا | Okuyun | 2 | 1 | [73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/73:20.md) |
| [قَرَأْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Okudun | 2 | 2 | [16:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/16:98.md) |
| [قُرِئَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%90%D8%A6%D9%8E.md) | فُعِلَ | Okundu | 2 | 2 | [7:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/7:204.md) |
| [يَقْرَءُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Okurlar | 2 | 2 | [10:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:94.md) |
| [اقْرَءُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Okuyun | 1 | 1 | [69:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/69:19.md) |
| [بِقُرْآنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8D.md) | بِفُعْلَانٍ | Bir kuranı | 1 | 1 | [10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:15.md) |
| [سَنُقْرِئُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | سَنُفْعِلُكَ | Yakında seni okutacağız | 1 | 1 | [87:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/87:6.md) |
| [فَقَرَأَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلَهُ | Hemen onu okudu | 1 | 1 | [26:199](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/26:199.md) |
| [قَرَأْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu okuduk | 1 | 1 | [75:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/75:18.md) |
| [قُرُوءٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A1%D9%8D.md) | فُعُولٍ | Adet dönemleri | 1 | 1 | [2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/2:228.md) |
| [قُرْآنٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8C.md) | فُعْلَانٌ | Bir kuran | 1 | 1 | [85:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/85:21.md) |
| [قُرْآنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8D.md) | فُعْلَانٍ | Bir kuran | 1 | 1 | [10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:61.md) |
| [قُرْآنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E.md) | فُعْلَانَ | Okunuş | 1 | 1 | [17:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:78.md) |
| [قُرْآنَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فُعْلَانَهُ | Onun okunuşu | 1 | 1 | [75:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/75:18.md) |
| [لَقُرْآنٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8C.md) | لَفُعْلَانٌ | Bir kuran | 1 | 1 | [56:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/56:77.md) |
| [لِتَقْرَأَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | لِتَفْعَلَهُ | Onu okuman için | 1 | 1 | [17:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:106.md) |
| [نَقْرَؤُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%86%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A4%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | نَفْعَلُهُ | Onu okuruz | 1 | 1 | [17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:93.md) |
| [وَالْقُرْآنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفُعْلَانَ | Ve Kuran | 1 | 1 | [15:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/15:87.md) |
| [وَقُرْآنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْلَانًا | Ve bir kuran | 1 | 1 | [17:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:106.md) |
| [وَقُرْآنٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8C.md) | وَفُعْلَانٌ | Ve bir kuran | 1 | 1 | [36:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/36:69.md) |
| [وَقُرْآنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8D.md) | وَفُعْلَانٍ | Ve bir kuran | 1 | 1 | [15:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/15:1.md) |
| [وَقُرْآنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E.md) | وَفُعْلَانَ | Ve okunuş | 1 | 1 | [17:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:78.md) |
| [وَقُرْآنَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A2%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَفُعْلَانَهُ | Ve onun okunuşu | 1 | 1 | [75:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/75:17.md) |

## Mücavir kökler — 81 mücavir (288 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 35 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
2. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 20 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
3. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 18 · “Nezle” konaklama yeri demektir
4. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
5. [رتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Tırtıl demektir
6. [نصت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · (nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler…
7. [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
8. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
9. [مجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Doymuş hayvandır
10. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
11. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Zade : Azık demektir
12. [شفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır
13. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 11 ortak ayet · G² 9 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
14. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
15. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
16. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kayadaki çukur demektir
17. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Örnek verdi
18. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Yaşlı adamdır
19. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
20. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
21. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Büyük
22. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Bürde” gocuk demektir
23. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
24. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Anlatırız
25. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Tilvi toklu demektir
26. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sülle çokluk demektir
27. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
28. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
29. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
30. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
31. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
32. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dağ anlamındadır
33. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
34. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
35. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Üzüm salkımıdır
36. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Bahçe demektir
37. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Akledersiniz
38. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
39. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kasaba
40. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
41. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
42. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
43. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · İşiten
44. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
45. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
46. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sağ yandır
47. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Half : Ense demektir
48. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Rical ayak demektir
49. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
50. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
51. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
52. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 14 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
53. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
54. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
55. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
56. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
57. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kulak demektir
58. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Buğa boğa demektir
59. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Namaz
60. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A3/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli (lâmü’l-fiil hemze) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md), [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md), [درس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B3.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaları bir araya getirip bünyede toplamak, tutmak ve ardından düzenli aralıklarla dışa vurup seslendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitabın harf, kelime ve manalarını zihinde ve kalpte derleyip eksiksiz bir intizamla lafza dökerek tebliğ etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalı bilgilerin birikim havuzunda sentezlenerek anlamlı, bağlayıcı ve dönüştürücü bir bildiriye dönüştürülmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yazılı bir metnin harflerini mekanik olarak seslendirmeye indirgeyerek içsel toplama, kavrama ve dönemsel tezahür boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Bir şeyin birikmesi, toplanması, yerleşip sükûnet bulması ve bir kapta veya mahalde tutulması (karşılaştır: [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) sükûnet bulup yerleşmek, [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) suyu havuzda toplamak, [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) birbirine yaklaşıp birleşmek, [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) iki şeyi birbirine bağlamak) | أ | Toplanan, biriktirilen ve içte tutulan unsurların belirgin bir başlangıç, iradî bir itiş ve sesli bir çıkış hamlesiyle açığa vurulup telaffuz edilmesini sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dağınık parçaların belirli bir merkez etrafında odaklanmasını, sınırlandırılmasını ve birikmesini temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Toplanan unsurların bilinç, akıl ve yönetim merkezi olan başta kavranmasını ve en üst düzeyde düzenlenmesini ifade eder. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Biriken ve zihinde derlenen mananın güçlü bir ses, iradeli bir soluk ve etkin bir hamleyle dış dünyaya yöneltilmesini gösterir. |
| قرأ | Birikip odaklanan unsurların zihinsel bir düzenlemeden geçerek güçlü ve etkin bir sesle dışa aktarılması | Dağınık harf ve kavramların içsel bir kapta bir araya getirilip bir bütün halinde yüksek sesle ve bilinçle duyurulması hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dişi devenin döl suyunu veya cenini rahminde toplayıp tutması (مَا قَرَأَتِ النَّاقَةُ سَلًى قط), suyun veya sütün bir kapta birikmesi; kadının kanı içinde toplayıp ardından dışarı atmasıyla beliren hayız ve temizlik döngüsü (el-qur'). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Amr b. Külsûm muallakasında ve İbn Ahmer’in beytinde kök, gebe kalıp döl tutma veya topluca okuma manasında geçmektedir; Lisânü'l-Arab'da şahit gösterilen beyitte ise kadınların Kur'an surelerini okumadığı durum şu şekilde yer alır: هُنَّ الحَرائِرُ، لا ربَّاتُ أَحْمِرةٍ، / سُودُ المَحاجِرِ، لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, ibadet ve kıraat ile öne çıkan kişiyi överken kökü dindarlık ve tertil bağlamında şöyle zikreder: يَا أَيُّهَا القَارِئُ المُرْخِي عِمَامَتَهُ / هَذَا زَمَانُكَ إِنِّي قَدْ مَضَى زَمَنِي |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قرأ kökü, en köklü ve ortak kavramsal çekirdeklerden birini oluşturur. Kökün ana Sami biçimi *q-r-ʾ olarak yeniden kurulmakta olup İbranicede קרא (qārāʾ) fiili "yüksek sesle çağırmak, ilan etmek, adlandırmak, metni topluca seslendirmek", Aramice ve Süryanicede ܩܪܐ (qərā) "çağırmak, davet etmek, yüksek sesle okumak", Ugarit dilinde qrʾ "seslenmek, nida etmek" ve Akadcada qerû "çağırmak, davet etmek, ziyafete çağırmak" biçiminde tespit edilmektedir. Erken Sami katmanında kökün birincil eylemi, insanları bir araya getirmek üzere ses çıkarmak, çağırmak ve topluluğa bir beyanı duyurmaktır. Arapçada ise kök, bir yandan bu ilksel "nida etme, çağırma ve seslendirme" anlamını korumuş, diğer yandan [قرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%88.md) ve [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) kökleriyle olan morfo-semantik bağı üzerinden "içte toplamak, biriktirmek, döngüsel olarak tutmak" (rahmin cenini tutması, kadının kan döngüsü) fiziksel derinliğini muhafaza etmiştir. Böylece Arapça, kökün hem içsel birikim (toplama) hem de dışsal nida (okuma/çağırma) boyutlarını eşzamanlı olarak bünyesinde taşıyan özgün bir semantik denge kurmuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قرأ ile [قرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%88.md) ve [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) arasındaki geçişlilik | Suyun havuzda toplanması ([قرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%88.md)) ve bir yerde sabit kalması ([قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md)) ile harflerin ve manaların zihinde toplanıp ardışık olarak ağıza dökülmesi arasında doğrudan bir anlam bağı kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קרא, Süryanice ܩܪܐ, Ugaritçe qrʾ | Doğu ve Batı Sami kollarında kelime daima "yüksek sesle çağırmak, ilan etmek, toplamak ve bir metni seslendirmek" işlevini görmüştür. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı katmanı | Bazı Berberi ve Kuşitik dillerde seslenme, çağırma ve toplama bildiren *qVr- kök varyantlarıyla paralellikler ileri sürülmüşse de aradaki bağ Sami içi kadar doğrudan değildir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Gesenius Hebrew Grammar.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرأ | Anlamlı | Toplamak, okumak, döngüye girmek | Parçaları derleyip zihinde tutmak, ardından düzenli ses ve kelimeler halinde telaffuz etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قأر | Anlamlı | Çukurlaştırmak, derinleştirmek | Bir nesnenin içini oyup çukur hale getirmek; derin kap veya kuyu açmak. | Kur'an'da geçmez; içe doğru oyup toplama fikriyle akrabadır. |
| [رقأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3.md) | Anlamlı | Kanın veya gözyaşının durması | Akan bir sıvının kesilmesi, durulması, kuruyup sükûnet bulması. | Kur'an'da geçmez; sıvının akışının durup toplanması yönüyle ilişkilidir. |
| رأق | Anlamlı | Suyun veya şeyin saflaşması | Sıvının durulması, tortusundan arınması, berraklaşması. | Kur'an'da geçmez; durulma ve tortunun dibe çöküp ayrışması anlamı taşır. |
| [أقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%82%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arapça sözlüklerde müstakil bir kök hüviyeti kazanmamış, [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) kökünün if'âl kalıbı ile karışmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [أرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Uykusuzluk çekmek | Gece boyunca uykunun kaçması, yatakta dönüp durma hali. | Kur'an'da geçmez; biliteral çekirdekle doğrudan anlam bağı tespit edilmedi. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرأ | Merkez | Toplama ve seslendirme | Harfleri ve manaları zihinde derleyip bir bütün halinde, kavrayarak ve sesli olarak dışa aktarmak. | İfade edilen bilginin önce içselleştirilip toplanmasını ve bir nizamla duyurulmasını gerektirir. |
| [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Ardı ardına gelme ve takip | Bir metni veya sözü birbiri ardınca, kesintisiz bir sıra ve akış takip ederek okumak. | قرأ kökünde toplama ve derleme vurgusu öne çıkarken [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) kökünde sıralı takip ve boyun eğme esastır. |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Komşu | Anlamlı ses çıkarma | Zihindeki düşünceyi lafız kalıbına dökerek anlaşılır kılmak, konuşmak. | [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) sırf lafzi ifadeye odaklanırken قرأ derlenmiş ve bir araya getirilmiş bir hitabın sunumudur. |
| [درس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B3.md) | Komşu | İnceleme ve tekrarlama | Bir metnin manasını kavramak için tekrar tekrar üzerinden geçmek, kalıntıları izlemek. | [درس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B3.md) anlama ve öğrenme amaçlı yoğun zihinsel çabayı, قرأ ise derlenen bilginin icrasını ifade eder. |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Parçaları birleştirme | Dağınık nesneleri veya fertleri tek bir alanda bir araya getirmek. | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) her türlü fiziksel ve soyut birleşmeyi kapsar; قرأ ise metin, ses ve rahim içi birikime özgüdür. |
| [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Zıt | Gizleme ve saklama | Bilinen veya toplanan bir manayı kasten dışa vurmayıp bünyede hapsederek gizlemek. | قرأ derleneni sesle açığa çıkarırken [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) onu tamamen görünmez ve duyulmaz kılar. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرأ | Toplamak, okumak, ilan etmek | Parçalı verileri derleyip zihinde birleştirdikten sonra sesli bir nizamla tebliğ etmek. | Kesin |
| Latince | legere, recitare | Toplamak, seçmek, okumak; yüksek sesle bildirmek | Latince legere aslen "toplamak, derlemek" demektir ve zihinsel toplamayı tam karşılar; recitare ise yüksek sesli sunumu ifade eder. | Kesin |
| İngilizce | read, recite, proclaim | Okumak, ezberden seslendirmek, ilan etmek | "Read" zihinsel çözümleme ve metin takibini, "recite" ezberden veya makamla sunumu, "proclaim" ise kökün Sami nida kökenini karşılar. | Güçlü |
| Almanca | lesen, vortragen, verkünden | Okumak, toplamak; icra etmek; duyurmak | Almanca "lesen" köken olarak "toplamak" (özellikle meyve toplamak) anlamına gelir ve قرأ kökünün semantik gelişimiyle tam örtüşür. | Kesin |
| Fransızca | lire, réciter, proclamer | Okumak, seslendirmek, halka ilan etmek | Zihinsel metin takibi ve dışa vurumu içerir; ancak kökün rahim içi döngü ve toplanma boyutunu tek başına taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, Lewis & Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَرَأَ / اقْرَأْ / نَقْرَأُ | Vahyi tebliğ etmek, tertil ve tefekkürle seslendirmek | Peygamber'e gelen vahyin derlenip topluma açıkça okunması emri (Alak [96:1](https://lisan.digital/tr/ayet/96:1.md), İsrâ [17:106](https://lisan.digital/tr/ayet/17:106.md), Nahl [16:98](https://lisan.digital/tr/ayet/16:98.md)). |
| قُرْآن | İlahi vahyin derlenmiş, kitaplaşmış ve seslendirilen bütünü | Allah kelamının sure ve ayetlerinin bir araya getirilip mucizevi bir hitap halinde sunulması (Kıyâme [75:17](https://lisan.digital/tr/ayet/75:17.md)-18, Yûnus [10:15](https://lisan.digital/tr/ayet/10:15.md), Bakara [2:185](https://lisan.digital/tr/ayet/2:185.md)). |
| اقْرَأْ كِتَابَكَ | Ahirette amel defterinin incelenip hesaba çekilmesi | Kıyamet günü insanın kendi kayıtlı eylemlerini bizzat gözden geçirip idrak etmesi (İsrâ [17:14](https://lisan.digital/tr/ayet/17:14.md), Hâkka [69:19](https://lisan.digital/tr/ayet/69:19.md)). |
| قُرُوء (çoğul) | Kadının temizlik veya hayız döngüsü | Boşanma sonrasında kadının bekleme süresini belirleyen fizyolojik toplanma ve arınma dönemleri (Bakara [2:228](https://lisan.digital/tr/ayet/2:228.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelâmullah ve Kur'an'ın mahiyeti | Kur'an'ın ezeli kelam sıfatı ile lafızlara dökülüp okunan kıraat arasındaki ontolojik ayrım (Halku'l-Kur'an meselesi). | Kök, ilahi zatın kelamından insanların ağzından dökülen lafzi okumaya kadar uzanan hitap alanında yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Namazda kıraat rüknü ve iddet hesabı | Namazın sıhhati için kıraatin farziyeti, fatihasız namazın hükmü ve Bakara [2:228](https://lisan.digital/tr/ayet/2:228.md)'deki "kurû'" kelimesinin hayız mı yoksa temizlik (tuhr) mi olduğu ihtilafı. | İbadette lafzın asgari telaffuz sınırı ile fıkhi sürelerin belirlenmesindeki biyolojik döngü manasına daralmıştır. |
| Tefsir | İcazü'l-Kur'an ve nazm teorisi | Kur'an isminin iştikakı, ayet ve surelerin mucizevi tertibi ve Kıyâme [75:17](https://lisan.digital/tr/ayet/75:17.md)-18'deki "onu toplamak ve okutmak" ifadesinin tefsiri. | Dağınık vahiy parçalarının ilahi koruma altında toplanıp bütüncül bir nizam halinde aktarılması anlamı öne çıkar. |
| Hadis | Kıraat faziletleri ve kârî vasfı | Kur'an'ı mahreç ve tecvidle güzel okuyanların (kurrâ) konumu, meleklerle beraberliği ve kıraatin tertil üzere yapılması teşviki. | Sesin güzelleştirilmesi, hıfzın korunması ve lafızların hakkının verilerek icra edilmesi manasında billurlaşmıştır. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin intikali ve korunması | Kur'an / Kıraat | İlahi buyrukları insan idrakine taşıyan temel ibadet ve tebliğ vasıtası | Dağınık vahiy birimlerinin birleştirilerek bağlayıcı bir hayat nizamı olarak okunmasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve epistemoloji | Derleme ve Analitik Okuma | Dağınık verilerin sentezlenip anlamlı bir metin ve bilgi yapısına dönüştürülmesi | Bilgi ancak verilerin zihinde toplanması (قر) ve dışa aktarılması (أ) ile ilim hüviyeti kazanır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve kanun ilanı | İlan / Manifesto / Kanun Metni | Otoritenin ilkelerini tebaaya açık, bağlayıcı ve şeffaf bir dille duyurması | Yasaların gizli kalmayıp kamusal alanda topluca okunması ve hukuki bilinç oluşturulması sürecidir. | Güçlü |
| İktisadi | Kayıtların denetimi ve muhasebe | Denetim / Hesap İncelemesi | Biriken finansal hareketlerin ve defterlerin şeffaf biçimde okunup mutabakata varılması | Ekonomik verilerin bir araya toplanarak ilgililere açıkça sunulmasını ve teftiş edilmesini ifade eder. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık Veri Entegrasyonu ve Sinyal Modülasyonu | Ayrık halde bulunan dijital verilerin (bitler) bir arabellekte (buffer) toplanıp işlendikten sonra sürekli ve anlamlı bir ses dalgasına (analog sinyal) dönüştürülerek iletilmesi süreciyle yapısal olarak örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hermenötik Sentez ve Kamusal Söylem | Bireyin kültür ve gelenekten devraldığı parçalı metinleri zihninde yoğurarak kamu vicdanında bağlayıcı, ahlaki ve hukuki bir söylem olarak dile getirmesi mekanizmasına karşılık gelir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca matbu bir kağıttan veya ekrandan harfleri gözle takip edip ses tellerini titreterek yapılan mekanik ve yüzeysel "okuma" işlemine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; parçaları bir araya getirmeyi, zihinde ve kalpte kavramsal bir sentez kurmayı, bu sentezi hayatın döngüsel akışında zamana yayarak bilinçli ve bağlayıcı bir hitap halinde topluma duyurmayı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Alak [96:1](https://lisan.digital/tr/ayet/96:1.md)'deki "İkra'" emrini sadece okuma-yazma öğrenme veya yazılı metin okuma olarak anlayıp, varlığı, tarihi ve vahyi tefekkürle cem edip ilahi adla inşa etme yükümlülüğünü ıskalamak; ayrıca amel defterinin okunmasını pasif bir seyir zannetmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin kendi adını (قرآن) bu kökten seçmiş olması, ilahi hitabın hem parçaların mükemmel birleşimiyle oluşan bir derleme hem de sürekli okunarak, tekrarlanarak ve hayata aktarılarak canlı tutulan dinamik bir nida olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin iniş ve cem sürecini anlatan ayetlerde (Kıyâme [75:16](https://lisan.digital/tr/ayet/75:16.md)-19), ilk vahiy tecrübesinde (Alak [96:1](https://lisan.digital/tr/ayet/96:1.md)-5), vahyin peyderpey indiriliş hikmetini açıklayan pasajlarda (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/tr/ayet/17:106.md)) ve aile hukukundaki iddet sürelerinde (Bakara [2:228](https://lisan.digital/tr/ayet/2:228.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın birbirinden kopuk metinler yığını olduğu iddiasını çürütür; onun ilahi bir derleme (toplama) ve kesintisiz bir tebliğ (okuma) projesi olduğunu ortaya koyar. Ayrıca okumanın anlama ve amelden kopuk bir telaffuz ayini olmadığını öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağınık parçaların, suyun veya döngüsel kanın bir kapta, rahimde veya mahalde toplanıp tutulması; ardından bunun belirli aralıklarla dışa salınması ve seslendirilmesidir.
- Soyut anlam: Dağınık kavram, harf ve ilkelerin zihinsel bir süzgeçten geçirilerek toplanması, anlamlı bir dizgeye kavuşturulması ve yüksek bir bilinçle kamusal alana tebliğ edilmesidir.
- Sistematik karşılık: Parçalı hakikat verilerinin ilahi bir nizam altında cem edilmesi, bu birikimin hitaba dönüştürülmesi ve toplumsal hafızayı dönüştüren kurucu bir anayasa metni olarak işletilmesidir.
- LaTeX modeli: $$Q = \psi\left(\sum_{i=1}^{n} d_i \right) \xrightarrow{\Delta t} \mathcal{O}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\sum_{i=1}^{n} d_i$ ifadesi dağınık haldeki $d_i$ bilgi, ses veya vahiy parçalarının bir araya getirilip toplanmasını (قر); $\psi$ operatörü bu birikimin zihinsel, kalbî veya rahmî bir kapta tutulup anlamlı bir yapıya kavuşturulmasını; $\Delta t$ parametresi birikim ve olgunlaşma döngüsünü (el-qur'); $\mathcal{O}$ sembolü ise ortaya çıkan nizamlı kıraati, tebliği ve kamusal ilanı (قرأ) temsil eder. Model, kökün özündeki "toplama $\to$ tutma $\to$ sesle dışa aktarma" sürecini eksiksiz simgeler.

## Geçtiği ayetler (79 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/2:185.md) — الْقُرْآنُ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/2:228.md) — قُرُوءٍ

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Boşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Nisa 4:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/4:82.md) — الْقُرْآنَ

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا

Meal (IK): Onlar hala Ku’an’ı gereği gibi düşünmeyecekler mi? Eğer o, Allah’tan başkası tarafından gelseydi, muhakkak ki içinde birbirini tutmayan bir çok şeyler bulurlardı.

### [Maide 5:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/5:101.md) — الْقُرْآنُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın. Ku’ran indirilirken onları soracak olursanız, size açıklanır. Allah, bunları affetmiştir. Allah; Gafur’dur, Halim’dir.

### [En'am 6:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/6:19.md) — الْقُرْآنُ

قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): De ki: Şahid olarak hangi şey daha büyüktür? De ki: Benimle sizin aranızda Allah şahiddir. Bu Kur’an; bana sizi de, ulaştığı kimseleri de, uyarmam için vahyolundu. Allah ile beraber başka tanrılar olduğuna siz mi şahidlik ediyorsunuz? De ki: Ben şehadet etmem. De ki: O, ancak bir tanrıdır. Ve ben, gerçekten sizin şirk koştuklarınızdan uzağım.

### [Araf 7:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/7:204.md) — قُرِئَ · الْقُرْآنُ

وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Kur’an okunduğu zaman; ona derhal kulak verin ve susun ki, merhamet olunasınız.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/9:111.md) — وَالْقُرْآنِ

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:15.md) — بِقُرْآنٍ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Yunus 10:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:37.md) — الْقُرْآنُ

وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Bu Kur’an, Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş değildir. Ancak kendinden evvel geleni tasdik eder ve kitabı uzun uzun açıklar. Onda hiç şüphe yoktur. Alemlerin Rabbındandır.

### [Yunus 10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:61.md) — قُرْآنٍ

وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz. Yerde ve gökte hiç bir zerre Rabbından gizli değildir. Bundan daha küçüğü de, daha büyüğü de şüphesiz apaçık kitabdadır.

### [Yunus 10:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/10:94.md) — يَقْرَءُونَ

فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Sana indirdiklerimizden şüphe ediyorsan; senden önce indirdiğimiz kitabları okuyanlara sor. Andolsun ki; sana Rabbından hak gelmiştir. Sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [Yusuf 12:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/12:2.md) — قُرْآنًا

إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz; onu akıl erdiresiniz diye arapça bir Kur’an olarak indirdik.

### [Yusuf 12:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/12:3.md) — الْقُرْآنَ

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ

Meal (IK): Biz; sana, bu Kur’an’ı vahyetmekle; kıssaların en güzelini anlatıyoruz. Halbuki sen, daha önce bundan habersizdin.

### [Rad 13:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/13:31.md) — قُرْآنًا

وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْئَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

Meal (IK): Şayet Kur’an ile; dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış, yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı; kafirler yine de inanmazlardı. Halbuki bütün işler Allah’a aittir. İnananlar hala anlamadılar mı ki; Allah dileseydi bütün insanları doğru yola eriştirirdi. Ve yaptıklarından dolayı Allah’ın vaadi yerine gelene kadar küfredenlerin ya başına veya evlerinin yakınına bir bela gelirdi. Şüphesiz Allah, verdiği sözden caymaz.

### [Hicr 15:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/15:1.md) — وَقُرْآنٍ

الر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Elif, Lam, Ra. Bunlar kitabın ve Kur’an’ı Mübin’in ayetleridir.

### [Hicr 15:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/15:87.md) — وَالْقُرْآنَ

وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ

Meal (IK): Doğrusu sana; Biz, tekrarlanan yediyi ve şu Kur’an’ı verdik.

### [Hicr 15:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/15:91.md) — الْقُرْآنَ

الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ

Meal (IK): Onlar ki; Kur’an’ı parçalara ayırmışlardı.

### [Nahl 16:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/16:98.md) — قَرَأْتَ · الْقُرْآنَ

فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

Meal (IK): Kur’an okuyacağın zaman; kovulmuş şeytandan Allah’a sığın.

### [İsra 17:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:9.md) — الْقُرْآنَ

إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا

Meal (IK): Muhakkak ki bu Kur’an; en doğru olana götürür. Ve salih amel işleyen mü’ minlere kendileri için büyük bir mükafat olduğunu müjdeler.

### [İsra 17:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:14.md) — اقْرَأْ

اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا

Meal (IK): Oku kitabını. Bugün kendi hesabın için kendi nefsin sana yeter.

### [İsra 17:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:41.md) — الْقُرْآنِ

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, öğüt alsınlar diye bu Kur’an’da çeşitli açıklamalar yaptık. Fakat bu, onların nefretinden başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:45.md) — قَرَأْتَ · الْقُرْآنَ

وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا

Meal (IK): Kur’an okuduğun zaman; seninle ahirete inanmayanların arasına örtülmüş bir perde koyarız.

### [İsra 17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:46.md) — الْقُرْآنِ

وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onu anlarlar diye kalblerine örtüler koyduk. Kulaklarına da ağırlık. Kur’an’da Rabbını tek olarak zikrettiğin zaman da onlar nefret ederek arkalarına döner giderler.

### [İsra 17:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:60.md) — الْقُرْآنِ

وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

Meal (IK): Hani sana demiştik ki: Rabbın gerçekten insanları kuşatmıştır. Sonra göstermiş olduğumuz rüyayı sadece insanlar için bir imtihan kıldık. Kur’an’da lanetlenmiş olan ağacı da. Biz onları korkutuyoruz ama bu, onlara büyük bir azgınlık vermekten başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:71.md) — يَقْرَءُونَ

يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولَئِكَ يَقْرَءُونَ كِتَابَهُمْ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): O bütün insanları imamları ile çağırdığımız gün; kime kitabı sağından verilmişse; işte onlar, kitablarını okuyacaklar, kıl kadar zulüm olunmayacaklardır.

### [İsra 17:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:78.md) — وَقُرْآنَ · قُرْآنَ

أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

Meal (IK): Güneşin batıya yönelmesinden gecenin kararmasına kadar namaz kıl. Sabah vakti de. Zira sabah vakti görülmesi gerekli bir ibadettir.

### [İsra 17:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:82.md) — الْقُرْآنِ

وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا

Meal (IK): Kur’an’dan; müminler için rahmet ve şifa olanı indiririz. Zalimler için ise ancak hüsranı artırır.

### [İsra 17:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:88.md) — الْقُرْآنِ

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا

Meal (IK): De ki: İnsanlar ve cinnler bu Kur’an’ın bir benzerini getirmek için toplansalardı; birbirlerine yardımcı da olsalar onun bir benzerini getiremezlerdi.

### [İsra 17:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:89.md) — الْقُرْآنِ

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, bu Kur’an’da insanlar için her türlü örneği çeşitli şekillerde açıkladık. Yine de insanların çoğu pek nankör oldu.

### [İsra 17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:93.md) — نَقْرَؤُهُ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Yahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

### [İsra 17:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/17:106.md) — وَقُرْآنًا · لِتَقْرَأَهُ

وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا

Meal (IK): Bir de Kur’an’ı insanlara ağır ağır okuman için, bölüm bölüm ve gerektikçe indirdik.

### [Kehf 18:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/18:54.md) — الْقُرْآنِ

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, bu Kur’an’da insanlara türlü türlü misal gösterip açıkladık. İnsanın en çok yaptığı iş ise, tartışmadır.

### [Taha 20:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/20:2.md) — الْقُرْآنَ

مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى

Meal (IK): Biz; Kur’an’ı, sana güçlük çekesin diye indirmedik.

### [Taha 20:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/20:113.md) — قُرْآنًا

وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا

Meal (IK): Biz onu böylece Arapça bir Kur’an olarak indirdik. Belki sakınırlar veya onlara ibret verir diye tehditleri açıkladık.

### [Taha 20:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/20:114.md) — بِالْقُرْآنِ

فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضَى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا

Meal (IK): Gerçek hükümdar olan Allah; yücedir. Kur’an sana vahyedilirken; vahiy bitmezden önce unutmamak için acele tekrar edip durma ve: Rabbım, ilmimi artır, de.

### [Furkan 25:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/25:30.md) — الْقُرْآنَ

وَقَالَ الرَّسُولُ يَارَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا

Meal (IK): Ve Peygamber dedi ki: Ey RAbbım; doğrusu kavmim bu Kur’an’ı terkedilmiş olarak bıraktı.

### [Furkan 25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/25:32.md) — الْقُرْآنُ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا

Meal (IK): O küfredenler dediler ki: Kur’an ona bir kerede topluca indirilmeli değil miydi? Halbuki Biz; onu senin kalbine iyice yerleştirmek için böyle azar azar indirir ve ağır ağır okuruz.

### [Şuara 26:199](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/26:199.md) — فَقَرَأَهُ

فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ve o, bunu onlara okusaydı, yine de ona inananlardan olmazlardı.

### [Neml 27:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/27:1.md) — الْقُرْآنِ

طس تِلْكَ آيَاتُ الْقُرْآنِ وَكِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ta, Sin. Bunlar; Kur’an’ın ve apaçık kitabın ayetleridir

### [Neml 27:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/27:6.md) — الْقُرْآنَ

وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki sen; Kur’an’ı Alim ve Hakim katından almaktasın.

### [Neml 27:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/27:76.md) — الْقُرْآنَ

إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Gerçekten bu Kur’an; İsrailoğullarına ayrılığa düştükleri şeyin çoğunu açıklamaktadır.

### [Neml 27:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/27:92.md) — الْقُرْآنَ

وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ

Meal (IK): Ve Kur’an okumakla da. Kim hidayete ererse; yalnız kendisi için ermiş olur. Kim de sapıtırsa; de ki: Ben, sadece uyaranlardanım.

### [Kasas 28:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/28:85.md) — الْقُرْآنَ

إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Kur’an’ı senin üzerine farz kılan Allah; elbette seni döneceğin yere döndürecektir. De ki: Kimin doğrulukla geldiğini, kimin apaçık sapıklıkta bulunduğunu en iyi bilen Rabbımdır.

### [Rum 30:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/30:58.md) — الْقُرْآنِ

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; bu Kur’an’da insanlar için her türlü misali irad etmişizdir. Bununla beraber sen, onlara herhangi bir ayet getirmiş olsan küfredenler: Siz ancak batıl şeyler ortaya atanlarsınız, derler.

### [Sebe 34:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/34:31.md) — الْقُرْآنِ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Küfretmiş olanlar dediler ki: Biz kesin olarak ne bu Kur’an’a ne de ondan öncekilere inanırız. Bir görseydin, hani zalimler Rabblarının huzurunda dikilmişler, bir kısmı bir kısmına söz atıyordu. Güçsüz sayılanlar büyüklük taslayanlara diyorlardı ki: Siz olmasaydınız biz, muhakkak inananlar olurduk.

### [Yasin 36:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/36:2.md) — وَالْقُرْآنِ

وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ

Meal (IK): Kur’an-ı Hakim’e andolsun ki;

### [Yasin 36:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/36:69.md) — وَقُرْآنٌ

وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Biz, ona şiir öğretmedik. Zaten ona gerekmezdi de. Bu, ancak bir zikirdir. Ve apaçık bir Kur’an’dır.

### [Sad 38:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/38:1.md) — وَالْقُرْآنِ

ص وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ

Meal (IK): Sad. Zikr dolu Kur’an’a yemin olsun.

### [Zümer 39:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/39:27.md) — الْقُرْآنِ

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, bu Kur’an’da insanlara her çeşit misali verdik. Belki öğüt alırlar.

### [Zümer 39:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/39:28.md) — قُرْآنًا

قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Eğriliği bulunmayan arabça bir Kur’an’dır. Belki sakınırlar.

### [Fussilet 41:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/41:3.md) — قُرْآنًا

كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ayetleri uzun uzun açıklanmış bir kitab. Bilen bir kavim için arabça Kur’an.

### [Fussilet 41:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/41:26.md) — الْقُرْآنِ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Bu Kur’an’ı dinlemeyin, onun hakkında yaygaralar yapın, belki bastırırsınız.

### [Fussilet 41:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/41:44.md) — قُرْآنًا

وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Biz; onu yabancı bir dil ile ortaya koysaydık diyeceklerdi ki: Ayetleri tafsilatlı olarak açıklamalı değil miydi? Hem yabancı, hem da Arab’a mı hitab etmektedir? De ki: İman edenler için hidayet ve şifadır. İman etmemiş olanların kulaklarında ise bir ağırlık vardır ve bu, onlara kapalıdır. Sanki onlara uzak bir mesafeden sesleniyorlar da anlamıyorlar.

### [Şura 42:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/42:7.md) — قُرْآنًا

وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ

Meal (IK): Şehirlerin anasını ve onun çevresinde bulunanları uyarman ve hakkında hiç bir şüphe bulunmayan o toplanma günüyle korkutman için, sana böyle arabça bir Kur’an vahyettik. Bir fırka cennette, bir fırka da çılgın alevli cehennemdedir.

### [Zuhruf 43:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/43:3.md) — قُرْآنًا

إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Düşünüp anlayasınız diye gerçekten Biz, onu arabça bir Kur’an kılmışızdır

### [Zuhruf 43:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/43:31.md) — الْقُرْآنُ

وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْآنُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ve dediler ki: Bu Kur’an, o iki kasabanın birinden büyük bir adama indirilmeli değil miydi?

### [Ahkaf 46:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/46:29.md) — الْقُرْآنَ

وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ

Meal (IK): Hani Kur’an dinlesinler diye sana cinlerden bir taife yöneltmiştik. Hazır olunca demişlerdi ki: Susun. Kur’an tamam olunca da her biri birer uyarıcı olarak kavimlerine dönmüşlerdi.

### [Muhammed 47:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/47:24.md) — الْقُرْآنَ

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا

Meal (IK): Kur’an’ı düşünmezler mi? Yoksa kalblerin üzerinde kilitleri mi vardır?

### [Kaf 50:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/50:1.md) — وَالْقُرْآنِ

ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ

Meal (IK): Kaf. O şerefli Kur’an’a andolsun ki;

### [Kaf 50:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/50:45.md) — بِالْقُرْآنِ

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ

Meal (IK): Biz; onların dediklerini çok iyi biliriz. Sen, onların üstünde bir zorba değilsin. Tehdidimden korkacaklara Kur’an’la öğüt ver.

### [Kamer 54:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/54:17.md) — الْقُرْآنَ

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Kur’an’ı düşünmek için kolaylaştırdık. Düşünüp öğüt alan var mı?

### [Kamer 54:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/54:22.md) — الْقُرْآنَ

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Kur’an’ı, düşünmek için kolaylaştırdık. Düşünüp öğüt alan var mı?

### [Kamer 54:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/54:32.md) — الْقُرْآنَ

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Kur’an’ı düşünmek için kolaylaştırdık. Düşünüp öğüt alan var mı?

### [Kamer 54:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/54:40.md) — الْقُرْآنَ

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Kur’an’ı düşünmek için kolaylaştırdık. Düşünüp ibret alan var mı?

### [Rahman 55:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/55:2.md) — الْقُرْآنَ

عَلَّمَ الْقُرْآنَ

Meal (IK): Kur’an’ı öğretti.

### [Vakıa 56:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/56:77.md) — لَقُرْآنٌ

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz o; şerefli bir Kur’an’dır.

### [Haşr 59:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/59:21.md) — الْقُرْآنَ

لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Şayet Biz, bu Kur’an’ı bir dağa indirmiş olsaydık; sen, onun Allah’ın haşyetinden baş eğerek parça parça olduğunu görürdün. İşte Biz, bu misalleri insanlara anlatırız, belki düşünürler.

### [Hakka 69:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/69:19.md) — اقْرَءُوا

فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ

Meal (IK): Kitabı sağından verilmiş olan der ki: Alın, işte okuyun kitabımı.

### [Cin 72:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/72:1.md) — قُرْآنًا

قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا

Meal (IK): De ki: Bana vahyolundu ki; cinnlerden bir topluluk onu dinlemiş ve; doğrusu biz, hayrete düşüren bir Kur’an dinledik, demişlerdir.

### [Müzzemmil 73:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/73:4.md) — الْقُرْآنَ

أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا

Meal (IK): Yahut biraz artır ve Kur’an’ı yavaş yavaş oku.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/73:20.md) — فَاقْرَءُوا · الْقُرْآنِ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Kıyamet 75:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/75:17.md) — وَقُرْآنَهُ

إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ

Meal (IK): Şüphesiz onu toplamak ve okutmak Bize aittir.

### [Kıyamet 75:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/75:18.md) — قَرَأْنَاهُ · قُرْآنَهُ

فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

Meal (IK): Öyleyse Biz, onu okuduğumuz vakit; sen, onun okunuşunu dinle.

### [İnsan 76:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/76:23.md) — الْقُرْآنَ

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا

Meal (IK): Muhakkak ki Kur’an’ı sana indiren Biziz, Biz.

### [İnşikak 84:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/84:21.md) — قُرِئَ · الْقُرْآنُ

وَإِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لَا يَسْجُدُونَ

Meal (IK): Ve Kur’an okunduğu zaman secde etmiyorlar.

### [Buruc 85:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/85:21.md) — قُرْآنٌ

بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ

Meal (IK): Doğrusu o; şanlı bir Kur’an’dır.

### [Ala 87:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/87:6.md) — سَنُقْرِئُكَ

سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنْسَى

Meal (IK): Seni okutacağız da hiç unutmayacaksın.

### [Alak 96:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/96:1.md) — اقْرَأْ

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ

Meal (IK): Yaratan Rabbının adıyla oku.

### [Alak 96:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/ayet/96:3.md) — اقْرَأْ

اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ

Meal (IK): Oku, Rabbın nihayetsiz kerem sahibidir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın çevresinde gelip iskan ettiği yerdir. Halen köy veya belde anlamında kullanılmaktadır. “Kerae", insan beyninde birikmiş olan ifadelerin pınarın kaynaması gibi ağızdan çıkmasına yani okumaya denir. “Tilavet”, kitaptan başkasına okumak olduğu halde “kıraat”, ezberden kendi kendine okumak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء و"وايء" معهما
ق ر و، ق ي ر، ق و ر، و ق ر، ر و ق، ق ر أ، ر ق ي ومستعملات قرو: القَرْوُ، مسيل المعصرة ومثعبها، والجميع القَرِيُّ، والأقْراءُ ولا فعل له.
والقَرْوُ: شبه حوض ضخم يفرغ فيه الماء من الحوض الضخم ترده الإبل والغنم، ويكون من خشب.
والقَرْوُ: كل شيء على طريقة واحدة.
وقَرَوتُ إليهم اقرُو قَرْواً أي قصدت نحوهم، قال:
أقرو إليهم أنابيب القنا قصدا
وقاريةُ الرمح: أسفله مما يلي الزج.
وفلان يقتري رجلاً بقوله، ويقتَري مسلكاً ويَقرُوه أي يتبع.
ويقتَري أيضاً ويستَقْر بها ويَقرُوها إذا سار فيها ينظر حالها وأمرها.
وما زلت أستقري هذه الأرض قَرْيةً قَرْيةً، والقِرْيةُ لغة يمانية. ومن ثم اجتمعوا في جمعها على القُرْى فحملوها على لغة من يقول: كسوة وكسى، والنسبة إلى القَرْية قَرَويٌّ. وأم القرى مكة.
وقوله تعالى: "وتلك القُرَى أهلكناهم" أي الكور والأمصار والمدائن.
وجمل أَقْرَى، وناقة قَرْواءُ أي طويلة السنام.
ووسط ظهر كل شيء هو القَرا حتى الأكام وغيرها، والجميع الأقراء.
ونوق قُرْوٌ.
والقَيْرَوانُ: معظم العسكر والقافلة، وهو دخيل، قال يصف الجيش:
له قَيْرَوانٌ يدخل الطـير وسـطـه		صحيحاً فيهوي بين قُضْبٍ وخرصان
قري: والقَرْىُ: الإحسان إلى الضيف، قَراه يَقريه قِرىً، قال:
أقريهمُ وما حضرت قراها
والقَرْيُ: جبي الماء في الحوض، تقول: قَرَيْتُ الماء فيه قَرْياً، ويجوز في الشعر قرى.
والمِقراةُ: شبه حوض ضخم يُقْرَى فيه من البئر ثم يفرغ منه في قرو ومركن أو حوض، والجماعة مَقاري.
والمَقاري في بعض الأشعار جفان يقرى فيها الأضياف، الواحدة مِقراة.
والمَقْرَى مجتمع ماء كثير.
والمدة تَقري في الجرح أي تجتمع.
قرء: وقَرَأْتُ القرآن عن ظهر قلْبٍ أو نظرت فيه، هكذا يقال ولا يقال: قَرَأت إلا ما نظرت فيه من شعر أو حديث.
وقَرَأ فلان قِراءةً حسنة، فالقرآن مقروءٌ، وأنا قارئٌ.
ورجل قارئٌ عابد ناسك وفعله التَّقرّي والقِراءة.
وتقول: قَرَأتِ المرأة قُرءاً إذا رأت دماً، وأَقرأَتْ إذا حاضت فهي مُقْرئٌ، ولا يقال: أَقرَأَتْ إلا للمرأة خاصة، فأما الناقة، فإذا حملت قيل قرُؤت قُروءةً، قال عمرو:
ذراعي هيكل أدماء بكـر		هجان اللون لم تَقْرُؤْ جنينا
والقارئ: الحامل، ويقال للمرأة: قعدت أيام إقرائها أي لم تحمل، وللناقة أيام قروءتها، وذلك أول ما تحمل فإذا استبان ولدها في بطنها ذهب عنها اسم القروءة.
وقال الله عز وجل: "ثلاثة قُروءٍ" لغة، والقياس أَقرُءٌ.
قور: القُورُ والقِيرانُ: جماعة القارةِ، وهي الجبل الصغير والأعاظم من الأكام، وهي متفرقة خشنة كثيرة الحجارة، قال:
قد أنصف القارةَ من راماها
زعموا أن رجلين التقيا أحدهما قاريٌّ منسوب إلى قارةٍ، والآخر أسدي، وهم اليوم في اليمن كانوا رماة الحدق في الجاهلية، فقال القاريٌّ: إن شئت صارعتك، وإن شئت سابقتك، وإن شئت راميتك، فقال الآخر: قد أخترت المراماة، فقال القاريُّ: وأبيك، لقد أنصفتني وأنشأ يقول:
قد أنصف القارةَ من راماها
إنا إذا ما فئة نَلقاها
نرد أولاها على أخراها
ثم انتزع له سهماً فشك فؤاده.
والقُوارَةُ من الأديم: ما قور من وسطه ورمي من حواليه كقُوارَةِ البطيخ والجيب، وكل شيء قطعت من وسطه خرقاً مستديراً فقد قَوَّرْتَه.
ودار قوراءُ واسعة الجوف.
والأقْوِرارُ: تشنج الجلد وانحناء الصلب هزالاً وكبراً، قال رؤبة:
وانعاج عودي كالشظيف الأخشن		بعد اقوِرارِ الجلد والتـشـنـن
وناقة مُقَوَّرةٌ: قُوِّر جلدها وهزلت.
والقارُ والقِيرُ: صعد يذاب فيستخرج منه القار، وهو أسود تطلى به السفن، وتحشى به الخلاخيل والأسورة، وصاحبه قَيّارٌ.
وفرس سمي قيّاراً لشدة سواده.
وقر: الوَقْرُ: ثقل في الأذن، تقول: وَقَرَتْ أذني عن كذا تَقِرُ وَقْراً أي ثقلت عن سمعه، قال:
وكلام سـيء قـد وَقَـرَتْ		أذني عنه وما بي من صمم
قال القاسم: وُقِرَت دواب، ويقال: وَقِرَتْ.
والوِقْرُ: حمل حمار وبرذون وبغل كالوسق للبعير، وتقول: أوْقَرْتُه.
ونخلة مُوقِرة حملاً، وتجمع مَواقيرَ، قال:
كأنها بالضحى نخل مَواقيرُ
ويقال: مُوقَرةٌ كأنها أوْقَرَتْ نفسها.
والوَقْرةُ: شبه وكتة إلا أن لها حفرة تكون في العين والحافر والحجر، وعين موقُورةٌ: موكوتة، والوَقْرَةُ أعظم من الوكتة.
والوَقارُ: السكينة والوداعة، ورجل وَقورٌ ووَقّارٌ ومُتَوَقِرِّ: ذو حلم ورزانة.
ووَقَّرْتُ فلاناً: بجلته ورأيت له هيبة وإجلالاً، والتَّوْقيرُ: التبجيل.
ورجل فقير وَقيرٌ: جعل آخره عماداً لأوله.
ويقال: يعنى به ذلته ومهانته، كما أن الوَقيرَ صغار الشاء، قال أبو النجم:
نبح كلاب الشاء عن وقيرها
ويقال: فقير وَقيرٌ: أوْقَرَه الدين.
واستَوْقَرَ فلان وِقْرَه طعاماً ونحو ذلك: أخذه.
والتَّيْقُورُ لغة في التَّوْقير، قال العجاج:
فإن يكن أمسى البلى تَيْقُورُ
أي أبدل الواو تاء وحمله على فيعول، ويقال: يفعول مثل التذنوب ونحوه فكره الواو مع الواو، فأبدل تاء كي لا يشبه فوعول فيخالف البناء، ألا ترى أنهم أبدلوا حين أعربوا فقالوا: نيروز.
وقوله تعالى: "وَقَرْنَ في بيوتكن" من قَرّ يقِرُّ ومن قَرَى، وقَرْنَ بالفتح من وقَرَ يَقِر.
والوَقيرُ: القطيع من الضأن، ويقال: الوَقير شاء أهل السواد، فإذا أجدب السواد سيقت إلى البرية، فيقال: مر بنا أهل الوَقيرِ، قال:
مولعة أدماء ليس بنـعـجة		يدمن أجواف المياه وَقيرُهَا
روق: الرَّوْقُ: القرن من كل ذيه.
ورَوْق الإنسان همه ونفسه إذا ألقاه على الشيء حرصاً، يقال: أَلْقَى عليه أرواقه، قال:
والأركب الرامون بالأرواقِ
في سبب منجرد الألحـاق
وأَلْقَتِ السحابة أرواقها أي ألحت بالمطر وثبتت بالأرض، قال:
وباتت بأرواقٍ علينا سَواريا
والرِّواقُ: بي كالفسطاط يحمل على سطاع واحد في وسطه، والجميع: الأَرْوِقة.
والرَاوُوقُ: ناجود الشراب الذي يُرَوَّقُ فيصفى، والشراب يَتَروَّقُ منه من غير عصر.
والرَّوْقُ: الاعجاب، وراقَني: أعجبني فهو رائقٌ وأنا مَرُوقٌ، ومنه الرُّوْقَةُ، وهو ما حسن من الوصائف والوصفاء، ويقال: وصيف رُوقةٌ ووصفاء رُوقَةٌ، وتوصف به الخيل في الشعر.
والرَّوَقُ: طول الأسنان وإشراف العليا على السفلى، والنعت أَروَقُ، قال:
إذا ما حال كسُّ القوم رُوقا
ويقال: الرَّوَقُ: انثناء في الأسنان مع طول تكون فيه مقبلة على داخل الفم.
ريق: الرَّيْقُ: تردد الماء على وجه الأرض من الضحضاح ونحوه.
وراقَ الماء يريق رَيْقاً، وأَرَقْتُه أنا إراقةً، وهَرَقْتُه، دخلت الهاء على الألف من قرب المخرج.
وراقَ السراب يريقُ رَيْقاً إذا تصحصح فوق الأرض.
والرَّيِّقُ من كل شيء أفضله، وريق الشباب وريق المطر.
والرِّيقُ: ماء الفم ويؤنث في الشعر، وذلك في خلاء النفس قبل الأكل.
وماء رائقٌ يشرب غدوة بلا ثقل، ولا يقال إلا للماء.
ورق: وَرَّقَتِ الشجرة تَوريقاً وأوْرَقَتْ إيراقاً: أخرجت ورقها.
والوَراقُ: وقت خروج الوَرقِ، قال:
قل لنصيب يحتلب ناب جعفـر		إذا شكرت عند الوَراقِ جلامها
وشجرة وَريقةٌ: كثيرة الوَرَقِ.
والوَرَقُ: الدم الذي يسقط من الجراحات علقاً قطعاً.
والوَرَق: أدم رِقاقٌ، منها ورق المصاحف، والواحدة من كل هذا ورَقَةٌ.
والوِراقةُ: صنعة الوراق.
والوَرِقُ والرِّقَةُ اسم للدراهم، تقول: أعطاه ألف درهم رِقَةَ، لا يخالطها شيء من المال غيره.
والوُرْقةُ: سواد في غبرة كلون الرماد، وحمامة وَرْقاء، وأثفية وَرْقاءُ.
أرق: الأَرَقانُ، واليَرَقانُ أحسن، آفة تصيب الزرع، يقال: زرع مَأْرُوقٌ ونخلة مأروقة، ولا يقال: مَيْروقة، وأَرَقَتْ: أصابها اليَرَقانُ.
واليارِقانُ واليارجان من أسورة النساء، وهما دخيلان.
والأرق: ذهاب النوم بالليل، وتقول: أَرِقْتُ فأنا آرَقُ أرَقاً، وأرقه كذا فهو مُؤرَّقٌ، قال الأعشى:
أَرِقْتُ وما هذا السهاد المُـؤَرِّقُ		وما بي من سقم وما بي معشق
رقأ، رقي: رَقَأَ الدمع رُقُوءاً، ورَقَأ الدم يَرْقَأ رَقْأً ورُقُوءاً إذا انقطع.
ورَقَأَ العرق إذا سكن، قال:
بكى دوبل لا يرقئ الله دمعه		إلا إنما يبكي من الذل دوبل
رقي: ورَقِي يَرْقَى رُقِيّاً: صعد وارتقى.
والمِرْقاة: الواحدة من المَراقِي في الجبل والدرجة، وتقول: هذا جبل لا مَرْقَى فيه ولا مُرْتَقَى.
وما زال فلان يَتَرَقَّى به الأمر حتى بلغ غايته.
ورَقَى الراقي يَرْقي رُقْيَةً ورَقْياً إذا عوذ ونفث في عوذته، وصاحبه رَقّاءٌ وراقٍ، والمَرْقِيُّ مُسْتَرْقىً.
رقو: الرَّقْوَةُ فويق الدعص من الرمل.
والرَّقْوُ، بلا هاء، أكثر ما يكون إلى جنب الأودية، قال:
لها أم مـوقـفة ركـوب		بحيث الرَّقْوُ مرتعها البرير
يصف ظبية وخشفها.

##### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve “**وايء**” onlarla birlikte

ق ر و، ق ي ر، ق و ر، و ق ر، ر و ق، ق ر أ، ر ق ي ve **قرو**’nun kullanılanları: **القَرْوُ**, sıkma yerinin akıntısı ve oluğu; hepsi **القَرِيُّ**, ve **الأقْراءُ**; onun fiili yoktur.

Ve **القَرْوُ**: büyük bir havuza benzer; büyük havuzdan su onun içine boşaltılır; develer ve koyunlar onu suvarmaya gelir; ve o ağaçtan olur.

Ve **القَرْوُ**: tek bir tarz üzere olan her şey.

Ve **قَرَوتُ** إليهم **اقرُو** **قَرْواً** yani onlara doğru yöneldim; dedi ki:
أقرو إليهم أنابيب القنا قصدا

Ve **قاريةُ** الرمح: onun altı, zecce bitişik olan tarafındandır.

Ve falan, sözüyle bir adamı **يقتري**; ve bir yolu **يقتَري** ve onu **يَقرُوه** yani tâbi olur.

Ve ayrıca **يقتَري** ve onunla **يستَقْر** eder ve onu **يَقرُوها**: onda yürüdüğü zaman onun hâlini ve işini gözetir.

Ve ben bu yeri **قَرْيةً** **قَرْيةً** yoklayıp durdum; ve **القِرْيةُ** Yemenî bir dildir. Bundan dolayı onun cem‘inde **القُرْى** üzerinde birleştiler; onu “**كسوة** ve **كسى**” diyenin dili üzerine حمل ettiler; ve **القَرْية**’ye nisbet **قَرَويٌّ**’dir. Ve **أم القرى** Mekke’dir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “وتلك **القُرَى** أهلكناهم” yani **الكور** ve **الأمصار** ve **المدائن**.

Ve **جمل أَقْرَى** ve **ناقة قَرْواءُ** yani uzun hörgüçlü.

Ve her şeyin sırtının ortası **القَرا**’dır; tepeler ve başkaları dahi; hepsi **الأقراء**.

Ve **نوق قُرْوٌ**.

Ve **القَيْرَوانُ**: ordunun ve kervanın çoğunluğu; o dâhildir; orduyu vasfederek dedi ki:
له قَيْرَوانٌ يدخل الطـير وسـطـه		صحيحاً فيهوي بين قُضْبٍ وخرصان

قري: ve **القَرْىُ**: misafire ihsandır; onu **قَراه**; ona **يَقريه** **قِرىً**; dedi ki:
أقريهمُ وما حضرت قراها

Ve **القَرْيُ**: havuzda suyu toplamak; dersin ki: suyu onda **قَرَيْتُ** **قَرْياً**; şiirde **قرى** caiz olur.

Ve **المِقراةُ**: büyük bir havuza benzer; kuyudan onda **يُقْرَى** edilir, sonra ondan **قرو**’ya ve leğene yahut havuza boşaltılır; cemaat **مَقاري**’dir.

Ve **المَقاري** bazı şiirlerde, misafirlerin içinde ağırlanıp doyurulduğu çanaklardır; bir tanesi **مِقراة**.

Ve **المَقْرَى**: çok suyun toplandığı yer.

Ve irin **تَقري** eder yarada, yani toplanır.

قرء: ve Kur’an’ı ezberden yahut ona bakarak **قَرَأْتُ**; böyle denir; ve “**قَرَأت**” denmez, ancak şiirden yahut hadisten baktığın şey için.

Ve falan güzel bir **قِراءةً** ile **قَرَأ**; öyleyse Kur’an **مقروءٌ**’dur; ve ben **قارئٌ**’im.

Ve **رجل قارئٌ**: âbid, nâsik; ve onun fiili **التَّقرّي** ve **القِراءة**’dir.

Ve dersin ki: kadın **قُرءاً** **قَرَأتِ** eğer kan gördüyse; ve **أَقرأَتْ** eğer hayız olduysa; o hâlde o **مُقْرئٌ**’dir. Ve “**أَقرَأَتْ**” denmez, ancak özellikle kadın için. Deveye gelince: hamile kaldığı zaman **قرُؤت** **قُروءةً** denir. Amr dedi ki:
ذراعي هيكل أدماء بكـر		هجان اللون لم تَقْرُؤْ جنينا

Ve **القارئ**: حامل (gebedir); ve kadına denir: **قعدت** أيام **إقرائها** yani hamile kalmadı; ve deveye **أيام قروءتها**; bu, ilk hamile kaldığı zamandır; karnında yavrusu belirginleşince ondan **القروءة** adı gider.

Ve Allah عز وجل dedi: “ثلاثة **قُروءٍ**” bir dildir; kıyas ise **أَقرُءٌ**’dür.

قور: **القُورُ** ve **القِيرانُ**: **القارةِ**’nin topluluğu; o küçük dağdır ve tepelerin büyükleridir; o, dağınık, kaba, çok taşlıdır. Dedi ki:
قد أنصف القارةَ من راماها

İddia ettiler ki iki adam karşılaştı: birisi **قاريٌّ** (قارة’ye nisbetli), diğeri **أسدي**; onlar bugün Yemen’dedir; câhiliyede gözbebeklerini vuran okçulardı. **القاريٌّ** dedi: istersen seninle güreşirim, istersen seninle yarışırım, istersen seninle ok atışırım. Öteki dedi: ok atışmayı seçtim. **القاريُّ** dedi: ve baban hakkı için, gerçekten bana insaf ettin; ve söylemeye başladı:
قد أنصف القارةَ من راماها
إنا إذا ما فئة نَلقاها
نرد أولاها على أخراها
Sonra onun için bir ok çekti de onun kalbini deldi.

Ve **القُوارَةُ** deriden: ortasından oyulup çevresinden atılan şeydir; karpuzun ve yakanın **قُوارَةِ**’si gibi. Ve her şey ki ortasından yuvarlak bir delik kesersen, onu **قَوَّرْتَه** olmuş olursun.

Ve **دار قوراءُ**: iç boşluğu geniş ev.

Ve **الأقْوِرارُ**: derinin kasılması ve zayıflık ve yaşlılık sebebiyle belin eğilmesi. Rü’be dedi ki:
وانعاج عودي كالشظيف الأخشن		بعد اقوِرارِ الجلد والتـشـنـن

Ve **ناقة مُقَوَّرةٌ**: derisi oyuldu ve zayıfladı.

Ve **القارُ** ve **القِيرُ**: eritilen zift; ondan **القار** çıkarılır; o siyahtır; gemiler onunla sıvanır; halhallar ve bilezikler onunla doldurulur; onun sahibi **قَيّارٌ**’dır.

Ve bir at, siyahlığının şiddetinden dolayı **قيّاراً** diye adlandırıldı.

قر: **الوَقْرُ**: kulakta ağırlık; dersin ki: kulağım şundan **وَقَرَتْ**; **تَقِرُ** **وَقْراً** yani onu işitmekten ağırlaştı. Dedi ki:
وكلام سـيء قـد وَقَـرَتْ		أذني عنه وما بي من صمم

Kâsım dedi: **وُقِرَت** binek hayvanları; ve **وَقِرَتْ** denir.

Ve **الوِقْرُ**: eşek, katır ve bardo(n) yükü; deve için **الوسق** gibidir. Ve dersin ki: onu **أوْقَرْتُه**.

Ve **نخلة مُوقِرة**: yük (meyve) taşıyan; **مَواقيرَ** diye cem‘ edilir. Dedi ki:
كأنها بالضحى نخل مَواقيرُ

Ve **مُوقَرةٌ** denir; sanki kendisini **أوْقَرَتْ**.

Ve **الوَقْرةُ**: **وكتة**’ye benzer; ancak onda gözde, toynakta ve taşta bulunan bir çukur vardır. Ve **عين موقُورةٌ**: **موكوتة**; ve **الوَقْرَةُ** **الوكتة**’den daha büyüktür.

Ve **الوَقارُ**: sükûnet ve yumuşaklık. Ve **رجل وَقورٌ** ve **وَقّارٌ** ve **مُتَوَقِرِّ**: hilm ve vakar sahibi.

Ve falanı **ووَقَّرْتُ**: onu yücelttim ve onda heybet ve saygı gördüm. Ve **التَّوْقيرُ**: tazim.

Ve **رجل فقير وَقيرٌ**: onun sonunu, ilkinin direği yaptı.

Ve denir ki: bununla onun zilleti ve aşağılığı kastedilir; nitekim **الوَقيرَ** küçük koyunlardır. Ebû’n-Necm dedi ki:
نبح كلاب الشاء عن وقيرها

Ve denir ki: **فقير وَقيرٌ**: borç onu **أوْقَرَه** etti.

Ve falan, yiyecek ve benzeri olarak yükünü **استَوْقَرَ** etti: onu aldı.

Ve **التَّيْقُورُ**: **التَّوْقير** hakkında bir dildir. ‘Accâc dedi ki:
فإن يكن أمسى البلى تَيْقُورُ

Yani vavı tâ’ya بدل etti ve onu **فيعول** üzerine حمل etti. Ve **يفعول** denir; **التذنوب** ve benzeri gibi. Vav ile vavı kerih gördü; böylece **فوعول**’a benzemesin ve bina (kalıp) muhalefet etmesin diye tâ’yı بدل etti. Görmez misin ki onlar i‘rab ettikleri vakit بدل ettiler de “**نيروز**” dediler.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وَقَرْنَ** في بيوتكن” **قَرّ**’dan (**يقِرُّ**) ve **قَرَى**’dan; ve fetha ile **قَرْنَ**, **وقَرَ**’dan (**يَقِر**)dır.

Ve **الوَقيرُ**: koyun sürüsü; ve denir ki: **الوَقير** sevâd ehlinin koyunudur; sevâd kuraklaşınca bozkıra sevk edilir; denir ki: **مر بنا أهل الوَقيرِ**. Dedi ki:
مولعة أدماء ليس بنـعـجة		يدمن أجواف المياه وَقيرُهَا

روق: **الرَّوْقُ**: her boynuz sahibinin boynuzu.

Ve insanın **رَوْق**’u: bir şeye hırsla onu üzerine attığı zaman onun kaygısı ve nefsi; denir ki: onun üzerine **أَلْقَى** **أرواقه**. Dedi ki:
والأركب الرامون بالأرواقِ
في سبب منجرد الألحـاق

Ve bulut **أَلْقَتِ** **أرواقها**: yani yağmurda ısrar etti ve yere tutundu. Dedi ki:
وباتت بأرواقٍ علينا سَواريا

Ve **الرِّواقُ**: ortasında tek bir direk üzerine taşınan, çadır gibi bir ev. Cem‘i: **الأَرْوِقة**.

Ve **الرَاوُوقُ**: içkinin süzülüp durultulduğu süzgeç; içki, sıkma olmaksızın ondan **يَتَروَّقُ** eder.

Ve **الرَّوْقُ**: beğenme; **راقَني**: beni beğendirdi; o hâlde o **رائقٌ** ve ben **مَرُوقٌ**’um. Ondan **الرُّوْقَةُ**; o, hizmetçi oğlanlardan ve hizmetçi kızlardan güzel olan şeydir. Ve denir ki: **وصيف رُوقةٌ** ve **وصفاء رُوقَةٌ**; şiirde atlar onunla vasfedilir.

Ve **الرَّوَقُ**: dişlerin uzunluğu ve üsttekilerin alttakilere üstün gelmesi; sıfat **أَروَقُ**. Dedi ki:
إذا ما حال كسُّ القوم رُوقا

Ve denir ki: **الرَّوَقُ**: dişlerde, uzunlukla birlikte bir bükülmedir; onda dişler ağzın içine doğru yönelmiş olur.

ريق: **الرَّيْقُ**: sığ su ve benzeri şeylerden suyun yer yüzü üzerinde gidip gelmesi.

Su **راقَ** eder; **يَريق** **رَيْقاً**; ben onu **أَرَقْتُه** **إراقةً**; ve onu **هَرَقْتُه**. He, mahreç yakınlığından dolayı elifin üzerine girdi.

Ve serap **راقَ** eder; **يَريقُ** **رَيْقاً**: yerin üzerinde açılıp belirginleştiği zaman.

Ve **الرَّيِّقُ**: her şeyin en iyisi; ve gençliğin **ريق**’i ve yağmurun **ريق**’i.

Ve **الرِّيقُ**: ağız suyu; şiirde müennes kılınır; bu, yemekten önce nefsin boşluğunda olur.

Ve **ماء رائقٌ**: ağırlık olmaksızın sabahleyin içilir; ve yalnız su için söylenir.

ورق: Ağaç **وَرَّقَتِ** **تَوريقاً** ve **أوْرَقَتْ** **إيراقاً**: yaprağını çıkardı.

Ve **الوَراقُ**: **الوَرقِ**’in çıkış vakti. Dedi ki:
قل لنصيب يحتلب ناب جعفـر		إذا شكرت عند الوَراقِ جلامها

Ve **شجرة وَريقةٌ**: yaprağı çok.

Ve **الوَرَقُ**: yaralardan pıhtılaşmış parçalar hâlinde düşen kan.

Ve **الوَرَق**: ince deriler; ondan mushafların **ورق**’u; bunların her birinin tekili **ورَقَةٌ**.

Ve **الوِراقةُ**: **الوراق**’ın sanatı.

Ve **الوَرِقُ** ve **الرِّقَةُ**: dirhemlerin adıdır; dersin ki: ona bin dirhem **رِقَةَ** verdi; ona başka maldan hiçbir şey karışmaz.

Ve **الوُرْقةُ**: tozlu bir esmerlik içinde siyahlık; kül rengi gibi. Ve **حمامة وَرْقاء**; ve **أثفية وَرْقاءُ**.

أرق: **الأَرَقانُ**; ve **اليَرَقانُ** daha güzeldir; ekine isabet eden bir âfet. Denir ki: **زرع مَأْرُوقٌ** ve **نخلة مأروقة**; ve **مَيْروقة** denmez. Ve **أَرَقَتْ**: ona **اليَرَقانُ** isabet etti.

Ve **اليارِقانُ** ve **اليارجان**: kadınların bileziklerinden; ikisi de dâhildir.

Ve **الأرق**: geceleyin uykunun gitmesi. Ve dersin ki: **أَرِقْتُ**; ben **آرَقُ**’um; **أرَقاً**. Ve onu şu şey **أرقه** etti; o hâlde o **مُؤرَّقٌ**. A‘şâ dedi ki:
أَرِقْتُ وما هذا السهاد المُـؤَرِّقُ		وما بي من سقم وما بي معشق

رقأ، رقي: Gözyaşı **رَقَأَ**; **رُقُوءاً**. Ve kan **رَقَأ** eder; **يَرْقَأ**; **رَقْأً** ve **رُقُوءاً**: kesildiği zaman.

Ve damar **رَقَأَ** eder: sakinleştiği zaman. Dedi ki:
بكى دوبل لا يرقئ الله دمعه		إلا إنما يبكي من الذل دوبل

رقي: Ve **رَقِي**; **يَرْقَى**; **رُقِيّاً**: çıktı ve yükseldi.

Ve **المِرْقاة**: dağda ve basamakta **المَراقِي**’nin bir tanesi. Ve dersin ki: bu dağda **مَرْقَى** yoktur ve **مُرْتَقَى** yoktur.

Ve falan, iş onu yükselte yükselte (**يَتَرَقَّى**) nihayetine vardı.

Ve **ورَقَى** **الراقي**; **يَرْقي** **رُقْيَةً** ve **رَقْياً**: muska okuyup üflediği zaman. Ve onun sahibi **رَقّاءٌ** ve **راقٍ**’dır. Ve **المَرْقِيُّ**: **مُسْتَرْقىً**.

رقو: **الرَّقْوَةُ**: kumdan küçük tepeciğin biraz üstü.

Ve **الرَّقْوُ**, هاء’sız: çoğu kez vadilerin yanında olur. Dedi ki:
لها أم مـوقـفة ركـوب		بحيث الرَّقْوُ مرتعها البرير
Bir ceylanı ve yavrusunu vasfeder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَرْءُ بالفتح: الحيض، والجمع أقْراءٌ وقُروءٌ على فُعولٍ، وأَقْرُؤٌ في أدنى العدد. وفي الحديث: "دعي الصلاةَ أيامَ أقْرائِكِ". والقَرْءُ أيضاً: الطُهْرُ، وهو من الأضداد. قال الأعشى:
مُوَرِّثَة مالاً وفي الأصل رفْعَةًلِما ضاع فيها من قروءِ نِسائِكا
وأقْرأتِ المرأة: حاضت، فهي مُقْرِئٌ. وأقْرَأتْ: طَهُرت. وقال الأخفش: أقْرأتِ المرأةُ: إذا صارت صاحبة حيضٍ. فإذا حاضت قلت: قَرَأَتْ - بلا ألفٍ - يقال: قَرَأتِ المرأةُ حَيْضَةً أو حَيْضَتين. والقَرْءُ: انقِضاءُ الحيض. وقال بعضهم: ما بين الحيضتين. وأقْرأتْ حاجتُكَ: دنت. والقارئ: الوقتُ؛ تقول منه: أقْرَأتِ الريحُ، إذا دخلت في وقتها. واستقرأ الجملُ الناقة: إذا تاركها لينظر ألَقِحَتْ أم لا. قال أبو عمرو بن العلاء: يقال دفع فلان جاريته إلى فلانة تُقَرِّئُها، أي يمسكها عندها حتَّى تحيض للاستبراء. قال: وإنما القَرْءُ الوقتُ، فقد يكون للحيض، وقد يكون للطهر. قال الشاعر:
إذا ما السماء لم تَغِمْ ثم أخْلَفَتْقُروءُ الثريَّا أن يكون لها قَطْرُ
يريد وقت نَوْئها الذي يُمطَرُ فيه الناس، يقال: أقْرَأتِ النجوم، إذا تأخر مطرها. وقَرَأتُ الشيء قرآنا، جمعته وضممت بعضه إلى بعض. وقرأت الكتاب قراءة وقرآنا، ومنه سمِّي القرآن. وقال أبو عبيدة: سمِّي القرآن لأنه يجمع السُّوَرَ فيضمها. وقوله تعالى: "إنَّ علينا جمعه وقُرْآنَه" أي قراءته. قال ابن عبَّاس: فإذا بيَّنَّاه لك بالقراءة فاعمل بما بيَّنَّاهُ لك. وفلان قرأ عليك السلام وأقراك السلامَ، بمعنًى. وأقرأه القرآن فهو مُقْرِئٌ، وجمع القارئ قَرَأةٌ. والقُرَّاءُ: الرجل المتنسِّك، وقد تَقَرَّأَ، أي تنسَّكَ، والجمع القُرَّاءونَ. قال الفراء: أنشدني أبو صَدَقَةَ الدُّبيريّ:
بيضاءُ تصطاد الغَوِيَّ وتَسْتَبي		بالحسنِ قَلْب المُسلمِ القُـرَّاءِ
وقد يكون القُرَّاءُ جمعاً لقارئ. القِرْأةُ: الوباء.

##### Türkçe

**القَرْءُ** fetha ile: hayızdır; çoğulu **أقْراءٌ** ve **قُروءٌ**dur, **فُعولٍ** vezni üzerinedir; ve en az sayı için **أَقْرُؤٌ**. Ve hadiste: “Namazı **أقْرائِكِ** günlerinde bırak.” Ve **القَرْءُ** ayrıca: temizliktir; o, zıt anlamlılardandır. A‘şâ dedi ki:
مُوَرِّثَة مالاً وفي الأصل رفْعَةًلِما ضاع فيها من قروءِ نِسائِكا
Ve kadın **أقْرأتِ**: hayız oldu; o hâlde o **مُقْرِئٌ**dür. Ve **أقْرَأتْ**: temizlendi. Ahfeş dedi ki: Kadın **أقْرأتِ**: hayız sahibi olduğunda. Hayız olduğunda ise şöyle dersin: **قَرَأَتْ** — elifsiz — denir ki: Kadın **قَرَأتِ** bir hayız yahut iki hayız. Ve **القَرْءُ**: hayzın sona ermesidir. Bazıları dedi ki: iki hayız arasındaki şeydir. Ve senin ihtiyacın **أقْرأتْ**: yaklaştı. Ve **القارئ**: vakittir; ondan şöyle dersin: rüzgâr **أقْرَأتِ**; vaktine girdiğinde. Ve deve, dişi deveyi **استقرأ**: onu bırakıp hamile kaldı mı yoksa hayır mı diye bakmak için. Ebû Amr b. el-Alâ dedi ki: Denir: falan, cariyesini falancaya verdi, onu **تُقَرِّئُها**; yani istibrâ için hayız görsün diye onu yanında tutar. Dedi ki: **القَرْءُ** ancak vakittir; hayız için de olabilir, temizlik için de olabilir. Şair dedi ki:
إذا ما السماء لم تَغِمْ ثم أخْلَفَتْقُروءُ الثريَّا أن يكون لها قَطْرُ
İster: onun nev’inin vaktini; insanların onda yağmurlandığı (yağmur gördüğü) vakti. Denir: yıldızlar **أقْرَأتِ**; yağmuru geciktiğinde. Ve ben şeyi **قرأتُ** **قرآنا**; onu topladım ve onun bir kısmını bir kısmına kattım. Ve kitabı **قراءة** ve **قرآنا** olarak okudum; ondan dolayı **القرآن** adlandırıldı. Ebû Ubeyde dedi ki: **القرآن** adlandırıldı; çünkü sûreleri toplar da onları birbirine katar. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz onun toplanması ve **قُرْآنَه** bize aittir” yani onun okunmasıdır. İbn Abbâs dedi ki: Onu sana okuma ile açıkladığımızda, sana açıkladığımızla amel et. Ve falan sana selâmı okudu (**قرأ**) ve sana selâmı okuttu (**أقراك**)—bir mânâ ile. Ve ona **القرآن**’ı okuttu; o hâlde o **مُقْرِئٌ**dür. Ve **القارئ**’in çoğulu **قَرَأةٌ**dir. Ve **القُرَّاءُ**: mütenessik (ibadete kapanmış) adamdır; ve **تَقَرَّأَ**; yani zühd/ibadetle meşgul oldu; çoğulu **القُرَّاءونَ**dur. Ferrâ dedi ki: Ebû Sadaqa ed-Dübeyrî bana inşâd etti:
بيضاءُ تصطاد الغَوِيَّ وتَسْتَبي		بالحسنِ قَلْب المُسلمِ القُـرَّاءِ
Ve **القُرَّاءُ**, **قارئ** için bir çoğul da olabilir. **القِرْأةُ**: vebadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ر ( وايء )
قرا ، قرأ ، قري ، قور ، قير ، ورق ، رقا ، أرق ، روق ، ريق ، وقر .
قرا : من ذوات الياء والواو .
قال الليث : القَرْو : مصدَرُ قولك : قَرَوْتُ إليهم أقْرُو قَرْواً ، وهو القَصْد نحو الشيء .
وأنشد :
أقْرُو إليهم أنابِيبَ القَنَا قِصَداً
قال : والقَرْو : مَسِيل المِعصَرة ومَثْعَبها ، والجميع القَرِيُّ والأقراء ولا فعْل له . والقَرْو : شِبْه حَوْض محدودٍ مستطيل إلى جَنْبِ حَوْض ضَخْم يُفَرَّغ فيه من الحَوْض الضَّخم تَرِدُه الإبلُ والغَنَم . وكذلك إنْ كان من خَشَب .
قال : والقَرْو : كلُّ شيءٍ على طريقة واحدة .
وقال الأصمعي : القَرْوُ : أصلُ النخلة يُنْقَر فيُنْبَذُ فيه . والقَرْوُ غير مهموز : مِيلَغُ الكلْب .
وقال ابن الأعرابيّ : هو القَرْوُ بلا هاء .
قال : ويقال : ما في الدار لاعِي قَرْوٍ .
قال : والقَرْوُ : الإناء الصغير .
أبو عبيد عن الكسائي : القَرْوُ : القَدَحُ .
وأنشد قول الأعشى :
وأنتَ بينَ القَرْوِ والعاصِرِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : القِرْوَ ، والقَرْوَةُ والقُرْوَةُ : مِيلغَةُ الكلب .
أبو عبيد عن الأصمعي : القارِيَة : حَدُّ الرمْح والسَّيف .
ويقال : هُمْ أهلُ القارِيَة للحاضِرَة ، وهم أهل البادية لأهل البدو . والقارية هذا الطائر القصير الرِّجل الطويل المِنْقار
الأخضر الظهر . وقريت الماء في الحوض ، واسمُ ذلك الماء القَرِيّ . والمِقْرَى : الإناء العظيم الذي يُشرب فيه الماء . والقَرْوَة : مِيلَغ الكلب . والمِقْراة : الحَوْض العظيم . والمِقْراة : الموضع الذي يُقْرَى فيه الماء .
أبو حاتم عن الأصمعي : قَرَوْتُ الأرض : إذا تتبَّعْتَ ناساً بعدَ ناس ، فأنا أقْروها قَرْواً .
قال : وناقة قَرْوَاء : طويلةُ القَرَا ، وهو الظّهر .
وَيقال : الناسُ قَوارِي اللَّهِ في الأرض ، أي : شهُوده .
وَقال الليث : يقال فلانٌ يَقْتَرِي فلاناً بقوله ، وَيَقْتَرِي سبيلاً وَيَقْرُوهُ ، أي : يتّبعه .
وأنشد :
يَقْتَرِي مَسَداً بِشِيقِ
والإنسان يَقْتَرِي أرضاً ويستقريها ويَقْرُوها : إذا سارَ فيها ينظُر حالَها وأمرَها .
وقال بعضهم : ما زلتُ أستقرِي هذه الأرضَ قَرْيةً قرية .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الناسُ قَواري اللَّهِ في الأرض ، أي : شهداء الله ؛ أخذ من أنهم يَقْرُون الناسَ يتَّبِعُونهم فينظرون إلى أعمالهم .
وقال في قول الأعشى :
وأنتَ بَيْنَ القَرْوِ والمعاصِرِ
إنه أصل النخلة يُنْقَرُ فيُنْبَذُ فيه .
وقال الأخطل :
كأنها قاربٌ أَقْرَى حلائلَه
ذاتَ السَّلاسلِ حتى أيبَسَ العودُ
يقال : أقريته ، أي : جعلته يقرو المواضع يتتبّعها وينظر أحوالها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أقْرَى : إذا لَزم الشيءَ وأَلَحَّ عليه وأَقْرَى : إذا اشتَكَى قَراه . وأقْرَى لَزِمَ القُرَى . وأقْرَى : طَلَب القِرَى .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : رَجَع فلانٌ على قَرْوَاه ، أي : عادَ إلى طريقته الأُولى .
القَرْواء جاء به الفراء ممدوداً في حروف ممدودة مثل المَصْواء وهي الدُّبر . والقِرْوانُ : الظَّهر ، ويجمع قِرْوانات .
قال مالك الهذلي يصف الضبع :
إذا نَفَشَتْ قِروانها وتلفَّتت
أشَتَّ بها الشَّعْرُ الصُّدور القراهبُ
أراد بالقراهب أولادها التي قد تمّت ، الواحد قَرهَب . أراد أن أولادها تناهبُها لحومَ القتلى .
قال الأزهري : كأَنّ القِروان جمع القَرَى .
وقال الليث : القَرْيُ : جَبْيُ الماء في الحَوْض .
يقال : قَرَيْتُ في الْحَوض الماءَ قَرْياً . ويجوز في الشعر قِرَى . والمِقْراة : شِبْه حَوْض ضَخْم يُقْرَى فيه من البئر ثم يُفرَغ
في المِقْراة ، وجمعُها المَقارِي .
قال : والمَقارِي أيضاً : الجِفانُ التي يُقرَى فيها الأضياف ، الواحد يقْرَى .
ومنه قوله :
ولا يَضنُّون بالمِقْرَى وإنْ ثَمَدُوا
ويقال للناقة : هي تَقْرِي : إذا جَمَعَتْ جِرَّتها في شِدْقِها . وكذلك جمعُ الماء في الحَوْض ، واسمُ ذلك الماءِ القِرَى مقصور . وكذلك ما قُرِيَ الضَّيفُ قِرًى ، والمِقْرَى : الإناء العظيم ، لأنه يُشرب فيه الماء .
وقال الفراء : هو القِرَى والقَرَاء ، والقِلَى والقَلاَء ، والبِلَى والبَلاء ، والإيا والأياء : ضوء الشمس .
ثعلب عن ابن نجدة عن أبي زيد قال : القِريَّة والجِرِّيَّةُ : الحَوْصَلة ، وهي الزاوُورة والفُرْغُرة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَرَا : القَرْعُ الذي يؤكل .
وقال ابن شُميل : قال لي أعرابيٌّ : اقتَرِ سَلامي حتى ألقاك .
وقال : اقترِ سلاماً حتى ألقاك ، أي : كن في سَلام وخَير وسَعة .
الليث : هي القَرْية والقِرْية لُغَتان ، المكسورة يمانية . ومِن ثمّ اجتمعوا في جَمعِها على القُرَى فحَملوها على لغة من يقول كُسْوة وكُسًى ، والنسبة إليها قَرَوِيّ ، وأم القُرى : مَكة .
وقال غيره : هي القَرْية بفتح القاف لا غير ، وكسر القاف خطأ ، وجمعُها قُرَى ، جاءت نادرة .
وأخبرني المنذريّ عن الحرَّاني عن ابن السكيت قال : ما كان من جَمع فَعْلة مِن الياء والواو على فِعال كان ممدوداً ، مِثْل رَكْوَة ورِكاء ، وشَكْوَة وشِكاء ، وقَشْوة وقِشاء .
قال : ولم نَسمع في جمع شيءٍ من جميع هذا القَصْر إلا كَوَّة وكُوًى وقريةً وقُرَى ، جاءتا على غير قياس .
وقال الليث : المِدَّة تَقْرِي في الجَرْح ، أي : تجمَّعُ .
وفي الحديث : ( أن الشيطان يغدو بقيْرَوَانه إلى الأسواق ) .
قال الليث : القيْرَوان دَخيلٌ ، وهو مُعظَم العسكر ، ومعظم القافلة ، وأصل القيْرَوَان كاروان بالفارسية ، فأعرب .
والقُرِيُّ : مَجرَى الماءِ إلى الرياض ، وجمعُه قُرْيان وأقْراء .
وقال امرؤ القيس :
وَغارَةٍ ذاتِ قَيْرَوانٍ
كأنَّ قُرْيانَها الرحالُ
اللحيانيّ : إنه لمقراءٌ للضيف وإنها لمِقراءٌ للضيف ، وإنه لقَرِيٌّ للضيف وإنها لقرِيّةٌ للأضياف .
وقَريتُ في شِدْقي جَوْزَةً : ضَبأْتُها . وقَرَت الظبيَةُ تَقرِي : إذا جَمعتْ في شِدْقها شيئاً .
وقال بعضهم : يقال للإنسان إذا اشتكى صدغَه قَرَى يَقرِي .
وَأقرَت النّاقةُ تُقرِي فهي مُقرٍ : إذا استقرَّ الماءُ في رَحمها .
وقَرَوْتُ بني فلان ، أي : مَرَرْتُ بهم رجلاً رجلاً . واستقريْتُ الأرض وَبنِي فلان ، وَاقتريْتُ بمعنًى وَاحد واستقريْت فلاناً واقتريْتُه أي سألته أن يَقرِيني .
قرأ : قال أبو إسحاق الزجاج : يسمَّى كلامُ الله الذي أنزله على نبيه ( صلى الله عليه وسلم ) كِتاباً ، وقرآناً ، وفُرقاناً ، وذِكْراً .
قال : ومعنى قرآن معنَى الجمع . يقال : ما قرأتْ هذه الناقةُ سَلًى قطُّ ، إذا لم يضطمّ رَحِمُها على الولَدِ .
وأنشد :
هِجانِ اللَّوْنِ لم تقرأ جَنِينَا
قال : وَقال أكثر الناس : لم تجمع جنيناً ، أي : لم تضْطَمّ رَحِمها على الجَنين .
قال : وقال قطرب في القرآن قولين :
أحدهما : هذا وهو المعروف ، وَالذي عليه أكثر الناس .
والقول الآخر : ليس بخارج من الصحة وهو حسن .
قال : لم تقرأ جَنيناً لم تُلْقِه .
قال : ويجوز أن يكون معنى قرأتُ القرآن لفظْتُ به مجموعاً ، أي : ألقيتُه .
وأخبرني محمد بن يعقوب الأصمّ ، عن محمد بن عبد الله بن عبد الحكم أن الشافعي أخبرَه أنه قرأ القرآن على إسماعيل بن قُسْطَنْطين . وكان يقول : القرآنُ اسمٌ وليس بمهموز ، ولم يؤخذ مِن قرأتُ ، ولكنه اسمٌ لكتاب الله ، مثل التوراة والإنجيل .
قال : ويُهمز قرأت ولا يهمز القرآن ، كما تقول إذا قرأت القرآن .
وقال إسماعيل : قرأت على شِبل ، وقرأ شِبلٌ على عبد الله بن كثير ، وأخبر عبد الله بن كثير أنه قرأ على مجاهد ، وأخبر مجاهد أنه قرأ على ابن عباس ، وأخبر ابن عباس أنه قرأ على أُبَيّ ، وقرأ أبَيٌّ على النبي ( صلى الله عليه وسلم )
وقال أبو بكر بن مجاهد المقرىء : كان أبو عمرو بن العلاء لا يهمز القرآن ، وكان يقرؤه كما رُوي عن ابن كثير .
أبو عبيد : الأقراء : الحَيْض ، والأقراء : الأطهار ، وقد أقرأتِ المرأة في الأمرين جميعاً ، وأصلُه من دُنُوِّ وقت الشيء .
قلت : ونحو ذلك أخبرنا عبد الملك عن الربيع عن الشافعي ، أنّ القرءَ اسمٌ للوقت ، فلمّا كان الحَيض يجيء لوقت والطُّهر يجيء لوَقْت ، جاز أن يكون الأقراء حَيْضاً وأطهاراً .
قال : ودَلَّت سنةُ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) على أنَّ الله أَراد بقوله : ( وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( البقرة : 228 ) الأطهارَ ، وذلك أنَّ ابن عمر لمَّا طلَّق امرأَته وهي حائض فاستفتى عمر النبيَّ عليه السلام فيما فَعَل . قال : ( مُره فليراجعْها ، فإذا طَهُرتْ فليطلّقها ، فتلك العِدّة التي أَمَر اللَّهُ أَن يطلَّق لها النساء ) .
ذكر أبو حاتم عن الأصمعي أَنه قال في قول الله جل وعز : ( ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ( : جاء هذا على غير قياس . والقياس ثلاثة أَقْرؤ .
قال : ولا يجوز أَن تقول : ثلاثةُ فلوس ، إنما يقال : ثلاثة أفلُس ، فإذا كثرَتْ فهي الفُلوس .
قال : ولا يقال : ثلاثة رجال إنما هي ثلاثة رَجْلَة ، ولا يقال : ثلاثة كِلاب إنما هي ثلاثة أكلُب .
قال أَبو حاتم : والنحويون قالوا في قول الله جلَّ وعزَّ : ( ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ( أَراد ثلاثةً من القروء .
وقال أَبو إسحاق الزجاج : أخبرني مَن أثق به يَرفَعه إلى يُونس أن الأقراء عنده تصلحُ للحيض والأطهار .
قال : وذكر أبو عمرو بن العَلاء أن القرء : الوقت ، وهو يَصلح للحَيض ويصلح للطُّهر .
ويقال : هذا قارىء الرِّياح لوقت هُبوبها .
وَأنشد :
شَنِئتُ العَقر عَقر بني شُلَيلٍ
إِذا هَبّتْ لقارئها الرياحُ
أي : لوقت هُبوبها وشدة بردها .
قال أَبو إسحاق : والذي عندي في حقيقة هذا أَن القُرءَ في اللغة الجمع ؛ وأَنَّ قولهم : قريتُ الماءِ في الحوض وإِن كان قد أُلزِم الياء فهو جَمَعْتُ ، وقرأْتُ القرآنَ : لفظتُ به مجموعاً ، والقِرْدُ يقرِي ، أي : يجمع ما يأكل في فيه ، فإِنما القَرْء اجتماع الدَّم في الرَّحم ، وذلك إنما يكون في الطُّهر .
قلت : وقد روينا عن الشافعي بالإسناد المتقدّم في هذا الباب نحواً مما قاله أبو إسحاق .
وصح عن عائشة وَابن عمر أنَّهما قالا : الأقراء والقُروء : الأطهار . وحقق ما قالاه مِن كلام العرب .
قول الأعشى :
مُوَرِّثةٍ عِزّاً وفي الحيّ رِفْعَةً
لما ضاعَ فيها مِنْ قُرُوءِ نسائكا
لأنّ القُروء في هذا البيت الأطهار لا غير ، لأنَّ النِّساء إنما يؤْتَيْن في أطارهنَّ لا في حيضهن فإِنما ضاع بِغَيبته عنهنّ أطهارُهنّ .
وقال أبو عبيد : القُرْء يَصلح للحيض والطُّهْر . قال : وأظنُّه من أقرأتِ النجومُ :
إذا غابت .
وأخبرني الإياديُّ عن أبي الهيثم أنّه قال : يقال : ما قرأتِ الناقةُ سَلًى قطّ . وما قرأتْ مَلْقُوحاً قَطّ . فقال بعضهم : أي : لم تَحمِل في رَحِمِها وَلداً قطّ .
وقال بعضهم : ما أسقطَتْ ولداً قطّ ، أي : لم تَحمل . قال : ويقال : قرأَتِ المرأةُ : إذا طَهُرَتْ ، وقرأتْ : إذا حاضت . وقال حميد :
أراها غُلاماها الخَلاَ فتَشذَّرتْ
مِراحاً ولم تَقْرَأْ جنِيناً ولا دَما
يقال : معناه : لم تَحْمل عَلَقَةً ، أي : دَماً ولا جنيناً . قلت : وأهل العراق يقولون : القُرء : الحَيْض . وحجّتهم حديثٌ رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال لامرأة : ( دَعِي الصلاةَ أيام أقرائك ) ، أي : أيام حَيْضك .
وقال الكسائيّ والفراء معاً : اقْرَأَت المرأة : إذا حاضت ، فهي مقرىء .
وقال الفراء : أقرأتِ الحاجةُ : إذا تأخّرتْ .
وقال الأخفش أيضاً : أقرأت المرأة : إذا حاضت . وما قرأَتْ حيضةً ، أي : ما ضَمَّت رَحِمَها على حَيْضة .
وقال ابن شميل : يقال : ضَرَب الفحلُ الناقة على غير قُرْء . وقرء الناقة : ضَبَعتُها .
وقال أبو عبيدة : ما دامت الوَديقُ في وِداقها فهي في قَرْئِها وإقْرَائها .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا قَدِمْتَ بلاداً فمكثتْ بها خمسَ عشرةَ ليلةً فقد ذهبتْ عنك قِرأة البلاد . وأهل الحجاز يقولون : قِرَة البلاد بغير همز . ومعناه : إنّك إنْ مَرِضْت بعد ذلك فليس من وَباء البلاد .
قال : وقال أبو عمرو بن العلاء : دَفَع فلانٌ جاريتَه إلى فلانة تُقَرِّئها ، أي : تُمسِكها عندها حتى تحيض للاستبراء .
أبو الحسن اللحياني يقال : قرأتُ القرآن وأنا أقرؤه قَرْءاً وقراءة وقُرآناً ، وهو الاسم ، وأنا قارىءٌ من قومٍ قُرّاء وقَرَأة وقارئين ، وأقرأتُ غيري أقرئه إقراء ، ومنه قيل : فلان المقرىء . ويقال : أقرأتُ مِنْ سَفَري ، أي : انصرفْت ؛ وَأقرأتُ من أهْلي ، أي : دَنَوْتُ ، وأقرأَتْ حاجتُك وأقرأَ أمرُك ، قال بعضهم : دَنَا ، وقال بعضهم : استأخر . ويقال : أعْتَم فلان قِراهُ وأقرأه ، أي : حبسه . ويقال : قرأت ، أي : صرت قارئاً ناسكاً ، وتقرأت تقرؤاً بهذا المعنى . وقال بعضهم : تقرَّأَتُ : تَفقَّهْتُ .
ويقال : أقرأتُ في الشِّعْر . وهذا الشعر على قَرء هذا الشِّعر ، أي : على طريقته ومثاله .
وقال ابنُ بُزرج : هذا الشعر على قَرِيِّ هذا الشعر وغِرارِه .
وقال اللَّحياني : يقال : قارأتُ فلاناً مُقارأةً ، أي : دارسْتُه ، واستقرأتُ فلاناً .
ويقال للناقة : ما قرأتْ سَلًى قَطّ ، أي : ما
طَرَحَتْ ، تأويلُه ما حَمَلتْ . وهذه ناقةٌ قارىء ، وهذه نُوقٌ قوارىءُ يا هذا . وهو من إقراء المرأة ، إلاّ أنه يقال في المرأة بالألف ، وفي الناقة بغير ألف . ويقال للناسك : إنّه لقُرَّاءٌ مِثلُ حُسَّان وجُمّال .
وقال ابن السكيت : قال الفراء : رجلٌ قُرَّاء وامرأة قُرَّاءةٌ .
قال : ويقال : أقريْتُ الجُلَّ الفَرَسَ ، أي : ألزَمْتُه قَرَاهُ .
أبو حكم عن الأصمعي : يقال : اقرأ عليه السلامَ ولا يقال أقرئْه السلام ، لأنَّه خطأ . وسمعتُ أعرابيّاً أَملَى عليّ كتاباً ، وقال في آخره : اقترىء منِّي السلام .
قري : وقال ابن السكيت : سمعتُ أبا صاعدٍ الكلابيّ يقول : القَرِّية بلا همز : أن تؤخذ عُصَيَّتانِ طولهما ذراع ، ثم يُعْرَض على أطرافهما عُوَيْدٌ يُؤْسَر إليهما من كلِّ جانب بقدَ ، فيكون ما بين العُصيتين قدرَ أربع أصابع ، ثم يؤتى بعُوَيد فيه فَرْض فيُعْرَض في وَسَط القَرِّية ويُشَدُّ طَرَفاه القَرِيّة بقِدَ فيكون فيه رأس العَمُود .
ثعلب عن ابن الأعرابيَّ : تَنَحّ عن سنَن الطريق وقَرِيِّه وقِرْقِه بمعنًى واحد .
قور قير : قال الليث : القُور : جمع القارة ، والقِيرانُ : جماعة القارة أيضاً ، وهي الأصاغر من الجبال وأعاظمُ الآكام ، وهي متفرِّقة خشنة كثيرة الحجارة .
ومن أمثال العرب القديمة : ( قد أنصَفَ القارَةَ مَن راماها ) ، قال القارَة : حَيٌّ من العرب ، وَهم عَضَل والدِّيش مِن كنانة ، وكانوا رُماة الحَدِق ، وهم اليوم في اليَمَن ، والنسبة إليهم قاريٌّ . وزعموا أنَّ رجلين التقيَا أحدُهما قارِيّ والآخر أسَدِيّ ، فقال القاريّ : إن شئتَ راميتُك وإن شئتَ سَابقتُك ، وإن شئتَ صارعتك . فقال : اخترتُ المُراماةَ . فقال القاريّ : ( قد أنْصَفَ القارَةَ من راماها ) . ثم انتَزَع له سَهْماً فَشَكَّ به فؤادَه . وقيل : القارة في هذا المَثَل الدُّبّة . وقيل في مَثَل : ( لا يُفطَّن الدُّبّ إلاّ الحجارة ) .
وقيل : القارة مشتقَّةٌ من قُوَارة الأديم والقِرْطاس ، وهو ما قوَّرْتَ من وَسَطِه ورُمي ما حَوَالَيْه كقُوَارة الجيب إذا قَوَّرْته وقُرْته . والقُوَّارة أيضاً : اسمٌ لما قَطعتَ من جوانب الشيء المقوَّر وكل شيء قطعت من وسطِه خَرقاً مستديراً فقد قَوَّرْتَه .
ودارٌ قَوْراء : واسعة الجَوْف .
والاقوِرارُ : تَشَنُّجُ الجِلد وانحناء الصُّلْب
هُزالاً وكِبَراً كما قال رؤبة :
بَعْدَ اقوِرَار الْجِلدِ والتشنُّنِ
وناقة مُقَوَّرةٌ وقد اقوَرَّ جِلْدُها وانحنت وهُزِلت .
وقال ذو الرمة :
وإنْ حَبا من أنفِ رملٍ منخِرُ
أعنَقُ مقورُّ السَّراة أوعَرُ
واقورّت الأرض : ذهبَ نباتُها . واقورار الإبل : ضمرها وذبولها . وقال :
ثمَّ قَفَلن قَفَلاً مقورَّا
أي : يبِسنَ . وفلانٌ القاريّ محدّث .
قال محمد بن إسحاق : نُسب إلى القار ، وهي قرية خارج المدينة معروفة يقال لها : القار . وينسب إلى القارة . أعنِي القبيلة . فيقال : قاريٌّ أيضاً .
وأخبرني المنذري عن أبي العباس أنّه قال : القارُ والقِيرُ : كلُّ شيء يُطلَى به ، مسموعٌ من العَرَب . قال : كلُّ ما طُلِيَ بشيء فقد قُيِّر به .
وقال الليث : القار والقِير : لغتان ، وصاحبُه قَيّار ، وهو صُعُدٌ يُذاب فيُستخرج منه القار ، وهو أسود يُطلَى به السُّفُن ، يَمنع الماء أن يَدخُل . ومنه ضَربٌ يُحْشَى به الخلاخيل والأسورة .
قال : وفَرَسٌ كان يسمَّى قَيّاراً ، لشدة سوادِه .
وأنشد غيره :
فمن يك أمسَى بالمدينة ثاوِياً
فإنِّي وقيَّارٌ لها لغريبُ
والقار : شجرٌ مُرّ .
وقال بشر :
يَسومُون الصِّلاحَ بذاتِ كَهْفٍ
وما فيها لهمْ سَلَعٌ وقارُ
شمر عن الأصمعيّ : القار : أصفر من الحَبَل .
وقال غيره : هي الجَبَل الصغير الأسودُ المنفرد شِبه الأكَمَة ، وهي القُورُ .
وقال ابن شميل : القارة : جُبَيل مستدِقٌّ ملحُومٌ طويلٌ في السماء لا يَقُور الأرض كأنَّه جُثْوَة ، وهوَ عظيمٌ مستدير .
وقال ابن هانىء في ( كتابه ) : من أمثال العرب : ( قَوِّرِي وألْطِفي ) قالها رجلٌ كان لامرأته خِدْنٌ فطَلبَ إليها أن يَتّخذ له شِراكَين مِن شَرَج است زوجها ، قال : ففَظِعتْ بذلك ، فأبَى أن يرضى دُونَ فعلِ ما سألها ، فنظرتْ فلم تجِدْ لها وَجْهاً ترجو به السبيلَ إليه إلاَّ بفَسَادِ ابنٍ لها منه ، فعَمَدتْ فعصّبَتْ على مَبالِه عَقْبة فأخْفَتْها ، فعَسُر عليه البَوْل ، فاستفاث بالبكاء فسألها أبوه : ما أبكاه . فقالت : أخَذَه الأُسْر وقد نُعِتَ له دواؤه . فقال : وما هو ؟ فقالت : طَرِيدَةٌ تُقَدّ له مِن شَرَج استك . فاستَعظَم ذلك ، والصّبيُّ يتضوّر ، فلما رأَى ذلك بَخَع لها به . وقال لها :
 ( قَوِّرِي وألطِفي ) ، فقطفتْ منه طَرِيدة ترضيةً لخليلها ، ولم تَنظُر سَدادَ بَعْلِها ، وأطلقتْ عن الصبيِّ ، وسلّمت الطَّريدة إلى خليلها . يقال ذلك عند الأمر بالاستبقاء مِن العَزيز أو عند المرْزئةِ في سوء التدبير ، أو طَلَبِ ما لا يُوصل إليه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَيِّر : الأسوار مِن الرُماةِ الحاذق ، مِنْ قارَ يَقُور .
وقال غيره : قُرْتُ خُفَّ البعير قَوَراً ، واقتَرَتْهُ : إذا قَوْرتَه . وقُرْتُ البِطّيخة : قَوَّرْتُها . واقتَرْتُ حديثَ القوم : إذا بحثتَ عنه وتَقوَّر الليلُ : إذا تَهَوَّر .
وقال ذو الرمة :
حتّى تَرَى أعجازَهُ تَقَوَّرُ
أي : تَذهب وتُدْبِر .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : القَوْرُ : التراب المجتَمع . والقَوَر : العَوَر وقد قُرْتُ فلاناً : إذا فقأْت عينَه .
وتقوَّرَت الحَيّةُ : إذا تَثَنَّت .
وقال الشاعر يصف حيّةً :
يَسرِي إلى الصَّوت والظّلماءُ داجيةٌ
تَقَوُّرَ السَّيْلِ لاقَى الحَيْدَ فاطّلَعا
أبو عبيد عن الفراء : انقارت الركيَّةُ انقياداً : إذا تَهدّمَتْ .
قلتُ : وهذا مأخوذ من قولك : قُرْتُه فانقارَ .
وقال الهُذَليّ :
حَارَ وعَقّتْ مُزْنَه الرّيحُ وانْ
قارَ به العَرْضُ ولَم يُشمَلِ
أراد كأنّ عَرْض السحابِ انقارَ ، أي : وَقعتْ منه قِطعةٌ لكثرة انصباب الماء . وأصله مِن قُرتُ عينَه : إذا قلعْتَها .
وقال الليث : القاريَة : طائر من السُّودانيّات ، أكثر ما يأكل العِنَب والزيتون ، وجمعُها قَوَارٍ ، سمِّيتْ قاريَةً لسوادِها .
قلت : هذا غلطٌ ، لو كان كما قال أنّها سمِّيت قاريةً لسوادها تشبيهاً بالقار ، لقيل : قاريّةٌ بتشديد الياء ، كما قالوا عاريَّة مِن أعار يُعير . وهي عند العرب قارِيَة بتخفيف الياء .
أبو عبيد عن الكسائي : القارية : طيرٌ خُضْر ، وهي التي تُدعى القَوارِير ، وهي أوَّلُ الطّير قُطوعاً سُودُ المَناقير طوالها ضَخْمُ تحبُّها الأعراب ، يشبهون الرجل السخيَّ بها .
وأخبرني الإياديّ عن شمر أنه قال : قال أبو عمرو : القواري واحدها قارية طيرٌ خضرٌ ، وهي التي تدعى القوارير ، وهي أوَّل الطَّير قُطوعاً سُودُ المناقير طِوالها ، أضخم من الخطّاف .
أبو حاتم عن الأصمعي : القاريَةِ : طَير أخْضَر ، وليس بالطائر الذي نعرفه نحن .
وقال ابن الأعرابي : القاريةَ : طائر مشؤوم
عند العرب ، وهو الشِّقِرّاق .
أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : القار : الإبل . وأنشد للأغلب :
ما إنْ رأيْنا مَلِكاً أغارا
أكثر مِنْ قِرَة وقارا
قال : والقرَة والوقير : الغَنَم .
وقال أبو عبيد : قال الكسائي : لقِيتُ منه الأمَرِّينَ والبُرَحِينَ والأقْوَرِينَ والأقوريَّات ، أي : الدواهي .
وقال أبو زيدٍ نحواً من ذلك .
واقورّت الأرضِ اقوراراً : إذا ذهب نباتُها .
وجاءت الإبل مُقْوَرَّة ، أي : شاسِفَة . وأنشد :
ثم قَفَلْن قَفَلاً مُقْوَرَّا
قَفَلن : أي : ضَمَرنَ ويَبِسْن .
وقال أبو وجْزةَ يصف ناقةً قد ضَمَرت :
كأنَّما اقورَّ في أنْساعِها لَهَقٌ
مُزَمَّعٌ بسوادِ الليل مَكْحولُ
وقر : الحراني عن ابن السكيت : الوَقْر : الثقل في الأُذُن .
يقال : من قد وُقِرَتْ أُذنُه تُوقَر فهي موقُورة .
ويقال : اللهمَّ قِرْ أذُنَه .
ويقال أيضاً : قد وَقِرَتْ أذنهُ تَوْقَرُ وقَراً .
قال : والوِقْر : الثِقْل يُحمَل على ظَهْرٍ أو على رأس .
يقال : جاء يَحْمِل وِقْره .
قال الفراء : يقال : هذه نخلة مُوقِرة ومُوقَرة وموقِرٌ . وامرأة مُوقَرَة : إذا حَملتْ حمْلاً ثقيلاً .
وقال الله تعالى : ( ذَرْواً فَالْحَامِلَاتِ وِقْراً ) ( الذاريات : 2 ) ، يعني السحابَ تَحمِل الماءَ الذي أوقَرَها .
وقال جل وعز : ( إِلَيْهِ وَفِىءَاذانِنَا ) ( فصلت : 5 ) .
قال : ووَقَرَ الرجُل من الوقَار يَقِر فهو وَقُور ، ووَقُر يَوْقُر .
قال العجّاج :
ثَبْتٌ إذا ما صِيحَ بالقَوْمِ وَقَرْ
أبو نصر عن الأصمعي : يقال : وَقَر يَقِر وَقاراً : إذا سَكَن .
قلتُ : والأمر منه قِرْ .
ومنه قول الله جل وعز : ( قَوْلاً مَّعْرُوفاً وَقَرْنَ فِى بُيُوتِكُنَّ وَلاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الاُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَواةَ وَءَاتِينَ الزَّكَواةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ ) ( الأحزاب : 33 ) ، وقد تغيره في مضاعف القاف .
قال : ووَقُر يوقرُ والأمرُ منه أوقُرْ .
وقال الأصمعي : يقال : ضَرَبَه ضَرْبةً وقَرَتْ في عَظْمه ، أي : هَزَمَتْ وكلمتُه كلمةً وقَرَتْ في أذنه ، أي : ثبتَتْ . والوَقْرة : تُصِيبُ الحافر ، وهي أن تَهزِم العَظْم .
وأما قول الله جلّ وعزّ : ( أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً ) ( نوح : 13 ) .
فإنَّ الفراء قال : ما لكم لا تخافون لله عظمةً . ووقَّرْتُ الرجل : إذا عظّمته . ومنه قوله جل وعزّ : ( وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ ) ( الفتح : 9 ) .
وقال الليث : الوَقار : السكينة والوداعة . ورجلٌ وَقُور ووَقَّارٌ ومتوقِّر : ذو حِلمٍ ورَزانة .
ورجل فقير وَقِيرٌ ، جُعِل آخرُه عِماداً لأوّله .
ويقال : يُعنَى به ذِلَّته ومهانَته ، كما أنَّ الوقير صغار الشاء .
قال أبو الهيثم :
نَبْحُ كلابِ الشَّاءِ عن وَقِيرِها
قال : وبعضهم يقول : فقير وَفير : قد أوقره الدَّينُ .
قال : والتَّيْقُور : لغة في التَّوقير .
وأنشد قول العجّاج :
فإنْ يكن أمسى البِلَى تَيْقُور
قال : وقيل : كان في الأصل ويقُوراً فأبدَلَ الواو تاءً وحَمَله على فَيعول ، ويقال : حَمَله على تَفعول مثل التَّذْنوب ونحوه ، فكَرِه الواوَ مع الواو فَأَبدلها ياء لئلاّ يشبه فَوعُولاً فيخالف البناء ألا ترى أنَّهم أبدلوا الواو حينَ أعْرَبوا فقالوا : نَيرُوز .
قال : والوَقْر في العَظْم : شيءٌ من الكَسْر وهو الهَزْم ، وربّما كُسِرت يد الرجلِ أو رِجْلُه : إذا كان بها وَقْر ثم يُجبَر ؛ فهو أصلَب لها . والوقْر لا يزال واهياً أبداً .
قال : والوَقِير : الجماعة من الناس وغيرهم . وقال غيره : الوَقير : الشاء براعيها وكَلْبها .
وقال أبو عبيد : الوَقير : الغَنَم التي بالسَّواد .
قال ذو الرُمة يصف بقرةً :
مُوَلَّعةً خَنْساءَ ليست بنَعْجةٍ
يُدَمِّنُ أَجوافَ المِياه وَقِيرُها
وقال الليث : الوَقْرة : شِبه وَكْتَة إلاّ أنَّ لها حُفْرة تكون في العَيْن وفي الحافر وفي الحجَر . والوَقْرة : أعظَم من الوَكْتَة .
وقال ابن السكيت : قال العُذْرِيّ : الوَقيرة : النُقْرة في الصَّخرة العظيمة تُمسِك الماءَ . ورجلٌ مُوَقَّر : إذا وقَحَتْه الأمورُ واستمرّ عليها وقد وقَرَتْني الأسفار ، أي : صلَّبَتْني ومرَّنتني عليها .
وقال ساعدةُ الهُذَليُّ يصف شُهْدة :
أُتيحَ لها شَثْنُ البَراثِن مُكْزَمٌ
أخو حُزَنٍ قد وَقَّرَتْه كُلُومُها
لها : للنَّحْل : مُكزَم : قصير . حُزَنٌ من الأرض ، واحدتُها حُزنة .
اللِّحيانيّ : ما عليّ منك قِرَة ، أي : ثقل .
وأنشد :
لما رأتْ حَليلتي عَيْنيَّهْ
ولمَّتي كأنّها حَلِيهْ
تقول : هذا قِرَة عَلَيَّهْ .
الأصمعي : بينهم وقَرة ووغرةٌ أي ضغْنٌ وعداوة . وتَوَقَّرَ الرجل : إذا تَرَزَّن . واستَوقَر : إذا حَمَل حِمْلاً ثقيلاً .
روق ريق : قال الليث : الرَّوْق : القَرْن من كل ذي قَرْنٍ . قال : وَرَوق الإنسان هَمُّه ونَفْسُه : إذا ألقاه على الشيء حِرْصاً قيل : ألقَى عليه أرواقَه ، كقول رؤبة :
والأَرْكُب الرَّامُون بالأرْواقِ
والسحابة إذا ألحَّت بالمطر وثَبتتْ بأرضٍ قيل : ألقت عليها أرواقَهَا وأنشد :
وباتت بأوراقٍ علينا سَوارِيا
أبو عبيد عن الأصمعي يقال : أكل فلانٌ رَوْقَة : إذا طال عمره حتَّى تحاتّت أسنانُه . وألقَى عليه أوراقَه وشَراشِرَه ، وهو أن يُحبَّه حتى يَسْتَهْلك في حُبه . وألقَى أرواقَه : إذا اشتدَّ عَدْوُه .
وأخبرني الإياديّ عن شمر يقال للسحابة : ألقت أرواقها : إذا جَدَّت في المطر . وإنَّه لَيركَبُ النَّاسَ بأرواقه .
وأرواق الرجل : أطرافُه وجسَدُه . وألقَى علينا أرواقَه ، أي : غطّانا بنفسه .
يقال : رقونا بأوراقهم ، أي : رَمَوْنا بأنفسهم .
وقال شمر : لا أعرف قوله ألقَى أَرواقَه : إذا اشتدَّ عَدْوَه ، ولكن أعرِفه بمعنى الجدّ في الشيء .
قال تأبّط شراً :
نجوتُ منها نجاتي من بجيلة إذْ
أرسلتُ ليلة جَنْب الرَّعْنِ أرواقي
يقال : أرسل أرواقَه : إذا عدا . ورمى أرواقَه : إذا قام وضرب بنفسه الأرض .
وفي ( النوادر ) : رَوْقُ المَطَر ورَوْقُ الجيش ورَوْقُ البيت ورَوْقُ الجَبَل : مقدَّمُه . ورَوْق الرجل : شَبابُه ، وهو أوَّل كلِّ شيءٍ مما ذكرتُ .
ويقال : جاءنا رَوقٌ من بني فلان ، أي : جماعة .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : الرَّوْق : السَّيد . والرَّوْق : الصافي من الماء وغيره . والرَّوْق : العُمْر ، يقال : أكل رَوْقَه . والرَّوْق : نَفْس النَّزْعِ . والرَّوْق : المعجِب . يقال : رَوْقٌ ورَيق .
وأنشد المفضّل :
على كلّ رَيْقٍ ترى مُعَلّماً
يُهدِّرُ كالجملِ الأجرَبِ
قال : الرَّيْق ها هنا : الفرس الشريف .
قال : والرَّوْق : الحُبُّ الخالص . والرُّوق : الطِّوال الأسنان . والرُّوق : الغِلمان المِلاح .
قلت : أمَّا قوله : الرُوق : الطِّوال الأسنان ، فهو جمع الأَرْوَق . ويقال : رَوِقَ يَرْوَقُ رَوَقاً فهو أروَقُ : إذا طالت أسنانهُ .
قال لبيد :
تُكْلحُ الأرْوَقَ منهم والأيَلّ
وأما الرُّوق : الغِلمان الملاح فالواحد رائق . ويقال : غِلْمانٌ رُوقة كما يقال صاحب وصُحْبة ، وفارِهٌ وفُرْهةٌ .
وقال الليث : الرِّوَاق : بيتٌ كالفُساطُ يُحمَل على سِطاعٍ واحد في وَسَطَه ، والجميع الأرْوِقة .
ورُوِي عن عائشة في حديث رُوِي عنها أنها قالت : وضَرَبَ الشَّيطان رَوْقَه .
قلتَ : رَوْق البيت ورِوقُه ، واحد ، وهي الشُّقة التي دون الشّقة العُلْيا .
ومنه قول ذي الرمة :
وميّتةٍ في الأرض إلاّ حُشاشةً
ثَنَيْتُ بها حَيّاً بمَيْسُورِ أربَعِ
بِثنتَيْن إنْ تَضْرِبْ ذِهِ تنصرفْ ذِهِ
لكتيهما رَوْقٌ إلى جَنْبِ مُخْدَعِ
قال الباهلي : أراد بالميِّتة الأثرة ثنيتُ بها حيّاً ، أي : بعيراً . يقول : اتّبعتُ أثره حتّى ردَدْتُه . والأثْرة : مِيسمٌ في خُفّ البعير . ميِّتة أي خفية ، وذلك أنها لا تكون بيِّنة ، ثم ثبتت مع الخُفّ فتكاد تستوي حتى تُعاد . إلاَّ بقيةً منها بميسور ، أي : بشقَ ميسور ، يعني أنه رأى الناحية اليسرى فعَرَفه . ثَنيتَين ، يعني عينين . رَوْقَ ، يعني رِواقاً واحداً ، وهو حِجاجُها المشْرِف عليها . وأراد بالمخْدع داخلَ العَين .
وقال الليث : الرَّوْق : الإعجاب ، يقال : راقني هذا الأمر يَرُوقُني رَوْقاً ، أي : أعجَبَني فهو رائقُ وأنا مَرْوق ، واشتُقَّتْ منه الرُّوقة ، وهو ما حَسُن من الوصائف والوصَفاء ، يقال : وصيفٌ رُوقة ووُصَفاء رُوقة .
وقال بعضهم : وُصفاء رُوق . ويوصف به الخيلُ في الشِّعر .
وقال غيره : أرواق الليل : أثناء ظُلَمه .
وقال الراجز :
وليلةٍ ذات قَتَامٍ أطباقْ
وذاتِ أرواقٍ كأثناء الطَّاقْ
ويقال : أسبلت أرواقُ العَيْن : إذا سالت دموعُها .
وقال الطِّرِمَّاح :
عيناك غَرْبَاشَنةٍ أسبلَتْ
أرواقُها من كَبْنِ أخصامها
ويقال : أرخت السماء أرواقَها وعَزَالِيَها .
وقال ابن الأعرابي : من الأخبية ما يُرَوَّق ومنها ما لا يُرَوَّق . فإذا كان بيتاً ضخماً جُعل له رِواقٌ وكفاء . وقد يكون الرِّواق من شُقّة وشقتين وثلاث شقائق .
أبو عبيد عَن الأصمعي : رِوَاق البيت : سماوته وهي الشفة التي دون العُليا .
وقال أبو زيد : رواق البيت : سترة مقدّمه من أعلاه إلى الأرض ، وكفاؤه : سترةُ أعلاه إلى أسفله من مؤخره . وستر البيت أصغر من الرّواق . وفي البيت في جوفه
ستر آخر يدعى الحجَلة .
وقال غيره : رواق البيت : مقدّمه . وكِفاؤه . مؤخَّرُه ، سمِّيَ كِفاءً لأنه يكافىء الرِواق . وخالِفَتاه : جانِباه .
وقال ذو الرمّة يصف الفَجْر :
وقد هَتَكَ الصُّبحُ الجَلِيّ كِفاءَه
ولكنَّه جَوْن السَراةِ مُرَوَّقُ
شبَّه ما بدا من الصُّبح ولمَّا ينسفِر الظّلامُ ببيتٍ رُفع كِفاؤه وأسبِل رِواقُه .
أبو عبيد عن الكسائي : هو يَرِيق بنفسه ويَفُوق بنفسه ، وهو يَسُوق نفسَه .
وقال ابن مُقبل في راقَ :
راقَتْ على مُقْلَتَيْ سُوذانِق خَرِصٍ
طاو تنَقَّضَ من طَلَ وأمطار
وصفَ عَينَ نفسه أنها زادت على عينَي سُواذنِق .
ويقال : راقَ فلانٌ على فلان : إذا زاد عليه فضلاً يَرُوق عليه ، فهو رائق عليه .
وقال الشاعر يصف جارية :
راقت على البِيض الحِسا
نِ بحُسْنها وبَهائها
وقال ذو الرمَّة يصف ثوراً :
حتّى إِذا شمَّ الصَّبا وأوردا
سَوْفَ العَذَارَى الرّائق المجسَّدا
قيل : أراد بالرائق ثوباً قد عُجِن بالمسك . والمجسَّد : المشبَع صبغاً .
وقيل : الرائق : الشَّبابُ الذي يعجبها حسنُه وشبابه .
ويقال : رَمَى فلانٌ بأرواقه على الدّابة : إذا ركِبها ، ورَمَى بأرواقه عن الدابة : إذا نزل عنها .
وقال الأصمعي : جَاءنا رَوْقٌ من بني فلان ، أي جماعةٌ منهم ، كما يقال جاءنا رأسٌ ، لجماعة القوم .
وقال الليث : الرَوْق : طول الأسنان وإشْرَافُ العُلاَ على السُّفلى ، والنَّعت أَروَق ، ورَوْقاء ، والجميع رُوق .
وأنشد :
إذا ما حال كُسُّ القومِ رُوقا
أبو عبيد : الراووق : المِصفاة .
وقال الليث : الراووق : ناجود الشَّراب الذي يُرَوَّق به فيُصفّى ، والسراب يتروَّق من غير عَصْرٍ .
وقال الأعشى :
راووقَه خَضِلُ
قال شمر : قال ابن الأعرابي : الراووق : الكأس بعينها .
قال شمر : وخالفَه في ذلك جميعُ الناس . وجمعه روَائق .
أبو عبيد : راقَ الشراب يَروق ، ورَوَّقْته .
وقال الليث : الرَّيْق : ترَدُّدُ الماء على وجه الأرض من الضَّحضاح ونحوه إذا انصبَّ الماء .
وقال غيره : راقَ الماءُ يَريق رَيْقاً ، وأرقْتُه أنا إراقةً . وراقَ الشرابُ يَرِيق رَيْقاً : إذا تضحضح فوق الأرض .
قال رؤبة :
إِذا جَرَى من آلها الرَّقْراق
رَيْقٌ وضحضاحٌ على القياقي
قال : ورَيِّقُ كل شيء : أفضَلُه ، تقول : رَيِّق الشباب ، ورَيِّق المطر : ناحيته وطرفه . يقال : كان ريّقُه علينا وحِمِرُّه على بني فلان . وحِمِرُّه : معظمه . ويقال : ريّق المطر : أوّل شؤبوبه .
وقال شمر : روق السَّحاب : سيله .
وأنشد :
مثل السحاب إذا تحدَّرَ رَوقُه
ودنا أُمِرَّ وكان مما يُمنَع
أي : أُمِرَّ عليه فمرّ ولم يصبه منه شيء بعد ما رجاه .
وقال الليث : الرِّيق : ماء الفَمِ .
ويؤنث في الشعر فيقال ريقتها .
ويقال : شربتُ الماء رائقاً ، وهو أن يشربه شاربُه غدوة بلا ثقل ، ولا يقال إلا للماء .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : ريق ، مثل : فيعل : الذي على الرّيق .
وقال الليث : الريق : ماء الفم غُدوةً قبل الأكل .
وقال أبو عثمان المازني : لم يصح عندنا أنَّ علي بن أبي طالب رضي الله عنه تَكلم بشيء من الشعر إلاّ هذين البيتين :
تلكمْ قريش تمناني لتقتلني
فلا وجَدِّك ما بروا ولا ظفروا
فإِن هلكتُ فرهنٌ ذِمتي لهم
بذاتِ رَوْقَين لا يعْفُو لها أَثَر
قال : ويقال : داهية ذاتُ رَوْقين وذات وَدْقين : إذا كانت عظيمة .
وقال غيره : الترْياق : اسم على تفْعال ، تسمى بالرِّيق ، لما فيه من ريق الحيات ، ولا يقال : ترْياق ، ويقال : درْياق .
ويقال : ذهب رَيْقاً ، أي : باطلاً . وقال الشاعر :
حمارَيْكِ سُوقِي وازجري إنْ أطعتنِي
ولا تَذهبي في رَيْق لُبَ مضلَّلِ
ويقال : اقصر عن رَيْقك ، أي : عن باطلك .
عمرو عن أبيه : جاءنا فلانٌ رائقاً عَثْريّاً : إذا جاء فارغاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التروِيق : أن يَبيع الرجل سِلْعةً ويَشتري أجودَ منها . يقال : باع سِلْعته فرَوَّقُ أي اشتَرى أجود منها . ويقال : كان هذا الأمر وبنا رَيْقٌ ، أي : قوّة . وكذلك كان هذا الأمر وفينا رَمَق
وبُلَّة ، كلُّه الرّخاء والرِفْق .
ورق : قال الليث : الوَرَق : وَرَق الشجر والشوك . ورقَّت الشجرةُ توريقاً ، وأورقتْ إيراقاً : إذا أخرجتْ ورقَهَا . وشجرةٌ وَرِيقَة : كثيرة الوَرَق .
أبو عبيد : شجرة وارقة ، وهي الخضراء الورق الحسنَتُهُ .
قال : وأمَّا الوراق فخضرة الأرض من الحشيش ، وليسَ الوَرَق . وقال أوس بن زُهير :
كأنَّ جِيادَهُنْ بِرَعْنِ زُمَ
جَرَادٌ قد أطَاعَ له الوَرَاقُ
وأنشد غيره :
قل لنُصَيْب يَحْتلِبْ نابَ جعفرٍ
إذا شَكِرَتْ عند الوَرَاق جِلامُها
الجِلام : الجِداء .
وقال الليث : الوَرَق : الدَمُ الذي يَسقُط من الجِراح عَلَقاً قِطَعاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الوَرْقة : العَيْبُ في الغُصْن ، فإذا زادت فهي الأُبنة ، فإذا زادت فهي السَّحْتنة .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا كان في القوس مَخرَجُ غُصْن فهو أُبْنة ، فإذا كان أخفى من ذلك فهو وَرْقة .
وقال ابن الأعرابيّ : الوَرقة : الخَسيسُ من الرجال ، والوَرَقة : الكريم من الرجال ، والوَرَقة : مقدار الدِّرهم مِن الدَمِ . والوَرَق : المال الناطق كلُّه ، والوَرَق : الأحداث من الغِلْمان .
ابن السكيت : الورَق من القوم : أحداثهم . وأنشد :
إذا وَرَقُ الفتيان صاروا كأنّهم
دراهمُ منها جائزاتٌ وزُيَّفُ
والورق : المال من الإبل والغنم . والورق من الدم : ما استدار . وقال أبو سعيد : فتًى ورَق ، أي : ظريف ، وفتيانٌ وَرَق . وأنشد البيت . قال عمرو بن الأهتم في ناقته وكان قدمَ المدينة :
طال التِّواء عليها بالمدينة لا
ترعى وبِيع لها البيضاءُ والوَرقُ
أراد بالبيضاء الحَلِيَّ ، وبالورق : الخبَط . وبيع ، أي : اشترى .
وقال الليث : الوَرَق : أَدَمٌ رِقاق ، منها وَرَق المُصحَف ، الواحدة وَرَقة . قال : والوَرِق : اسمٌ للدَّراهم وكذلك الرِّقَة ؛ يقال : أعطاه ألفَ درهمٍ رِقَةً لا يخالطها شيءٌ من المال غيرها . ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( وفي الرِّقَة رُبْع
العُشْر ) .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنّه قال : الوَرِق والرِّقَة : الدّراهم خالصةً . والورّاق : الرجل الكثير الوَرِق .
قال : الورق : المالُ كلّه . وأنشد :
اِغفِرْ خَطايايَ وثَمِّرْ وَرِقِي
أي : مالي .
قال شمر : قال أبو عبيدة : الوَرِق : الفضّة كانت مضروبة دَراهم أوْ لا .
وأخبَرَني أبو الحسين المُزَني عن أبي العباس أحمد بن يحيى أنّه قال : تُجمَع الرِّقَة رِقِينَ ؛ ومنه قولهم : ( وجْدانُ الرِّقِينَ ، يُغَطّي أفْنَ الأفين ) .
وقال أبو سعيد : يقال : رأيتهُ وَرَقاً ، أي : حيّاً ، وكلّ حَيّ وَرَق ؛ لأنّهم يقولون : يموتُ كما يَموت الوَرَق ، أي : يَيْبَسُ كما يَيْبس الورَق . وقال الطائي :
وهزَّت رأسَها عَجَباً وقالت
أنا العَبْرَى أإيَّانا تُريدُ
ومَا يَدْرِي الوَدُودُ لعلّ قلبي
ولو خُبِّرتَهُ وَرَقاً جَليدُ
أي : ولو خُبِّرْتَه حيّاً فإنّه جليد .
عمرو عن أبيه : الوَرِيقة : الشجرة الحَسَنة الوَرَق .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للنِّصِيّ والصِّلِّيان إذا نَبَتَا رِقةٌ ، خفيفةً ، ما داما رَطْبَيْن . والرِّقَة أيضاً : رِقة الكلأ إذا خرجَ له وَرَق .
قال : والأوْرَق مِن كلِّ شيء : ما كان لونُه لونَ الرماد . وأنشد :
ولا تَكُوني يا ابنةَ الأشَمِّ
وَرْقاءَ دَمَّي ذِئبَها المدمِّي
قال : والذِّئابُ إذا رأت ذئباً قد عُقِر وظَهَر دَمُه أكبَّتْ عليه فقطَعْته وأُنثاه معها . فيقول هذا الرجل لامرأته : لا تكوني إذا رأيتِ الناسَ قد ظَلموني ، معهم عليّ فتكوني كَذِئبة السَّوء .
قال : والأورَق من الناس : الأسمر . ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في ولد المُلاعَنة : ( إِنْ جاءت به أمُّه أَوْرَق ) ، أي : أسمر .
قال : والسُّمْرة : الوَرْقة . والسَّمْرة : الأُحْدُوثة باللَّيل .
وقال أبو عبيد : الأوْرَق الذي لونهُ بين السَّواد والغُبْرة ، ومنه قيل للرَّماد أَورَق وللحمامة وَرْقاءَ ، وإِنَّما وصَفَه بالأدْمة .
أبو عبيد من أمثالهم : ( إنّه لأشأمُ من ورقاء ) ، وهي مشؤومة . يعني الناقة ربَّما نفرتْ فذهبت في الأرض .
ويقال للحمامة ورقاء للونها .
وقال الأصمعي : جاء فلانٌ بالرُّبيق على أُرَيق : إذا جاء بالداهية الكبيرة .
قال الأزهري : أرَيق تصغر أورَق على الترخيم ، كما صغّروا أسوَد سُوَيد . وأُرَيق في الأصل وُرَيق ، فقلبت الواو ألفاً للضمَّة ، كما قال : ( نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) والأصل وُقّتت . ويقال : رعَينا رِقَة الطَّريفة ، وهي الصِّلّيانُ والنَّصيّ مرّة . والرِّقَة : أول خروج نباتها رطباً . رواه المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي .
وقال غيره : تَوَرَّقَت الناقة : إذا رَعَت الرِّقَة .
ويقال : رِقْ لي هذه الشجرةَ وَرْقاً ، أي : خُذ وَرَقَها ، وقد وَرَقْتُها أرِقُها وَرْقاً فهي مَوْروقة .
ويقال : أَورَقَ الحابِل يُورِق إيراقاً فهو مُورِق : إذا لم يَقَعْ في حِبالته صَيْد ، وكذلك الغازي إذا لم يَغنَم ، فهو مُورِق ومُخْفِق .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشده :
فلا تلحيَا الدُّنيا إليَّ فإنني
أرى ورق الدُّنيا يَسُلّ السخائما
ويا ربّ مُلتاثٍ يجرُّ نساءَه
نفَى عنه وِجدانُ الرِّقين العزائما
يقول : ينفي عنه كثرةُ المال عزائمَ الناس فيه أنه أحمق مجنون .
قال الأزهري : لا تلحيا : لا تذمَّا . والملتاث : الأحمق .
وقال النضر : يقال : إيراقّ العِنَب يَوْراقُّ ايرِيقاقاً : إذا لوَّن فهو مُورَاقٌّ .
وقال اللحياني : إنْ تَتْجُرْ فإِنّه مَوْرَقَةٌ لمالِك ، أي : مَكثَرة . وزمانٌ أورَق ، أي : جَدْب . وقال جندلٌ :
إنْ كانَ عَمِّي لكريمَ المَصْدَقِ
عَفّا هَضوماً في الزَّمانِ الأورَقِ
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا كان البعير أسودَ يخالط سوادَهُ بياضٌ كدُخان الرِّمْث ، فتلك الوُرْقة ؛ فإن اشتدَّت وُرْقته حتّى يذهب البياض الذي فيه فهو أدهم .
وقال ابن الأعرابي : قال أبو نصرٍ النَّعاميّ : هَجِّرْ بحمراءَ ، وأَسْرِ بوَرْقاء ، وصَبّحِ القومَ على صَهْباء ، قيل له : ولم ذلك ؟ قال : لأنَّ الحمراء أصبَرُ على الهَواجِر ، والوَرْقاء : أصبَرُ على طول السُّرَى ، والصِّهْباء أشهر وأحسن حينَ ينظر إليها .
شَمِر عن ابن سِمْعان وغيره : الرِّقة : الأرض التي يُصِبها المَطَر في الصَّفَريّة أو في القَيْظ ، فتنبت فتكون خضراء .
فيقال : هي رِقَةٌ خضراء .
والرِّقَة : رِقَةُ النَّصِيِّ والصِّلِّيان : إذا اخضرَّ في الربيع .
وقال شمِر : الرِّقَة : العَيْن ؛ ويقال : هي من الفضَّة خاصَّة .
قلت : الرِّقَة أصلُها وِرْقة ، مثل : العِدَة والصِّلَة والزّنَة .
والوَرقاء : شجرة معروفة تسمو قدر قامةِ رجل ، لها ورق مدوَّر واسع رقيق ناعم .
أرق : قال الليث : الأَرَق : ذَهابُ النوم باللَّيل ؛ يقال : أَرِقْت آرَقُ أَرَقاً فأنا أرِقٌ ، وأرَّقَني كذا وكذا فأنا مؤرَّق . وزَرْعٌ مأروق ، ونخلةٌ مأروقة . والْيَرَقان والأَرقان : آفةٌ تصيب الزّرعَ ، يقال : زَرْعٌ مَيْرُوق . وقد يُرِق أيضاً . والْيَرَقان والأَرَقان أيضاً : داءٌ يصيب النّاسَ شِبهُ الصُّفار يَصْفَرّ منه حَدَقُ الإنسان وبَشَرَتُه .
رقا : قال الليث : يقال : رَقأ الدم فهو يَرْقأُ رُقوءاً . ورقأَ العِرْق : إذا سَكَنَ . ورَقأَ الدَمعُ رُقوءاً : إذا انقطع .
وقال ابن السكيت : الرَّقُوء : الدواء الذي يُرقأ به الدم . والعرب تقول : لا تَسُبُّوا الإبل فإنَّ فيها رَقُوءَ الدماء ، أي : تُعطى في الدِّيات فتَحقِن الدماء .
ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : ارْقَ على ظَلْعِك ، فيقول : رَقِيتُ رُقِيّاً ، ويقال : ارْقَأ على ظَلْعِك فيقول : رَقأْتُ رَقئاً . ومعناه : أصلِحْ أمركَ أولاً ويقال : رَقِي على ظلْعك بالهمز ، فيُجيبُه وَقَيْتُ أقي وُقِيّاً .
ويقال : رقَى الراقي رَقْيةً وَرَقْياً : إذا عَوَّذ ونَفَثَ في عُوذتِه ، وصاحبُها رقَّاءٌ . والمَرْقيّ يَسترْقي ، وهم الراقُون .
وقال النابغة :
تناذَرَها الرَّاقونَ مِن سَوءِ سَمِّها
ويقال : رَقِيَ فلانٌ في الجبل يَرقى رُقِيّاً : إذا صَعِد .
ويقال : ارتَقى يَرْتَقي .
والمَرْقاة : واحدة مراقي الدرجة . ويقال : هذا جبلٌ لا مَرقَى فيه ولا مُرْتقَى .
ويقال : ما زال فلانٌ يترقَّى به الأمر حتى بلغ غايتَه .
وَالرَّقْوَة : فُوَيق الدِّعْص من الرمل .
ويقال : رَقُوٌ ، بلا هاء . وأكثر ما يكون الرُّقْوُ إلى جَنب الأودية . وقال الشاعر :
لها أُمٌّ مُوَقَّفةٌ وَكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعْها البَريرُ
يصف ظبيَة وخِشْفها . والمُوَقَّفة التي في ذراعيها بياض . والوكوب : التي واكبَتْ ولدَها ولازمتْه . وقال آخر :
مِن البيض مِبْهاج كأنَّ ضَجِيعَها
يَبيتُ إلى رَقْوٍ مِن الرَمْلِ مُصعَبِ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الرَّقْوة : القُمزَة من التُّراب تجتمع على شَفير الوادي ، وجمعُها الرُّقَى .
وقال أبو عمرو : الرُقّي هي الشَّحمة البيضاء النقيَّة تكون في مَرجع الكَتِف وعليها أخرى مِثلُها يقال لها المأَناتُ . فلما يَرَها الآكل يأخذها مُسابَقةً . قال : ومَثَلٌ يضربُه النِّحرير لِلخَوْعَم حسِبْتَني الرُقَّي عليها المأنات .
أبو عبيد عن الكسائي في باب لزوم الإنسان أمره : ارقأ على ظلعك ، وارقَ على ظلعك ، وقِ على ظَلْعك بغير همزة
من وقيت ، أي : الزمْه واربعْ عليه . وقال شمر : معناها كلّها ، أي : اسكت على ما فيك من العيب . وذلك أن الظَّلْع العيب .
أخبرني المنذريُّ عن أبي طالب في قولهم : لا أرقَأَ الله دَمعتَه .
قال : معناه : لا رفَع الله دمْعَتَه . ومنه رَقأتُ الدرجة ، ومن هذا سُمِّيت المِرْقاة . يقال : رقأتُ ورقيتُه ، وتَرْك الهمز أكثر .
قال : وقال الأصمعيُّ : مثلَ ذلك في الدم إذا قَتل رجلٌ رجلاً فأخذ وليُّ الدمِ الدِّيةَ رَقأَ دَمُ القاتل ، أي : ارتفَع ، ولو لم تُؤخذ الدِّية لَهُرِيقَ دَمُه فانحدَر .
قال : وكذلك قال المفضَّل الضبيّ .
وأنشد :
وتَرقَأُ في مَعاقِلها الدِّماءُ

##### Türkçe

ق ر ( **وايء** )
**قرا** ، **قرأ** ، **قري** ، **قور** ، **قير** ، **ورق** ، **رقا** ، **أرق** ، **روق** ، **ريق** ، **وقر** .
**قرا** : **الياء** ve **الواو** sahibi olanlardandır .
Leys dedi ki : **القَرْو** : “onlara yöneldim” sözünün mastarıdır: **قَرَوْتُ** onlara **أقْرُو** **قَرْواً**; o, bir şeye doğru yöneliştir .
Ve inşad etti :
أقْرُو إليهم أنابِيبَ القَنَا قِصَداً
Dedi ki : ve **القَرْو** : sıkma yerinin akıntısı ve oluğudur; hepsi **القَرِيُّ** ve **الأقراء**’dır; onun için **فعْل** yoktur . Ve **القَرْو** : büyük bir havuzun yanında, sınırlı, uzunca bir havuz benzeridir; büyük havuzdan onda boşaltılır; develer ve koyunlar ona gelir . Aynı şekilde eğer ağaçtan olursa da .
Dedi ki : ve **القَرْو** : tek bir yol üzere olan her şeydir .
Asmaî dedi ki : **القَرْوُ** : hurma ağacının köküdür; oyulur da içine (şey) konur . Ve hemzesiz **القَرْوُ** : köpeğin yalaklığıdır .
İbnü’l-A‘râbî dedi ki : o, **القَرْوُ**’dur, **هاء**sız .
Dedi ki : ve denir ki: evde **لاعِي قَرْوٍ** yoktur .
Dedi ki : ve **القَرْوُ** : küçük kaptır .
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **القَرْوُ** : kadehtir .
A‘şâ’nın sözünü inşad etti :
وأنتَ بينَ القَرْوِ والعاصِرِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القِرْوَ** , **القَرْوَةُ** ve **القُرْوَةُ** : köpeğin yalaklığıdır .
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **القارِيَة** : mızrağın ve kılıcın ucudur .
Ve denir ki: onlar, yerleşik olana göre **القارِيَة** ehlidir; ve onlar, bedevîlere göre çöl ehlidir . Ve **القارية**: bu, kısa bacaklı, uzun gagalı, sırtı yeşil olan kuştur . Ve havuzda suyu **قريت**; o suyun adı **القَرِيّ**’dir . Ve **المِقْرَى** : içinde su içilen büyük kaptır . Ve **القَرْوَة** : köpeğin yalaklığıdır . Ve **المِقْراة** : büyük havuzdur . Ve **المِقْراة** : suyun içinde toplandığı yerdir .
Ebû Hâtim, Asmaî’den: **قَرَوْتُ** yeri: eğer insanları insanlardan sonra takip ettiysen; ben onu **أقْروها** **قَرْواً** .
Dedi ki : ve **قَرْوَاء** deve: **القَرَا**sı uzun olan; o da sırttır .
Ve denir ki: insanlar, yeryüzünde Allah’ın **قَوارِي**leridir; yani O’nun şahitleridir .
Leys dedi ki : denir ki: falan, sözüyle falanı **يَقْتَرِي** eder; ve bir yolu **يَقْتَرِي** eder ve onu **يَقْرُوهُ**; yani onu takip eder .
Ve inşad etti :
يَقْتَرِي مَسَداً بِشِيقِ
Ve insan bir yeri **يَقْتَرِي** eder, onu **يستقريها** eder ve onu **يَقْرُوها** eder: eğer onda yürür de hâlini ve işini görürse .
Bazıları dedi ki : ben bu yeri, köy köy, hâlâ **أستقرِي** ederim .
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: insanlar, yeryüzünde Allah’ın **قَواري**leridir; yani Allah’ın şahitleridir; insanların onları **يَقْرُون** etmelerinden alınmıştır: onları takip ederler de amellerine bakarlar .
A‘şâ’nın sözü hakkında dedi ki :
وأنتَ بَيْنَ القَرْوِ والمعاصِرِ
O, hurma ağacının köküdür; oyulur da içine (şey) konur .
Ahtal dedi ki :
كأنها قاربٌ أَقْرَى حلائلَه
ذاتَ السَّلاسلِ حتى أيبَسَ العودُ
Denir ki: onu **أقريته**; yani onu, yerleri **يقرو** eder kıldım: onları takip eder ve hâllerine bakar .
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أقْرَى** : eğer şeye yapışır ve onda ısrar ederse; ve **أَقْرَى** : eğer **قَراه**ından şikâyet ederse . Ve **أقْرَى** , **القُرَى**’ya yapıştı . Ve **أقْرَى** : **القِرَى**yı talep etti .
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: falan, **قَرْوَاه**ı üzerine döndü; yani ilk yoluna geri döndü .
**القَرْواء**yı Ferrâ, **المَصْواء** gibi uzatılmış harfler içinde uzatılmış olarak getirdi; o da kıçtır . Ve **القِرْوانُ** : sırttır; **قِرْوانات** diye çoğul yapılır .
Mâlik el-Hüzelî, sırtlanı vasfederek dedi ki :
إذا نَفَشَتْ قِروانها وتلفَّتت
أشَتَّ بها الشَّعْرُ الصُّدور القراهبُ
**القراهب** ile, tamamlanmış olan yavrularını kastetti; teki **قَرهَب** . Yavrularının, ölülerin etlerini ona kapıştıklarını kastetti .
Ezherî dedi ki : sanki **القِروان** , **القَرَى**’nın cem‘idir .
Leys dedi ki : **القَرْيُ** : havuzda suyu toplamak/vergilemektir .
Denir ki: havuzda suyu **قَرَيْتُ** **قَرْياً** . Şiirde **قِرَى** caiz olur . Ve **المِقْراة** : kuyudan içinde su toplandığı, sonra **المِقْراة**’ye boşaltıldığı büyük havuz benzeridir; çoğulu **المَقارِي**’dir .
Dedi ki : ve **المَقارِي** ayrıca: misafirlerin içinde ağırlanıp doyurulduğu çanaklardır; teki **يقْرَى** .
Ondan, şu sözü:
ولا يَضنُّون بالمِقْرَى وإنْ ثَمَدُوا
Ve deveye denir ki: o **تَقْرِي** eder: eğer gevişini yanağında toplarsa . Aynı şekilde havuzda suyu toplamak; o suyun adı, kısaltılmış olarak **القِرَى**’dır . Aynı şekilde misafire ikram edilen şey **قِرًى**dır; ve **المِقْرَى** : büyük kaptır; çünkü onda su içilir .
Ferrâ dedi ki : o, **القِرَى** ve **القَرَاء**; **القِلَى** ve **القَلاَء**; **البِلَى** ve **البَلاء**; **الإيا** ve **الأياء**: güneş ışığıdır .
Sa‘leb, İbn Necde’den, Ebû Zeyd’den dedi ki: **القِريَّة** ve **الجِرِّيَّةُ** : kursaktır; o, **الزاوُورة** ve **الفُرْغُرة**’dir .
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَرَا** : yenilen kabaktır .
İbn Şümeyl dedi ki : bir bedevî bana dedi ki: beni buluncaya kadar selâmımı **اقتَرِ** et .
Ve dedi ki: beni buluncaya kadar selâmı **اقترِ** et; yani selâmet, hayır ve genişlik içinde ol .
Leys: o, **القَرْية** ve **القِرْية**’dir; iki lugattır; kesrelisi Yemenlidir . Bundan dolayı, cem‘inde **القُرَى** üzerinde birleştiler; onu, **كُسْوة** ve **كُسًى** diyenin lugatine hamlettiler; ona nisbet **قَرَوِيّ**’dir; ve **أم القُرى** : Mekke’dir .
Başkası dedi ki : o, **القَرْية**dir; **القاف**ın fethasıyla, başka değil; **القاف**ın kesri hatadır; cem‘i **قُرَى**dır; nadir olarak geldi .
Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten dedi ki : **الياء** ve **الواو**dan olan **فَعْلة** cem‘inden **فِعال** üzerine olan her şey uzatılmış olur; **رَكْوَة** ve **رِكاء** gibi; **شَكْوَة** ve **شِكاء**; **قَشْوة** ve **قِشاء** .
Dedi ki : bu kısaltmanın, bütün bunların cem‘inden hiçbir şeyde işitmedik; ancak **كَوَّة** ve **كُوًى** ve **قريةً** ve **قُرَى**; ikisi de kıyasa aykırı olarak geldi .
Leys dedi ki : **المِدَّة** yarada **تَقْرِي** eder; yani toplanır .
Hadiste: (şeytan, pazar yerlerine **بقيْرَوَانه** ile erkenden gider) .
Leys dedi ki : **القيْرَوان** dâhildir; o, ordunun çoğudur ve kervanın çoğudur; **القيْرَوَان**ın aslı Farsçada **كاروان**dır; sonra Arapçalaştırıldı .
Ve **القُرِيُّ** : suyun çayırlıklara akış yoludur; cem‘i **قُرْيان** ve **أقْراء**dır .
İmruü’l-Kays dedi ki :
وَغارَةٍ ذاتِ قَيْرَوانٍ
كأنَّ قُرْيانَها الرحالُ
Lihyânî: şüphesiz o, misafir için **لمقراءٌ**dır; ve şüphesiz o, misafir için **لمِقراءٌ**dır; ve şüphesiz o, misafir için **لقَرِيٌّ**dir; ve şüphesiz o, misafirler için **لقرِيّةٌ**dir .
Ve yanağımda bir cevizi **قَريتُ**: onu yanağıma bastırdım . Ve ceylan dişisi **تَقرِي** eder: eğer yanağında bir şeyi toplarsa .
Bazıları dedi ki : insan için, eğer şakağından şikâyet ederse, **قَرَى يَقرِي** denir .
Ve deve **أقرَت** eder, **تُقرِي** eder; o da **مُقرٍ**dir: eğer su rahminde durulursa .
Ve falanın oğullarını **قَرَوْتُ**; yani onların yanından adam adam geçtim . Ve yeri ve falanın oğullarını **استقريْتُ** ettim; ve **اقتريْتُ** ettim, tek bir mânâ ile; ve falanı **استقريْت** ettim ve onu **اقتريْتُ**: yani ondan beni **يَقرِيني** etmesini istedim .
**قرأ** : Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi ki : Allah’ın, peygamberine ( صلى الله عليه وسلم ) indirdiği kelâmına **كِتاباً** ve **قرآناً** ve **فُرقاناً** ve **ذِكْراً** denilir .
Dedi ki : **قرآن**ın mânâsı, toplama mânâsıdır . Denir ki: bu deve, asla **سَلًى** **قرأتْ** etmedi; eğer rahmi yavru üzerine kapanmadıysa .
Ve inşad etti :
هِجانِ اللَّوْنِ لم تقرأ جَنِينَا
Dedi ki : ve insanların çoğu dedi ki: cenini toplamadı; yani rahmi cenin üzerine kapanmadı .
Dedi ki : ve Kutrub, Kur’an hakkında iki söz söyledi :
Birincisi: bu; ve o, bilinen olandır; ve insanların çoğunun üzerinde bulunduğu (görüş) .

Ve diğer söz: sıhhatten çıkmış değildir ve o güzeldir.

Dedi: **لم تقرأ جَنيناً لم تُلْقِه**.

Dedi: **قرأتُ القرآن**’ın mânâsı, onu toplu hâlde onunla lafzettim; yani: onu attım, olması câizdir.

Muhammed b. Ya‘kūb el-Esamm bana haber verdi; Muhammed b. ‘Abdillâh b. ‘Abdilhakem’den: eş-Şâfi‘î ona haber vermiş ki o, **القرآن**’ı İsmâ‘îl b. Ḳusṭanṭîn’e okumuştur. Ve derdi ki: **القرآن** bir isimdir ve hemzeli değildir; **قرأتُ**’tan alınmış değildir; fakat o, Allah’ın kitabının ismidir; Tevrat ve İncil gibi.

Dedi: **قرأت** hemzelenir, **القرآن** hemzelenmez; senin “**قرأت القرآن**” dediğin gibi.

İsmâ‘îl dedi: Şibl’e okudum; Şibl, ‘Abdullâh b. Kesîr’e okudu; ‘Abdullâh b. Kesîr haber verdi ki o, Mücâhid’e okudu; Mücâhid haber verdi ki o, İbn ‘Abbâs’a okudu; İbn ‘Abbâs haber verdi ki o, Übeyy’e okudu; Übeyy de Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) okudu.

Ebû Bekr b. Mücâhid el-mukri’ dedi: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ **القرآن**’ı hemzelemezdi; ve onu, İbn Kesîr’den rivayet olunduğu üzere okurdu.

Ebû ‘Ubeyd: **الأقراء**: hayızdır; **الأقراء**: temizliklerdir; kadın her iki işte de **أقرأتِ** etmiştir; aslı, şeyin vaktinin yaklaşmasındandır.

Dedim: Bunun benzerini, bu bâbda, ‘Abdülmelik’in er-Rebî‘den, eş-Şâfi‘î’den bize haber verdiği (şudur): **القرء** vaktin ismidir; hayız bir vakit için gelir, temizlik de bir vakit için gelir; **الأقراء**’ın hayızlar ve temizlikler olması câiz oldu.

Dedi: Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sünneti, Allah’ın şu sözüyle murad ettiğine delâlet etti: **( وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( البقرة : 228 )** temizliklerdir. Bu da şudur: İbn ‘Umer, karısını hayızlı iken boşayınca, ‘Umer Peygamber’e (aleyhi’s-selâm) yaptığı şey hakkında fetvâ sordu. Dedi: **( مُره فليراجعْها ، فإذا طَهُرتْ فليطلّقها ، فتلك العِدّة التي أَمَر اللَّهُ أَن يطلَّق لها النساء )**.

Ebû Hâtim, el-Asma‘î’den zikretti: Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında dedi: **( ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ( **: Bu, kıyasa aykırı olarak gelmiştir. Kıyas: **ثلاثة أَقْرؤ**.

Dedi: “**ثلاثةُ فلوس**” demen câiz değildir; ancak “**ثلاثة أفلُس**” denir; çoğalınca ise o **الفُلوس**’tur.

Dedi: “**ثلاثة رجال**” denmez; ancak o “**ثلاثة رَجْلَة**”dir. “**ثلاثة كِلاب**” denmez; ancak o “**ثلاثة أكلُب**”dür.

Ebû Hâtim dedi: Nahivciler, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında dediler: **( ثَلَاثَةَ قُرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ( **: “**ثلاثةً من القروء**” murad etti.

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Güvendiğim biri bana haber verdi; onu Yûnus’a yükseltiyor: **الأقراء** onun yanında hayız ve temizlikler için elverişlidir.

Dedi: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ zikretti ki **القرء**: vakittir; hayız için elverişlidir ve temizlik için elverişlidir.

Ve denir: Bu, rüzgârların esme vaktine dair **قارئ الرِّياح**tır.

Ve şu beyit okundu:
شَنِئتُ العَقر عَقر بني شُلَيلٍ
إِذا هَبّتْ لقارئها الرياحُ

Yani: esme vaktine ve soğuğunun şiddetine.

Ebû İshâk dedi: Benim yanımda bunun hakikatinde olan şudur: **القُرءَ** dilde toplamadır; ve onların “**قريتُ الماءِ في الحوض**” sözleri, her ne kadar **الياء**’ya ilzâm edilmişse de, o “topladım”dır; ve “**قرأْتُ القرآنَ**”: onu toplu hâlde onunla lafzettim; ve **القِرْدُ** **يقرِي** eder; yani yediğini ağzında toplar; öyleyse **القَرْء** ancak kanın rahimde toplanmasıdır; bu da ancak temizlikte olur.

Dedim: Bu bâbda, önce geçen isnadla eş-Şâfi‘î’den, Ebû İshâk’ın söylediğine benzer bir şeyi rivayet ettik.

Âişe ve İbn ‘Umer’den sahih oldu ki ikisi dediler: **الأقراء** ve **القُروء**: temizliklerdir. Ve Arapların sözünden, ikisinin söylediklerini tahkik etti.

el-A‘şâ’nın sözü:
مُوَرِّثةٍ عِزّاً وفي الحيّ رِفْعَةً
لما ضاعَ فيها مِنْ قُرُوءِ نسائكا

Çünkü bu beyitte **القُروء** temizliklerdir, başka değil; zira kadınlara ancak temizliklerinde varılır, hayızlarında değil; öyleyse onlardan gıybeti sebebiyle zayi olan, onların temizlikleridir.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **القُرْء** hayız ve temizlik için elverişlidir. Dedi: Ben onu, “**أقرأتِ النجومُ**”dan zannediyorum: kayboldukları zaman.

el-İyâdî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den: dedi ki: Denir: “**ما قرأتِ الناقةُ سَلًى قطّ**.” Ve “**ما قرأتْ مَلْقُوحاً قَطّ**.” Bazıları dedi: yani: rahminde asla çocuk taşımadı. Bazıları dedi: asla çocuk düşürmedi; yani: hamile kalmadı. Dedi: Denir: “**قرأَتِ المرأةُ**”: temizlendiği zaman; ve “**قرأتْ**”: hayız gördüğü zaman. Humeyd dedi:
أراها غُلاماها الخَلاَ فتَشذَّرتْ
مِراحاً ولم تَقْرَأْ جنِيناً ولا دَما

Denir: mânâsı: bir **عَلَقَةً** taşımadı; yani: ne kan ne cenin. Dedim: Irak ehli der ki: **القُرء**: hayızdır. Delilleri, Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunan bir hadistir: bir kadına dedi ki: **( دَعِي الصلاةَ أيام أقرائك )**; yani: hayız günlerinde.

el-Kisâî ve el-Ferrâ birlikte dediler: “**اقْرَأَت** kadın”: hayız gördüğü zaman; o hâlde o **مقرىء**dür.

el-Ferrâ dedi: “**أقرأتِ الحاجةُ**”: geciktiği zaman.

el-Ahfeş de dedi: “**أقرأت** kadın”: hayız gördüğü zaman. Ve “**ما قرأَتْ حيضةً**”: yani: rahmini bir hayız üzerine toplamadı.

İbn Şümeyl dedi: Denir: “Erkek deve, dişi deveye **قُرْء** olmaksızın vurdu.” Ve “**قرء الناقة**”: onun **ضَبَعتُها**’sıdır.

Ebû ‘Ubeyde dedi: **الوَديقُ** onun **وِداق**’ında durduğu müddetçe, o, onun **قَرْئِها** ve **إقْرَائها**sındadır.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: “Bir beldeye geldiğinde ve orada on beş gece kaldığında, senden beldenin **قِرأة**’sı gitmiştir.” Hicaz ehli der: hemzesiz **قِرَة**. Mânâsı: bundan sonra hastalanırsan, beldenin vebasından değildir.

Dedi: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ dedi: “Falan, cariyesini falancaya verdi, onu **تُقَرِّئها** etsin diye”; yani: istibrâ için hayız görsün diye onu yanında tutar.

Ebû’l-Hasen el-Lihyânî: Denir: “**قرأتُ القرآن** ve ben onu **قَرْءاً** ve **قراءة** ve **قُرآناً** olarak okurum; ve o isimdir. Ve ben, **قارىءٌ**üm; **قُرّاء** ve **قَرَأة** ve **قارئين** kavminden. Ve başkasına **أقرأتُ** ederim; onu **إقراء** olarak **أقرئه** ederim; bundan dolayı denildi: falan **المقرىء**. Ve denir: “**أقرأتُ مِنْ سَفَري**”: yani döndüm. Ve “**أقرأتُ من أهْلي**”: yani yaklaştım. Ve “**أقرأَتْ حاجتُك**” ve “**أقرأَ أمرُك**”; bazıları dedi: yaklaştı; bazıları dedi: geri kaldı. Ve denir: “Falan, onun **قِراهُ**’unu ve onu **أقرأه** etti”; yani: onu hapsetti. Ve denir: “**قرأت**”; yani: âbid bir okuyucu oldum. Ve “**تقرأت**” bu mânâ ile “**تقرؤاً**”. Bazıları dedi: “**تقرَّأَتُ**”: fıkıh öğrendim.

Ve denir: “Şiirde **أقرأتُ**.” Ve “Bu şiir, bu şiirin **قَرء**’ü üzerinedir”; yani: onun yolu ve misali üzerinedir.

İbn Büzerc dedi: Bu şiir, bu şiirin **قَرِيِّ**’si ve **غِرارِه** üzerinedir.

el-Lihyânî dedi: Denir: “Falanla **قارأتُ** onu **مُقارأةً**”; yani: onunla ders yaptım. Ve “Falanı **استقرأتُ**.”

Ve deve için denir: “**ما قرأتْ سَلًى قَطّ**”; yani: atmadı; te’vili: hamile kalmadı. Ve bu, **ناقةٌ قارىء**’dir; ve bu, ey sen, **نُوقٌ قوارىءُ**dur. Bu, kadının **إقراء**’sındandır; ancak kadında **الألف** ile söylenir, devede **ألف**sız söylenir. Ve nâsik için denir: “O, **قُرَّاءٌ**dur”; **حُسَّان** ve **جُمّال** gibi.

İbn es-Sikkît dedi: el-Ferrâ dedi: “Bir adam **قُرَّاء** ve bir kadın **قُرَّاءةٌ**.”

Dedi: Denir: “Atın sırtına **الجُلَّ**’ü **أقريْتُ**”; yani: ona **قَرَاهُ**’unu ilzâm ettim.

أبو حكم, **الأصمعي**’den: Denir ki: **اقرأ عليه السلامَ**; ve denmez: **أقرئْه السلام**; çünkü o hatadır. Ve bir bedevîyi işittim; bana bir mektup imlâ etti ve onun sonunda dedi ki: **اقترىء منِّي السلام**.

**قري**: Ve **ابن السكيت** dedi ki: **أبو صاعدٍ الكلابيّ**’yi işittim, şöyle diyordu: Hemzesiz **القَرِّية**: iki değnek alınmasıdır; ikisinin uzunluğu bir zira‘; sonra uçlarına bir küçük çubuk enlemesine konur; her iki taraftan birer **قدَ** ile ikisine bağlanır; böylece iki değnek arasındaki (mesafe) dört parmak miktarı olur; sonra içinde bir yarık bulunan bir küçük çubuk getirilir; **القَرِّية**’nin ortasına enlemesine konur ve iki ucu **القَرِيّة**’ye birer **قِدَ** ile sıkıca bağlanır; böylece onda direğin başı olur.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيَّ**’den: Yoldaki izden, onun **قَرِيِّه**’sinden ve onun **قِرْقِه**’sinden uzak dur; (bunlar) tek bir mânâdadır.

**قور قير**: **الليث** dedi ki: **القُور**: **القارة**’nin çoğuludur; **القِيرانُ**: **القارة**’nin topluluğudur da; o, dağların küçükleri ve tepelerin büyükleridir; dağınık, pürüzlü, taşları çoktur.

Arapların eski darbımesellerinden: ( **قد أنصَفَ القارَةَ مَن راماها** ). **القارَة** dedi ki: Araplardan bir kabiledir; onlar **عَضَل** ve **الدِّيش**’tir, **كنانة**’dendir; göz bebeği nişancılarıydılar; bugün Yemen’dedirler; onlara nisbet **قاريٌّ**’dir. Ve zannettiler ki iki adam karşılaştı; birisi **قارِيّ** diğeri **أَسَدِيّ**; **القاريّ** dedi ki: İstersen seni ok atışında yarıştırırım, istersen seni koştururum, istersen seni güreştiririm. O dedi ki: Ok atışını seçtim. **القاريّ** dedi ki: ( **قد أنْصَفَ القارَةَ من راماها** ). Sonra onun için bir ok çekti; onunla kalbini deldi. Ve denildi: Bu meselde **القارة**: ayıdır. Ve bir meselde denildi: ( **لا يُفطَّن الدُّبّ إلاّ الحجارة** ).

Ve denildi: **القارة**; derinin ve kâğıdın **قُوَارة**’sından türemiştir; o, onun ortasından oyduğun ve çevresindekini attığın şeydir; cebin **قُوَارة**’sı gibi; onu oyduğunda ve **قُرْته** ettiğinde. **القُوَّارة** da: oyulmuş şeyin yanlarından kestiğin şeye isimdir; ve her neyi ortasından yuvarlak bir delik kesip çıkardıysan, onu **قَوَّرْتَه** etmişsindir.

**ودارٌ قَوْراء**: iç boşluğu geniş (olan ev).

**والاقوِرارُ**: derinin kasılması ve sırtın eğilmesidir;
zayıflık ve yaşlılık sebebiyle; **رؤبة**’nin dediği gibi:
بَعْدَ اقوِرَار الْجِلدِ والتشنُّنِ

Ve **ناقة مُقَوَّرةٌ**: derisi **اقوَرَّ** olmuş, eğilmiş ve zayıflamış (dişi deve).

Ve **ذو الرمة** dedi ki:
وإنْ حَبا من أنفِ رملٍ منخِرُ
أعنَقُ مقورُّ السَّراة أوعَرُ

Ve yer **اقورّت**: bitkisi gitti. Ve develerin **واقورار**’ı: onların zayıflaması ve solmasıdır. Ve dedi ki:
ثمَّ قَفَلن قَفَلاً مقورَّا
yani: kurudular. Ve falan **القاريّ**: muhaddistir.

**محمد بن إسحاق** dedi ki: **القار**’a nisbet edildi; o, Medine’nin dışında bilinen bir köydür; ona **القار** denir. Ve **القارة**’ye nisbet edilir; yani kabileye. Böylece **قاريٌّ** de denir.

Ve **المنذري** bana **أبي العباس**’tan haber verdi ki o dedi: **القارُ** ve **القِيرُ**: kendisiyle sürülen her şeydir; Araplardan işitilmiştir. Dedi ki: Her ne bir şeyle sürüldüyse, onunla **قُيِّر** edilmiştir.

Ve **الليث** dedi ki: **القار** ve **القِير**: iki lehçedir; onun sahibi **قَيّار**’dır; o, eritilen **صُعُدٌ**’dur; ondan **القار** çıkarılır; o siyahtır; gemiler onunla sıvanır; suyun girmesini engeller. Ondan, halhallar ve bilezikler içine doldurulan bir tür (madde) vardır.

Dedi ki: Ve bir at vardı; ona, siyahlığının şiddetinden dolayı **قَيّاراً** denirdi.

Başkası inşad etti:
فمن يك أمسَى بالمدينة ثاوِياً
فإنِّي وقيَّارٌ لها لغريبُ

Ve **القار**: acı bir ağaçtır.

Ve **بشر** dedi ki:
يَسومُون الصِّلاحَ بذاتِ كَهْفٍ
وما فيها لهمْ سَلَعٌ وقارُ

**شمر**’den, **الأصمعيّ**’den: **القار**: dağdan sarı (olan şey)dir.

Başkası dedi ki: O, tek başına olan, tepeciğe benzer küçük siyah dağdır; o, **القُورُ**’dur.

Ve **ابن شميل** dedi ki: **القارة**: ince, bitişik, göğe doğru uzun bir küçük dağdır; yeri oymaz; sanki bir yığın gibidir; ve o büyük, yuvarlaktır.

Ve **ابن هانىء** (kitabında) dedi ki: Arapların darbımesellerinden: ( **قَوِّرِي وألْطِفي** ). Bunu, karısının bir dostu olan bir adam söyledi; ondan, kocasının kıçının **شَرَج**’inden iki kayış yapmasını istedi. Dedi ki: Bundan dehşete düştü; o ise, ondan istediğini yapmasından aşağısına razı olmadı. Baktı; ona, kendisine yol bulmayı umacağı bir yüz bulamadı; ancak ondan olan bir oğlunu bozmakla. Derken, onun idrar yoluna bir halka bağladı; onu gizledi; ona işemek zorlaştı; ağlayarak imdat istedi. Babası ona sordu: Onu ne ağlattı? Dedi ki: Ona **الأُسْر** geldi; ve ona ilacı vasfedildi. Dedi ki: O nedir? Dedi ki: Senin kıçının **شَرَج**’inden ona kesilecek bir **طَرِيدَةٌ**. Bunu büyük gördü; çocuk kıvranıyordu. Bunu görünce, ona bununla boyun eğdi. Ve ona dedi ki:
( **قَوِّرِي وألطِفي** )
Böylece, dostunu hoşnut etmek için ondan bir **طَرِيدة** kopardı; kocasının doğruluğunu gözetmedi; çocuktan bağı çözdü; ve **الطَّريدة**’yi dostuna teslim etti. Bu, aziz olandan elde tutma emri sırasında; yahut kötü tedbirde musibete uğrama sırasında; yahut ulaşılamayana talep sırasında söylenir.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den; dedi ki: **القَيِّر**: mahir okçulardan olan **الأسوار**’dır; **قارَ يَقُور**’dan.

Başkası dedi ki: Devenin ayağının altını **قُرْتُ**; **قَوَراً** (olarak); ve onu **اقتَرَتْهُ**: onu oyduğun zaman. Ve karpuzu **قُرْتُ**: onu **قَوَّرْتُها** ettim. Ve kavmin haberini **اقتَرْتُ**: onu araştırdığın zaman. Ve gece **تَقوَّر** etti: çöktüğü zaman.

Ve **ذو الرمة** dedi ki:
حتّى تَرَى أعجازَهُ تَقَوَّرُ
yani: gider ve geri döner.

**ثعلبٌ**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: **القَوْرُ**: toplanmış topraktır. Ve **القَوَر**: körlüktür. Ve falanı **قُرْتُ**: gözünü çıkardığın zaman.

Ve yılan **تقوَّرَت**: kıvrıldığı zaman.

Ve bir şair, bir yılanı vasfederek dedi ki:
يَسرِي إلى الصَّوت والظّلماءُ داجيةٌ
تَقَوُّرَ السَّيْلِ لاقَى الحَيْدَ فاطّلَعا

**أبو عبيد**’den, **الفراء**’dan: Kuyu **انقارت**; **انقياداً**: yıkıldığı zaman.

Dedim ki: Bu, senin “onu **قُرْتُ** ettim de o **انقارَ** etti” sözünden alınmıştır.

Ve **الهُذَليّ** dedi ki:
حَارَ وعَقّتْ مُزْنَه الرّيحُ وانْ
قارَ به العَرْضُ ولَم يُشمَلِ

İstedi ki: sanki bulutun eni **انقارَ** etti; yani: suyun çokça boşalmasından ondan bir parça düştü. Ve aslı, “gözünü **قُرتُ** ettim”dendir: onu söktüğün zaman.

Ve **الليث** dedi ki: **القاريَة**: Sudanîlerden bir kuştur; en çok üzüm ve zeytin yer; çoğulu **قَوَارٍ**’dır; siyahlığından dolayı **قاريَةً** diye adlandırıldı.

Dedim: Bu yanlıştır; onun dediği gibi, siyahlığından dolayı, **القار**’a benzetilerek **قاريةً** diye adlandırılmış olsaydı, “**قاريّةٌ**” (yâ şeddeli) denirdi; “**عاريَّة**” dedikleri gibi; **أعار يُعير**’den. O ise Araplar katında “**قارِيَة**”dir (yâ hafif).

**أبو عبيد**’den, **الكسائي**’den: **القارية**: yeşil kuştur; ona **القَوارِير** denir; kuşların ilk göçenidir; gagaları siyah, boyları uzundur; iri (kuş)tur; bedevîler onu sever; cömert adamı ona benzetirler.

Ve **الإياديّ** bana **شمر**’den haber verdi ki o dedi: **أبو عمرو** dedi: **القواري**; tekili **قارية**; yeşil bir kuştur; ona **القوارير** denir; kuşların ilk göçenidir; gagaları siyah, boyları uzundur; kırlangıçtan daha iridir.

**أبو حاتم**’den, **الأصمعي**’den: **القاريَةِ**: yeşil bir kuştur; bizim bildiğimiz kuş değildir.

Ve **ابن الأعرابي** dedi ki: **القاريةَ**: Araplar katında uğursuz bir kuştur; o, **الشِّقِرّاق**’tır.

**أبو عبيد**’den, **أبي عبيدة**’den; dedi ki: **القار**: develerdir. Ve **الأغلب**’e ait olarak inşad etti:
ما إنْ رأيْنا مَلِكاً أغارا
أكثر مِنْ قِرَة وقارا

Dedi ki: **القرَة** ve **الوقير**: koyun(lar)dır.

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Kisâî dedi ki: Ondan **الأمَرِّينَ** ve **البُرَحِينَ** ve **الأقْوَرِينَ** ve **الأقوريَّات** ile karşılaştım; yani: belâlar.

Ebû Zeyd de bunun benzerini söyledi.

**واقورّت** yer **اقوراراً**: bitkisi gittiği zaman.

Develer **مُقْوَرَّة** geldi; yani: zayıf. Şiir okudu:
ثم قَفَلْن قَفَلاً مُقْوَرَّا

**قَفَلن**: yani: zayıfladılar ve kurudular.

Ebû Vecze, zayıflamış bir dişi deveyi vasfederken dedi:
كأنَّما اقورَّ في أنْساعِها لَهَقٌ
مُزَمَّعٌ بسوادِ الليل مَكْحولُ

**وقر**: el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: **الوَقْر**: kulakta ağırlıktır.

Denir ki: Kimin kulağı **وُقِرَتْ** ise **تُوقَر**; o da **موقُورة**dur.

Ve denir ki: Allah’ım, onun kulağını **قِرْ**.

Ve yine denir ki: kulağı **وَقِرَتْ**; **تَوْقَرُ** ve **وقَراً**.

Dedi ki: **الوِقْر**: bir sırtın üzerine yahut bir başın üzerine taşınan ağırlıktır.

Denir ki: **وِقْره**ni taşıyarak geldi.

el-Ferrâ dedi ki: Denir ki: bu hurma ağacı **مُوقِرة** ve **مُوقَرة** ve **موقِرٌ**dür. Ve **مُوقَرَة** kadın: ağır bir yük taşıdığı zaman.

Yüce Allah dedi ki: (**ذَرْواً فَالْحَامِلَاتِ وِقْراً**) (ez-Zâriyât: 2); yani bulut; onu **أوقَرَها** olan suyu taşır.

Azîz ve Celîl dedi ki: (**إِلَيْهِ وَفِىءَاذانِنَا**) (Fussilet: 5).

Dedi ki: Adam, vakarından **وَقَرَ**; **يَقِر**; o da **وَقُور**dur; ve **وَقُر**; **يَوْقُر**.

el-Accâc dedi:
ثَبْتٌ إذا ما صِيحَ بالقَوْمِ وَقَرْ

Ebû Nasr, el-Asmaî’den: Denir ki: **وَقَر**; **يَقِر**; **وَقاراً**: sakinleştiği zaman.

Dedim ki: bunun emri **قِرْ**dir.

Bundan, Azîz ve Celîl olan Allah’ın sözü: (**قَوْلاً مَّعْرُوفاً وَقَرْنَ فِى بُيُوتِكُنَّ وَلاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الاُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَواةَ وَءَاتِينَ الزَّكَواةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ**) (el-Ahzâb: 33); ve onu, **القاف**’ın ikizinde değiştirmiştir.

Dedi ki: **وَقُر**; **يوقرُ**; ve bunun emri **أوقُرْ**dur.

el-Asmaî dedi ki: Denir ki: Ona bir vuruş vurdum ki kemiğinde **وقَرَتْ**; yani: kırdı; ve ona bir söz söyledim ki kulağında **وقَرَتْ**; yani: yerleşti. Ve **الوَقْرة**: toynağa isabet eder; o da kemiği kırmandır.

Azîz ve Celîl olan Allah’ın sözüne gelince: (**أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً**) (Nûh: 13).

Şüphesiz el-Ferrâ dedi ki: Size ne oluyor ki Allah için bir azamet korkmuyorsunuz. Ve adamı **وقَّرْتُ**: onu yücelttiğim zaman. Bundan, Azîz ve Celîl olan O’nun sözü: (**وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ**) (el-Feth: 9).

el-Leys dedi ki: **الوَقار**: sükûnet ve yumuşaklıktır. Ve **وَقُور** ve **وَقَّارٌ** ve **متوقِّر** adam: hilm ve ağırbaşlılık sahibi.

Ve fakir adam **وَقِيرٌ**dür; sonu, evvelinin direği kılınmıştır.

Ve denir ki: onunla zilleti ve aşağılanması kastedilir; nitekim **الوقير** küçük koyunlardır.

Ebû’l-Heysem dedi:
نَبْحُ كلابِ الشَّاءِ عن وَقِيرِها

Dedi ki: Bazıları der ki: fakir **وفير**: borç onu **أوقره** kılmıştır.

Dedi ki: **التَّيْقُور**: **التَّوقير** hakkında bir lehçedir.

el-Accâc’ın sözünü şiir olarak okudu:
فإنْ يكن أمسى البِلَى تَيْقُور

Dedi ki: Ve denildi ki: aslında **ويقُوراً** idi; sonra **الواو**’u **تاء** ile değiştirdi ve onu **فَيعول** üzerine taşıdı; ve denir ki: onu **تَفعول** üzerine taşıdı; **التَّذْنوب** ve benzeri gibi; böylece **الواو** ile birlikte **الواو**’dan hoşlanmadı da onu **ياء** ile değiştirdi; ta ki **فَوعُولاً**’a benzemesin de bina(vezin) muhalefet etmesin; görmüyor musun ki onlar, i‘rab ettikleri zaman **الواو**’u değiştirdiler de **نَيرُوز** dediler.

Dedi ki: Kemikte **الوَقْر**: kırığın bir şeyidir; o da kırmadır; ve bazen adamın eli yahut ayağı kırılır: onda **وَقْر** olduğu zaman; sonra alçıya alınır; o, ona daha serttir. Ve **الوقْر** daima gevşek kalır.

Dedi ki: **الوَقِير**: insanlardan ve başkalarından bir topluluktur. Başkası dedi ki: **الوَقير**: çobanı ve köpeğiyle birlikte koyunlardır.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الوَقير**: siyahlıkta olan koyunlardır.

Zû’r-Rumme, bir ineği vasfederken dedi:
مُوَلَّعةً خَنْساءَ ليست بنَعْجةٍ
يُدَمِّنُ أَجوافَ المِياه وَقِيرُها

el-Leys dedi ki: **الوَقْرة**: **وَكْتَة** benzeridir; ancak onda bir çukur vardır; gözde, toynakta ve taşta olur. Ve **الوَقْرة**, **الوَكْتَة**’den daha büyüktür.

İbn es-Sikkît dedi ki: el-Uzrî dedi ki: **الوَقيرة**: büyük kayadaki oyuktur; suyu tutar. Ve **مُوَقَّر** adam: işler onu sertleştirdiği ve onun üzerinde devam ettiği zaman. Ve seferler beni **وقَرَتْ**: yani beni sertleştirdi ve ona alıştırdı.

Sâide el-Huze­lî, bir bal peteğini vasfederken dedi:
أُتيحَ لها شَثْنُ البَراثِن مُكْزَمٌ
أخو حُزَنٍ قد وَقَّرَتْه كُلُومُها

**لها**: arı için. **مُكزَم**: kısa. **حُزَنٌ**: yerden (araziden); onun teki **حُزنة**dir.

el-Lihyânî: Benden sana **قِرَة** yoktur; yani: ağırlık.

Şiir okudu:
لما رأتْ حَليلتي عَيْنيَّهْ
ولمَّتي كأنّها حَلِيهْ
تقول : هذا قِرَة عَلَيَّهْ .

el-Asmaî: Aralarında **وقَرة** ve **وغرةٌ** vardır; yani: kin ve düşmanlık. Ve adam **تَوَقَّرَ**: ağırbaşlılaştığı zaman. Ve **استَوقَر**: ağır bir yük taşıdığı zaman.

**روق ريق**: el-Leys dedi ki: **الرَّوْق**: boynuzlu her şeyin boynuzudur. Dedi ki: İnsanın **رَوق**u: onun kaygısı ve nefsi; onu bir şeye hırsla bıraktığı zaman: onun üzerine **أرواقَه**ini attı denir; Ru’be’nin sözü gibi:
والأَرْكُب الرَّامُون بالأرْواقِ

Ve bulut, yağmurda ısrar edip bir yerde sabit kaldığı zaman: onun üzerine **أرواقَهَا**nı attı denir. Şiir okudu:
وباتت بأوراقٍ علينا سَوارِيا

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Denir ki: Falan **رَوْقَة** yedi: ömrü uzayıp dişleri dökülünceye kadar. Ve onun üzerine **أوراقَه**ini ve **شَراشِرَه**ini attı; bu, onu sevip sevgisinde tükenmesidir. Ve **أرواقَه**ini attı: koşusu şiddetlendiği zaman.

Ve el-İyâdî bana Şemr’den haber verdi: Buluta denir: **ألقت أرواقها**: yağmurda ciddileştiği zaman. Ve şüphesiz o, insanlara **بأرواقه** biner.

Ve adamın **أرواق**ı: uçları ve bedenidir. Ve üzerimize **أرواقَه**ini attı; yani: bizi nefsiyle örttü.

Denir ki: Bizi **بأوراقهم** ile örttüler; yani: nefisleriyle bize saldırdılar.

Şemr dedi ki: Onun sözü **ألقَى أَرواقَه**: koşusu şiddetlendiği zaman; bunu bilmem; fakat onu, bir şeyde ciddiyet manasıyla bilirim.

Teebbata Şerran dedi:
نجوتُ منها نجاتي من بجيلة إذْ
أرسلتُ ليلة جَنْب الرَّعْنِ أرواقي

Denir ki: **أرسل أرواقَه**: koştuğu zaman. Ve **رَمى أرواقَه**: kalktığı ve nefsiyle yere vurduğu zaman.

(**النوادر**)’de: **رَوْقُ المَطَر** ve **رَوْقُ الجيش** ve **رَوْقُ البيت** ve **رَوْقُ الجَبَل**: onun önüdür. Ve adamın **رَوْق**u: onun gençliğidir; ve o, zikrettiğim şeylerin her birinin evvelidir.

Ve denir ki: Bize falanoğullarından bir **رَوقٌ** geldi; yani: bir topluluk.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّوْق**: efendidir. Ve **الرَّوْق**: suyun ve başkasının saf olanıdır. Ve **الرَّوْق**: ömürdür; denir ki: **أكل رَوْقَه**. Ve **الرَّوْق**: çekişin bizzat kendisidir. Ve **الرَّوْق**: beğenilen(şey)dir. Denir ki: **رَوْقٌ** ve **رَيق**.

el-Mufaddal şiir okudu:
على كلّ رَيْقٍ ترى مُعَلّماً
يُهدِّرُ كالجملِ الأجرَبِ

Dedi ki: Burada **الرَّيْق**: asil attır.

Dedi ki: **الرَّوْق**: hâlis sevgidir. Ve **الرُّوق**: uzun dişlilerdir. Ve **الرُّوق**: güzel oğlanlardır.

Dedim ki: Onun sözü: **الرُوق**: uzun dişliler; o, **الأَرْوَق**’un cem‘idir. Ve denir ki: **رَوِقَ**; **يَرْوَقُ**; **رَوَقاً**; o da **أروَقُ**tur: dişleri uzadığı zaman.

Lebîd dedi:
تُكْلحُ الأرْوَقَ منهم والأيَلّ

Ve أما **الرُّوق**: güzel oğlanlar; tekili **رائق**. Ve denir: **غِلْمانٌ رُوقة**; nasıl ki **صاحب** ve **صُحْبة** deniyorsa, ve **فارِهٌ** ve **فُرْهةٌ**.

Ve **الليث** dedi: **الرِّوَاق**: **الفُساطُ** gibi bir evdir; ortasında tek bir **سِطاعٍ** üzerine taşınır; çoğulu **الأرْوِقة**.

Ve **عائشة**’den, ondan rivayet edilen bir hadiste rivayet olundu ki o dedi: “Ve şeytan **رَوْقَه**’unu vurdu.”

Dedim: Evin **رَوْق**’u ve **رِوقُه**’u birdir; o, üst **الشّقة**’dan aşağıda olan **الشُّقة**’dır.

Ve ondan, **ذي الرمة**’nin sözü:
وميّتةٍ في الأرض إلاّ حُشاشةً
ثَنَيْتُ بها حَيّاً بمَيْسُورِ أربَعِ
بِثنتَيْن إنْ تَضْرِبْ ذِهِ تنصرفْ ذِهِ
لكتيهما رَوْقٌ إلى جَنْبِ مُخْدَعِ

**الباهلي** dedi: **الميِّتة** ile **الأثرة**’yi kastetti; “onunla bir canlıyı büktüm”, yani: bir deve. Der ki: izini takip ettim, ta ki onu geri çevirdim. Ve **الأثْرة**: devenin tırnağında bir **مِيسمٌ**’dur. **ميِّتة** yani gizli; çünkü o açık seçik olmaz; sonra tırnakla sabitlenir de neredeyse dümdüz olur, ta ki tekrar edilinceye kadar. “İllâ ondan bir kalıntı **بميسور** ile”, yani: **ميسور** yarığıyla; yani sol tarafı gördü de onu tanıdı. **ثَنيتَين**, yani iki göz. **رَوْقَ**, yani tek bir **رِواقاً**; o da onun üzerine yükselen **حِجاجُها**’dır. Ve **المخْدع** ile gözün içini kastetti.

Ve **الليث** dedi: **الرَّوْق**: beğenme; denir: “Bu iş beni **راقني**; beni **يَرُوقُني** **رَوْقاً**”, yani: beni beğendirdi; o hâlde o **رائقُ**tur ve ben **مَرْوق**um. Ve ondan **الرُّوقة** türetildi; o, hizmetçi oğlanlardan ve hizmetçi kızlardan güzel olan şeydir. Denir: **وصيفٌ رُوقة** ve **وُصَفاء رُوقة**.

Ve bazısı dedi: **وُصفاء رُوق**. Ve şiirde atlar bununla nitelenir.

Ve başkası dedi: **أرواق الليل**: karanlığının araları.

Ve **الراجز** dedi:
وليلةٍ ذات قَتَامٍ أطباقْ
وذاتِ أرواقٍ كأثناء الطَّاقْ

Ve denir: **أسبلت أرواقُ العَيْن**: gözyaşları aktığı zaman.

Ve **الطِّرِمَّاح** dedi:
عيناك غَرْبَاشَنةٍ أسبلَتْ
أرواقُها من كَبْنِ أخصامها

Ve denir: gök **أرواقَها**’sını ve **عَزَالِيَها**’sını saldı.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: çadırlardan kimi **يُرَوَّق** edilir, kimi **لا يُرَوَّق** edilmez. Eğer iri bir ev olursa, ona bir **رِواقٌ** ve bir **كفاء** yapılır. Ve **الرِّواق** bir **شُقّة**’den, iki **شقتين**’den ve üç **شقائق**’ten olabilir.

**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: Evin **رِوَاق**’ı: onun tavanıdır; o, üsttekinden aşağıda olan dudaktır (**الشفة**).

Ve **أبو زيد** dedi: Evin **رواق**’ı: önünün üstünden yere kadar olan örtüsüdür; ve onun **كفاؤه**’u: arkasının üstünden altına kadar olan örtüsüdür. Ve evin örtüsü (**ستر**) **الرّواق**’tan daha küçüktür. Ve evin içinde, iç boşluğunda, **الحجَلة** diye adlandırılan başka bir örtü vardır.

Ve başkası dedi: Evin **رواق**’ı: önüdür. Ve onun **كِفاؤه**’u: arka tarafıdır; **كِفاءً** diye adlandırıldı, çünkü **الرِواق**’a karşılık gelir (**يكافىء**). Ve onun iki yanı: **خالِفَتاه**’dır.

Ve **ذو الرمّة** fecri vasfederek dedi:
وقد هَتَكَ الصُّبحُ الجَلِيّ كِفاءَه
ولكنَّه جَوْن السَراةِ مُرَوَّقُ

Karanlık henüz açılmamışken ortaya çıkan sabahı, **كِفاؤه**’u kaldırılmış ve **رِواقُه**’u salınmış bir eve benzetti.

**أبو عبيد** **الكسائي**’den: O, kendiliğinden **يَرِيق** eder ve kendiliğinden **يَفُوق** eder; ve o, kendisini **يَسُوق** eder.

Ve **ابن مُقبل** **راقَ** hakkında dedi:
راقَتْ على مُقْلَتَيْ سُوذانِق خَرِصٍ
طاو تنَقَّضَ من طَلَ وأمطار

Kendi gözünün, **سُواذنِق**’in iki gözünden fazla olduğunu vasfetti.

Ve denir: falan, falanın üzerine **راقَ**: eğer faziletçe onu geçtiyse; onun üzerine **يَرُوق** eder; o hâlde onun üzerinde **رائق**tir.

Ve bir şair, bir cariyeyi vasfederek:
راقت على البِيض الحِسا
نِ بحُسْنها وبَهائها

Ve **ذو الرمَّة** bir boğayı vasfederek:
حتّى إِذا شمَّ الصَّبا وأوردا
سَوْفَ العَذَارَى الرّائق المجسَّدا

Denildi: **الرائق** ile miskle yoğrulmuş bir elbiseyi kastetti. Ve **المجسَّد**: boyaya doyurulmuş olandır.

Ve denildi: **الرائق**: güzelliği ve gençliği onu hoşuna giden gençtir.

Ve denir: falan, binek üzerine **بأرواقه**’ini attı: eğer ona bindi ise; ve bineğin üzerinden **بأرواقه**’ini attı: eğer ondan indi ise.

Ve **الأصمعي** dedi: Bize falan oğullarından bir **رَوْقٌ** geldi; yani onlardan bir topluluk; nasıl ki “bize bir **رأسٌ** geldi” deniyorsa, kavmin topluluğu için.

Ve **الليث** dedi: **الرَوْق**: dişlerin uzunluğu ve üstlerin altların üzerine yükselmesi; sıfatı **أَروَق** ve **رَوْقاء**; çoğulu **رُوق**.

Ve okudu:
إذا ما حال كُسُّ القومِ رُوقا

**أبو عبيد**: **الراووق**: süzgeçtir (**المِصفاة**).

Ve **الليث** dedi: **الراووق**: içeceğin **ناجود**’udur; onunla **يُرَوَّق** edilir de süzülür; ve serap (**السراب**) sıkma olmaksızın **يتروَّق** eder.

Ve **الأعشى** dedi:
راووقَه خَضِلُ

**شمر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **الراووق**: bizzat kadehin kendisidir.

**شمر** dedi: Bu hususta ona bütün insanlar muhalefet etti. Çoğulu **روَائق**.

**أبو عبيد**: içecek **راقَ** eder, **يَروق**; ve ben onu **رَوَّقْته**.

Ve **الليث** dedi: **الرَّيْق**: su dökülünce, **الضَّحضاح** ve benzeri şeylerden suyun yer yüzü üzerinde gidip gelmesidir.

Ve başkası dedi: su **راقَ** eder, **يَريق** **رَيْقاً**; ve ben onu **أرقْتُه** **إراقةً**. Ve içecek **راقَ** eder, **يَرِيق** **رَيْقاً**: eğer yerin üstünde yayılıp sığlaşırsa (**تضحضح**).

**رؤبة** dedi:
إِذا جَرَى من آلها الرَّقْراق
رَيْقٌ وضحضاحٌ على القياقي

Dedi: Her şeyin **رَيِّقُ**’u: onun en faziletlisidir; dersin: **رَيِّق الشباب** ve **رَيِّق المطر**: onun yanı ve ucu. Denir: onun **ريّقُه** bize idi ve onun **حِمِرُّه** falan oğullarına idi. Ve **حِمِرُّه**: onun çoğudur. Ve denir: **ريّق المطر**: onun ilk sağanağı.

Ve **شمر** dedi: **روق السَّحاب**: onun akıntısıdır.

Ve okudu:
مثل السحاب إذا تحدَّرَ رَوقُه
ودنا أُمِرَّ وكان مما يُمنَع

Yani: onun üzerine **أُمِرَّ** olundu da geçti; ondan, umduktan sonra, ona hiçbir şey isabet etmedi.

Ve **الليث** dedi: **الرِّيق**: ağzın suyudur (**ماء الفَمِ**).

Ve şiirde müennes yapılır da **ريقتها** denir.

Ve denir: suyu **رائقاً** içtim; o, içenin onu sabahleyin ağırlık olmaksızın içmesidir; ve yalnız su için söylenir.

**أبو عبيد** **أبي عبيدة**’den: **ريق**, “**فيعل**” gibi: **الذي على الرّيق**.

Ve **الليث** dedi: **الريق**: yemekten önce sabahleyin ağzın suyudur.

Ve **أبو عثمان المازني** dedi: Bizim yanımızda, **علي بن أبي طالب** رضي الله عنه’un şiirden bir şey söylediği, şu iki beyit dışında, sahih olmadı:
تلكمْ قريش تمناني لتقتلني
فلا وجَدِّك ما بروا ولا ظفروا
فإِن هلكتُ فرهنٌ ذِمتي لهم
بذاتِ رَوْقَين لا يعْفُو لها أَثَر

Dedi: Ve denir: **داهية** **ذاتُ رَوْقين** ve **ذات وَدْقين**: eğer büyük olursa.

Ve başkası dedi: **الترْياق**: **تفْعال** üzere bir isimdir; **الرِّيق** ile adlandırılır; onda yılanların **ريق**’inden olduğu için. Ve “**ترْياق**” denmez; ve “**درْياق**” denir.

Ve denir: **ذهب رَيْقاً**, yani: bâtıl olarak. Ve şair dedi:
حمارَيْكِ سُوقِي وازجري إنْ أطعتنِي
ولا تَذهبي في رَيْق لُبَ مضلَّلِ

Ve denir: **اقصر عن رَيْقك**, yani: bâtılından.

**عمرو** babasından: falan bize **رائقاً عَثْريّاً** geldi: eğer boş olarak geldiyse.

**ثعلب** **ابن الأعرابيّ**’den: **التروِيق**: erkeğin bir malı satıp ondan daha iyisini satın almasıdır. Denir: malını sattı da **فرَوَّقُ**, yani ondan daha iyisini satın aldı. Ve denir: bu iş oldu ve bizde **رَيْقٌ** vardı, yani: kuvvet. Ve yine bu iş oldu ve bizde **رَمَق** ve **بُلَّة** vardı; hepsi bolluk (**الرّخاء**) ve yumuşaklıktır (**الرِفْق**).

**ورق**: **الليث** dedi: **الوَرَق**: ağacın ve dikenin yaprağıdır. Ve ağaç **ورقَّت** eder **توريقاً**; ve **أورقتْ** eder **إيراقاً**: eğer yaprağını çıkarırsa. Ve **شجرةٌ وَرِيقَة**: yaprağı çok olan.

**أبو عبيد**: **شجرة وارقة**; o, yaprağı yeşil, güzeli olandır.

Dedi: **الوراق** ise, otlardan yerin yeşilliğidir; **الوَرَق** değildir. Ve **أوس بن زُهير** dedi:
كأنَّ جِيادَهُنْ بِرَعْنِ زُمَ

**جَرَادٌ**: çekirge; **قد أطَاعَ له الوَرَاقُ**: **الوَرَاقُ** ona itaat etmiştir.

Ve başkası inşad etti:
“**قل لنُصَيْب يَحْتلِبْ نابَ جعفرٍ**
**إذا شَكِرَتْ عند الوَرَاق جِلامُها**”
**الجِلام**: **الجِداء**.

Ve **الليث** dedi: **الوَرَق**: yaralardan pıhtı hâlinde, parça parça düşen kandır.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayetine göre) dedi ki: **الوَرْقة**: daldaki ayıptır; artarsa o **الأُبنة**’dir; artarsa o **السَّحْتنة**’dir.

**أبو عبيد**’in **الأصمعيّ**’den (rivayetine göre): Yayda dalın çıktığı yer olursa o **أُبْنة**’dir; bundan daha gizli olursa o **وَرْقة**’dır.

Ve **ابن الأعرابيّ** dedi: **الوَرقة**: erkeklerin aşağılık olanıdır; **الوَرَقة**: erkeklerin kerim olanıdır; **الوَرَقة**: kandan dirhem miktarıdır. **الوَرَق**: konuşan malın hepsidir; **الوَرَق**: oğlanların genç olanlarıdır.

**ابن السكيت**: Kavimden **الورَق**: onların gençleridir. Ve inşad etti:
“**إذا وَرَقُ الفتيان صاروا كأنّهم
دراهمُ منها جائزاتٌ وزُيَّفُ**”

Ve **الورق**: develerden ve koyunlardan olan maldır. Ve kandan **الورق**: yuvarlaklaşan şeydir. Ve **أبو سعيد** dedi: **فتًى ورَق** denir; yani: zarif. Ve **فتيانٌ وَرَق**. Ve beyti inşad etti. **عمرو بن الأهتم** devesi hakkında—Medine’ye gelmişti—dedi:
“**طال التِّواء عليها بالمدينة لا
ترعى وبِيع لها البيضاءُ والوَرقُ**”
**البيضاء** ile **الحَلِيَّ**yi, **الورق** ile **الخبَط**ı kastetti. Ve **بيع**: yani satın aldı.

Ve **الليث** dedi: **الوَرَق**: ince derilerdir; ondan **وَرَق المُصحَف** vardır; tekili **وَرَقة**. Dedi ki: **الوَرِق**: dirhemlerin adıdır; aynı şekilde **الرِّقَة**; denir ki: Ona, başka maldan hiçbir şey karışmayan, bin dirhem **رِقَةً** verdi. Ve Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: “(Ve **الرِّقَة**’de **رُبْع العُشْر** vardır.)”

Ve bana **المنذريّ**, **أبي الهيثم**’den haber verdi ki o dedi: **الوَرِق** ve **الرِّقَة**: hâlis dirhemlerdir. Ve **الورّاق**: **الوَرِق**i çok olan adamdır.

Dedi ki: **الورق**: malın hepsidir. Ve inşad etti:
“**اِغفِرْ خَطايايَ وثَمِّرْ وَرِقِي**”
Yani: malım.

**شمر** dedi: **أبو عبيدة** dedi ki: **الوَرِق**: gümüş; ister dirhem olarak basılmış olsun ister olmasın.

Ve bana **أبو الحسين المُزَني**, **أبي العباس أحمد بن يحيى**’dan haber verdi ki o dedi: **الرِّقَة** **رِقِينَ** olarak toplanır; ondan onların sözü: “(**وجْدانُ الرِّقِينَ ، يُغَطّي أفْنَ الأفين**)”.

Ve **أبو سعيد** dedi: **رأيتهُ وَرَقاً** denir; yani: diri. Ve her diri **وَرَق**tır; çünkü derler ki: **يموتُ كما يَموت الوَرَق**; yani: **يَيْبَسُ كما يَيْبس الورَق**. Ve **الطائي** dedi:
“**وهزَّت رأسَها عَجَباً وقالت
أنا العَبْرَى أإيَّانا تُريدُ
ومَا يَدْرِي الوَدُودُ لعلّ قلبي
ولو خُبِّرتَهُ وَرَقاً جَليدُ**”
Yani: Ona diri olarak haber verilse bile, o donuktur.

**عمرو** babasından: **الوَرِيقة**: yaprağı güzel olan ağaçtır.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayetine göre): **النِّصِيّ** ve **الصِّلِّيان** için, ikisi de bitince, yaş kaldıkları müddetçe, hafif olarak **رِقةٌ** denir. Ve **الرِّقَة** ayrıca: otun **رِقة**si; ona **وَرَق** çıktığı zaman.

Dedi ki: Her şeyden **الأوْرَق**: rengi kül rengi olan şeydir. Ve inşad etti:
“**ولا تَكُوني يا ابنةَ الأشَمِّ
وَرْقاءَ دَمَّي ذِئبَها المدمِّي**”
Dedi ki: Kurtlar, bir kurdu yaralanmış ve kanı görünmüş olarak gördüklerinde, onun üzerine çullanırlar; onu ve onunla birlikte dişisini parçalarlar. Bu adam karısına der ki: İnsanların beni zulmetmiş olarak gördüğünde, benim aleyhimde onlarla birlikte olma; kötü dişi kurt gibi olma.

Dedi ki: İnsanlardan **الأورَق**: esmerdir. Ondan Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **ولد المُلاعَنة** hakkında sözü: “(Eğer annesi onu **أَوْرَق** olarak getirirse)”; yani: esmer.

Dedi ki: **السُّمْرة**: **الوَرْقة**dır. Ve **السَّمْرة**: geceleyin anlatılan hikâyedir.

Ve **أبو عبيد** dedi: **الأوْرَق**: rengi siyahlık ile tozluluk arasındadır; ondan dolayı küle **أَورَق** denildi ve güvercine **وَرْقاءَ** (denildi); onu ancak esmerlikle vasfetmiştir.

**أبو عبيد** onların darbımesellerinden: “(**إنّه لأشأمُ من ورقاء**)”; o uğursuzdur. Yani: deve bazen ürker de yeryüzünde gider.

Ve güvercine rengi sebebiyle **ورقاء** denir.

Ve **الأصمعي** dedi: “Falanca, **بالرُّبيق على أُرَيق** ile geldi”: büyük felaketle geldiği zaman.

**الأزهري** dedi: **أرَيق**, hafifletme ile **أورَق**’ın küçültmesidir; tıpkı **أسوَد**’i **سُوَيد** diye küçülttükleri gibi. Ve **أُرَيق** aslında **وُرَيق** idi; **الضمَّة** sebebiyle **الواو** **ألف**a çevrildi; onun sözü gibi: “(**نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ**)” (المرسلات: 11); aslı **وُقّتت** idi. Ve denir ki: **رعَينا رِقَة الطَّريفة**; o, bir defa **الصِّلّيانُ** ve **النَّصيّ**dir. Ve **الرِّقَة**: bitkisinin yaş olarak ilk çıkışıdır. Bunu **المنذري** **ثعلب**’dan, o da **ابن الأعرابي**’den rivayet etti.

Ve başkası dedi: **تَوَرَّقَت الناقة**: **الرِّقَة**yi otladığı zaman.

Ve denir ki: “**رِقْ لي هذه الشجرةَ وَرْقاً**”; yani: onun **وَرَق**ını al. Ve ben onu **وَرَقْتُها أرِقُها وَرْقاً**; o da **مَوْروقة**dır.

Ve denir ki: **أَورَقَ الحابِل يُورِق إيراقاً فهو مُورِق**: av, tuzağına düşmediği zaman; aynı şekilde gazi ganimet elde etmediği zaman; o **مُورِق** ve **مُخْفِق**tir.

Bana **المنذري**, **ثعلب**’dan, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi ki, ona inşad etti:
“**فلا تلحيَا الدُّنيا إليَّ فإنني
أرى ورق الدُّنيا يَسُلّ السخائما
ويا ربّ مُلتاثٍ يجرُّ نساءَه
نفَى عنه وِجدانُ الرِّقين العزائما**”
Der ki: Malın çokluğu, insanların onun hakkında “o ahmak delidir” diye olan azimlerini ondan uzaklaştırır.

**الأزهري** dedi: **لا تلحيا**: yermeyin. Ve **الملتاث**: ahmaktır.

Ve **النضر** dedi: Denir ki: **إيراقّ العِنَب يَوْراقُّ ايرِيقاقاً**: renklenince; o **مُورَاقٌّ**tur.

Ve **اللحياني** dedi: “Eğer ticaret yaparsan, o, Malik için **مَوْرَقَةٌ**dır”; yani: çoğaltıcı. Ve **زمانٌ أورَق**: yani: kıtlık. Ve **جندلٌ** dedi:
“**إنْ كانَ عَمِّي لكريمَ المَصْدَقِ
عَفّا هَضوماً في الزَّمانِ الأورَقِ**”

**أبو عبيد**’in **الأصمعي**’den (rivayetine göre): Deve siyah olup siyahlığına **الرِّمْث** dumanı gibi bir beyazlık karışırsa, işte o **الوُرْقة**dır; eğer onun **وُرْقة**si şiddetlenir de içindeki beyazlık gidinceye kadar olursa, o **أدهم**dir.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **أبو نصرٍ النَّعاميّ** dedi: “**هَجِّرْ بحمراءَ ، وأَسْرِ بوَرْقاء ، وصَبّحِ القومَ على صَهْباء**.” Ona: “Niçin?” denildi. Dedi: Çünkü **الحمراء** öğle sıcağına daha sabırlıdır; **الوَرْقاء** gece yürüyüşünün uzunluğuna daha sabırlıdır; **الصِّهْباء** ise bakıldığı zaman daha meşhur ve daha güzeldir.

**شَمِر**’in **ابن سِمْعان** ve başkalarından (rivayetine göre): **الرِّقة**: **الصَّفَريّة**de veya **القَيْظ**da yağmurun isabet ettiği topraktır; biter de yeşil olur.
Böylece: “O, yeşil bir **رِقَةٌ**dur” denir.
Ve **الرِّقَة**: **النَّصِيّ** ve **الصِّلِّيان**ın **رِقَة**si: ilkbaharda yeşerdiği zaman.

Ve **شمِر** dedi: **الرِّقَة**: göz’dür; ve denir ki: o, özellikle gümüştendir.

Dedim ki: **الرِّقَة**’nin aslı **وِرْقة**dır; şu gibi: **العِدَة** ve **الصِّلَة** ve **الزّنَة**.

Ve **الوَرقاء**: bilinen bir ağaçtır; bir adam boyu kadar yükselir; onun yuvarlak, geniş, ince, yumuşak yaprağı vardır.

**أرق**: **الليث** dedi: **الأَرَق**: geceleyin uykunun gitmesidir; denir ki: **أَرِقْت** **آرَقُ** **أَرَقاً**; ben **أرِقٌ**im. Ve falan filan beni **أرَّقَني**; ben **مؤرَّق**um. Ve **زَرْعٌ مأروق**; ve **نخلةٌ مأروقة**. Ve **الْيَرَقان** ve **الأَرقان**: ekine isabet eden bir afettir; denir ki: **زَرْعٌ مَيْرُوق**. Ve bazen **يُرِق** de olur. Ve **الْيَرَقان** ve **الأَرَقان** ayrıca: insanlara isabet eden, sarılığa benzer bir hastalıktır; ondan insanın göz bebeği ve derisi sararır.

رقا : Leys dedi: Denilir: **رَقأ** kan; o da **يَرْقأُ** **رُقوءاً**. Ve **رقأَ العِرْق**: sakinleştiği zaman. Ve **ورَقأَ الدَمعُ رُقوءاً**: kesildiği zaman.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الرَّقُوء**: kanın onunla **يُرقأ** edildiği ilaçtır. Ve Araplar der: Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رَقُوءَ الدماء** vardır; yani: diyetlerde verilir de kanları tutar.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denilir: **ارْقَ على ظَلْعِك**; o da der ki: **رَقِيتُ رُقِيّاً**. Ve denilir: **ارْقَأ على ظَلْعِك**; o da der ki: **رَقأْتُ رَقئاً**. Manası: Önce işini düzelt. Ve denilir: **رَقِي على ظلْعك** hemze ile; ona da **وَقَيْتُ أقي وُقِيّاً** diye cevap verir.

Ve denilir: **رقَى الراقي رَقْيةً وَرَقْياً**: tılsımlayıp sığındırdığı zaman ve sığındırmasında üflediği zaman; onun sahibi **رقَّاءٌ**dur. Ve **المَرْقيّ** **يَسترْقي** eder; onlar **الراقُون**dur.

Nâbiga dedi:
تناذَرَها الرَّاقونَ مِن سَوءِ سَمِّها

Ve denilir: Falan, dağda **رَقِيَ** eder, **يَرقى رُقِيّاً**: çıktığı zaman.

Ve denilir: **ارتَقى يَرْتَقي**.

Ve **المَرْقاة**: merdiven basamaklarının bir tanesidir. Ve denilir: Bu, içinde **مَرقَى** olmayan ve **مُرْتقَى** olmayan bir dağdır.

Ve denilir: Falan, iş onu yükseltip durdu; nihayetine varıncaya kadar.

Ve **الرَّقْوَة**: kumdan **فُوَيق** **الدِّعْص**tır.

Ve denilir: **رَقُوٌ**; ه olmaksızın. Çoğu kez **الرُّقْوُ** vadilerin yanına olur. Şair dedi:
لها أُمٌّ مُوَقَّفةٌ وَكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعْها البَريرُ

Bir ceylanı ve yavrusunu vasfeder. Ve **المُوَقَّفة**: kollarında beyazlık olan. Ve **الوكوب**: yavrusuna eşlik eden ve ona yapışıp kalan. Başkası dedi:
مِن البيض مِبْهاج كأنَّ ضَجِيعَها
يَبيتُ إلى رَقْوٍ مِن الرَمْلِ مُصعَبِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الرَّقْوة**: vadinin kenarı üzerinde toplanan topraktan **القُمزَة**dır; onun çoğulu **الرُّقَى**dır.

Ebû Amr dedi: **الرُقّي**: küreğin dönüş yerinde bulunan saf beyaz iç yağıdır; onun üzerinde de onun gibi bir başkası olur; ona **المأَناتُ** denilir. Yiyen onu görünce onu kapışarak alır. Dedi: Ve **النِّحرير**in **لِلخَوْعَم** için vurduğu bir mesel: **حسِبْتَني الرُقَّي عليها المأنات**.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den, insanın kendi işine yapışması babında: **ارقأ على ظلعك** ve **وارقَ على ظلعك** ve hemzesiz **وقِ على ظَلْعك**; **من وقيت**’ten; yani: ona yapış ve onun üzerinde ağır davran. Şemmer dedi: Manası hepsinin: yani: sende bulunan ayıp üzerine sus. Çünkü **الظَّلْع** ayıptır.

Münzirî bana Ebû Tâlib’den, onların şu sözünde haber verdi: **لا أرقَأَ الله دَمعتَه**.

Dedi: Manası: Allah onun gözyaşını yükseltmesin. Ondan: **رَقأتُ الدرجة**; ve bundan dolayı **المِرْقاة** isimlendirildi. Denilir: **رقأتُ** ve **رقيتُه**; hemzeyi terk etmek daha çoktur.

Dedi: Asma‘î dedi: Kan hakkında da bunun gibi: Bir adam bir adamı öldürdüğünde, kan velisi diyeti aldığında, katilin kanı **رَقأَ** etti; yani: yükseldi. Eğer diyet alınmasaydı, onun kanı dökülürdü de aşağı inerdi.

Dedi: Mufaddal ed-Dabbî de böyle dedi.

Ve şu beyit okundu:
وتَرقَأُ في مَعاقِلها الدِّماءُ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قرأت المرأة: رأت الدم، واقرأت: صارت ذات قرء، وقرأت الجارية: استبرأتها بالقرء. والقرء في الحقيقة: اسم للدخول في الحيض عن طهر. ولما كان اسما جامعا للأمرين الطهر والحيض المتعقب له أطلق على كل واحد منهما؛ لأن كل اسم موضوع لمعنيين معا يطلق على كل واحد منهما لأن كل اسم موضوع لمعنيين معا يطلق على كل واحد منهما إذا انفرد، كالمائدة: للخوان وللطعام، ثم قد يسمى كل واحد منهما بانفراده به. وليس القرء اسما للطهر مجردا، ولا للحيض مجردا بدلالة أن الطاهر التي لم تر أثر الدم لا يقال لها: ذات قرء. وكذا الحائض التي استمر بها الدم والنفساء لا يقال لها ذلك.
وقوله: ﴿يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء﴾ [البقرة/228] أي: ثلاثة دخول من الطهر في الحيض. وقوله عليه الصلاة والسلام: (اقعدي عن الصلاة أيام أقرائك) (عن عدي بن ثابت أن النبي صلى الله عليه وسلم قال لا مرأة: (دعي الصلاة أيام أقرائك) أخرجه أبو داود برقم 297؛ والترمذي (انظر: العارضة 1/199) ؛ وابن ماجه 1/204 وهو ضعيف) أي أيام حيضك، فإنما هو كقول القائل: أفعل كذا أيام ورد فلان، ووردوه إنما يكون في ساعة وإن كان ينسب إلى الأيام.
وقول أهل اللغة: إن القرء من: قرأ، أي: جمع، فإنهم اعتبروا الجمع بين زمن الطهر وزمن الحيض حسبما ذكرت لاجتماع الدم في الرحم، والقراءة: ضم الحروف والكلمات بعضها إلى بعض في الترتيل، [وليس يقال ذلك لكل جمع] (ما بين [ ] ذكره الزركشي في البرهان 1/277، وتعقبه فقال: لعل مراده بذلك في العرف والاستعمال لا في أصل اللغة). لا يقال: قرأت القوم: إذا جمعتهم، ويدل على ذلك أنه لا يقال للحرف الواحد إذا تفوه به قراءة، والقرآن في الأصل مصدر، نحو: كفران ورجحان.
قال تعالى: ﴿إن علينا جمعه وقرآنه * فإذا قرأناهه فاتبع قرآنه﴾ [القيامة/17 - 18] قال ابن عباس: إذا جمعناه وأثبتناه في صدرك فاعمل به، وقد خص بالكتاب المنزل على محمد صلى الله عليه وسلم، فصار له كالعلم كما أن التوراة لما أنزل على موسى، والإنجيل على عيسى صلى الله عليهما وسلم. قال بعض العلماء: (تسمية هذا الكتاب قرآنا من بين كتب الله لكونه جامعا لثمرة كتبه) بل لجمعه ثمرة جميع العلوم، كما أشار تعالى إليه بقوله: ﴿وتفصيل كل شيء﴾ [يوسف/111]، وقوله: ﴿تبيانا لكل شيء﴾ [النحل/89]، ﴿قرآنا عربيا غير ذي عوج﴾ [الزمر/28]، ﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه﴾ [الإسراء/106]، ﴿في هذا القرآن﴾ [الروم/58]، ﴿وقرآن الفجر﴾ [الإسراء/78] أي: قراءته، ﴿لقرآن كريم﴾ [الواقعة/77] وأقرأت فلانا كذا. قال: ﴿سنقرئك فلا تنسى﴾ [الأعلى/6]، وتقرأت: تفهمت، وقارأته: دارسته.

##### Türkçe

- **قرأت المرأة**: kanı gördü; ve **اقرأت**: **قرء** sahibi oldu; ve **قرأت الجارية**: onu **قرء** ile istibrâ ettim (rahminin boşluğunu **قرء** ile yokladım). Ve **القرء** hakikatte: temizlikten hayza girişin adı(dır). Ve iki şeyin, temizlik ve onu takip eden hayzın, ikisini birden toplayan bir isim olunca her birine ıtlak olundu; çünkü iki mânâya birlikte konulmuş her isim, tek başına kaldığında onların her birine ıtlak olunur; **كالمائدة**: sofra için ve yemek için; sonra onların her biri, tek başına, onunla adlandırılabilir. Ve **القرء**, sırf temizlik için bir isim değildir; ne de sırf hayz için; bunun delili: kanın eserini görmemiş olan temiz kadına “**ذات قرء**” denilmez. Keza kanı kendisiyle devam etmiş olan hayzlıya ve lohusaya da bu denilmez.
وقوله: ﴿يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء﴾ [البقرة/228] yani: temizlikten hayza üç giriş. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (اقعدي عن الصلاة أيام أقرائك) (عدي بن ثابت’ten: Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bir kadına dedi ki: (دعي الصلاة أيام أقرائك) Ebû Dâvûd 297; Tirmizî (bk. العارضة 1/199); İbn Mâce 1/204; ve o zayıftır) yani hayz günlerin; bu ancak söyleyenin sözü gibidir: “Falanın varış günlerinde şunu yaparım”; hâlbuki onun varışı ancak bir saatte olur, her ne kadar günlere nispet edilse de.
وقول أهل اللغة: **القرء**’ün **قرأ**’dan olduğu, yani: topladı; çünkü onlar, zikrettiğim üzere, rahimde kanın toplanması sebebiyle temizlik zamanı ile hayz zamanı arasındaki toplamayı itibara aldılar; ve **القراءة**: tertîlde harfleri ve kelimeleri birbirine katıp birleştirmektir, [ve bu her toplama için söylenmez] ( [ ] arasındakini Zerkeşî el-Burhân 1/277’de zikretti; ve onu ta‘kîb edip dedi ki: belki bununla örf ve استعمالde olanı kastetmiştir, dilin aslında değil). “**قرأت القوم**” denilmez: onları topladığım zaman; ve buna delâlet eder: tek bir harfe, onu telaffuz ettiğinde, **قراءة** denilmez; ve **القرآن** aslında bir masdardır; **كفران** ve **رجحان** gibi.
قال تعالى: ﴿إن علينا جمعه وقرآنه * فإذا قرأناهه فاتبع قرآنه﴾ [القيامة/17 - 18] İbn Abbâs dedi: onu topladığımız ve göğsünde sabitlediğimiz zaman onunla amel et; ve Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem üzerine indirilen kitaba tahsis olundu; böylece ona, Tevrat’ın Mûsâ üzerine indirilmesi ve İncil’in Îsâ (aleyhimâ’s-selâm) üzerine indirilmesi gibi, bir özel ad gibi oldu. Bazı âlimler dedi: (Bu kitabın, Allah’ın kitapları arasından **قرآنا** diye adlandırılması, kitaplarının semeresini toplayıcı olması sebebiyledir) bilakis bütün ilimlerin semeresini toplaması sebebiyledir; nitekim Allah تعالى buna şu sözüyle işaret etti: ﴿وتفصيل كل شيء﴾ [يوسف/111] ve sözü: ﴿تبيانا لكل شيء﴾ [النحل/89]، ﴿قرآنا عربيا غير ذي عوج﴾ [الزمر/28]، ﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه﴾ [الإسراء/106]، ﴿في هذا القرآن﴾ [الروم/58]، ﴿وقرآن الفجر﴾ [الإسراء/78] yani: onun okunması, ﴿لقرآن كريم﴾ [الواقعة/77] ve **أقرأت** falana şunu. Dedi: ﴿سنقرئك فلا تنسى﴾ [الأعلى/6]، ve **تقرأت**: anladım; ve **قارأته**: onunla müzâkere ettim.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ر أ
قرأت الكتاب واقترأته وأقرأته غيري وهو من قرأة الكتاب وفلان قاريء وقرّاء‏:‏ ناسك عابد وهو من القرّاء‏.‏
وقال جرير‏:‏ يا أيها القارئ المرخي عمامته هذا زمانك إني قد مضى زمني وقد تقرّأ فلان‏:‏ تنسّك‏.‏
واقرأ سلامي على فلان ولا يقال‏:‏ أقرئه منّي السلام‏.‏
وأقرأت المرأة‏:‏ حاضت وامرأة مقرئ واعتدّت بثلاثة قروء وأقراء وأقرء‏.‏
ودفعت جاريتي إلى فلانة أقرئها أي أمسكها عندها لتحيض وجراية مقرّأة وإذا اشتريت أمةً فلا تقربها حتى تقرّئها‏.‏
وما قرأت هذه الناقة سلاً قط‏:‏ ما ضمت أي ما حملت ولداً‏.‏
قال حميد بن ثور‏:‏ أراها غلامانا الخلى فتشذّرت مراحاً ولم تقرأ جنيناً ولا دماً فخطرت بذنبها‏.‏

##### Türkçe

ق ر أ
**قرأت** kitabı ve onu **اقترأته** ve onu başkasına **أقرأته**; ve o, kitabı **قرأة**’dendir. Ve falan **قاريء**’dir ve **قرّاء**: nâsik, âbid; ve o, **القرّاء**’dandır.
Ve Cerîr dedi: Ey sarığını salıvermiş **القارئ**; bu senin zamanındır; şüphesiz benim zamanım geçmiştir. Ve falan **تقرّأ** etti: **تنسّك** etti.
Ve falana selâmımı **اقرأ**; ve denilmez: “Benden ona selâmı **أقرئه**.”
Ve kadın **أقرأت**: hayız gördü. Ve **مقرئ** kadın. Ve üç **قروء** ile iddet bekledi; ve **أقراء** ve **أقرء**.
Ve câriyemi falancaya verdim, onu **أقرئها**; yani onu yanında tutsun ki hayız görsün. Ve **مقرّأة** câriye. Ve bir câriye satın aldığında ona yaklaşma, ta ki onu **تقرّئها**.
Ve bu dişi deve asla **سلاً** **قرأت**: yani toplamadı; yani yavru taşımadı.
Humeyd b. Sevr dedi: “Onu, boş (rahimli) iki oğlan develerimiz görür; derken otlakta ürküp sıçradı; ve ne bir cenin ne de bir kan **قرأت**; sonra kuyruğuyla işaret etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القُرآن: التنزيل العزيز، وانما قُدِّمَ على ما هو أَبْسَطُ منه لشَرفه.
قَرَأَهُ يَقْرَؤُهُ ويَقْرُؤُهُ، الأَخيرة عن الزجاج، قَرْءاً وقِراءة وقُرآناً، الأُولى عن اللحياني، فهو مَقْرُوءٌ. أَبو إِسحق النحوي: يُسمى كلام اللّه تعالى الذي أَنزله على نبيه، صلى اللّه عليه وسلم، كتاباً وقُرْآناً وفُرْقاناً، ومعنى القُرآن معنى الجمع، وسمي قُرْآناً لأَنه يجمع السُّوَر، فيَضُمُّها. وقوله تعالى: إِنَّ علينا جَمْعه وقُرآنه، أَي جَمْعَه وقِراءَته، فَإِذا قَرَأْنَاهُ فاتَّبِعْ قُرْآنَهُ، أَي قِراءَتَهُ. قال ابن عباس رضي اللّه عنهما: فإِذا بيَّنَّاه لك بالقراءة، فاعْمَلْ بما بَيَّنَّاه لك، فأَما قوله: هُنَّ الحَرائِرُ، لا ربَّاتُ أَحْمِرةٍ، *  سُودُ المَحاجِرِ، لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ فإِنه أَراد لا يَقْرَأْنَ السُّوَر، فزاد الباءَ كقراءة من قرأَ: تُنْبِتُ بالدُّهْن، وقِراءة منْ قرأَ: يَكادُ سَنَى بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، أَي تُنْبِتُ الدُّهنَ ويُذْهِبُ الأَبصارَ. وقَرَأْتُ الشيءَ قُرْآناً: جَمَعْتُه وضَمَمْتُ بعضَه إِلى بعض. ومنه قولهم: ما قَرأَتْ هذه الناقةُ سَلىً قَطُّ، وما قَرَأَتْ جَنِيناً قطُّ، أَي لم يَضْطَمّ رَحِمُها على ولد، وأَنشد: هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا
وقال: قال أَكثر الناس معناه لم تَجْمع جَنيناً أَي لم يَضطَمّ رَحِمُها على الجنين. قال، وفيه قول آخر: لم تقرأْ جنيناً أَي لم تُلْقه. ومعنى قَرَأْتُ القُرآن: لَفَظْت به مَجْمُوعاً أَي أَلقيته. وروي عن الشافعي رضي اللّه عنه أَنه قرأَ القرآن على إِسمعيل بن قُسْطَنْطِين، وكان يقول: القُران اسم، وليس بمهموز، ولم يُؤْخذ من قَرَأْت، ولكنَّه اسم لكتاب اللّه مثل التوراة والإِنجيل، ويَهمز قرأْت ولا يَهمز القرانَ، كما تقول إِذا قَرَأْتُ القُرانَ. قال وقال إِسمعيل: قَرأْتُ على شِبْل، وأَخبر شِبْلٌ أَنه قرأَ على عبداللّه بن كَثِير، وأَخبر عبداللّه أَنه قرأَ على مجاهد، وأَخبر مجاهد أَنه قرأَ على ابن عباس رضي اللّه عنهما، وأَخبر ابن عباس أَنه قرأَ على أُبَيٍّ، وقرأَ أُبَيٌّ على النبي صلى اللّه عليه وسلم.وقال أَبو بكر بن مجاهد المقرئُ: كان أَبو عَمرو بن العلاءِ لايهمز القرآن، وكان يقرؤُه كما رَوى عن ابن كثير. وفي الحديث: أَقْرَؤُكم أُبَيٌّ. قال ابن الأَثير: قيل أَراد من جماعة مخصوصين، أَو في وقت من الأَوقات، فإِنَّ غيره كان أَقْرَأَ منه. قال: ويجوز أَن يريد به أَكثرَهم قِراءة، ويجوز أَن يكون عامّاً وأَنه أَقرأُ الصحابة أَي أَتْقَنُ للقُرآن وأَحفظُ. ورجل قارئٌ من قَوْم قُرَّاءٍ وقَرَأَةٍ وقارِئِين. وأَقْرَأَ غيرَه يُقْرِئه إِقراءً. ومنه قيل: فلان المُقْرِئُ. قال سيبويه: قَرَأَ واقْتَرأَ، بمعنى، بمنزلة عَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه. وصحيفةٌ مقْرُوءة، لا يُجِيز الكسائي والفرَّاءُ غيرَ ذلك، وهو القياس. وحكى أَبو زيد: صحيفة مَقْرِيَّةٌ، وهو نادر إِلا في لغة من قال قَرَيْتُ. وَقَرأْتُ الكتابَ قِراءة وقُرْآناً، ومنه سمي القرآن. وأَقْرَأَه القُرآنَ، فهو مُقْرِئٌ. وقال ابن الأَثير: تكرّر في الحديث ذكر القِراءة والاقْتراءِ والقارِئِ والقُرْآن، والأَصل في هذه اللفظة الجمع، وكلُّ شيءٍ جَمَعْتَه فقد قَرَأْتَه. وسمي القرآنَ لأَنه جَمَعَ القِصَصَ والأَمرَ والنهيَ والوَعْدَ والوَعِيدَ والآياتِ والسورَ بعضَها إِلى بعضٍ، وهو مصدر كالغُفْرانِ والكُفْرانِ. قال: وقد يطلق على الصلاة لأَنّ فيها قِراءة، تَسْمِيةً للشيءِ ببعضِه، وعلى القِراءة نَفْسِها، يقال: قَرَأَ يَقْرَأُ قِراءة وقُرآناً. والاقْتِراءُ: افتِعالٌ من القِراءة. قال: وقد تُحذف الهمزة منه تخفيفاً، فيقال: قُرانٌ، وقَرَيْتُ، وقارٍ، ونحو ذلك من التصريف. وفي الحديث: أَكثرُ مُنافِقي أُمَّتِي قُرّاؤُها، أَي أَنهم يَحْفَظونَ القُرآنَ نَفْياً للتُّهمَة عن أَنفسهم، وهم مُعْتَقِدون تَضْيِيعَه. وكان المنافقون في عَصْر النبي، صلى اللّه عليه وسلم، بهذه الصفة. وقارَأَه مُقارَأَةً وقِراءً، بغير هاء: دارَسه.
واسْتَقْرَأَه: طلب إليه أَن يَقْرَأَ.
ورُوِيَ عن ابن مسعود: تَسَمَّعْتُ للقَرَأَةِ فإِذا هم مُتَقارِئُون؛ حكاهُ اللحياني ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَنّ الجنَّ كانوا يَرُومون القِراءة.وفي حديث أُبَيٍّ في ذكر سورة الأَحْزابِ: إِن كانت لَتُقارئُ سورةَ البقرةِ، أَو هي أَطْولُ، أَي تُجاريها مَدَى طولِها في القِراءة، أَو إِن قارِئَها ليُساوِي قارِئَ البقرة في زمنِ قِراءَتها؛ وهي مُفاعَلةٌ من القِراءة. قال الخطابيُّ: هكذا رواه ابن هاشم، وأَكثر الروايات: إِن كانت لَتُوازي. ورجل قَرَّاءٌ: حَسَنُ القِراءة من قَوم قَرائِين، ولا يُكَسَّرُ. وفي حديث ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَنه كان لا يَقْرَأُ في الظُّهر والعصر، ثم قال في آخره: وما كان ربُّكَ نَسِيّاً، معناه: أَنه كان لا يَجْهَر بالقِراءة فيهما، أَو لا يُسْمِع نَفْسَه قِراءَتَه، كأَنه رَأَى قوماً يقرؤُون فيُسَمِّعون نفوسَهم ومَن قَرُبَ منهم. ومعنى قوله: وما كان ربُّك نَسِيّاً، يريد أَن القِراءة التي تَجْهَرُ بها، أَو تُسْمِعُها نفْسَك، يكتبها الملكان، وإِذا قَرأْتَها في نفْسِك لم يَكْتُباها، واللّه يَحْفَظُها لك ولا يَنْساها لِيُجازِيَكَ عليها.
والقَارِئُ والمُتَقَرِّئُ والقُرَّاءُ كُلّه: الناسِكُ، مثل حُسَّانٍ وجُمَّالٍ. وقولُ زَيْد بنِ تُركِيٍّ الزُّبَيْدِيّ، وفي الصحاح قال الفرّاءُ: أَنشدني أَبو صَدَقة الدُبَيْرِيّ:
بَيْضاءُ تَصْطادُ الغَوِيَّ، وتَسْتَبِي، *  بالحُسْنِ، قَلْبَ المُسْلمِ القُرَّاء القُرَّاءُ: يكون من القِراءة جمع قارئٍ، ولا يكون من التَّنَسُّك(1) (1 قوله «ولا يكون من التنسك» عبارة المحكم في غير نسخة ويكون من التنسك، بدون لا.)، وهو أَحسن. قال ابن بري: صواب إِنشاده بيضاءَ بالفتح لأَنّ قبله: ولقد عَجِبْتُ لكاعِبٍ، مَوْدُونةٍ، * أَطْرافُها بالحَلْيِ والحِنّاءِ ومَوْدُونةٌ: مُلَيَّنةٌ؛ وَدَنُوه أَي رَطَّبُوه.
وجمع القُرّاء: قُرَّاؤُون وقَرائِئُ(2)
(2 قوله «وقرائئ» كذا في بعض النسخ والذي في القاموس قوارئ بواو بعد القاف بزنة فواعل ولكن في غير نسخة من المحكم قرارئ براءين بزنة فعاعل.)، جاؤوا بالهمز في الجمع لما كانت غير مُنْقَلِبةٍ بل موجودة في قَرَأْتُ. الفرَّاء، يقال: رجل قُرَّاءٌ وامْرأَة قُرَّاءةٌ. وتَقَرَّأَ: تَفَقَّه.وتَقَرَّأَ: تَنَسَّكَ. ويقال: قَرَأْتُ أَي صِرْتُ قارِئاً ناسِكاً. وتَقَرَّأْتُ تَقَرُّؤاً، في هذا المعنى. وقال بعضهم: قَرَأْتُ : تَفَقَّهْتُ. ويقال: أَقْرَأْتُ في الشِّعر، وهذا الشِّعْرُ على قَرْءِ هذا الشِّعْر أَي طريقتِه ومِثاله. ابن بُزُرْجَ: هذا الشِّعْرُ على قَرِيِّ هذا.وقَرَأَ عليه السلام يَقْرَؤُه عليه وأَقْرَأَه إِياه: أَبلَغه. وفي الحديث: إِن الرّبَّ عز وجل يُقْرِئكَ السلامَ. يقال: أَقْرِئْ فلاناً السَّلامَ واقرأْ عَلَيْهِ السَّلامَ، كأَنه حين يُبَلِّغُه سَلامَه يَحمِلهُ على أَن يَقْرَأَ السلامَ ويَرُدَّه. وإِذا قَرَأَ الرجلُ القرآنَ والحديثَ على الشيخ يقول: أَقْرَأَنِي فلانٌ أَي حَمَلَنِي على أَن أَقْرَأَ عليه. والقَرْءُ: الوَقْتُ. قال الشاعر:
إِذا ما السَّماءُ لم تَغِمْ، ثم أَخْلَفَتْ *  قُروء الثُّرَيَّا أَنْ يكون لها قَطْرُ يريد وقت نَوْئها الذي يُمْطَرُ فيه الناسُ.
ويقال للحُمَّى: قَرْءٌ، وللغائب: قَرْءٌ، وللبعِيد: قَرْءٌ. والقَرْءُ والقُرْءُ: الحَيْضُ، والطُّهرُ ضِدّ. وذلك أَنَّ القَرْء الوقت، فقد يكون للحَيْض والطُّهر. قال أَبو عبيد: القَرْءُ يصلح للحيض والطهر. قال: وأظنه من أَقْرَأَتِ النُّجومُ إِذا غابَتْ. والجمع: أَقْراء. وفي الحديث: دَعي الصلاةَ أَيامَ أَقْرائِكِ. وقُروءٌ، على فُعُول، وأَقْرُؤٌ، الأَخيرة عن اللحياني في أَدنى العدد، ولم يعرف سيبويه أَقْراءً ولا أَقْرُؤاً. قال: اسْتَغْنَوْا عنه بفُعُول. وفي التنزيل: ثلاثة قُرُوء، أَراد ثلاثةَ أَقْراء من قُرُوء، كما قالوا خمسة كِلاب، يُرادُ بها خمسةٌ مِن الكِلاب. وكقوله:
خَمْسُ بَنانٍ قانِئِ الأَظْفارِ
أَراد خَمْساً مِنَ البَنانِ. وقال الأَعشى:
مُوَرَّثةً مالاً، وفي الحَيِّ رِفعْةً، *  لِما ضاعَ فِيها مِنْ قُروءِ نِسائِكا وقال الأَصمعي في قوله تعالى: ثلاثةَ قُرُوء، قال: جاء هذا على غير قياس، والقياسُ ثلاثةُ أَقْرُؤٍ. ولا يجوز أَن يقال ثلاثةُ فُلُوس، إِنما يقال ثلاثةُ أَفْلُسٍ، فإِذا كَثُرت فهي الفُلُوس، ولا يقال ثَلاثةُ رِجالٍ، وإِنما هي ثلاثةُ رَجْلةٍ، ولا يقال ثلاثةُ كِلاب، انما هي ثلاثةُ أَكْلُبٍ. قال أَبو حاتم: والنحويون قالوا في قوله تعالى: ثلاثةَ قُروء. أَراد ثلاثةً من القُروء. أَبو عبيد: الأَقْراءُ: الحِيَضُ، والأَقْراء: الأَطْهار، وقد أَقْرَأَتِ المرأَةُ، في الأَمرين جميعاً، وأَصله من دُنُوِّ وقْتِ الشيء. قال الشافعي رضي اللّه عنه: القَرْء اسم للوقت فلما كان الحَيْضُ يَجِيء لِوقتٍ، والطُّهرُ يجيء لوَقْتٍ جاز أَن يكون الأَقْراء حِيَضاً وأَطْهاراً. قال: ودَلَّت سنَّةُ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَنَّ اللّه، عز وجل، أَراد بقوله والمُطَلِّقاتُ يَتَرَبَّصْن بأَنْفُسِهنّ ثلاثةَ قُروء: الأَطْهار. وذلك أَنَّ ابنَ عُمَرَ لمَّا طَلَّقَ امرأَتَه، وهي حائضٌ، فاسْتَفْتَى عُمرُ، رضي اللّه عنه، النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، فيما فَعَلَ، فقال: مُرْه فَلْيُراجِعْها، فإِذا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْها، فتِلك العِدّةُ التي أَمَر اللّهُ تعالى أَن يُطَلَّقَ لها النِّساءُ. وقال أَبو إِسحق: الَّذي عندي في حقيقة هذا أَنَّ القَرْءَ، في اللغة، الجَمْعُ، وأَنّ قولهم قَرَيْتُ الماء في الحَوْضِ، وإِن كان قد أُلْزِمَ الياءَ، فهو جَمَعـْتُ، وقَرَأْتُ القُرآنَ: لَفَظْتُ به مَجْموعاً، والقِرْدُ يَقْرِي أَي يَجْمَعُ ما يَأْكُلُ في فِيهِ، فإِنَّما القَرْءُ اجْتماعُ الدَّمِ في الرَّحِمِ، وذلك إِنما يكون في الطُّهر. وصح عن عائشة وابن عمر رضي اللّه عنهما أَنهما قالا: الأَقْراء والقُرُوء: الأَطْهار. وحَقَّقَ هذا اللفظَ، من كلام العرب، قولُ الأَعشى: لِما ضاعَ فيها مِنْ قُرُوءِ نِسَائكا
فالقُرُوءُ هنا الأَطْهارُ لا الحِيَضُ، لإِن النّساءَ إِنما يُؤْتَيْن في أَطْهارِهِنَّ لا في حِيَضِهنَّ، فإِنما ضاعَ بغَيْبَتِه عنهنَّ أَطْهارُهُنَّ. ويقال: قَرَأَتِ المرأَةُ: طَهُرت، وقَرأَتْ: حاضَتْ. قال حُمَيْدٌ:
أَراها غُلامانا الخَلا، فتَشَذَّرَتْ *  مِراحاً، ولم تَقْرَأْ جَنِيناً ولا دَما يقال: لم تَحْمِلْ عَلَقةً أَي دَماً ولا جَنِيناً. قال الأَزهريُّ: وأَهلُ العِراق يقولون: القَرْءُ: الحَيْضُ، وحجتهم قوله صلى اللّه عليه وسلم: دَعِي الصلاةَ أَيَّامَ أَقْرائِكِ، أَي أَيامَ حِيَضِكِ. وقال الكسائي والفَرّاء معاً: أَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا حاضَتْ، فهي مُقْرِئٌ . وقال الفرّاء: أَقْرأَتِ الحاجةُ إِذا تَأَخَّرَتْ. وقال الأخفش: أَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا حاضَتْ، وما قَرَأَتْ حَيْضةً أَي ما ضَمَّت رَحِمُها على حَيْضةٍ. قال ابن الأَثير: قد تكرَّرت هذه اللفظة في الحديث مُفْرَدةً ومَجْمُوعةً، فالمُفْردة، بفتح القاف وتجمع على أَقْراءٍ وقُروءٍ، وهو من الأَضْداد، يقع على الطهر، وإِليه ذهب الشافعي وأَهل الحِجاز، ويقع على الحيض، وإِليه ذهب أَبو حنيفة وأَهل العِراق، والأَصل في القَرْءِ الوَقْتُ المعلوم، ولذلك وقعَ على الضِّدَّيْن، لأَن لكل منهما وقتاً. وأَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا طَهُرت وإِذا حاضت. وهذا الحديث أَراد بالأَقْراءِ فيه الحِيَضَ، لأَنه أَمَرَها فيه بِتَرْك الصلاةِ. وأَقْرَأَتِ المرأَةُ، وهي مُقْرِئٌ: حاضَتْ وطَهُرَتْ. وقَرَأَتْ إِذا رَأَتِ الدمَ. والمُقَرَّأَةُ: التي يُنْتَظَرُ بها انْقِضاءُ أَقْرائها. قال أَبو عمرو بن العَلاءِ: دَفَع فلان جاريتَه إِلى فُلانة تُقَرِّئُها أَي تُمْسِكُها عندها حتى تَحِيضَ للاسْتِبراءِ. وقُرئَتِ المرأَةُ: حُبِسَتْ حتى انْقَضَتْ عِدَّتُها. وقال الأَخفش: أَقْرَأَتِ المرأَةُ إِذا صارت صاحِبةَ حَيْضٍ، فإِذا حاضت قلت: قَرَأَتْ، بلا أَلف. يقال: قَرَأَتِ المرأَةُ حَيْضَةً أَو حَيْضَتَيْن. والقَرْءُ انْقِضاءُ الحَيْضِ. وقال بعضهم: ما بين الحَيْضَتَيْن. وفي إِسْلامِ أَبي ذَرّ: لقد وضَعْتُ قولَه على أَقْراءِ الشِّعْر، فلا يَلْتَئِمُ على لِسانِ أَحدٍ أَي على طُرُق الشِّعْر وبُحُوره، واحدها قَرْءٌ، بالفتح. وقال الزمخشري، أَو غيره: أَقْراءُ الشِّعْر: قَوافِيه التي يُخْتَمُ بها، كأَقْراءِ الطُّهْر التي يَنْقَطِعُ عِندَها. الواحد قَرْءٌ وقُرْءٌ وقَرِيءٌ، لأَنها مَقَاطِعُ الأَبيات وحُدُودُها. وقَرَأَتِ الناقةُ والشَّاةُ تَقْرَأُ: حَمَلَتْ. قال:
هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا
وناقة قارئٌ، بغير هاء، وما قَرَأَتْ سَلىً قَطُّ: ما حَمَلَتْ مَلْقُوحاً، وقال اللحياني: معناه ما طَرَحَتْ. وقَرَأَتِ الناقةُ: وَلَدت. وأَقْرَأَت الناقةُ والشاةُ: اسْتَقَرَّ الماءُ في رَحِمِها؛ وهي في قِرْوتها، على غير قياس، والقِياسُ قِرْأَتها. وروى الأَزهري عن أَبي الهيثم أَنه قال يقال: ما قَرَأَتِ الناقةُ سَلىً قَطُّ، وما قَرَأَتْ مَلْقُوحاً قَطُّ. قال بعضهم: لم تَحْمِلْ في رَحِمها ولداً قَطُّ. وقال بعضهم: ما أَسْقَطَتْ ولداً قَطُّ أَي لم تحمل.
ابن شميل: ضَرَبَ الفحلُ الناقةَ على غير قُرْءٍ(1)
(يتبع...)
(تابع... 1): قرأ: القُرآن: التنزيل العزيز، وانما قُدِّمَ على ما هو أَبْسَطُ منه... ... (1 قوله «غير قرء» هي في التهذيب بهذا الضبط.) ، وقُرْءُ الناقةِ: ضَبَعَتُها. وهذه ناقة قارئٌ وهذه نُوقٌ قَوارِئُ يا هذا؛ وهو من أَقْرأَتِ المرأَةُ، إلا أَنه يقال في المرأَة بالأَلف وفي الناقة بغير أَلف. وقَرْءُ الفَرَسِ: أَيامُ وداقِها، أَو أَيام سِفادِها، والجمع أَقْراءٌ.واسْتَقْرَأَ الجَملُ الناقةَ إِذا تارَكَها ليَنْظُر أَلَقِحَت أَم لا. أبو عبيدة: ما دامت الوَدِيقُ في وَداقِها، فهي في قُرُوئها، وأَقْرائِها.وأَقْرأَتِ النُّجوم: حانَ مغِيبها. وأَقْرَأَتِ النجومُ أَيضاً: تأَخَّر مَطَرُها. وأَقْرَأَتِ الرِّياحُ: هَبَّتْ لأَوانِها ودَخلت في أَوانِها.
والقارئُ: الوَقْتُ. وقول مالك بن الحَرثِ الهُذَليّ:
كَرِهْتُ العَقْرَ عَقْرَ بَنِي شَلِيلٍ، * إِذا هَبْتْ، لقارئِها، الرِّياحُ أَي لوَقْتِ هُبُوبِها وشِدَّة بَرْدِها. والعَقْرُ: مَوضِعٌ بعَيْنِه. وشَلِيلٌ: جَدُّ جَرِير بن عبداللّه البَجَلِيّ.
ويقال هذا قارِيءُ الرِّيح: لوَقْتِ هُبُوبِها، وهو من باب الكاهِل والغارِب، وقد يكون على طَرْحِ الزَّائد.
وأَقْرَأَ أَمْرُك وأَقْرَأَتْ حاجَتُك، قيل: دنا، وقيل: اسْتَأْخَر. وفي الصحاح: وأَقْرَأَتْ حاجَتُكَ: دَنَتْ. وقال بعضهم: أَعْتَمْتَ قِراكَ أَم أَقْرَأْتَه أَي أَحَبَسْتَه وأَخَّرْته؟ وأَقْرَأَ من أَهْله: دَنا. وأَقرأَ من سَفَرِه: رَجَعَ. وأَقْرَأْتُ من سَفَري أي انْصَرَفْتُ. والقِرْأَةُ، بالكسر، مثل القِرْعةِ: الوَباءُ.
وقِرْأَةُ البِلاد: وَباؤُها. قال الأَصمعي: إِذا قَدِمْتَ بلاداً فَمَكَثْتَ بها خَمْسَ عَشْرةَ ليلة، فقد ذَهَبت عنكَ قِرْأَةُ البلاد، وقِرْءُ البلاد. فأَما قول أَهل الحجاز قِرَةُ البلاد، فإِنما هو على حذف الهمزة المتحرِّكة وإِلقائها على الساكن الذي قبلها، وهو نوع من القياس، فأَما إِغرابُ أبي عبيد، وظَنُّه إِياه لغة، فَخَطأٌ. وفي الصحاح: أَن قولهم قِرةٌ، بغير همز، معناه: أَنه إِذا مَرِضَ بها بعد ذلك فليس من وَباءِ البلاد.

##### Türkçe

**القُرآن**: aziz tenzil; ve ancak, şerefi sebebiyle, ondan daha basit olanın önüne geçirilmiştir.

**قَرَأَهُ** **يَقْرَؤُهُ** ve **يَقْرُؤُهُ**; sonuncusu **الزجاج**’dan; **قَرْءاً** ve **قِراءة** ve **قُرآناً**; birincisi **اللحياني**’den; artık o **مَقْرُوءٌ**’dur.

**أَبو إِسحق النحوي**: Allah Teâlâ’nın, Nebîsine—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—indirdiği kelâma **كتاباً** ve **قُرْآناً** ve **فُرْقاناً** denilir; ve **القُرآن**’ın mânası, toplama mânasıdır; ve **قُرْآناً** diye adlandırıldı, çünkü sûreleri toplar, onları birbirine katar. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **إِنَّ علينا جَمْعه وقُرآنه**; yani, onu toplamak ve onu okumak. Artık **فَإِذا قَرَأْنَاهُ فاتَّبِعْ قُرْآنَهُ**; yani, onun okunuşunu. İbn Abbas—Allah ikisinden de razı olsun—dedi: “Artık onu sana okuma ile açıkladığımızda, sana açıkladığımızla amel et.” Şu sözüne gelince:
هُنَّ الحَرائِرُ، لا ربَّاتُ أَحْمِرةٍ، *  سُودُ المَحاجِرِ، لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ
Şüphesiz o, “sûreleri okumazlar”ı kastetti; böylece **الباءَ**’yı artırdı; şu okuyuş gibi, kim okuduysa: **تُنْبِتُ بالدُّهْن**; ve kim okuduysa: **يَكادُ سَنَى بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار**; yani: “yağı bitirir” ve “gözleri giderir”. Ve “**قَرَأْتُ** şeyi **قُرْآناً**”: onu topladım ve onun bir kısmını bir kısmına kattım. Ondandır ki onların sözü: “Bu deve hiçbir zaman **سَلىً** okumadı” ve “hiçbir zaman cenin okumadı”; yani rahmi bir yavru üzerine kapanmadı. Ve inşad etti:
هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا
Ve dedi: insanların çoğu, mânası “cenin toplamadı”dır; yani rahmi cenin üzerine kapanmadı. Dedi: ve onda başka bir söz: “cenin okumadı” yani onu atmadı.

Ve “**قَرَأْتُ القُرآن**”ın mânası: onu, toplanmış olarak onunla lafzettim; yani onu attım. Ve **الشافعي**’den—Allah ondan razı olsun—rivayet olundu ki, **إِسمعيل بن قُسْطَنْطِين** üzerine Kur’an okudu; ve derdi ki: **القُران** bir isimdir ve hemzeli değildir; ve **قَرَأْت**’ten alınmamıştır; fakat o, Allah’ın kitabı için, Tevrat ve İncil gibi bir isimdir; ve **قرأْت** hemzelenir, **القران** hemzelenmez; senin “**قَرَأْتُ القُرانَ**” demen gibi. Dedi: ve **إِسمعيل** dedi: “**شِبْل** üzerine okudum”; ve **شِبْل** haber verdi ki o, **عبداللّه بن كَثِير** üzerine okudu; ve **عبداللّه** haber verdi ki o, **مجاهد** üzerine okudu; ve **مجاهد** haber verdi ki o, İbn Abbas—Allah ikisinden de razı olsun—üzerine okudu; ve İbn Abbas haber verdi ki o, **أُبَيٍّ** üzerine okudu; ve **أُبَيٌّ** Nebî—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—üzerine okudu. Ve **أَبو بكر بن مجاهد المقرئُ** dedi: **أَبو عَمرو بن العلاءِ** Kur’an’ı hemzelemezdi; ve onu, İbn Kesîr’den rivayet ettiği gibi okurdu. Ve hadiste: **أَقْرَؤُكم أُبَيٌّ**.

**ابن الأَثير** dedi: denildi ki, belirli bir topluluktan; yahut vakitlerin bir vaktinde; çünkü ondan başkası ondan daha çok okuyan idi. Dedi: ve caizdir ki bununla “onların en çok okuyanı”nı murad etsin; ve caizdir ki umumî olsun ve onun sahabenin en çok okuyanı olması; yani Kur’an’a en sağlam ve en çok ezberleyen. Ve bir adam **قارئٌ**, **قَوْم قُرَّاءٍ** ve **قَرَأَةٍ** ve **قارِئِين**’dendir.

Ve başkasına **أَقْرَأَ**; onu **يُقْرِئه**; **إِقراءً**. Ondandır ki denildi: falan **المُقْرِئُ**.

**سيبويه** dedi: **قَرَأَ** ve **اقْتَرأَ**, mânaca; **عَلا قِرْنَه** ve **اسْتَعْلاه** menzilesindedir.

Ve **صحيفةٌ مقْرُوءة**; **الكسائي** ve **الفرَّاءُ** bundan başkasına cevaz vermez; ve o kıyastır. **أَبو زيد** nakletti: **صحيفة مَقْرِيَّةٌ**; ve o, **قَرَيْتُ** diyenin dili dışında nadirdir.

Ve **قَرأْتُ الكتابَ** **قِراءة** ve **قُرْآناً**; ve ondan Kur’an adlandırıldı. Ve ona Kur’an’ı **أَقْرَأَه**; artık o **مُقْرِئٌ**’dir. **ابن الأَثير** dedi: hadiste **القِراءة** ve **الاقْتراءِ** ve **القارِئِ** ve **القُرْآن** zikri tekrarlandı; ve bu lafzın aslı toplamadır; ve her şeyi ki onu topladın, muhakkak onu **قَرَأْتَه**.

Ve Kur’an diye adlandırıldı; çünkü kıssaları ve emri ve nehyi ve vaadi ve vaid’i ve âyetleri ve sûreleri, bir kısmını bir kısmına topladı; ve o, **الغُفْرانِ** ve **الكُفْرانِ** gibi bir masdardır. Dedi: ve namaza da ıtlak olunur; çünkü onda okuma vardır; şeyin bir kısmıyla adlandırma olarak. Ve bizzat okumaya da; denilir: **قَرَأَ يَقْرَأُ قِراءة وقُرآناً**. Ve **الاقْتِراءُ**: okumadan **افتِعالٌ**dır. Dedi: ve ondan hemze hafifletme için hazfedilebilir; böylece **قُرانٌ** denilir, ve **قَرَيْتُ**, ve **قارٍ**, ve bunun gibi tasriften. Ve hadiste: **أَكثرُ مُنافِقي أُمَّتِي قُرّاؤُها**; yani, kendilerinden töhmeti nefy için Kur’an’ı ezberlerler; hâlbuki onun zayi edilmesine inanmışlardır. Ve münafıklar, Nebî’nin—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—asrında bu sıfat üzere idiler.

Ve onunla **قارَأَه** **مُقارَأَةً** ve **قِراءً**, هاء’sız: onu müzakere etti.

Ve onu **اسْتَقْرَأَه**: ondan okumasını istedi.

Ve İbn Mesud’dan rivayet olundu: “**تَسَمَّعْتُ للقَرَأَةِ فإِذا هم مُتَقارِئُون**”; **اللحياني** onu hikâye etti ve onu tefsir etmedi.

**ابن سيده** dedi: ve benim yanımda, cinler okumayı murad ediyorlardı. Ve **أُبَيٍّ** hadîsinde, **سورة الأَحْزابِ** zikrinde: “Şüphesiz o, **سورةَ البقرةِ**’yi **لَتُقارئُ** idi, yahut o daha uzundur”; yani, okumada uzunluğu ölçüsünce ona yarışır; yahut onu okuyan, Bakara’yı okuyanla okuma zamanı bakımından eşit olur; ve o, okumadan **مُفاعَلةٌ**dır. **الخطابيُّ** dedi: İbn Hâşim onu böyle rivayet etti; ve rivayetlerin çoğu: “Şüphesiz o, **لَتُوازي** idi.”

Ve bir adam **قَرَّاءٌ**: kavimden **قَرائِين**; okumayı güzel olan; ve çoğul yapılmaz.

Ve İbn Abbas hadîsinde—Allah ikisinden de razı olsun—: şüphesiz o, öğle ve ikindide okumazdı; sonra sonunda dedi: **وما كان ربُّكَ نَسِيّاً**; mânası: şüphesiz o, ikisinde okumayı sesli yapmazdı; yahut kendi nefsine okumasını işittirmezdi; sanki bir kavim gördü, okuyorlar da nefislerine ve kendilerine yakın olana işittiriyorlar. Ve “**وما كان ربُّك نَسِيّاً**” sözünün mânası: senin sesli yaptığın okuma, yahut nefsine işittirdiğin, iki melek onu yazar; ve onu nefsinde okuduğunda onu yazmazlar; ve Allah onu senin için korur ve onu unutmaz ki seni onun üzerine mükâfatlandırsın.

Ve **القَارِئُ** ve **المُتَقَرِّئُ** ve **القُرَّاءُ** hepsi: nâsik; **حُسَّانٍ** ve **جُمَّالٍ** gibi.

Ve **زَيْد بنِ تُركِيٍّ الزُّبَيْدِيّ**’nin sözü; ve **الصحاح**’ta **الفرّاءُ** dedi: **أَبو صَدَقة الدُبَيْرِيّ** bana inşad etti:
بَيْضاءُ تَصْطادُ الغَوِيَّ، وتَسْتَبِي، *  بالحُسْنِ، قَلْبَ المُسْلمِ القُرَّاء
**القُرَّاءُ**: okumadan, **قارئٍ**’in çoğulu olur; ve **التَّنَسُّك**’ten olmaz(1)
(1 “ve tenessükten olmaz” sözü, **المحكم**’in bir nüshası dışında ibaresidir; ve “tenessükten olur”, “لا”sız.), ve o daha güzeldir. **ابن بري** dedi: inşadının doğrusu **بيضاءَ**’yı fetha iledir; çünkü ondan önce:
ولقد عَجِبْتُ لكاعِبٍ، مَوْدُونةٍ، * أَطْرافُها بالحَلْيِ والحِنّاءِ
Ve **مَوْدُونةٌ**: yumuşatılmış; **وَدَنُوه** yani onu nemlendirdiler.

Ve **القُرّاء**’ın çoğulu: **قُرَّاؤُون** ve **قَرائِئُ**(2)
(2 “**وقرائئ**” bazı nüshalarda böyledir; ve **القاموس**’ta olan **قوارئ**’dir; قاف’tan sonra و ile, **فواعل** vezninde; fakat **المحكم**’in bir nüshası dışında **قرارئ** iki ر ile, **فعاعل** vezninde.), hemzeyi çoğulda getirdiler; çünkü o, münkalibe değil, bilakis **قَرَأْتُ**’te mevcut idi.

**الفرَّاء**: denilir: bir adam **قُرَّاءٌ** ve bir kadın **قُرَّاءةٌ**. Ve **تَقَرَّأَ**: fıkıh öğrendi. Ve **تَقَرَّأَ**: nüsük yaptı. Ve denilir: **قَرَأْتُ** yani nâsik bir **قارِئاً** oldum.

Ve **تَقَرَّأْتُ** **تَقَرُّؤاً**, bu mânada. Ve bazısı dedi: **قَرَأْتُ**: fıkıh öğrendim. Ve denilir: şiirde **أَقْرَأْتُ**; ve bu şiir, bu şiirin **قَرْءِ** üzerinedir; yani onun yolu ve misali. **ابن بُزُرْجَ**: bu şiir, bunun **قَرِيِّ** üzerinedir. Ve selâm üzerine, ona okudu; onu ona okur; ve onu ona **أَقْرَأَه**: ona ulaştırdı.

Ve hadiste: “Şüphesiz Rab—azze ve celle—sana selâmı **يُقْرِئكَ**.” Denilir: “Falan kimseye selâmı **أَقْرِئْ**” ve “ona selâmı oku”; sanki selâmını ona ulaştırdığında, onu selâmı okumaya ve onu geri çevirmeye yükler. Ve adam Kur’an’ı ve hadîsi şeyh üzerine okuduğunda der ki: “Falan bana **أَقْرَأَنِي**”; yani beni, onun üzerine okumaya yükledi.

Ve **القَرْءُ**: vakit. Şair dedi:
إِذا ما السَّماءُ لم تَغِمْ، ثم أَخْلَفَتْ *  قُروء الثُّرَيَّا أَنْ يكون لها قَطْرُ
Onunla, onun nev’inin vakti ki onda insanlar yağmurlanır, murad eder.

Ve hummaya **قَرْءٌ** denilir; ve gaibe **قَرْءٌ**; ve uzağa **قَرْءٌ**. Ve **القَرْءُ** ve **القُرْءُ**: hayızdır; ve temizlik onun zıddıdır. Bu, çünkü **القَرْء** vakittir; böylece hayız ve temizlik için olur. **أَبو عبيد** dedi: **القَرْءُ** hayız ve temizlik için elverişlidir. Dedi: ve onu, yıldızlar **أَقْرَأَتِ** ettiğinde, yani battığında, sanırım. Ve çoğulu: **أَقْراء**.

Ve hadiste: “Namazı, **أَقْرائِكِ** günlerinde bırak.” Ve **قُروءٌ**, **فُعُول** üzere; ve **أَقْرُؤٌ**; sonuncusu, en az sayı hakkında **اللحياني**’den; ve **سيبويه** ne **أَقْراءً** ne de **أَقْرُؤاً** bilmedi. Dedi: ondan **فُعُول** ile müstağni oldular. Ve tenzilde: **ثلاثة قُرُوء**; üç **أَقْراء** murad etti, **قُرُوء**’dan; onların “beş köpek” demeleri gibi; onunla “köpeklerden beş” murad edilir.

Ve şu sözü gibi:
خَمْسُ بَنانٍ قانِئِ الأَظْفارِ
“Parmaklardan beş” murad etti. Ve **الأَعشى** dedi:
مُوَرَّثةً مالاً، وفي الحَيِّ رِفعْةً، *  لِما ضاعَ فِيها مِنْ قُروءِ نِسائِكا
Ve **الأَصمعي** Allah Teâlâ’nın sözü **ثلاثةَ قُرُوء** hakkında dedi: bu, kıyas üzere olmayan olarak geldi; kıyas, **ثلاثةُ أَقْرُؤٍ**’dür. Ve “üç **فُلُوس**” denilmesi caiz değildir; ancak “üç **أَفْلُسٍ**” denilir; artık çoğaldığında o **الفُلُوس**’tur. Ve “üç **رِجالٍ**” denilmez; ancak o “üç **رَجْلةٍ**”dir. Ve “üç **كِلاب**” denilmez; ancak o “üç **أَكْلُبٍ**”dür. **أَبو حاتم** dedi: nahivciler Allah Teâlâ’nın sözü **ثلاثةَ قُروء** hakkında dediler: **القُروء**’dan üç murad etti.

**أَبو عبيد**: **الأَقْراءُ**: hayızlardır; ve **الأَقْراء**: temizliklerdir; ve kadın, iki işin ikisinde de **أَقْرَأَت** etmiştir; ve aslı, şeyin vaktinin yaklaşmasındandır. **الشافعي**—Allah ondan razı olsun—dedi: **القَرْء** vaktin ismidir; hayız bir vakit için geldiğinde ve temizlik bir vakit için geldiğinde, **الأَقْراء**’ın hayızlar ve temizlikler olması caiz oldu. Dedi: Resûlullah’ın—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—sünneti delâlet etti ki Allah—azze ve celle—**والمُطَلِّقاتُ يَتَرَبَّصْن بأَنْفُسِهنّ ثلاثةَ قُروء** sözüyle temizlikleri murad etti. Bu, çünkü İbn Ömer karısını boşadığında ve o hayızlı iken, Ömer—Allah ondan razı olsun—Nebî’ye—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—yaptığı şey hakkında fetva sordu; o da dedi: “Ona emret, ona dönsün; artık temizlendiğinde onu boşasın; işte o, Allah Teâlâ’nın kadınların onun için boşanmasını emrettiği iddettir.”

Ve **أَبو إِسحق** dedi: benim yanımda bunun hakikatinde olan: **القَرْءَ** dilde toplamadır; ve onların “havuzda suyu **قَرَيْتُ**” sözleri, her ne kadar yâ’ya ilzam edilmişse de, “topladım”dır. Ve “Kur’an’ı **قَرَأْتُ**”: onunla toplanmış olarak lafzettim. Ve maymun **يَقْرِي**; yani ağzında yediğini toplar. Artık **القَرْءُ**, kanın rahimde toplanmasıdır; ve bu ancak temizlikte olur. Ve Âişe ve İbn Ömer’den—Allah ikisinden de razı olsun—sahih oldu ki ikisi dediler: **الأَقْراء** ve **القُرُوء**: temizliklerdir. Ve bu lafzı, Arapların sözünden, **الأَعشى**’nın sözü tahkik etti:
لِما ضاعَ فيها مِنْ قُرُوءِ نِسَائكا
Artık buradaki **القُرُوءُ**, hayızlar değil temizliklerdir; çünkü kadınlara ancak temizliklerinde varılır, hayızlarında değil; artık onun onlardan gıybetiyle zayi olan, onların temizlikleridir. Ve denilir: kadın **قَرَأَت**: temizlendi; ve **قَرأَتْ**: hayız oldu.

**حُمَيْدٌ** dedi:
أَراها غُلامانا الخَلا، فتَشَذَّرَتْ *  مِراحاً، ولم تَقْرَأْ جَنِيناً ولا دَما
Denilir: bir alaka, yani kan, ve ne de cenin taşımadı. **الأَزهريُّ** dedi: Irak ehli der ki: **القَرْءُ**: hayızdır; ve hüccetleri, onun—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—sözü: “Namazı, **أَقْرائِكِ** günlerinde bırak”; yani hayızının günlerinde.

Ve **الكسائي** ve **الفَرّاء** birlikte dediler: kadın hayız olduğunda **أَقْرأَت** eder; artık o **مُقْرِئٌ**’dir. Ve **الفرّاء** dedi: ihtiyaç geciktiğinde **أَقْرأَتِ الحاجةُ** eder. Ve **الأخفش** dedi: kadın hayız olduğunda **أَقْرأَت** eder; ve “bir hayız **قَرَأَتْ** etmedi” yani rahmi bir hayız üzerine kapanmadı. **ابن الأَثير** dedi: bu lafız hadiste müfred ve cem’ olarak tekrarlandı; müfredi, قاف’ın fethasıyla; ve **أَقْراءٍ** ve **قُروءٍ** üzere cem’ olunur; ve o, zıtlardandır: temizlik üzerine vâki olur—Şâfiî ve Hicaz ehli ona gitti—ve hayız üzerine vâki olur—Ebû Hanîfe ve Irak ehli ona gitti—; ve **القَرْءِ**’ün aslı, bilinen vakittir; bunun için iki zıd üzerine vâki oldu; çünkü her birinin bir vakti vardır.

Ve kadın, temizlendiğinde ve hayız olduğunda **أَقْرأَت** eder. Ve bu hadiste, onda **الأَقْراءِ** ile hayızları murad etti; çünkü onda ona namazı terk etmeyi emretti. Ve kadın **أَقْرَأَت** eder; ve o **مُقْرِئٌ**: hayız oldu ve temizlendi. Ve kanı gördüğünde **قَرَأَتْ** eder.

Ve **المُقَرَّأَةُ**: **أَقْرائها**’nın bitmesi kendisiyle beklenecek olan. **أَبو عمرو بن العَلاءِ** dedi: falan, cariyesini falan kadına verdi; onu **تُقَرِّئُها**; yani istibrâ için hayız görsün diye onu yanında tutar. Ve kadın **قُرئَت**: iddeti bitinceye kadar hapsedildi. Ve **الأَخفش** dedi: kadın hayız sahibi olduğunda **أَقْرَأَت** eder; artık hayız olduğunda “**قَرَأَتْ**” dersin, ألف’sız. Denilir: kadın bir hayız yahut iki hayız **قَرَأَت**. Ve **القَرْءُ**: hayzın bitmesidir. Ve bazısı dedi: iki hayız arasındaki şey. Ve Ebû Zerr’in İslâmında: “Onun sözünü şiirin **أَقْراءِ** üzerine koydum; artık hiçbir kimsenin dili üzerine uyuşmaz”; yani şiirin yolları ve bahirleri üzerine; onun teki, fetha ile **قَرْءٌ**’dür. Ve **الزمخشري** yahut başkası dedi: şiirin **أَقْراءُ**: onunla bitirilen kafiyeleridir; temizlik **أَقْراءِ**’ı gibi ki onun yanında kesilir. Tekil: **قَرْءٌ** ve **قُرْءٌ** ve **قَرِيءٌ**; çünkü onlar beyitlerin kesitleri ve sınırlarıdır.

Ve deve ve koyun **قَرَأَت** eder, **تَقْرَأُ**: gebe kaldı. Dedi:
هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا
Ve bir deve **قارئٌ**, هاء’sız. Ve “hiçbir zaman **سَلىً** **قَرَأَتْ** etmedi”: hiç **مَلْقُوحاً** taşımadı. Ve **اللحياني** dedi: mânası “atmadı”dır. Ve deve **قَرَأَت**: doğurdu.

Ve deve ve koyun **أَقْرَأَت**: su rahminde yerleşti; ve o, **قِرْوتها**’sındadır; kıyas üzere olmaksızın; kıyas, **قِرْأَتها**’dır. Ve **الأَزهري** **أَبي الهيثم**’den rivayet etti ki dedi: denilir: “Deve hiçbir zaman **سَلىً** **قَرَأَت** etmedi; ve hiçbir zaman **مَلْقُوحاً** **قَرَأَتْ** etmedi.” Bazısı dedi: rahminde hiçbir zaman bir çocuk taşımadı. Ve bazısı dedi: hiçbir zaman bir çocuk düşürmedi; yani taşımadı.

**ابن شميل**: erkek deve, deveyi **غير قُرْءٍ**(1) üzere vurdu
(1 “**غير قرء**” sözü, **التهذيب**’te bu ضبط iledir.) ; ve devenin **قُرْءُ**’ü: onun **ضَبَعَتُها**’sıdır. Ve bu bir deve **قارئٌ**’dir ve bu, ey sen, **نُوقٌ قَوارِئُ**’dir; ve o, kadının **أَقْرأَت** etmesindendir; ancak kadında ألف ile, devede ألف’sız denilir.

Ve atın **قَرْءُ**’ü: onun **وداقِها** günleridir; yahut onun çiftleşme günleridir; ve çoğulu **أَقْراءٌ**. Ve erkek deve, deveyi, onu bırakıp gebe kaldı mı değil mi diye bakmak için, **اسْتَقْرَأَ** eder.

**أبو عبيدة**: **الوَدِيقُ** onun **وَداقِها**’sında durdukça, o, onun **قُرُوئها**’sında ve **أَقْرائِها**’sındadır. Ve yıldızlar **أَقْرَأَت**: batışları vakti geldi. Ve yıldızlar ayrıca **أَقْرَأَت**: yağmuru gecikti. Ve rüzgârlar **أَقْرَأَت**: vakti için esti ve vaktine girdi.

Ve **القارئُ**: vakit. Ve **مالك بن الحَرثِ الهُذَليّ**’nin sözü:
كَرِهْتُ العَقْرَ عَقْرَ بَنِي شَلِيلٍ، * إِذا هَبْتْ، لقارئِها، الرِّياحُ
Yani, esiş vaktine ve soğuğunun şiddetine. Ve **العَقْرُ**: bizzat bir yerdir. Ve **شَلِيلٌ**: **جَرِير بن عبداللّه البَجَلِيّ**’nin dedesidir.

Ve denilir: bu, rüzgârın **قارِيءُ**’üdür: onun esiş vaktine; ve o, **الكاهِل** ve **الغارِب** babındandır; ve زائد’in atılması üzere de olabilir.

Ve senin işin **أَقْرَأَ** etti ve ihtiyacın **أَقْرَأَت** etti; denildi: yaklaştı; ve denildi: gecikti. Ve **الصحاح**’ta: “ihtiyacın **أَقْرَأَت** etti”: yaklaştı. Ve bazısı dedi: “Sen, senin **قِراكَ**’ını mı kararttın yoksa onu **أَقْرَأْتَه** mi ettin?” yani onu hapsettin ve geciktirdin mi? Ve ehlinden **أَقْرَأَ** etti: yaklaştı.

Ve seferinden **أَقرأَ** etti: döndü. Ve “seferimden **أَقْرَأْتُ**” yani ayrıldım.

Ve **القِرْأَةُ**, kesre ile, **القِرْعةِ** gibi: vebadır.

Ve beldelerin **قِرْأَةُ**’si: onun vebasıdır. **الأَصمعي** dedi: bir beldeye geldiğinde ve onda on beş gece kaldığında, beldenin **قِرْأَةُ**’si senden gitmiştir; ve beldenin **قِرْءُ**’ü. Hicaz ehlinin “beldelerin **قِرَةُ**’si” sözüne gelince, ancak o, harekeli hemzeyi hazfetmek ve onu kendinden önceki sâkine atmak üzerinedir; ve o, kıyastan bir türdür. **أَبو عبيد**’in i‘râbı ve onun onu bir dil sanması ise hatadır.

Ve **الصحاح**’ta: onların “**قِرةٌ**” sözünün, hemzesiz, mânası: bundan sonra onda hastalanırsa, beldenin vebasından değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ر أ * * القَرْءُ * بالفتح الحيض وجمعه * أقْراءٌ * كأفراخ و * قُرُوءٌ * كفلوس و * أقْرُؤٌ * كأفلس و * القَرْءُ * أيضا الطهر وهو من الأضداد و * قَرأَ * الكتاب * قِراءَةً * * قُرُءانا * بالضم و * قَرَأَ * لا شيء * قُرْاانا * بالضم أيضا جمعه وضمه ومنه سمي القرآن لأنه يجمع السور ويضمها وقوله تعالى ﴿إن عينا جمعه وقراءنه﴾ أي قراءته وفلان * قَرَأ * عليك السلام و * أقْرَأكض * السلام بمعنى وجمع * القارِئِ قَرَأَةٌ * مثل كافر وكفرة و * القُرَّاءُ * بالضم والمد المتنسك وقد يكون جمع قارئ

##### Türkçe

* ق ر أ * * **القَرْءُ** * fetha ile hayızdır; cem‘i **أقْراءٌ** (tıpkı أفراخ gibi) ve **قُرُوءٌ** (tıpkı فلوس gibi) ve **أقْرُؤٌ** (tıpkı أفلس gibi). Ve * **القَرْءُ** * ayrıca temizliktir; o, zıt anlamlılardandır. Ve **قَرأَ** kitabı **قِراءَةً** (ve) **قُرُءانا** damme ile. Ve **قَرَأَ** “hiçbir şey” **قُرْاانا** damme ile de; cem‘i ve dammesidir. Ondan dolayı Kur’ân adlandırıldı; çünkü sûreleri toplar ve onları bir araya getirir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إن عينا جمعه وقراءنه﴾ yani onun okuyuşu. Ve falan **قَرَأ** sana selâmı; ve **أقْرَأكض** selâmı, anlamca. Ve **القارِئِ**’in cem‘i **قَرَأَةٌ**’dir; tıpkı كافر ve كفرة gibi. Ve **القُرَّاءُ** damme ve med ile, mütenessik (ibadete düşkün) olan; ve قارئ’in cemi olabilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القرآن هو التنزيل العزيز، أي المقروء المكتوب في المصاحف، وإنما قدم على ما هو أبسط منه لشرفه. قرأه وقرأ به بزيادة الباء كقوله تعالى  تنبت بالدهن  وقوله تعالى  يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار  أي تنبت الدهن ويذهب الأبصار وقال الشاعر:
  هن الحرائر لا ربات أخمـرة                      سود المحاجر لا يقرأن بالسور
  كنصره عن الزجاجي، كذا في لسان العرب، فلا يقال أنكرها الجماهير ولم يذكرها أحد في المشاهير كما زعمه شيخنا ومنعه، قرءا عن اللحياني وقراءة ككتابة وقرآنا كعثمان فهو قارئ اسم فاعل من قوم قرأة ككتبة في كاتب وقراء كعذال في عاذل وهما جمعان مكسران وقارئين جمع مذكر سالم: تلاه، تفسير لقرأ وما بعده، ثم إن التلاوة إما مرادف للقراءة، كما يفهم من صنيع المؤلف في المعتل، وقيل: إن الأصل في تلا معنى تبع ثم كثر كاقترأه افتعل من القراءة يقال اقترأت، في الشعر وأقرأته أنا وأقرأ غيره يقرئه إقراء، ومنه قيل: فلان المقرئ، قال سيبويه: قرأ واقترأ بمعنى، بمنزلة علا قرنه واستعلاه وصحيفة مقروءة كمفعولة، لا يجيز الكسائي والفراء غير ذلك، وهو القياس ومقروة كمدعوة، بقلب الهمزة واوا، ومقرية كمرمية، بإبدال الهمزة ياء، كذا هو مضبوط في النسخ، وفي بعضها مقرئة كمفعلة، وهو نادر إلا في لغة من قال: قرئت. وقرأت الكتابة قراءة وقرآنا، ومنه سمي القرآن، كذا في الصحاح، وسيأتي ما فيه من الكلام، وفي الحديث  أقرؤكم أبي  قال ابن كثير: قيل: أراد: من جماعة مخصوصين، أو في وقت من الأوقات، فإن غيره أقرأ منه، قال: ويجوز أن يريد به أكثرهم قراءة، ويجوز أن يكون عاما وأنه أقرأ أصحابه أي أتقن للقرآن وأحفظ. وقارأه مقارأة وقراء كقتال: دارسه. واستقرأه: طلب إليه أن يقرأ. وفي حديث أبي في سورة الأحزاب: إن كنت لتقارئ سورة البقرة، أو هي أطول. أي تجاريها مدى طولها في القراءة، أو أن قارئها ليساوي قارئ البقرة في زمن قرائتها، وهي مفاعلة من القراءة. قال الخطابي: هكذا رواه ابن هاشم، وأكثر الروايات: إن كانت لتوازي. والقراء، ككتان: الحسن القراءة ج قراءون، ولا يكسر أي لا يجمع جمع تكسير والقراء كرمان: الناسك المتعبد مثل حسان وجمال، قال شيخنا: قال الجوهري: قال الفراء: وأنشدني أبو صدقة الدبيري:
  بيضاء تصطاد الغوي وتستبي                      بالحسن قلب المسلم القـراء انتهى. قلت: الصحيح أنه قول زيد بن ترك الدبيري، ويقال: إن المراد بالقراء هنا من القراءة جمع قارئ، ولا يكون من التنسك، وهو أحسن، كذا في لسان العرب، وقال ابن بري: صواب إنشاده بيضاء بالفتح، لأن قبله:
  ولقد عجبت لكاعب مودونة                      أطرافها بالحلي والحنـاء
  قال الفراء: يقال: رجل قراء، وامرأة قراءة، ويقال: قرأت، أي صرت قارئا ناسكا. وفي حديث ابن عباس أنه كان لا يقرأ في الظهر والعصر. ثم قال في آخره  وما كان ربك نسيا  معناه أنه كان لا يجهر بالقراءة فيهما، أو لا يسمع نفسه قراءته، كأنه رأى قوما يقرءون فيسمعون نفوسهم ومن قرب منهم، ومعنى قوله  وما كان ربك نسيا  يريد أن للقراءة التي تجهر بها أو تسمعها نفسك يكتبها الملكان، وإذا قرأتها في نفسك لم يكتباها والله يحفظها لك ولا ينساها، ليجازيك عليها. وفي الحديث:  أكثر منافقي أمتي قراؤها  أي أنهم يحفظون القرآن نفيا للتهمة عن أنفسهم وهم يعتقدون تضييعه. وكان المنافقون في عصر النبي صلى الله عليه وسلم كذلك كالقارئ والمتقرئ ج قراءون مذكر سالم وقوارئ كدنانير وفي نسختنا قوارئ فواعل، وجعله شيخنا من التحريف. قلت إذا كان جمع قارئ فلا مخالفة للسماع ولا للقياس، فإن فاعلا يجمع على فواعل. وفي لسان العرب قرائئ كحمائل، فلينظر. قال: جاءوا بالهمزة في الجمع لما كانت غير منقلبة بل موجودة في قرأت. وتقرأ إذا تفقه وتنسك وتقرأت تقرؤا في هذا المعنى. وقرأ عليه السلام يقرؤه: أبلغه، كأقرأه إياه، وفي الحديث: أن الرب عز وجل يقرئك السلام. أو لا يقال أقرأه السلام رباعيا متعديا بنفسه، قاله شيخنا. قلت: وكذا بحرف الجر، كذا في لسان العرب إلا إذا كان السلام مكتوبا في ورق، يقال أقرئ فلانا السلام واقرأ عليه السلام، كأنه حين يبلغه سلامه يحمله على أن يقرأ السلام ويرده. قال أبو حاتم السجستاني: تقول: اقرأ عليه السلام ولا تقول أقرئه السلام إلا في لغة، فإذا كان مكتوبا قلت أقرئه السلام، أي اجعله يقرؤه. وفي لسان العرب: وإذا قرأ الرجل القرآن والحديث على الشيخ يقول أقرأني فلان، أي حملني على أن أقرأ عليه. والقرء ويضم يطلق على: الحيض، والطهر وهو ضد وذلك لأن القرء هو الوقت. فقد يكون للحيض، وللطهر، وبه صرح الزمخشري وغيره، وجزم البيضاوي بأنه هو الأصل، ونقله أبو عمرو، وأنشد:
  إذا ما السماء لم تغم ثم أخلفت                      قروء الثريا أن يكون لها قطر يريد وقت نوئها الذي يمطر فيه الناس، وقال أبو عبيد: القرء يصلح للحيض والطهر، قال: وأظنه من أقرأت النجوم إذا غابت. والقرء: القافية قاله الزمخشري ج أقراء وسيأتي قريبا والقرء أيضا الحمى، والغائب، والبعيد وانقضاء الحيض وقال بعضهم: ما بين الحيضتين. وقرء الفرس: أيام ودقها أو سفادها، الجمع أقراء وقروء وأقرء الأخيرة عن اللحياني في أدنى العدد، ولم يعرف سيبويه أقراء ولا أقرؤا، قال: استغنوا، عنه بقروء. وفي التنزيل  ثلاثة قروء  أراد ثلاثة من القروء كما قالوا خمسة كلاب يراد بها خمسة من الكلاب وكقوله:
  خمس بنان قانئ الأظفار أراد خمسا من البنان، وقال الأعشى:
  مورثة مالا وفي الحي رفـعة                      لما ضاع فيها من قروء نسائكا
  وقال الأصمعي في قوله تعالى  ثلاثة قروء  قال: جاء هذا على غير قياس، والقياس: ثلاثة أقرؤ، ولا يجوز أن يقال ثلاثة فلوس، إنما يقال ثلاثة أفلس، فإذا كثرت فهي الفلوس، ولا يقال ثلاثة رجال، إنما هي ثلاثة أرجلة، ولا يقال ثلاثة كلاب، إنما هي ثلاثة أكلب، قال أبو حاتم: والنحويون قالوا في قول الله تعالى  ثلاثة قروء  أراد ثلاثة من القروء، كذا في لسان العرب، أو جمع الطهر قروء، وجمع الحيض أقراء قال أبو عبيد: الأقراء: الحيض، والأقراء: الأطهار وقد أقرأت المرأة، في الأمرين جميعا، فهي مقرئ، أي حاضت، وطهرت وأصله من دنو وقت الشيء، وقرأت إذا رأت الدم، وقال الأخفش: أقرأت المرأة إذا صارت صاحبة حيض، فإذا حاضت قلت: قرأت، بلا ألف، يقال أقرأت المرأة حيضة أو حيضتين، ويقال: قرأت المرأة: طهرت، وقرأت: حاضت قال حميد:
  أراها غلامانا الخلا فتشذرت                      مراحا ولم تقرأ جنينا ولا دما يقول: لم تحمل علقة، أي دما ولا جنينا. قال الشافعي رضي الله عنه: القرء: اسم للوقت، فلما كان الحيض يجيء لوقت، والطهر يجيء لوقت، جاز أن تكون الأقراء حيضا وأطهارا، ودلت سنة رسول الله صلى الله عليه وسلم أن الله عز وجل أراد بقوله  والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء  الأطهار، وذلك أن ابن عمر لما طلق امرأته وهي حائض واستفتى عمر رضي الله عنه النبي صلى الله عليه وسلم فيما فعل قال  مره فليراجعها، فإذا طهرت فليطلقها، فتلك العدة التي أمر الله تعالى أن يطلق لها النساء  وقرأت في طبقات الخيضري من ترجمة أبي عبيد القاسم بن سلام أنه تناظر مع الشافعي في القرء هل هو حيض أو طهر، إلى أن رجع إلى كلام الشافعي، وهو معدود من أقرانه، وقال أبو إسحاق: الذي عندي في حقيقة هذا أن القرء في اللغة الجمع وأن قولهم قريت الماء في الحوض وإن كان قد ألزم الياء، فهو جمعت، وقرأت القرآن: لفظت به مجموعا فإنما القرء اجتماع الدم في الرحم، وذلك إنما يكون في الطهر، وصح عن عائشة وابن عمر رضي الله عنهما أنهما قالا: الأقراء والقروء: الأطهار، وحقق هذا اللفظ من كلام العرب قول الأعشى:
  لما ضاع فيها من قروء نسائكا فالقروء هنا: الأطهار لا الحيض لأن النساء يؤتين في أطهارهن لا في حيضهن، فإنما ضاع بغيبته عنهن أطهارهن، قال الأزهري: وأهل العراق يقولون: القرء: الحيض، وحجتهم قوله صلى الله عليه وسلم  دعي الصلاة أيام أقرائك  أي أيام حيضك، قال الكسائي والفراء: أقرأت المرأة إذا حاضت وقال الأخفش: وما قرأت حيضة، أي ما ضمت رحمها على حيضة، وقال ابن الأثير: قد تكررت هذه اللفظة في الحديث مفردة ومجموعة، فالمفردة بفتح القاف وتجمع على أقراء وقروء، وهو من الأضداد، يقع على الطهر، وإليه ذهب الشافعي وأهل الحجاز، ويقع على الحيض، وإليه ذهب أبو حنيفة وأهل العراق، والأصل في القرء الوقت المعلوم، ولذلك وقع على الضدين، لأن لكل منهما وقتا، وأقرأت المرأة إذا طهرت، وإذا حاضت، وهذا الحديث أراد بالأقراء فيه الحيض، لأنه أمرها فيه بترك الصلاة. وأقرأت الناقة والشاة، كما هو نص المحكم، فليس ذكر الناقة بقيد: استقر الماء أي مني الفحل في رحمها وهي في قروتها، على غير قياس، والقياس قرأتها ودخلت في وقتها، والقارئ: الوقت، وقال مالك بن الحارث الهذلي:
  كرهت العقر عقر بني شليل                      إذا هبت لقارئهـا الـرياح
  أي لوقت هبوبها وشدتها وشدة بردها، والعقر موضع، وشليل: جد جرير بن عبد الله البجلي، ويقال: هذا وقت قارئ الريح لوقت هبوبها، وهو من باب الكاهل والغارب، وقد يكون على طرح الزائد. وأقرأ من سفره: رجع إلى وطنه وأقرأ أمرك: دنا وفي الصحاح: أقرأت حاجته: دنت وأقرأ حاجته: أخر ويقال: أعتمت قراك أو أقرأته، أي أخرته وحبسته وقيل: استأخر، وظن شيخنا أنه من أقرأت النجوم إذا تأخر مطرها فورك على المصنف، وليس كذلك وأقرأ النجم غاب أو حان مغيبه، ويقال أقرأت النجوم: تأخر مطرها، وأقرأ الرجل من سفره: انصرف منه إلى وطنه وأقرأ: تنسك، كتقرأ تقرؤا، وكذلك قرأ ثلاثيا. وقرأت الناقة والشاة: حملت وناقة قارئ، بغير هاء، وما قرأت سلا قط: ما حملت ملقوحا، وقال اللحياني: معناه. ما طرحت، وروى الأزهري عن أبي الهيثم أنه قال: يقال: ما قرأت الناقة سلا قط، وما قرأت ملقوحا، قط قال بعضهم: لم تحمل في رحمها ولدا قط، أي لم تحمل، وعن ابن شميل: ضرب الفحل الناقة على غير قرء، وقرء الناقة: ضبعتها، وهذه ناقة قاري وهذه نوق قوارئ، وهو من أقرأت المرأة، إلا أنه يقال في المرأة بالألف، وفي الناقة بغير ألف. وقرأ الشيء: جمعه وضمه بعضه إلى بعض، وقرأت الشيء قرآنا: جمعته وضممت بعضه إلى بعض، ومنه قولهم: ما قرأت هذه الناقة سلا قط وما قرأت جنينا قط، أي لم تضم رحمها على ولد، قال عمرو بن كلثوم:
  ذراعي عيطل أدماء بكر                      هجان اللون لم تقرأ جنينا
  قال أكثر الناس: معناه: لم تجمع جنينا، أي لم يضم رحمها على الجنين، وفيه قول آخر لم تقرأ جنينا أي لم تلقه، ومعنى  قرأت القرآن  لفظت به مجموعا، أي ألقيته، وهو أحد قولي قطرب. وقال أبو إسحاق الزجاج في تفسيره: يسمى كلام الله تعالى الذي أنزله على نبيه صلى الله عليه وسلم كتابا وقرآنا وفرقانا، ومعنى القرآن الجمع، وسمي قرآنا، لأنه يجمع السور فيضمها، وقوله تعالى  إن علينا جمعه وقرآنه  أي جمعه وقراءته. قال ابن عباس: فإذا بيناه لك بالقراءة فاعمل بما بيناه لك، وروي عن الشافعي رضي الله عنه أنه قرأ القرآن على إسماعيل بن قسطنطين، وكان يقول: القران اسم وليس بمهموز ولم يؤخذ من قرأت، ولكنه اسم لكتاب الله، مثل التوراة والإنجيل، ويهمز قرأت ولا يهمز القران، وقال أبو بكر بن مجاهد المقرئ: كان أبو عمرو بن العلاء لا يهمز القران، وكان يقرؤه كما روى عن ابن كثير، وقال ابن الأثير: تكرر في الحديث ذكر القراءة والاقتراء والقارئ والقرآن، والأصل في هذه اللفظة الجمع، وكل شيء جمعته فقد قرأته، وسمي القرآن لأنه جمع القصص والأمر والنهي والوعد والوعيد والآيات والسور بعضها إلى بعض، وهو مصدر كالغفران، قال وقد يطلق على الصلاة، لأن فيها قراءة، من تسمية الشيء ببعضه، وعلى القراءة نفسها، يقال قرأ يقرأ قراءة وقرآنا والاقتراء افتعال من القراءة وقد تحذف الهمزة تخفيفا، فيقال قران وقريت وقار، ونحو ذلك من التصريف. وقرأت الحامل وفي بعض النسخ الناقة، أي ولدت وظاهره شموله الآدميين. والمقرأة، كمعظمة هي التي ينتظر بها انقضاء أقرائها قال أبو عمرو: دفع فلان جاريته إلى فلانة تقرئها، أي تمسكها عندها حتى تحيض للاستبراء وقد قرئت بالتشديد: حبست لذلك أي حتى انقضت عدتها. وأقراء الشعر: أنواعه وطرقه وبحوره، قاله ابن الأثير وأنحاؤه مقاصده، قال الهروي: وفي إسلام أبي ذر قال أنيس: لقد وضعت قوله على أقراء الشعر فلا يلتئم على لسان أحد، على طرق الشعر وبحوره واحدها قرء بالفتح، وقال الزمخشري وغيره: أقراء الشعر: قوافيه التي يختم بها، كأقراء الطهر التي تنقطع عنها، الواحد قرؤ وقرء وقيل بتثليثه، وقريء كبديع، وقيل هو قرو، بالواو، قال الزمخشري: يقال للبيتين والقصيدتين: هما على قرو واحد وقري واحد. وجمع القري أقرية، قال الكميت:
  وعنده للنـدى والـحـزم أقـرية                      وفي الحروب إذا ما شاكت الأهب
  وأصل القرو القصد، انتهى. ومقرأ، كمكرم هكذا ضبطه المحدثون وفي بعض النسخ إشارة إلى موضع باليمن قريبا من صنعاء على مرحلة منها به معدن العقيق وهو أجود من عقيق غيرها، وعبارة المحكم: بها يعمل العقيق، وعبارة العباب: بها يصنع العقيق وفيها معدنه، قال المناوي: وبه عرف أن العقيق نوعان معدني ومصنوع، وكمقعد قرية بالشام من نواحي دمشق، لكن أهل دمشق والمحدثون يضمون الميم، وقد غفل عنه المصنف، قاله شيخنا، منه أي البلد أو الموضع المقرئيون الجماعة من العلماء المحدثين وغيرهم، منهم صبيح بن محرز، وشداد بن أفلح، وجميع بن عبد، وراشد بن سعد، وسويد بن جبلة، وشريح بن عبد، وغيلان بن مبشر، ويونس بن عثمان، وأبو اليمان، ولا يعرف له اسم، وذو قرنات جابر بن أزذ، وأم بكر بنت أزذ والأخيران أوردهما المصنف في الذال المعجمة، وكذا الذي قبلهما في النون، وأما المنسوبون إلى القرية التي تحت جبل قاسيون، فمنهم غيلان بن جعفر المقرئي عن أبي أمامة ويفتح ابن الكلبي الميم منه، فهي إذا والبلدة الشامية سواء في الضبط، وكذلك حكاه ابن ناصر عنه في حاشية الإكمال، ثم قال ابن ناصر من عنده: والمحدثون يقولونه بضم الميم وهو خطأ، وإنما أوردت هذا فإن بعضا من العلماء ظن أن قوله وهو خطأ من كلام الكلبي فنقل عنه ذلك، فتأمل. والقرأة بالكسر مثل القرعة: الوباء، قال الأصمعي: إذا قدمت بلادا فمكثت فيها خمس عشرة ليلة فقد ذهبت عنك قرأة البلاد وقرء البلاد، فأما قول أهل الحجاز قرة البلاد فإنما على حذف الهمزة المتحركة وإلقائها على الساكن الذي قبلها، وهو نوع من القياس، فأما إغراب أبي عبيد وظنه إياها لغة فخطأ، كذا في لسان العرب وفي الصحاح أن قولهم قرة بغير همز معناه أنه إذا مرض بها بعد ذلك فليس من وباء البلاد، قال شيخنا: وقد بقي في الصحاح مما لم يتعرض له المصنف الكلام على قوله تعالى  إن علينا جمعه وقرآنه  الآية. قلت: قد ذكر المؤلف من جملة المصادر القرآن، وبين أنه بمعنى القراءة، ففهم منه معنى قوله تعالى  إن علينا جمعه وقرآنه  أي قراءته، وكتابه هذا لم يتكفل لبيان نقول المفسرين حتى يلزمه التقصير، كما هو ظاهر، فليفهم. واستقرأ الجمل الناقة إذا تاركها لينظر ألقحت أم لا. عن أبي عبيدة: ما دامت الوديق في وداقها فهي في قروئها وأقرائها. ومما يستدرك عليه: مقرأ بن سبيع بن الحارث بن مالك بن زيد، كمكرم، بطن من حمير وبه عرف البلد الذي باليمن، لنزوله وولده هناك، ونقل الرشاطي هن الهمداني مقرى بن سبيع بوزن معطى قال: فإذا نسبت إليه شددت الياء، وقد شدد في الشعر قال الرشاطي وقد ورد في الشعر مهموزا، قال الشاعر يخاطب ملكا:
  ثم سرحت ذا رعين بجـيش                      حاش من مقرئ ومن همدان وقال عبد الغني بن سعيد: المحدثون يكتبونه بألف، أي بعد الهمزة، ويجوز أن يكون بعضهم سهل الهمزة ليوافق، هذا ما نقله الهمداني، فإنه عليه المعول في أنساب الحميريين. قال الحافظ: وأما القرية التي بالشأم فأظن نزلها بنو مقرئ هؤلاء فسميت بهم.

##### Türkçe

**القرآن** aziz tenzildir; yani mushaflarda yazılı olan okunmuş olandır; ancak şerefi sebebiyle kendisinden daha basit olana takdim edilmiştir. Onu okudu ve onunla okudu; **الباء**’nın ziyadesiyle, Yüce Allah’ın sözü gibi: **تنبت بالدهن** ve Yüce Allah’ın sözü gibi: **يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار**; yani yağı bitirir ve gözleri giderir. Şair dedi ki:
  Hür kadınlardır onlar; başörtülerinin hanımları değil;                      kara göz çukurları; surelerle okumazlar
Zeccâcî’den nakli gibi; **لسان العرب**’da böyledir. Öyleyse “cumhur onu inkâr etti ve meşhurlardan hiç kimse onu zikretmedi” denilmez; şeyhimizin zannettiği ve men ettiği gibi. **قرءا** Lihyânî’den; ve **قراءة** yazma gibi; ve **قرآنا** Osman gibi; o hâlde o, **قارئ**’dir: “okuyan” mânasında ism-i fâildir; **قرأة** kavminden, kâtipler gibi; ve **قراء** ayıplayanlar gibi; ayıplayanda; ikisi de iki kırık çoğuldur. Ve **قارئين** müzekker sâlim çoğuldur. “Onu takip etti/tilâvet etti”: **قرأ** ve ondan sonrasının tefsiridir. Sonra, **التلاوة** ya okumanın müradifidir; müellifin mu‘tel’deki tasarrufundan anlaşıldığı gibi; yahut denildi ki: **تلا**’nın aslında “tabi oldu” mânası vardır, sonra çoğaldı. Ve **اقترأه**: okumadan ifti‘âl babıdır; “**اقترأت**” denir. Şiirde: “Ben ona okuttum” ve “başkası ona okutur”: **يقرئه**; **إقراء** olarak. Ondan dolayı denildi: falan kimse **المقرئ**’dir. Sîbeveyh dedi: **قرأ** ve **اقترأ** mânaca birdir; “boynuzunun üstüne çıktı ve üstüne çıktı” menzilesinde. Ve **صحيفة مقروءة**: mef‘ûle gibi. Kisâî ve Ferrâ bundan başkasına cevaz vermez; o kıyastır. Ve **مقروة**: davet edilmiş gibi; hemzenin vâv’a çevrilmesiyle. Ve **مقرية**: atılmış gibi; hemzenin yâ’ya ibdâliyle. Böylece nüshalarda ضبط edilmiştir. Bazılarında **مقرئة**: mef‘ile gibi; bu, “**قرئت**” diyenin dili dışında nadirdir. Ve “yazıyı okudum” **قراءة** ve **قرآنا**; ondan dolayı Kur’an isimlendirilmiştir; **الصحاح**’ta böyledir; onda sözden olan şey gelecektir. Hadiste: **أقرؤكم أبي**. İbn Kesîr dedi: denildi ki: “hususi bir cemaatten” yahut “vakitlerin bir vaktinde” murad etti; zira başkası ondan daha çok okuyan/okutan olabilir. Dedi ki: “Onların en çok okuyanı” mânasını murad etmesi caizdir; ve umumî olması da caizdir; ve onun ashabının en çok okuyanı, yani Kur’an’a en itkanlı ve en hıfz edeni olması caizdir. Ve **قارأه**: **مقارأة** ve **قراء** (kıtâl gibi): onunla ders yaptı. Ve **استقرأه**: ondan okumasını istedi. Ve Übey hadisi, Ahzâb sûresinde: “Şüphesiz ben Bakara sûresini **لتقارئ** ederdim; yahut o daha uzundur.” Yani okumada uzunluğu boyunca onunla yarışır; yahut onu okuyan, Bakara’yı okuyanla okuma zamanında eşit olur; bu, okumadan mufa‘aledir. Hattâbî dedi: İbn Hâşim onu böyle rivayet etti; rivayetlerin çoğu: “Şüphesiz o **لتوازي** ederdi.” Ve **القراء** (kettân gibi): okumanın güzeli; çoğulu **قراءون**. Ve kırılmaz; yani kırık çoğul yapılmaz. Ve **القراء** (Rummân gibi): nâsik, müteabbid; Hassân ve Cemâl gibi. Şeyhimiz dedi: Cevherî dedi: Ferrâ dedi: ve Ebû Sadaka ed-Dübeyrî bana inşâd etti:
  Beyaz; azgını avlar ve esir eder                      güzellikle müslüman **القـراء**’ın kalbini. Bitti.
Dedim: sahih olan, onun Zeyd b. Terk ed-Dübeyrî’nin sözü olmasıdır. Ve denilir: burada **القراء** ile murad, okumadan, **قارئ**’in çoğuludur; ve zühdten olmaz; bu daha güzeldir; **لسان العرب**’da böyledir. İbn Berrî dedi: inşâdının doğrusu “**بيضاء**”yı fetha ile okumaktır; çünkü ondan önce:
  Ve gerçekten hayret ettim; dolgun bir kâ‘ibe                      uçları ziynet ve kına ile
Ferrâ dedi: “**رجل قراء**” denir ve “**امرأة قراءة**” denir. Ve “**قرأت**” denir; yani nâsik bir okuyucu oldum. İbn Abbâs hadisi: o, öğle ve ikindide okumazdı. Sonra sonunda dedi: **وما كان ربك نسيا**. Mânası: ikisinde okumayı cehren yapmazdı; yahut kendi nefsine okumasını işittirmezdi; sanki bir kavmi okurken görmüş de nefislerini ve kendilerine yakın olanı işittiriyorlardı. Ve onun sözü **وما كان ربك نسيا**’nın mânası: cehren yaptığın yahut nefsine işittirdiğin okuma için iki melek yazar; nefsinde okursan onu yazmazlar; Allah onu senin için korur ve onu unutmaz; sana onunla mükâfat vermek için. Hadiste: **أكثر منافقي أمتي قراؤها**; yani onlar, kendilerinden töhmeti nefy için Kur’an’ı hıfzederler; hâlbuki onun zayi edilmesini itikad ederler. Münafıklar Nebî صلى الله عليه وسلم asrında da böyleydi. **القارئ** ve **المتقرئ** gibi; çoğulu **قراءون** müzekker sâlim; ve **قوارئ** dinarlar gibi. Nüshamızda **قوارئ**: fevâ‘il; şeyhimiz onu tahriften saydı. Dedim: eğer **قارئ**’in çoğulu ise ne semâ‘a ne kıyasa muhalefet vardır; zira **فاعل** fevâ‘il üzere cem‘ olunur. **لسان العرب**’da **قرائئ** (hamâil gibi); bakılsın. Dedi: cem‘de hemzeyi getirdiler; çünkü o, münkalib değil, bilakis **قرأت**’te mevcut idi. Ve **تقرأ**: fıkıh öğrenirse ve zühd ederse. Ve **تقرأت**: bu mânada **تقرؤا**. Ve “aleyhisselâm okudu, ona okutur”: onu ulaştırdı; “ona onu okuttu” gibi. Hadiste: “Rab عز وجل sana selâmı **يقرئك**.” Yahut “selâmı ona okuttu” denilmez mi; rubâî, bizzat müteaddî olarak? Şeyhimiz söyledi. Dedim: cer harfiyle de böyledir; **لسان العرب**’da böyledir; ancak selâm kâğıtta yazılı ise: “falana selâmı okut” denir ve “ona selâmı oku” denir; sanki selâmını ona ulaştırınca onu selâmı okumaya ve onu iade etmeye hamleder. Ebû Hâtim es-Sicistânî dedi: “Ona selâmı oku” dersin; “ona selâmı okut” demezsin; ancak bir dilde. Yazılı olursa “ona selâmı okut” dersin; yani onu okur hâle getir. **لسان العرب**’da: adam Kur’an’ı ve hadisi şeyhe okuduğunda “falan bana okuttu” der; yani beni ona okumaya sevk etti. Ve **القرء** (kafın zammıyla) şuna ıtlak olunur: hayız ve tuhur; o zıddıdır. Çünkü **القرء** vakittir. Hayız için de olabilir, tuhur için de. Zemahşerî ve başkaları bunu açıkça söyledi. Beydâvî bunun asıl olduğuna kesin hükmetti; Ebû Amr onu nakletti. Ve inşâd etti:
  Gök bulutlanmadığında sonra geri döndüğünde                      Süreyya’nın **قروء**’u ona damla olmasıdır
İnsanların yağmurlandığı nev’inin vaktini murad eder. Ebû Ubeyd dedi: **القرء** hayız ve tuhur için elverişlidir. Dedi: onu, “yıldızlar kaybolduğunda” **أقرأت النجوم**’dan sanıyorum. Ve **القرء**: kafiye; Zemahşerî söyledi; çoğulu **أقراء**; yakında gelecektir. Ve **القرء** ayrıca: humma, gaib, uzak, hayzın bitmesi; bazıları dedi: iki hayız arası. Ve atın **قرء**’u: onun vurma günleri yahut çiftleşmesi; cem‘i **أقراء** ve **قروء** ve **أقرء**; sonuncusu Lihyânî’den, en az sayıda. Sîbeveyh **أقراء**’yı da **أقرؤا**’yı da bilmedi. Dedi: ondan **قروء** ile müstağni oldular. Tenzilde: **ثلاثة قروء**; “**قروء**’dan üç” murad etti; “beş köpek” dedikleri gibi, onunla “köpeklerden beş” murad edilir; ve şu sözü gibi:
  Beş parmak; tırnakları kınalı
“parmaklardan beş” murad etti. A‘şâ dedi:
  Mal miras bırakan ve mahallede yükseliş                      senin kadınlarının **قروء**’undan onda zayi olan sebebiyle
Asma‘î, Yüce Allah’ın sözü **ثلاثة قروء** hakkında dedi: bu, kıyas üzere olmayan bir gelişle geldi; kıyas: **ثلاثة أقرؤ**. “Üç فلوس” denmesi caiz değildir; ancak “üç **أفلس**” denir; çoğalınca o **الفلوس** olur. “Üç رجال” denmez; ancak “üç **أرجلة**”dir. “Üç كلاب” denmez; ancak “üç **أكلب**”dir. Ebû Hâtim dedi: nahivciler, Allah’ın sözü **ثلاثة قروء** hakkında dediler ki: “**قروء**’dan üç” murad etti; **لسان العرب**’da böyledir. Yahut tuhurun çoğulu **قروء**; hayzın çoğulu **أقراء**. Ebû Ubeyd dedi: **الأقراء**: hayızdır; ve **الأقراء**: tuhurdur. Kadın **أقرأت** etti; iki işte de; o **مقرئ**’dir; yani hayız gördü ve temizlendi. Aslı, şeyin vaktinin yaklaşmasındandır. Ve “**قرأت**” kanı gördüğünde. Ahfeş dedi: kadın **أقرأت** etti; hayız sahibi olduğunda; hayız gördüğünde “**قرأت**” dersin; elifsiz. “Kadın bir hayız yahut iki hayız **أقرأت** etti” denir. Ve “kadın **قرأت** etti”: temizlendi; ve **قرأت**: hayız gördü. Humeyd dedi:
  Onu iki delikanlı görüyorum; boşluk; sonra dağıldı                      otlak; ve ne cenin okudu ne kan
Yani: ne alaka taşıdı; yani kanı; ne de cenini. Şâfiî رضي الله عنه dedi: **القرء** vakit için isimdir; hayız vakit için gelir, tuhur vakit için gelir; bu sebeple **الأقراء**’ın hayızlar ve tuhurlar olması caiz oldu. Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in sünneti delâlet etti ki Allah عز وجل, **والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء** sözüyle tuhurları murad etti. Bu, İbn Ömer karısını hayızlı iken boşadığında ve Ömer رضي الله عنه Nebî صلى الله عليه وسلم’e yaptığını sorduğunda: **مره فليراجعها، فإذا طهرت فليطلقها، فتلك العدة التي أمر الله تعالى أن يطلق لها النساء** buyurdu. Ve Haydarî’nin طبقات’ında Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm’ın tercemesinden okudum ki o, Şâfiî ile **القرء**’un hayız mı tuhur mu olduğu hususunda münazara etti; ta ki Şâfiî’nin sözüne döndü; o, akranlarından sayılır. Ebû İshâk dedi: bende bunun hakikatinde olan şudur: **القرء** lugatte cem‘dir; “havuzda suyu topladım” sözleri, her ne kadar yâ’yı ilzâm etmiş olsa da, “topladım”dır. Ve “Kur’an’ı okudum”: onu toplanmış olarak telaffuz ettim. Öyleyse **القرء**, rahimde kanın toplanmasıdır; bu ancak tuhurda olur. Âişe ve İbn Ömer رضي الله عنهما’dan sahih oldu ki ikisi dediler: **الأقراء** ve **القروء**: tuhurdur. Bu lafzı Arapların كلامından tahkik eden A‘şâ’nın sözü:
  لما ضاع فيها من قروء نسائكا
Burada **القروء**: tuhurdur, hayız değildir; çünkü kadınlara tuhurda varılır, hayızda değil. Onlardan onun gıybetiyle zayi olan, onların tuhurudur. Ezherî dedi: Irak ehli der ki: **القرء** hayızdır. Hüccetleri, onun صلى الله عليه وسلم sözü: **دعي الصلاة أيام أقرائك**; yani hayız günlerin. Kisâî ve Ferrâ dedi: kadın **أقرأت** etti; hayız gördüğünde. Ahfeş dedi: “bir hayız **قرأت** etmedi”; yani rahmini bir hayız üzerine toplamadı. İbnü’l-Esîr dedi: bu lafız hadiste müfred ve cem‘ olarak tekrar etti. Müfredi kafın fethasıyladır; **أقراء** ve **قروء** üzere cem‘ olunur. O, ezdâddandır: tuhur üzerine vâki olur; Şâfiî ve Hicaz ehli buna gitti; ve hayız üzerine vâki olur; Ebû Hanîfe ve Irak ehli buna gitti. **القرء**’un aslı, bilinen vakittir; bu sebeple iki zıdda vâki oldu; çünkü her birinin vakti vardır. Kadın **أقرأت** etti: temizlendiğinde ve hayız gördüğünde. Bu hadis, onda **الأقراء** ile hayzı murad etti; çünkü onda ona namazı terk etmeyi emretti. Ve deve ve koyun **أقرأت** etti; **المحكم**’in nassı böyledir. Öyleyse devenin zikri, “su yerleşti” yani erkeğin menisi rahminde yerleşti; o, onun **قروتها**’sında; kıyas üzere değildir. Kıyas: “onu **قرأتها**” ve “vaktine girdi.” Ve **القارئ**: vakittir. Mâlik b. el-Hâris el-Hüzelî dedi:
  Şelîl oğullarının kesmesini kerih gördüm                      onun **قارئ**’ine rüzgârlar estiğinde
Yani esmesinin vakti ve şiddeti ve soğuğunun şiddeti. Ve **العقر** bir yerdir; **شليل**: Cerîr b. Abdullah el-Becelî’nin dedesidir. Ve denilir: bu, rüzgârın **قارئ** vaktidir; esmesinin vaktine. Bu, **الكاهل** ve **الغارب** babındandır; زائدın atılması üzere de olabilir. Ve “seferinden **أقرأ** etti”: vatanına döndü. Ve “işin **أقرأ** etti”: yaklaştı. **الصحاح**’ta: “ihtiyacı **أقرأت** etti”: yaklaştı. Ve “ihtiyacı **أقرأ** etti”: erteledi. Ve denilir: “senin ikramını geciktirdi” yahut “onu **أقرأته**”; yani onu erteledin ve hapsettin. Ve denildi: geri kaldı. Şeyhimiz, onu “yıldızlar **أقرأت** etti” yani yağmuru geciktiğinde sandı; böylece musannife itiraz etti; öyle değildir. Ve yıldız **أقرأ** etti: kayboldu yahut kaybolma vakti geldi. Ve denilir: yıldızlar **أقرأت** etti: yağmuru gecikti. Ve adam seferinden **أقرأ** etti: ondan vatanına döndü. Ve **أقرأ**: zühd etti; **تقرأ** gibi, **تقرؤا**. Ve üçlü olarak da böyledir: **قرأ**. Ve deve ve koyun **قرأت**: gebe kaldı. Ve “okuyan deve” **قارئ**; هاء’sız. Ve “hiçbir zaman bir sâlâ **قرأت** etmedi”: hiç aşılanmış olarak gebe kalmadı. Lihyânî dedi: mânası: hiç düşürmedi. Ezherî, Ebû’l-Heysem’den rivayet etti: “deve hiçbir zaman bir sâlâ **قرأت** etmedi” denir; ve “hiçbir zaman aşılanmışı **قرأت** etmedi.” Bazıları dedi: rahminde hiç çocuk taşımadı; yani hiç gebe kalmadı. İbn Şümeyl’den: erkek deve, dişiyi **قرء** olmaksızın vurdu. Ve devenin **قرء**’u: onun kızgınlığıdır. “Bu okuyan dişi deve” **قاري** ve “bunlar okuyan develer” **قوارئ**. Bu, kadının **أقرأت** etmesindendir; ancak kadında elifle söylenir, devede elifsiz. Ve “şeyi **قرأ** etti”: onu topladı ve bir kısmını bir kısmına kattı. Ve “şeyi **قرآنا** okudum”: onu topladım ve bir kısmını bir kısmına kattım. Ondan, onların sözü: “bu deve hiçbir zaman bir sâlâ **قرأت** etmedi ve hiçbir zaman bir cenin **قرأت** etmedi”; yani rahmini bir çocuk üzerine toplamadı. Amr b. Külsûm dedi:
  İri bir dişinin iki kolu; kızıl; bakire                      rengi açık; cenin okumadı
İnsanların çoğu dedi: mânası: cenin toplamadı; yani rahmi cenin üzerine kapanmadı. Onda başka bir söz: “cenin okumadı” yani onu atmadı. Ve **قرأت القرآن**’ın mânası: onu toplanmış olarak telaffuz ettim; yani onu attım; bu, Kutrub’un iki sözünden biridir. Ebû İshâk ez-Zeccâc tefsirinde dedi: Yüce Allah’ın, Nebî’sine صلى الله عليه وسلم indirdiği kelâmına kitap, Kur’an ve Furkan denir. Kur’an’ın mânası cem‘dir. Kur’an diye isimlendirildi; çünkü sureleri toplar, onları birbirine katar. Yüce Allah’ın sözü: **إن علينا جمعه وقرآنه**; yani onu toplamak ve onu okumak. İbn Abbâs dedi: “Onu sana okumayla beyan ettiğimizde, sana beyan ettiğimizle amel et.” Şâfiî رضي الله عنه’dan rivayet edildi ki o, Kur’an’ı İsmâîl b. Kustantîn’e okudu; ve derdi: “**القران** isimdir ve hemzeli değildir; **قرأت**’ten alınmadı; fakat Allah’ın kitabının ismidir; Tevrat ve İncil gibi. **قرأت** hemzelenir, **القران** hemzelenmez.” Ebû Bekir b. Mücâhid el-Mukri’ dedi: Ebû Amr b. el-Alâ, **القران**’ı hemzelemezdi; ve onu, İbn Kesîr’den rivayet edildiği gibi okurdu. İbnü’l-Esîr dedi: hadiste okuma, **الاقتراء**, **القارئ** ve **القرآن** zikri tekrar etti. Bu lafzın aslı cem‘dir. Topladığın her şeyi **قرأته** etmiş olursun. Kur’an diye isimlendirildi; çünkü kıssaları, emri, nehyi, va‘di, va‘îdi, âyetleri ve sureleri birbirine topladı. O, **الغفران** gibi bir masdardır. Dedi: namaza da ıtlak olunur; çünkü onda okuma vardır; şeyin bir kısmıyla isimlendirmedendir. Okumanın kendisine de ıtlak olunur. “Okudu, okur”: **قراءة** ve **قرآنا**. Ve **الاقتراء** okumadan ifti‘âldir. Hemze hafifletme için hazfedilebilir; “**قران**” ve “**قريت**” ve “**قار**” denir; ve tasrîften bunun benzerleri. Ve “hamile **قرأت**” ve bazı nüshalarda “deve”; yani doğurdu; zâhiri, insanları da kapsamasıdır. Ve **المقرأة** (mu‘azzama gibi): **أقرائها**’nın bitmesi beklenen kadındır. Ebû Amr dedi: falan kimse cariyesini falan kadına verdi; onu **تقرئها**; yani istibrâ için hayız görsün diye onu yanında tutar. Ve şeddeli olarak **قرئت** edilmiştir: bunun için hapsedildi; yani iddeti bitinceye kadar. Ve şiirin **أقراء**’ı: onun türleri, yolları ve bahirleri; İbnü’l-Esîr söyledi. Ve onun yönleri: maksatlarıdır. Herevî dedi: Ebû Zer’in İslâmında Enîs dedi: “Onun sözünü şiirin **أقراء**’ı üzerine koydum; hiç kimsenin dili üzerine birleşmez”; şiirin yolları ve bahirleri üzerine. Onun birliği, fetha ile **قرء**’dur. Zemahşerî ve başkaları dedi: şiirin **أقراء**’ı: onun, onunla bitirilen kafiyeleridir; tuhurun **أقراء**’ı gibi; ondan kesilir. Birliği **قرؤ** ve **قرء**; ve denildi: üç hareke ile; ve **قريء** (bedî‘ gibi). Ve denildi: o, vâv ile **قرو**’dur. Zemahşerî dedi: iki beyit ve iki kaside için: “ikisi bir **قرو** üzeredir” ve “bir **قري** üzeredir” denir. **القري**’nin çoğulu **أقرية**’dir. Kumeyt dedi:
  Onun yanında cömertlik ve azim için **أقرية** vardır                      ve savaşlarda, deriler sertleştiğinde
Ve **القرو**’nun aslı kasttır. Bitti. Ve **مقرأ** (mukrem gibi): muhaddisler onu böyle ضبط ettiler. Bazı nüshalarda: Yemen’de San‘â’ya yakın bir yer; ondan bir merhale; orada akik madeni vardır; o, başkasının akîkinden daha iyidir. **المحكم**’in ibaresi: orada akik yapılır. **العباب**’ın ibaresi: orada akik yapılır ve onun madeni ondadır. Menâvî dedi: bununla bilindi ki akik iki türdür: madenî ve yapılmış. Ve **مقرأ** (muk‘ad gibi): Şam’da Dımaşk nahiyelerinden bir köy. Lâkin Dımaşk ehli ve muhaddisler mîm’i zamm ederler; musannif ondan gaflet etti; şeyhimiz söyledi. Ondan, yani beldeden yahut yerden, **المقرئيون**: muhaddis âlimlerden ve başkalarından bir cemaat; onlardan: Subeyh b. Mihriz, Şeddâd b. Eflah, Cemî‘ b. Abd, Râşid b. Sa‘d, Süveyd b. Ceble, Şureyh b. Abd, Gaylân b. Mubeşşir, Yûnus b. Osmân ve Ebû’l-Yemân; onun ismi bilinmez. Ve **ذو قرنات**: Câbir b. Ezd; ve Ümm Bekr bint Ezd. Son ikisini musannif **الذال** mu‘ceme’de zikretti; ve onlardan önceki de **النون**’da. Kâsiyûn dağının altındaki köye nisbet edilenlere gelince: onlardan Gaylân b. Ca‘fer **المقرئي**; Ebû Umâme’den. İbnü’l-Kelbî, ondan mîm’i fetha eder; öyleyse o ve Şam beldesi ضبطta eşittir. İbn Nâsır, **الإكمال** hâşiyesinde ondan böyle hikâye etti. Sonra İbn Nâsır kendi tarafından dedi: muhaddisler onu mîm’in zammıyla söylerler; bu hatadır. Bunu ancak zikrettim; çünkü âlimlerden bazıları, “bu hatadır” sözünün Kelbî’nin كلامından olduğunu sandı da ondan nakletti; düşün. Ve **القرأة** (kesra ile), **القرعة** gibi: vebadır. Asma‘î dedi: bir beldeye geldiğinde orada on beş gece kaldıysan, senden beldenin **قرأة**’si ve beldenin **قرء**’u gitmiştir. Hicaz ehlinin “beldenin **قرة**’si” sözüne gelince: bu, harekeli hemzenin hazfi ve onu kendinden önceki sâkine ilka iledir; bu, kıyastan bir türdür. Ebû Ubeyd’in onu garip görmesi ve onu bir dil sanması hatadır; **لسان العرب**’da böyledir. **الصحاح**’ta: onların hemzesiz “**قرة**” sözünün mânası: ondan sonra orada hastalanırsa, beldenin vebasından değildir. Şeyhimiz dedi: **الصحاح**’ta musannifin temas etmediği şeylerden kaldı: Yüce Allah’ın sözü **إن علينا جمعه وقرآنه** âyeti hakkında الكلام. Dedim: müellif, masdarlar cümlesinden **القرآن**’ı zikretti ve onun okuma mânasında olduğunu beyan etti; ondan, Yüce Allah’ın sözü **إن علينا جمعه وقرآنه**’nın mânası anlaşıldı: yani onun okunması. Bu kitabı, müfessirlerin nakillerini beyan etmeyi üstlenmedi ki ona kusur lâzım gelsin; zâhir olduğu üzere; anlaşılsın. Ve deve, dişi deveyi **استقرأ** etti: onu bırakır; gebe kaldı mı değil mi baksın diye. Ebû Ubeyde’den: **الوديق** onun **وداق**’ında durdukça, o, onun **قروئها**’sında ve **أقرائها**’sındadır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **مقرأ** b. Subey‘ b. el-Hâris b. Mâlik b. Zeyd (mukrem gibi): Himyer’den bir batın; Yemen’deki belde onunla bilindi; oraya inmesi ve evlâdı orada olması sebebiyle. Reşâtî, Hemdânî’den nakletti: **مقرى** b. Subey‘, mu‘tâ vezninde. Dedi: ona nisbet ettiğinde yâ’yı şeddelersin; şiirde şeddelenmiştir. Reşâtî dedi: şiirde hemzeli olarak vârid olmuştur. Şair, bir melike hitap ederek dedi:
  Sonra Zû Ra‘ayn’ı bir orduyla saldın                      **مقرئ**’den ve Hemdân’dan hâşâ
Abdülganî b. Sa‘îd dedi: muhaddisler onu elifle yazarlar; yani hemzeden sonra. Bazılarının hemzeyi kolaylaştırmış olması caizdir; muvafakat için. Bu, Hemdânî’nin naklettiğidir; zira Himyerîlerin ensâbında ona itimat edilir. Hâfız dedi: Şam’daki köye gelince, zannederim ki bu **بنو مقرئ** oraya indiler de onunla isimlendirildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَرَأَ الشَّىْءَ
1 قَرَأَ الشَّىْءَ ذ , [aor. قَرَاَ ,] inf. n. قُرْآنٌ, He collected together the thing; put it, or drew it, together; (S, O, K, TA;) part to part, or portion to portion. (S, O, TA.) [This seems to be generally regarded as the primary signification.] ― -b2- Hence the saying of the Arabs, مَا قَرَأَتْ هٰذِهِ النَّاقَةُ سَلًى قَطُّ and مَا قَرَأَتْ جِنِينًا, meaning This she-camel has not contracted her womb upon a young one: (S, O, TA:) but most say that the meaning is, her womb has not comprised, or enclosed, a fœtus: or the former saying means she has not borne a fœtus: accord. to AHeyth, this same saying and مَا قَرَأَتْ مَلْقُوحًا are both said to mean, by some, she has not borne in her womb a young one (??): and by some, she has not let fall a young one, ever; i. e. she has not been pregnant: and accord. to ISh, one says, ↓ ضَرَبَ الفَحْلُ النَّاقَةَ عَلَى غَيْرِ قَرْءٍ [which seems to mean The stallion covered the she-camel without her bringing forth, or becoming pregnant; for he adds that قرء الناقة means ضعتها; app. ضَعَتُهَا or ضِعَتُهَا; but I have not found ضَعَةٌ nor ضِعَةٌ among the inf. ns. of وَضَعَتْ meaning “ she brought forth; ” and I rather think that the right reading is ضَغَنُهَا or ضِغْنُهَا, and that the meaning therefore is, without her inclining, or being desirous: see 10, third sentence; and see قَرْءُ الفَرَسِ]: and there is another saying; that لَمْ تَقْرَأْ جَنِينًا means She has not, or did not, cast forth a fœtus, or a young one. (TA.) One says also, of the she-camel, (K, TA,) and of the ewe, or she-goat, (TA,) قَرَأَتْ, alone, meaning She became pregnant: (K, TA:) and likewise, of the pregnant [in general], or of the she-camel, accord. to different copies of the K, (TA,) meaning she brought forth: (K, TA:) ISh says that قَرَأَتْ is used in relation to a she-camel; and ↓ أَقْرَأَتْ, in relation to a woman: [each, app., in the former sense and in the latter:] and that one says ↓ نَاقَةٌ قَارِئٌ; pl. نُوقٌ قَوَارِئُ. (TA.) ― -b3- See also 4. -A2- قَرَأَ الكِتَابِ, (S, O, Msb, * K, *) and بِهِ, (Msb, * K,) the verb being trans. by itself and by means of ب, or this particle is redundant, (Msb,) and sometimes the ء is suppressed, so that one says [قَرَى and] قَرَيْتُ &c., (TA,) aor. قَرَاَ and قَرُاَ , (K,) the latter aor. on the authority of Ez-Zejjلjee, as is said in the L, but generally ignored, (TA,) inf. n. قِرَآءَةٌ and قُرْآنٌ (S, O, Msb, K) and قَرْءٌ, (Msb, K,) this last mentioned by Az; (Msb;) and ↓ اقترأهُ; (K;) He read [the book, or Scripture], or recited [it]: (K, TA:) or قَرَأْتُ القُرْآنَ means [properly, or etymologically, accord. to some,] I uttered [the words of] the Kur-لn in a state of combination [or uninterruptedly]; (O, TA;) as Ktr is related to have said: (O:) [or قَرَأَ as used in a case of this kind app. signifies properly he read, or recited, the Scripture chanting; like as أَنْشَدَ properly signifies “ he recited ” poetry “ chanting with a high voice: ” (for Scripture and poetry are usually chanted:) then, he read, or recited, anything in any manner, without, or from, or in, a book.] It is said in a trad., مَنْ أَرَادَ أَنْ يَقْرَأَ القُرْآنَ غَضًّا كَمَا أُنْزِلَ فَلْيَقْرَأْهُ قِرَآءَةَ أُمِّ عَبْدٍ [He who desires to read, or recite, the Kur-لn freshly, like as it was revealed, let him read, or recite, it in the manner of Ibn-Umm-'Abd]; meaning فَلْيُرَنِّلْ كَتَرْتِيلِهِ [properly, let him read, or recite, in a leisurely manner, with distinct utterance, and with moderation; but conventionally, let him chant, in a peculiar, distinct, and leisurely, manner; like as he did]: or يُحَزِّنْ كَتَحْزِينِهِ [let him read, or recite, with a slender and plaintive voice, like as he did]: or يَحْدُرْهُ كَحَدْرِهِ [let him read it, or recite it, quickly, like as he did]. (O.) And in a trad. of I'Ab, it is said, كَانَ لَا يَقْرَأُ فِى الظُّهْرِ وَالعَصْرِ, meaning He used not to recite [the Kur- لn] aloud in the [prayers of the] noon and the [period of the afternoon called the] عْصر: or he used not to make himself to hear his reciting: as though he heard persons reciting and making themselves and those near them to hear. (TA.) The saying, in the Kur [lxxv. 17 and 18], اـِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ فَاـِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِع قُرْآنَهُ means Verily on us is the collecting thereof [i. e. of the Kur-لn] and the reciting thereof; and when we recite it, then follow thou the reciting thereof: or, accord. to I'Ab, and when we explain it to thee, then do thou according to that which we have explained to thee: (S, O, TA:) or the meaning [signified and implied] is, verily on us is the collecting thereof in thy mind, and the fixing the recitation thereof on thy tongue; and when we recite it to thee by the tongue of Gabriel, then follow thou the reciting thereof, and often recur therein so that it may become firmly rooted in thy understanding: (Bd:) [therefore قُرْآنَهُ in the former instance means the teaching thee to recite it; and thus we may explain the assertion that] قَرَأَ and ↓ أَقْرَأَ are syn. in like manner as are عَلَا قِرْنَهُ and استعلاهُ. (Sb, TA.) See 4. قَرَأَ عَلَيْهِ means He read, or recited, to him the Kur-لn, &c., [as a teacher, or an informant; (as is shown by phrases in the Kur xxvi. 199 and lxxxiv. 21;) like تَلَا عَلَيْهِ: and also, as a conventional and post-classical phrase,] as a pupil, or learner, to his sheykh, or preceptor. (L.) قَرَأَ عَلَيْهِ السَّلَامَ and السَّلَامَ ↓ أَقْرَأَهُ are syn., (S, O, Msb, K, TA,) signifying He conveyed, or delivered, to him the salutation: or the latter phrase is not used unless the salutation is written: (K, TA:) or belongs to a particular dial.; and is used when the salutation is written, meaning he made him to read the salutation: (AHلt, TA:) the aor. of the verb in the former phrase is قَرَاَ , and the inf. n. is قِرَآءَةٌ: As says that the making that verb trans. by itself is a mistake; therefore one should not say اِقْرَأْهُ السَّلَامَ [meaning Convey thou, or deliver thou, to him, salutation]. (Msb.) ― -b2- See also 5. -A3- And see 4, first quarter.

قرّأت جَارِيَةً
2 قرّأت جَارِيَةً ذ She kept at her abode a girl, or young woman, until she should menstruate, in order to find if she were free from pregnancy. (Aboo- 'Amr Ibn-El-'Alà, S, O.) And قِرّئَتْ She was kept in confinement [for the purpose above mentioned, or] in order that the termination of her menstruations might be waited for, or awaited, (K,) or until the termination of her عِدَّة [q. v.]. (TA.)

قارأهُ
3 قارأهُ ذ , (O, K.) inf. n. مُقَارَأَةٌ and قِرَآءٌ, (K,) He read, or studied, with him, each of them teaching the other. (O, K.) ― -b2- It is said of the [ch. of the Kur-لn entitled] سُورَةُ الأَحْزَاب, as Ibn-Hلshim related that trad., اـِنْ كَانَتْ لَتُقَارِئُ سُورَةَ البَقَرَةِ هِىَ أَطْوَلُ i. e. [Verily (اـِنْ being here a contraction of اـِنَّ as in the Kur xvii. 75 and 78 &c.)] it was equal as to the time required to read it, or to recite it, to [that which is entitled] the سورة of the بقرة [or it was longer]: but most related it as commencing with the words ان كانت لَتُوَازِى. (TA.)

اقرأت
4 اقرأت ذ , said of a woman: see 1, former half. Said of a she-camel, (K, TA,) and of a ewe, or she-goat, (TA,) She retained the seed of the male in her womb: (K, TA:) and when this is the case, one says that she is فى قِرْوَتِهَا, which is anomalous, for ↓ فى قِرْأَتِهَا; (TA in the present art.;) meaning in the first period of her pregnancy, before its becoming apparent, or manifest. (TA in art. قرو.) [And accord. to Freytag, (app. in the phrase أَقْرَأَتْ سَمًّا,) the verb is expl. in the Kitلb el-Addلd as said of a serpent, meaning It retained poison for the space of a month.] ― -b2- Also, said of a woman, She menstruated: and she became pure from the menstrual discharge: (S, O, * Msb, K, TA:) and so ↓ قَرَأَتْ, in both of these senses, (Msb, TA,) aor. قَرَاَ , inf. n. قَرْءٌ; (Msb;) or in the former sense; (Akh, S, K;) and [accordingly] one says, قَرَأَتْ حَيْضَةً أَوْ حَيْضَتَيْنِ [so in copies of the S, agreeably with what immediately precedes, but in one of my copies of the S and in the O and TA, أَقْرَأَت, meaning, she menstruated once or twice]; (S, O, * TA; *) and قَرَأَتْ signifies she saw the blood [of the menses app. for the first time]: (TA:) and أَقْرَأَتْ signifies she became one who had the menstrual discharge. (Akh, S, O, TA.) [Accord. to Zj, as I gather from the TA, the second of the significations in the sentence immediately preceding is from the collection of the blood in the womb: in the opinion of IAth, it and the first signification are from relation to time: but I rather incline to think that the converse of this is the case, and that hence are deduced several other meanings here following.] ― -b3- اقرأت الرِّيَاحُ (S, K) The winds blew, (K,) or began [to blow], (S,) in their time, or season. (S, K.) ― -b4- اقرأ (said of a man, O, TA) He reverted, or turned back, (O, K, TA,) from his journey. (O, TA.) And He returned (K, TA) from his journey. (TA.) ― -b5- And He, or it, approached, or drew near. (K.) You say, أَقْرَأْتُ مِنْ أَهْلِى I approached, or drew near to, my family. (O.) And أَقْرَأَتْ حَاجَتُكَ They object of want approached, or drew near; or has approached, &c. (S, O.) ― -b6- And It set, (K, TA,) said of a star: or the time of its setting came, or drew near. (TA.) أَقْرَأَتِ النُّجُومُ signifies The stars set: (O:) ― -b7- and also (O) The stars delayed [to bring] their rain. (S, O.) ― -b8- And اقرأ is also syn. with أَخَّرَ, (K, TA,) in the phrase اقرأ حَاجَتَهُ [He postponed, or delayed, the object of his want:] (TA:) and, (K, TA,) as some say, (TA,) syn. with اِسْتَأْخَرَ [He, or it, was, or became, behind, backward, late, &c.:] (K, TA:) [but it should be observed that أَخَّرَ is often intrans., and syn. with اِسْتَأْخَرَ; therefore one signification may possibly in this instance be meant by both: such, however, is not the case accord. to SM, as has been shown above, and as is further shown by his saying,] perhaps the saying of the author of the K, that it is syn. with أَخَّرَ, may have been taken from the phrase أَعَتَّمْتَ قِرَاكَ أَمْ أَقْرَأْتَهُ i. e. Hast thou withheld thy entertainment for the guest, or guests, or hast thou postponed it? but his explanation is obviously loose and defective. (TA.) ― -b9- أَقْرَأْتُ فِى الشِّعْرِ is from الأَقْرَآءُ [pl. of القَرْءُ or القُرْءُ: hence it seems to mean I rhymed, or versified: compare أَرْجَزَ from الرَّجَزُ, and أَرْمَلَ from الرَّمَلُ, &c.]. (O. [See also 8.]) -A2- أَقْرَأهُ, (L, K, TA,) inf. n. اـِقْرَآءٌ, (TA,) He (a sheykh, or preceptor, L, TA) made him, or taught him, to read, or recite; (L, K, TA;) [and so ↓ قَرَأَهُ, inf. n. قُرْآنٌ, as shown before:] see 1, last quarter. One says, أَقْرَأَهُ القُرْآنَ (S, O, L, TA) and الحَدِيثَ (L, TA) He made him, or taught him, to read, or recite, the Kur-لn and the tradition. (L, TA.) Hence أَقْرَأَهُ السَّلَامَ: (AHلt, TA:) see 1, near the end. ― -b2- See also what next follows.

تقرّأ
5 تقرّأ ذ He devoted himself to religious exercises [and particularly to the reading, or reciting, of the Kur-لn]; (S, K;) as also ↓ قَرَأَ; (O, TA;) and ↓ اقرأ: (K, TA:) and i. q. تَفَقَّهَ [i. e. he learned knowledge, or science; or particularly الفِقْه, meaning the science of the law. (K.)

8 اـِقْتَرَاَ see 1, former half. [After the mention of اقترأهُ as syn. with قَرَأَهُ, it is added in the TA, يقال اقترأت فى الشعر, in which اقترأت is evidently a mistranscription; and not attributable to the copyist, but to the author, of the TA, for the whole sentence is misplaced.]

استقرأ الأَشْيَآءَ
10 استقرأ الأَشْيَآءَ ذ , (Msb,) or استقرى الاشياءَ, (TA in art. قرو,) [both probably correct, as dial. vars.,] He investigated the أَقْرَآء [or modes, or manners of being, (pl. of ↓ قَرْءٌ or قُرْءٌ, and of قَرْوٌ,)] of the things, for acquiring a knowledge of their conditions and properties. (Msb in this art., and TA in art. قرو.) [And one says also, استقرأ الكتَابَ, meaning He investigated the book to find some particular thing.] ― -b2- And استقرأ الجَمَلُ النَّاقَةَ The he-camel left the she-camel (تَارَكَهَا [in the CK and in my MS. copy of the K باركها]) in order that he might see whether she had conceived or not: (S, K:) [or whether she were in her state of desire: for SM adds, after stating that this is from AO,] as long as the وديق [i. e. وَدِيق, an epithet which seems to be properly applied to a female solid-hoofed animal, but here app. applied to a she-camel,] is in her وديق [a mistranscription for وِدَاق or a noun cognate there with], one says of her, ↓ هِىَ فِى قُرْئِهَا and أَقْرَائِهَا. (TA. [See also 1, first quarter; and see قَرْءُ الفَرَسِ.]) ― -b3- And استقرأهُ signifies He desired, or demanded, of him that he should read, or recite. (MA, TA.)

قَرْءٌ
قَرْءٌ ذ (S, Mgh, O, Msb, K, &c.) and ↓ قُرْءٌ, (Mgh, Msb, K,) or the latter is a simple subst. and the former is an inf. n., (Msb,) A menstruation: and a state of purity from the menstrual discharge: (S, Mgh, O, Msb, K, &c.:) thus having two contr. meanings: (S, O, K:) said by IAth to have the latter meaning accord. to Esh-Shلfi'ee and the people of El-Hijلz, and the former meaning accord. to Aboo-Haneefeh and the people of El-' Irلk: (TA:) and a time; (AA, S, Mgh, O, K;) and so ↓ قَارِئٌ; (S, Mgh, O;) as in the sayings, هَبَّتِ الرِّيحُ لِقَرْئِهَا and ↓ لِقَارِئِهَا The wind blew at its time; (Kt, Mgh;) and this is the primary signification (IAth, Mgh, O) accord. to AA [and some others]; (Mgh;) whence [accord. to them] the first and second of the meanings mentioned above: (Kt, S, IAth, Mgh, O:) and قَرْءٌ signifies also the termination of a menstruation: and some say, the period between two menstruations: (S:) accord. to Zj, it means the collecting of the blood in the womb; which is only in the case of becoming pure from menstruation: (TA:) the pl. is أَقْرَآءٌ and قُرُوْءٌ and أَقْرُؤٌ, (S, O, Msb, K,) the last of which [as also properly the first] is a pl. of pauc.; (S, O, Msb;) or when قَرْءٌ or ↓ قُرْءٌ has the first of the meanings assigned to it above the pl. is أَقْرَآءٌ, and when it has the second thereof the pl. is قُرُوْءٌ: (K:) respecting the phrase ثَلٰثَةَ قُرُوْءٍ in the Kur [ii. 228], As says, it should by rule be ثَلٰثَةَ أَقْرُؤٍ: (Msb, TA:) the grammarians say that it is for ثَلٰثَةً مِنَ القُرُوْءِ; thus in the L: (TA:) or they say that it is for ثَلٰثَةَ أَقْرُؤٍ مِنَ القُرُوْءِ: but some of them say that it is allowable to use a pl. of mult. in relation to three and more as far as ten [inclusively] without [the necessity of] rendering the phrase otherwise in grammatical analysis. (Msb.) ― -b2- [Hence,] A rhyme: (Z, K, TA:) أَقْرَآءٌ (Z, O, TA) and قُرُوْءٌ (O) signifying the rhymes of verses; (Z, O, TA;) which terminate like as do the اقرآء of the states of purity from menstruation; (Z, TA;) [i. e., they are thus called] because they terminate, and limit, the verses: (O:) and أَقْرَآءُ الشِّعْرِ signifies also the several modes, or manners. or species, (IAth, O, K, TA,) and metres, (IAth, TA,) and scopes, (K, * TA,) of verse, or poetry: (IAth, O, K, TA:) the sing. is قَرْءٌ (O, TA) and ↓ قُرْءٌ, and some say ↓ قِرْءٌ also, and ↓ قَرِىْ and قَرِىٌّ, and some say that it is قَرْوٌ [q. v.] with و: and the pl. of قَرِىٌّ is [also] أَقْرِيَةٌ [a pl. of pauc.]. (TA.) One says, هٰذَا الشِّعْرُ عَلَى قَرْءِ هٰذَا الشِّعْرِ i. e. This poetry is according to the mode, or manner, &c., of this poetry. (O.) See also 10, first sentence. ― -b3- Also A periodical festival; syn. عِيدٌ. (TA.) ― -b4- And A fever [app. an intermittent, or a periodically-recurrent, fever]. (TA.) ― -b5- And i. q. غَائِبٌ [app. meaning A thing becoming absent, or unapparent, or setting, like a star: see 4]. (TA.) ― -b6- And قُرْءُ الفَرَسِ means The days of the mare's desiring the stallion: or, of her being covered: one says هِىَ فِى قَرْئِهَا and فِى أَقْرَائِهَا [She is in her days of desiring &c.]. (TA.) See also 1, first quarter; and see 10, third sentence.

قُرْءٌ
قُرْءٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

قِرْءٌ
قِرْءٌ ذ : see قَرْءٌ, last quarter: ― -b2- and see also the paragraph here following.

قِرْأَةٌ
قِرْأَةٌ ذ The وَبَآء [by which is here meant the common, or general, disease] (As, S, O, K) of a country; (S, O;) of which it is said that when a person has come to that country and remained in it fifteen nights [or days, accord. to one of my copies of the S,] the قرأة thereof quits him; or, as the people of El-Hijلz say, its قِرَة; meaning that if he be affected with a malady after that, it will not be from the وبآء [or قرأة] of the country: (As, S, O;) and it is also termed ↓ قِرْءٌ. (TA. [But I think it not improbable that this last word may have originated in a mistranscription of قِرَةٌ.]) -A2- See also 4, second sentence.

القُرْآنُ
القُرْآنُ ذ is said by some of the erudite to be originally an inf. n. of قَرَأْتُ الشَّىْءَ meaning “ I collected together the thing, ” or of قَرَأْتُ الكِتَابَ meaning “ I read, or recited, the book, or Scripture; ” and then conventionally applied to signify The Book of God that was revealed to Mo- hammad: (Kull:) it is [also expl. as signifying] the revelation, (K, TA,) meaning that which is termed العَزِيز [the mighty, or inimitable, &c.], which is read, or recited, and written in books, or volumes: (TA:) used as a subst., and unrestrictedly, it is applied in the language of the law to the substance itself [whereof the Kur-لn consists], and lexically to the alphabetical letters [in which it is written] for these are what are read; as when one says, كَتَبْتُ القُرْآنَ [I wrote the Kur-لn], and مَسِسْتُهُ [I touched it]: (Msb:) [and without the article ال, it is applied to any portion of the Kur-لn:] accord. to AO, (S,) and Zj, (TA,) it is thus called because it collects and comprises the سُوَر [or chapters]: (S, O, TA:) and IAth says that the original meaning of the word is the collection; and that the قُرْآن is so called because it has collected the histories [of the prophets &c.], and commands and prohibitions, and promises and threats, [and the like is said in the O,] and the آيَات [i. e. verses, or signs], and the سُوَر [or chapters]: but Ismل'eel Ibn-Kustan- teen, to whom, as a disciple to his preceptor, EshShلfi'ee read, or recited, the Kur-لn, is related on the latter's authority to have said that القُرَانُ is a subst., and with hemz, and not taken from قَرَأْتُ, but is a name for the Book of God, like التَّوْرَاةُ [the Book of the Law revealed to Moses] and الاـِنْجِيلُ [the Gospel]: and it is related that Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà used to pronounce القران without hemz [like many others, but it is, and always has been, pronounced by most with hemz]. (TA.) ― -b2- It is also applied to The divinely appointed act of prayer (الصَّلَاةُ) because it comprises recitation [of words of the Kur-لn]. (IAth, TA.)

قَرِىْءٌ
قَرِىْءٌ ذ : see قَرْءٌ, last quarter.

قَرَّاءٌ
قَرَّاءٌ ذ A good reader or reciter [of the Kur-لn]: pl. قَرَّاؤُونَ: it has no broken pl. (K, TA.)

قُرَّآءٌ
قُرَّآءٌ ذ , (S, O, K,) an epithet applied to a man and to a woman, (Fr, TA,) and ↓ قَارِئٌ and ↓ مُتَقَرِّئٌ, (K,) A devotee; or one who devotes himself [and in the case of the first of these epithets herself] to religious exercises [and particularly to the reading, or reciting, of the Kur-لn]: (S, O, K:) pl. قُرَّاؤُونَ (S, K) and قَرَارِىْءُ, (K, TA,) [in the CK قَرارِئُ and] in a MS copy of the K قَوَارِئُ, which might be a pl. of قَارِئٌ; and in the L قَرَائِئُ. (TA.) And قُرَّآءُ is sometimes a pl. of قَارِئٌ. (S.)

قَارِئٌ
قَارِئٌ ذ as an epithet applied to a she-camel; pl. قَوَارِئُ: see 1, former half. -A2- Also Reading, or reciting, the Kur-لn [&c.]; or a reader, or reciter, thereof: (K, TA:) and sometimes the ء is suppressed, so that one says قَارٍ: (TA:) pl. قَرَأَةٌ and قُرَّآءٌ (S, O, Msb, K) and قَارِئُونَ. (Msb, K.) ― -b2- And syn. with قُرَّآءٌ, q. v. (K.) -A3- See also قَرْءٌ, first quarter, in two places. -A4- هٰذَا وَقْتُ قَارِئِ الرِّيحِ means This is the time of the blowing of the wind. (TA.) -A5- It is also said to signify The top, or upper part, of a قَصْر [or pavilion, &c.]. (O.)

أَقْرَؤُكُمْ
أَقْرَؤُكُمْ ذ , occurring in a trad., may mean He, of you, who reads, or recites, [the Kur-لn] most: or it may mean, who is most sound in his knowledge of the Kur-لn, and who retains it most in his memory. (Ibn-Ketheer, TA.)

مُقْرِئٌ
مُقْرِئٌ ذ [thus withot ة] Menstruating: (S, Msb:) and also being pure from the menstrual discharge. (Msb.) -A2- And One who makes, or teaches, another or others to read, or recite, (S, TA,) the Kur-لn [&c.). (S.)

مُقَرَّأَةٌ
مُقَرَّأَةٌ ذ One whose termination of her menstruations is waited for, or awaited (K.) [See the verb.]

صَحِيفَةٌ مَقْرُوْءَةٌ
صَحِيفَةٌ مَقْرُوْءَةٌ ذ , (K, TA,) the only form of the latter word allowed by Ks and Fr, (TA,) and مَقْرُوَّةٌ and مَقْرِيَّةٌ, (K, TA,) which are extr., except in the dial. of those who say قَرَيْتُ [for قَرَأْتُ], (TA,) [A writing read.]

مُتَقَرِئٌ
مُتَقَرِئٌ ذ : see قُرَّآءٌ.

##### Türkçe

قَرَأَ الشَّىْءَ
1 **قَرَأَ الشَّىْءَ** ذ , [muzâri‘ **قَرَاَ** ,] mastar ismi **قُرْآنٌ**, O, şeyi bir araya topladı; onu bir araya koydu yahut bir araya çekti; (S, O, K, TA;) parça parçaya yahut kısım kısma. (S, O, TA.) [Bu, genellikle aslî anlam olarak görülüyor gibidir.] ― -b2- Bundan dolayı Arapların sözü: **مَا قَرَأَتْ هٰذِهِ النَّاقَةُ سَلًى قَطُّ** ve **مَا قَرَأَتْ جِنِينًا**, anlamı: Bu dişi deve, rahmini bir yavrunun üzerine büzmemiştir: (S, O, TA:) fakat çoğu, anlamın “rahmi bir cenini kapsamamış yahut içine almamış” olduğunu söyler: yahut birinci sözün anlamı “bir cenin doğurmamıştır”dır: AHeyth’e göre, bu aynı söz ve **مَا قَرَأَتْ مَلْقُوحًا** da, bazılarınca “rahminde bir yavru taşımamıştır (??)” anlamında söylenir: ve bazılarınca “hiçbir zaman bir yavru düşürmemiştir; yani gebe olmamıştır” anlamındadır: ve ISh’ye göre, kişi şöyle der: ↓ **ضَرَبَ الفَحْلُ النَّاقَةَ عَلَى غَيْرِ قَرْءٍ** [ki bunun anlamı, “aygır dişi deveyi, onun doğurmaksızın yahut gebe olmaksızın aşmış” gibi görünür; çünkü o ekler ki **قرء الناقة** demek **ضعتها** demektir; görünüşe göre **ضَعَتُهَا** yahut **ضِعَتُهَا**; fakat ben, “o doğurdu” anlamındaki **وَضَعَتْ**’ın mastar isimleri arasında **ضَعَةٌ** da **ضِعَةٌ** da bulmadım; ve ben daha ziyade doğru okunuşun **ضَغَنُهَا** yahut **ضِغْنُهَا** olduğunu ve dolayısıyla anlamın “meyletmeksizin yahut arzulamaksızın” olduğunu düşünüyorum: 10’a, üçüncü cümleye bak; ve **قَرْءُ الفَرَسِ**’e bak]: ve başka bir söz daha vardır; **لَمْ تَقْرَأْ جَنِينًا** demek, “bir cenini yahut bir yavruyu atmamıştır yahut atmadı” demektir. (TA.) Yalnız olarak **قَرَأَتْ** denir, dişi deve hakkında, (K, TA,) ve koyun yahut dişi keçi hakkında, (TA,) anlamı: Gebe kaldı: (K, TA:) ve yine, gebe olan [genel olarak] hakkında, yahut K’nin farklı nüshalarına göre dişi deve hakkında, (TA,) anlamı: Doğurdu: (K, TA:) ISh der ki **قَرَأَتْ** dişi deve ile ilgili olarak kullanılır; ve ↓ **أَقْرَأَتْ**, kadın ile ilgili olarak: [her biri, görünüşe göre, birinci anlamda ve ikinci anlamda:] ve kişi şöyle der: ↓ **نَاقَةٌ قَارِئٌ**; çoğulu **نُوقٌ قَوَارِئُ**. (TA.) ― -b3- 4’e de bak.

-A2- **قَرَأَ الكِتَابِ**, (S, O, Msb, * K, *) ve **بِهِ**, (Msb, * K,) fiil, kendi başına ve **ب** vasıtasıyla geçişli olur; yahut bu edat fazladır, (Msb,) ve bazen **ء** düşürülür; öyle ki kişi [**قَرَى** ve] **قَرَيْتُ** vb. der, (TA,) muzâri‘i **قَرَاَ** ve **قَرُاَ**’dır, (K,) ikincisi muzâri‘, Ez-Zejjلjee’nin rivayetine göre, L’de söylendiği üzere; fakat genellikle göz ardı edilir, (TA,) mastar ismi **قِرَآءَةٌ** ve **قُرْآنٌ** (S, O, Msb, K) ve **قَرْءٌ**’dür, (Msb, K,) bunu sonuncu olarak Az zikretmiştir; (Msb;) ve ↓ **اقترأهُ**; (K;) O, [kitabı yahut Kitab’ı] okudu yahut [onu] tilâvet etti: (K, TA:) yahut **قَرَأْتُ القُرْآنَ** demek, [bazılarına göre, aslen yahut etimolojik olarak,] “Kur’ân’ın [sözlerini] birleşik bir hâlde [yahut kesintisiz olarak] telaffuz ettim” demektir; (O, TA;) Ktr’nin söylemiş olduğu rivayet edilir: (O:) [yahut bu tür bir durumda kullanılan **قَرَأَ** görünüşe göre aslında “Kitab’ı nağmeli okuyarak okudu yahut tilâvet etti” demektir; tıpkı **أَنْشَدَ**’ın aslında “şiiri yüksek sesle nağmeli olarak okudu” demesi gibi: (çünkü Kitab ve şiir genellikle nağmeli okunur:) sonra, herhangi bir şeyi herhangi bir tarzda, kitapsız yahut kitaptan yahut kitap içinde okudu yahut tilâvet etti.] Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنْ أَرَادَ أَنْ يَقْرَأَ القُرْآنَ غَضًّا كَمَا أُنْزِلَ فَلْيَقْرَأْهُ قِرَآءَةَ أُمِّ عَبْدٍ** [Kur’ân’ı indirildiği gibi taze olarak okumayı yahut tilâvet etmeyi isteyen, onu İbn-Umm-‘Abd’ın kıraatiyle okusun yahut tilâvet etsin]; anlamı: **فَلْيُرَنِّلْ كَتَرْتِيلِهِ** [aslen, ağır ağır, açık telaffuzla ve ölçülülükle okusun yahut tilâvet etsin; fakat örfen, onun yaptığı gibi, kendine mahsus, belirgin ve ağır bir tarzda nağmelendirsin]: yahut **يُحَزِّنْ كَتَحْزِينِهِ** [onun yaptığı gibi ince ve hüzünlü bir sesle okusun yahut tilâvet etsin]: yahut **يَحْدُرْهُ كَحَدْرِهِ** [onun yaptığı gibi hızlı okusun yahut tilâvet etsin]. (O.) Ve I‘Ab rivayetinde bir hadiste şöyle denmiştir: **كَانَ لَا يَقْرَأُ فِى الظُّهْرِ وَالعَصْرِ**, anlamı: Öğle ve **عْصر** [ikindi vakti] namazlarında [Kur’ân’ı] sesli olarak okumazdı: yahut kıraatini kendisine işittirmezdi: sanki, insanların okuyup kendilerine ve yakınlarındakilere işittirdiklerini işitmiş gibidir. (TA.) Kur’ân’da [lxxv. 17 ve 18] şu söz: **اـِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ فَاـِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِع قُرْآنَهُ** demektir ki: Şüphesiz onu [yani Kur’ân’ı] toplamak ve onu okumak bize aittir; onu okuduğumuzda, sen de onun okunmasını izle: yahut I‘Ab’a göre, onu sana açıkladığımızda, sen de sana açıkladığımıza göre amel et: (S, O, TA:) yahut (işaret edilen ve ima edilen) anlam şudur: şüphesiz onu senin zihninde toplamak ve onun kıraatini senin dilinde sabitlemek bize aittir; onu Cebrâil’in diliyle sana okuduğumuzda, sen de onun kıraatini izle ve onda çokça tekrar et ki anlayışında sağlamca kök salsın: (Bd:) [dolayısıyla ilk yerdeki **قُرْآنَهُ**, onu sana okutmayı öğretmek demektir; ve böylece, **قَرَأَ** ile ↓ **أَقْرَأَ**’ın, **عَلَا قِرْنَهُ** ile **استعلاهُ**’ın eş anlamlı olması gibi, eş anlamlı olduğu iddiasını açıklayabiliriz.] (Sb, TA.) 4’e bak. **قَرَأَ عَلَيْهِ** demektir: Ona Kur’ân’ı vb. okudu yahut tilâvet etti, [öğretmen yahut haber veren olarak; (Kur’ân xxvi. 199 ve lxxxiv. 21’deki ibarelerin gösterdiği üzere;) **تَلَا عَلَيْهِ** gibi: ve ayrıca, örfî ve klasik sonrası bir ifade olarak,] talebe yahut öğrenen olarak, şeyhine yahut hocasına. (L.) **قَرَأَ عَلَيْهِ السَّلَامَ** ve **السَّلَامَ** ↓ **أَقْرَأَهُ** eş anlamlıdır, (S, O, Msb, K, TA,) anlamı: Ona selâmı ulaştırdı yahut iletti: yahut ikinci ifade, selâm yazılı olmadıkça kullanılmaz: (K, TA:) yahut belirli bir lehçeye aittir; ve selâm yazılı olduğunda kullanılır; anlamı: Ona selâmı okuttu: (AHلt, TA:) birinci ifadede fiilin muzâri‘i **قَرَاَ**’dır, mastar ismi **قِرَآءَةٌ**’dır: As der ki, o fiili kendi başına geçişli yapmak hatadır; bu sebeple **اِقْرَأْهُ السَّلَامَ** [yani “ona selâmı ulaştır” anlamında] denmemelidir. (Msb.) ― -b2- 5’e de bak.

-A3- Ve 4’e, birinci çeyreğe bak.

**قرّأت جَارِيَةً**
2 **قرّأت جَارِيَةً** ذ Bir cariyeyi, yahut genç bir kadını, hamilelikten beri olup olmadığını anlamak için, hayız görsün diye, ikametgâhında alıkoydu. (Aboo- 'Amr Ibn-El-'Alà, S, O.) Ve **قِرّئَتْ** O, [yukarıda zikredilen maksat için, yahut] hayızlarının kesilmesinin beklenmesi için, yahut bekleninceye kadar, (K,) yahut **عِدَّة**’sinin bitimine kadar, alıkonuldu [hapsedildi]. (TA.)

**قارأهُ**
3 **قارأهُ** ذ , (O, K.) mastarı **مُقَارَأَةٌ** ve **قِرَآءٌ**, (K,) O, onunla birlikte okudu yahut ders gördü; ikisi de birbirine öğretiyordu. (O, K.) ― -b2- [Kur’ân’ın] **سُورَةُ الأَحْزَاب**’ı hakkında şöyle denir; İbn-Hâşim’in o rivayeti naklettiğine göre, **اـِنْ كَانَتْ لَتُقَارِئُ سُورَةَ البَقَرَةِ هِىَ أَطْوَلُ** yani [şüphesiz (**اـِنْ** burada Kur xvii. 75 ve 78 vb. yerlerde olduğu gibi **اـِنَّ**’in kısaltmasıdır)] onu okumak yahut tilâvet etmek için gereken vakit bakımından **سورة**’tü’l-**بقرة**’ye eşitti [yahut daha uzundu]: fakat çoğu, onu **ان كانت لَتُوَازِى** sözleriyle başlayan şekilde rivayet etti. (TA.)

**اقرأت**
4 **اقرأت** ذ , bir kadın hakkında söylenir: bk. 1, ilk yarı. Bir dişi deve hakkında, (K, TA,) ve bir koyun yahut keçi hakkında, (TA,) Erkeğin menisini rahminde tuttu: (K, TA:) ve bu hâl vuku bulduğunda, onun hakkında **فى قِرْوَتِهَا** denir; bu şâzdır; zira ↓ **فى قِرْأَتِهَا** [olması gerekir]; (TA bu maddede;) mânâsı: hamileliğinin ilk devresinde, henüz belirginleşmeden yahut ortaya çıkmadan önce. (TA, **قرو** maddesinde.) [Ve Freytag’a göre, (ibarede **أَقْرَأَتْ سَمًّا**, ) fiil Kitâb el-Addâd’da yılan hakkında açıklanır; mânâsı: Bir ay müddetince zehri tuttu.] ― -b2- Yine, bir kadın hakkında: Hayız gördü; ve hayız kanından temizlendi: (S, O, * Msb, K, TA:) ve ↓ **قَرَأَتْ** de, bu iki mânâda, (Msb, TA,) muzârîsi **قَرَاَ**, mastarı **قَرْءٌ**; (Msb;) yahut birinci mânâda; (Akh, S, K;) ve [buna göre] **قَرَأَتْ حَيْضَةً أَوْ حَيْضَتَيْنِ** denir [S nüshalarında, hemen öncekiyle uyumlu olarak böyledir; fakat S’nin bir nüshasında ve O ile TA’da **أَقْرَأَت** olup mânâ: bir yahut iki defa hayız gördü]; (S, O, * TA; *) ve **قَرَأَتْ** “kanı gördü” demektir [hayız kanını, görünüşe göre ilk defa]: (TA:) ve **أَقْرَأَتْ** “hayız kanı olan (hayız gören) biri oldu” demektir. (Akh, S, O, TA.) [Zj’ye göre, TA’dan anladığıma göre, hemen önceki cümledeki mânâlardan ikincisi, kanın rahimde toplanmasındandır: IAth’ın görüşüne göre, o da birinci mânâ da zamana nisbetledir: fakat ben bunun tersinin böyle olduğuna, ve buradan aşağıda gelen birkaç mânânın çıkarıldığına daha meylediyorum.] ― -b3- **اقرأت الرِّيَاحُ** (S, K) Rüzgârlar esti, (K,) yahut esmeye başladı, (S,) kendi vaktinde yahut mevsiminde. (S, K.) ― -b4- **اقرأ** (bir adam hakkında söylenir, O, TA) Yolculuğundan geri döndü, yahut geri çevrildi, (O, K, TA,) (O, TA.) Ve yolculuğundan döndü. (K, TA) (TA.) ― -b5- Ve yaklaştı, yahut yakın oldu. (K.) **أَقْرَأْتُ مِنْ أَهْلِى** dersin: Aileme yaklaştım, yahut aileme yakın oldum. (O.) Ve **أَقْرَأَتْ حَاجَتُكَ**: İhtiyacının konusu yaklaştı, yahut yakın oldu; yahut yaklaşmıştır, vb. (S, O.) ― -b6- Ve battı, (K, TA,) bir yıldız hakkında söylenir: yahut batma vakti geldi, yahut yaklaştı. (TA.) **أَقْرَأَتِ النُّجُومُ**: Yıldızlar battı: (O:) ― -b7- ve ayrıca (O) Yıldızlar yağmurlarını geciktirdi. (S, O.) ― -b8- Ve **اقرأ** ayrıca **أَخَّرَ** ile eşanlamlıdır, (K, TA,) **اقرأ حَاجَتَهُ** ibaresinde [İhtiyacının konusunu erteledi, yahut geciktirdi:] (TA:) ve, (K, TA,) bazılarının dediğine göre, (TA,) **اِسْتَأْخَرَ** ile eşanlamlıdır [geri kaldı, geride oldu, geç kaldı, vb.]: (K, TA:) [fakat bilinmelidir ki **أَخَّرَ** çoğu kez lâzım olur ve **اِسْتَأْخَرَ** ile eşanlamlıdır; bu sebeple bu örnekte bir mânâ her ikisiyle de kastedilmiş olabilir: ancak SM’ye göre durum böyle değildir; yukarıda gösterildiği gibi ve onun şu sözüyle de daha ileri gösterildiği üzere,] belki K’nin müellifinin bunun **أَخَّرَ** ile eşanlamlı olduğunu söylemesi, **أَعَتَّمْتَ قِرَاكَ أَمْ أَقْرَأْتَهُ** ibaresinden alınmış olabilir; yani: Misafir(ler) için ikramını alıkoydun mu, yoksa onu erteledin mi? fakat onun açıklaması açıkça gevşek ve noksandır. (TA.) ― -b9- **أَقْرَأْتُ فِى الشِّعْرِ** ifadesi **الأَقْرَآءُ**’dandır [**القَرْءُ** yahut **القُرْءُ**’ün çoğulu: buradan, mânâsı “kafiye yaptım, yahut şiir söyledim” gibi görünür: **أَرْجَزَ**’ı **الرَّجَزُ**’dan, ve **أَرْمَلَ**’ı **الرَّمَلُ**’dan, vb. ile karşılaştır]. (O. [Bk. ayrıca 8.]) -A2- **أَقْرَأهُ**, (L, K, TA,) mastarı **اـِقْرَآءٌ**, (TA,) O (bir şeyh yahut muallim, L, TA) ona okumayı yahut tilâvet etmeyi yaptırdı, yahut öğretti; (L, K, TA;) [ve bunun gibi ↓ **قَرَأَهُ**, mastarı **قُرْآنٌ**, daha önce gösterildiği üzere:] bk. 1, son çeyrek. **أَقْرَأَهُ القُرْآنَ** (S, O, L, TA) ve **الحَدِيثَ** (L, TA) denir: Ona Kur’ân’ı ve hadisi okumayı yahut tilâvet etmeyi yaptırdı, yahut öğretti. (L, TA.) Buradan **أَقْرَأَهُ السَّلَامَ**: (AHât, TA:) bk. 1, sona yakın. ― -b2- Ayrıca, hemen sonra gelen şeye de bak.

**تقرّأ**
5 **تقرّأ** ذ Dînî ibadetlere [ve özellikle Kur’ân’ı okumaya yahut tilâvet etmeye] kendini verdi; (S, K;) ve bunun gibi ↓ **قَرَأَ**; (O, TA;) ve ↓ **اقرأ**: (K, TA:) ve **تَفَقَّهَ** ile aynı mânâdadır [yani ilim öğrendi; yahut özellikle **الفِقْه**; şeriat ilmi mânâsında]. (K.)

8 **اـِقْتَرَاَ** bk. 1, ilk yarı. [**اقترأهُ**’nun **قَرَأَهُ** ile eşanlamlı olarak zikrinden sonra, TA’da **يقال اقترأت فى الشعر** ilâve edilmiştir; burada **اقترأت** açıkça bir yanlış yazımdır; ve müstensihin değil, TA müellifinin hatasına nisbet edilir; zira bütün cümle yerinden edilmiştir.]

**استقرأ الأَشْيَآءَ**
10 **استقرأ الأَشْيَآءَ** ذ, (Msb,) yahut **استقرى الاشياءَ**, (TA, md. **قرو**’da,) [ikisi de muhtemelen doğru, lehçe varyantları olarak,] şeylerin **أَقْرَآء**’ını [yahut hâllerini, yahut bulunma tarzlarını, (↓ **قَرْءٌ** yahut **قُرْءٌ**’ün ve **قَرْوٌ**’ün çoğulu,)] onların durumları ve nitelikleri hakkında bir bilgi elde etmek için araştırdı. (Msb bu maddede, ve TA md. **قرو**’da.) [Ve ayrıca denir: **استقرأ الكتَابَ**, mânâsı: belirli bir şeyi bulmak için kitabı araştırdı.] ― -b2- Ve **استقرأ الجَمَلُ النَّاقَةَ**: erkek deve, dişi deveyi (**تَارَكَهَا** [CK’de ve K’nin bende bulunan yazma nüshasında **باركها**]) onun gebe kalıp kalmadığını görsün diye bıraktı: (S, K:) [yahut onun şehvet hâlinde olup olmadığını: zira SM, bunun AO’dan olduğunu belirttikten sonra şunu ekler:] **وديق** [yani **وَدِيق**, aslında dişi tek tırnaklı bir hayvana uygun görünen bir sıfat; fakat burada görünüşe göre bir dişi deveye uygulanmış,] onun **وديق**’inde [**وِدَاق** için bir yanlış yazım yahut onunla aynı kökten bir isim], onun hakkında denir: ↓ **هِىَ فِى قُرْئِهَا** ve **أَقْرَائِهَا**. (TA. [Ayrıca 1, ilk çeyreğe bak; ve **قَرْءُ الفَرَسِ**’e bak.]) ― -b3- Ve **استقرأهُ**: ondan okumasını yahut tilâvet etmesini istedi, yahut talep etti, demektir. (MA, TA.)

**قَرْءٌ**
**قَرْءٌ** ذ (S, Mgh, O, Msb, K, vb.) ve ↓ **قُرْءٌ**, (Mgh, Msb, K,) yahut ikincisi basit bir isimdir ve birincisi mastardır, (Msb,) bir hayız: ve hayız kanından temizlik hâli: (S, Mgh, O, Msb, K, vb.:) böylece iki zıt mânâya sahip olarak: (S, O, K:) IAth tarafından, ikincisinin mânâsı Esh-Shلfi'ee’ye ve El-Hijلz halkına göre; birincisinin mânâsı ise Aboo-Haneefeh’e ve El-' Irلk halkına göre olduğu söylenmiştir: (TA:) ve bir vakit; (AA, S, Mgh, O, K;) ve bunun gibi ↓ **قَارِئٌ**; (S, Mgh, O;) şu sözlerde olduğu gibi: **هَبَّتِ الرِّيحُ لِقَرْئِهَا** ve ↓ **لِقَارِئِهَا**: rüzgâr vaktinde esti; (Kt, Mgh;) ve bu, AA’ya göre [ve bazı başkalarına göre] aslî mânâdır: (IAth, Mgh, O) (Mgh;) buradan [onlara göre] yukarıda zikredilen mânâların birincisi ve ikincisi: (Kt, S, IAth, Mgh, O:) ve **قَرْءٌ** ayrıca hayzın sona ermesi mânâsına gelir: ve bazıları der ki, iki hayız arasındaki müddet: (S:) Zj’ye göre, rahimde kanın toplanması mânâsınadır; bu ise ancak hayızdan temizlenme hâlinde olur: (TA:) çoğulu **أَقْرَآءٌ** ve **قُرُوْءٌ** ve **أَقْرُؤٌ**’dür, (S, O, Msb, K,) bunların sonuncusu [ve aslında birincisi de] azlık çoğuludur; (S, O, Msb;) yahut **قَرْءٌ** yahut ↓ **قُرْءٌ** yukarıda kendisine verilen mânâların birincisine sahip olduğunda çoğul **أَقْرَآءٌ**’dır; ikincisine sahip olduğunda çoğul **قُرُوْءٌ**’dür: (K:) Kur’ân’daki [ii. 228] **ثَلٰثَةَ قُرُوْءٍ** ibaresi hakkında As der ki, kaide gereği **ثَلٰثَةَ أَقْرُؤٍ** olmalıdır: (Msb, TA:) nahivciler derler ki, bu **ثَلٰثَةً مِنَ القُرُوْءِ** yerinedir; böylece L’de: (TA:) yahut derler ki, bu **ثَلٰثَةَ أَقْرُؤٍ مِنَ القُرُوْءِ** yerinedir: fakat onların bazısı der ki, üçten ona kadar [dâhil] çokluk çoğulunu kullanmak câizdir; nahiv tahlilinde ibareyi başka türlü takdir etmeye [gerek olmaksızın]. (Msb.) ― -b2- [Buradan,] bir kafiye: (Z, K, TA:) **أَقْرَآءٌ** (Z, O, TA) ve **قُرُوْءٌ** (O) beyitlerin kafiyeleri mânâsına; (Z, O, TA;) hayızdan temizlik hâllerinin **اقرآء**’ı gibi sona erdikleri için; (Z, TA;) [yani böyle adlandırılırlar] çünkü beyitleri sona erdirir ve sınırlarlar: (O:) ve **أَقْرَآءُ الشِّعْرِ** ayrıca şiirin çeşitli tarzları, yahut biçimleri, yahut türleri, (IAth, O, K, TA,) ve vezinleri, (IAth, TA,) ve maksatları, (K, * TA,) mânâsına gelir: (IAth, O, K, TA:) tekili **قَرْءٌ**’dür (O, TA) ve ↓ **قُرْءٌ**, ve bazıları ↓ **قِرْءٌ**’ün de olduğunu söyler, ve ↓ **قَرِىْ** ve **قَرِىٌّ**, ve bazıları bunun و ile **قَرْوٌ** olduğunu söyler [bkz.]: ve **قَرِىٌّ**’ün çoğulu [ayrıca] **أَقْرِيَةٌ**’dir [azlık çoğulu]. (TA.) Denir ki: **هٰذَا الشِّعْرُ عَلَى قَرْءِ هٰذَا الشِّعْرِ** yani: Bu şiir, bu şiirin tarzı, yahut biçimi, vb. üzeredir. (O.) Ayrıca 10, ilk cümleye bak. ― -b3- Ayrıca dönemsel bir bayram; eş anlamlısı **عِيدٌ**. (TA.) ― -b4- Ve bir humma [görünüşe göre aralıklı, yahut dönemsel olarak tekrarlayan, bir humma]. (TA.) ― -b5- Ve **غَائِبٌ** ile aynı mânâda [görünüşe göre “yok olan, yahut görünmez olan, yahut bir yıldız gibi batan şey” mânâsında: 4’e bak]. (TA.) ― -b6- Ve **قُرْءُ الفَرَسِ**: kısrağın aygırı isteme günleri; yahut onun aşıldığı günler demektir: onun hakkında denir: **هِىَ فِى قَرْئِهَا** ve **فِى أَقْرَائِهَا** [o, isteme vb. günlerindedir]. (TA.) Ayrıca 1, ilk çeyreğe bak; ve 10, üçüncü cümleye bak.

**قُرْءٌ**
**قُرْءٌ** ذ: bir önceki paragrafın iki yerinde bak.

**قِرْءٌ**
**قِرْءٌ** ذ: **قَرْءٌ**’e, son çeyreğe bak: ― -b2- ve ayrıca burada onu izleyen paragrafa bak.

**قِرْأَةٌ**
**قِرْأَةٌ** ذ: bir ülkenin **وَبَآء**’ı [burada bununla kastedilen umumî, yahut genel, hastalık], (As, S, O, K) (S, O;) hakkında denir ki, bir kimse o ülkeye gelip orada on beş gece [yahut gün, S’nin bende bulunan nüshalarından birine göre] kaldığında, onun **قرأة**’si onu terk eder; yahut El-Hijلz halkının dediği gibi, onun **قِرَة**’si; mânâsı: eğer bundan sonra bir hastalığa tutulursa, bu, ülkenin **وبآء**’ından [yahut **قرأة**’sinden] olmayacaktır: (As, S, O;) ve buna ayrıca ↓ **قِرْءٌ** de denir. (TA. [Fakat ben, bu son kelimenin **قِرَةٌ**’nin yanlış yazımından doğmuş olmasının uzak olmadığını düşünüyorum.]) -A2- Ayrıca 4, ikinci cümleye bak.

**القُرْآنُ**

**القُرْآنُ** ذ, bazı âlimler tarafından, aslında **قَرَأْتُ الشَّىْءَ**’in bir mastarı olduğu söylenmiştir; “şeyi bir araya topladım” mânâsında; yahut **قَرَأْتُ الكِتَابَ**’ın [mastarıdır]; “kitabı, yahut Kitab’ı okudum veya tilâvet ettim” mânâsında; sonra örfî olarak, Muhammed’e indirilen Allah’ın Kitabı’nı ifade etmek üzere kullanılmıştır: (Kull:) o, [ayrıca] vahiy diye de açıklanır, (K, TA,) yani **العَزِيز** diye adlandırılan [şey]dir; okunan veya tilâvet edilen ve kitaplarda yahut ciltlerde yazılan: (TA:) isim olarak kullanılır; ve mutlak olarak, şeriat dilinde bizzat cevhere [Kur’ân’ın kendisine] uygulanır; lugavî olarak ise alfabetik harflere [onda yazılı olanlara] uygulanır; çünkü okunanlar bunlardır; bir kimsenin **كَتَبْتُ القُرْآنَ** [Kur’ân’ı yazdım] ve **مَسِسْتُهُ** [ona dokundum] demesi gibi: (Msb:) [ve **ال** takısı olmaksızın, Kur’ân’ın herhangi bir kısmına uygulanır:] AO’ya göre, (S,) ve Zj’ye göre, (TA,) böyle adlandırılmıştır; çünkü **سُوَر**’i [yahut sûreleri] toplar ve ihtiva eder: (S, O, TA:) ve IAth der ki kelimenin aslî mânâsı toplamadır; ve **قُرْآن** böyle adlandırılmıştır; çünkü kıssaları [peygamberlerin vb.], ve emirleri ve yasakları, ve vaatleri ve tehditleri, [ve benzeri O’da da söylenir,] ve **آيَات**’ı [yani âyetleri yahut alâmetleri], ve **سُوَر**’i [yahut sûreleri] toplamıştır: fakat İsmâ‘îl İbn-Kustan-teen, ki ona, bir talebenin hocasına [okuması] gibi, EshShâfi‘ee Kur’ân’ı okumuş yahut tilâvet etmiştir, onun (yani Şâfi‘î’nin) otoritesine dayanarak şöyle dediği rivayet edilir: **القُرَانُ** bir isimdir; hemzeli olarak; ve **قَرَأْتُ**’tan alınmış değildir; fakat Allah’ın Kitabı’nın adıdır; **التَّوْرَاةُ** [Mûsâ’ya indirilen Şeriat Kitabı] ve **الاـِنْجِيلُ** [İncil] gibi: ve Aboo-‘Amr İbn-El-‘Alà’nın **القران**’ı hemzesiz telaffuz eder olduğu rivayet edilir [birçokları gibi; fakat o, hemzeli olarak, çoğunluk tarafından telaffuz edilmiştir ve daima edilmiştir]. (TA.) ― -b2- O, ayrıca, ilâhî olarak tayin edilmiş namaz fiiline (**الصَّلَاةُ**) de uygulanır; çünkü [Kur’ân’dan] sözlerin tilâvetini ihtiva eder. (IAth, TA.)

**قَرِىْءٌ**

**قَرِىْءٌ** ذ : **قَرْءٌ**’e bak, son çeyrek.

**قَرَّاءٌ**

**قَرَّاءٌ** ذ Kur’ân’ın iyi bir okuyucusu yahut tilâvet edicisi: çoğulu **قَرَّاؤُونَ**: kırık çoğulu yoktur. (K, TA.)

**قُرَّآءٌ**

**قُرَّآءٌ** ذ, (S, O, K,) bir erkeğe ve bir kadına uygulanan bir sıfat, (Fr, TA,) ve ↓ **قَارِئٌ** ve ↓ **مُتَقَرِّئٌ**, (K,) bir âbid; yahut dinî alıştırmalara [ve özellikle Kur’ân’ı okumaya yahut tilâvet etmeye] kendini adayan kimse: (S, O, K:) çoğulu **قُرَّاؤُونَ** (S, K) ve **قَرَارِىْءُ**, (K, TA,) [CK’de **قَرارِئُ** ve] K’nın bir yazma nüshasında **قَوَارِئُ**, ki bu, **قَارِئٌ**’in bir çoğulu olabilir; ve L’de **قَرَائِئُ**. (TA.) Ve **قُرَّآءُ**, bazen **قَارِئٌ**’in bir çoğuludur. (S.)

**قَارِئٌ**

**قَارِئٌ** ذ dişi deveye uygulanan bir sıfat olarak; çoğulu **قَوَارِئُ**: 1’e bak, önceki yarı. -A2- Ayrıca Kur’ân’ı [&c.] okuyan yahut tilâvet eden; yahut onun okuyucusu yahut tilâvet edicisi: (K, TA:) ve bazen **ء** düşürülür; öyle ki **قَارٍ** denir: (TA:) çoğulu **قَرَأَةٌ** ve **قُرَّآءٌ** (S, O, Msb, K) ve **قَارِئُونَ**. (Msb, K.) ― -b2- Ve **قُرَّآءٌ** ile eşanlamlıdır, ona bak. (K.) -A3- Ayrıca **قَرْءٌ**’e bak, ilk çeyrek, iki yerde. -A4- **هٰذَا وَقْتُ قَارِئِ الرِّيحِ** “Bu, rüzgârın esmesinin vaktidir” demektir. (TA.) -A5- Ayrıca bir **قَصْر**’ın [yahut köşkün, vb.] tepesi yahut üst kısmı mânâsına geldiği de söylenir. (O.)

**أَقْرَؤُكُمْ**

**أَقْرَؤُكُمْ** ذ, bir rivayette geçen, şu mânâya gelebilir: sizden [Kur’ân’ı] en çok okuyan yahut tilâvet eden: yahut şu mânâya gelebilir: Kur’ân bilgisi en sağlam olan ve onu hafızasında en çok tutan. (Ibn-Ketheer, TA.)

**مُقْرِئٌ**

**مُقْرِئٌ** ذ [böylece **ة** olmaksızın] hayız gören: (S, Msb:) ve ayrıca hayız kanından temiz olan. (Msb.) -A2- Ve Kur’ân’ı [&c.] başkasına yahut başkalarına okutan yahut öğreten kimse. (S, TA,) (S.)

**مُقَرَّأَةٌ**

**مُقَرَّأَةٌ** ذ hayzının kesilmesi beklenen (K.) [Fiile bak.]

**صَحِيفَةٌ مَقْرُوْءَةٌ**

**صَحِيفَةٌ مَقْرُوْءَةٌ** ذ, (K, TA,) son kelimenin, Ks ve Fr tarafından caiz görülen tek şekli, (TA,) ve **مَقْرُوَّةٌ** ve **مَقْرِيَّةٌ**, (K, TA,) ki bunlar, **قَرَيْتُ** [**قَرَأْتُ** yerine] diyenlerin lehçesi dışında şâzdır, (TA,) [Okunan bir yazı.]

**مُتَقَرِئٌ**

**مُتَقَرِئٌ** ذ : **قُرَّآءٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: قرء

قَرَأَ
قَرَأَ A ,  U ( n. ac. قَرْء [ 1 ] ,  قِرَآءَة [ 23t ] ,

قُرْآن
قُرْآن [ 35 ] )
a.  [ acc. or Bi ], Read, recited.

b.  ( n. ac. قَرْء 1 ,  قُرْءَاْن 35 ), Collected, gathered.

c.  Conceived, became pregnant; brought forth.

d.  ( n. ac. قِرَاْءَة 23t ) [ 'Ala ], Sent, conveyed to; delivered to ( salutations ).

e.  see IV (h) & V.

قَاْرَأَ
قَاْرَأَ III ,
a.  Read, studied with.

أَقْرَأَ
أَقْرَأَ IV ,
a.  Mad, taught to read.

b.  Sent to ( salutations ).

c.  Blew ( wind ).

d.  Turned back; returned.

e.  [ Min ], Approached, drew near to.

f.  Set ( star ).

g.  Postponed, delayed, deferred.

h.  Menstruated ( woman ).

i.  see V .

تَقَرَّأَ
تَقَرَّأَ V ,
a.  Devoted himself to sacred studies; was well-read.

اِسْتَقْرَأَ
اِسْتَقْرَأَ X ,
a.  Asked to read, recite.

b.  Investigated, examined.

قَرْء
قَرْء [ 1 ] , ( pl. أَقْرُؤ [ 16 ] ,  قُرُوْء [ 27 ] ,

أَقْرَآء
أَقْرَآء [ 38 ] ),
a.  Menstruation; discharge.

b.  Time, season, period.

c.  Rhyme; metre; measure.

d.  Festival.

e.  Fever-fit.

قِرْأَة
قِرْأَة [ 2t ],
a.  Disease.

قُرْء
قُرْء [ 3 ],
a.  see 1 (b) , ( c ).

قَارِى
qaAriY^ [ 21 ] , ( pl. قَرَأَة [ 4t ] ,  قُرَّآء [ 29 ] , &  reg. ),
a.  Reader; reciter.

b.  see 29 .

قِرَآءَة
قِرَآءَة [ 23t ] , ( pl. reg. ),
a.  Reading; recitation.

قَرَّآء
قَرَّآء [ 28 ] , ( pl. قَرَّاؤُوْن )
a.  Good reader.

قُرَّآء
قُرَّآء [ 29 ] , ( pl. reg. ),
a.  Devotee.

قُرْآن
قُرْآن [ 35 ],
a.  Reading.

b.  [ a. l. ], The Kurān.

مَقْرُوْء
مَقْرُوْء [ N. P.
a.  I], Read.

مُتَقَرِّى
mutaqar~iY^
a.  [ N. Ag V],  see 29 .

مَقْرُوّ
مَقْرُوّ ,  مَقْرِىّ
a.  see N. P. I .

أَقْرَآء الشِّعْر
أَقْرَآء الشِّعْر
a.  The different kinds of verse.

##### Türkçe

**قَرَأَ**
**قَرَأَ** A , U ( n. ac. **قَرْء** [ 1 ] , **قِرَآءَة** [ 23t ] ,

**قُرْآن**
**قُرْآن** [ 35 ] )
a. [ acc. or Bi ], okudu, tilâvet etti.

b. ( n. ac. **قَرْء** 1 , **قُرْءَاْن** 35 ), topladı, bir araya getirdi.

c. gebe kaldı; doğurdu.

d. ( n. ac. **قِرَاْءَة** 23t ) [ 'Ala ], (selâmları) -e gönderdi, -e ulaştırdı; -e teslim etti.

e. IV (h) & V’ye bak.

**قَاْرَأَ**
**قَاْرَأَ** III ,
a. ile okudu, ile ders çalıştı.

**أَقْرَأَ**
**أَقْرَأَ** IV ,
a. okuttu, okumayı öğretti.

b. (selâmları) -e gönderdi.

c. (rüzgâr) üfledi.

d. geri çevirdi; geri döndü.

e. [ Min ], yaklaştı, yakın oldu.

f. (yıldız) battı.

g. erteledi, geciktirdi, tehir etti.

h. (kadın) hayız oldu.

i. V’ye bak.

**تَقَرَّأَ**
**تَقَرَّأَ** V ,
a. kendini mukaddes ilimlere verdi; çok okumuş oldu.

**اِسْتَقْرَأَ**
**اِسْتَقْرَأَ** X ,
a. okumasını, tilâvet etmesini istedi.

b. araştırdı, inceledi.

**قَرْء**
**قَرْء** [ 1 ] , ( pl. **أَقْرُؤ** [ 16 ] , **قُرُوْء** [ 27 ] ,

**أَقْرَآء**
**أَقْرَآء** [ 38 ] ),
a. hayız; akıntı.

b. zaman, mevsim, dönem.

c. kafiye; vezin; ölçü.

d. bayram.

e. ateşli nöbet.

**قِرْأَة**
**قِرْأَة** [ 2t ],
a. hastalık.

**قُرْء**
**قُرْء** [ 3 ],
a. 1 (b) , ( c )’ye bak.

**قَارِى**
qaAriY^ [ 21 ] , ( pl. **قَرَأَة** [ 4t ] , **قُرَّآء** [ 29 ] , & reg. ),
a. okuyucu; tilâvet edici.

b. 29’a bak.

**قِرَآءَة**
**قِرَآءَة** [ 23t ] , ( pl. reg. ),
a. okuma; tilâvet.

**قَرَّآء**
**قَرَّآء** [ 28 ] , ( pl. **قَرَّاؤُوْن** )
a. iyi okuyucu.

**قُرَّآء**
**قُرَّآء** [ 29 ] , ( pl. reg. ),
a. kendini ibadete vermiş kimse.

**قُرْآن**
**قُرْآن** [ 35 ],
a. okuma.

b. [ a. l. ], Kur’ân.

**مَقْرُوْء**
**مَقْرُوْء** [ N. P.
a. I], okunmuş.

**مُتَقَرِّى**
mutaqar~iY^
a. [ N. Ag V], 29’a bak.

**مَقْرُوّ**
**مَقْرُوّ** , **مَقْرِىّ**
a. N. P. I’e bak.

**أَقْرَآء الشِّعْر**
**أَقْرَآء الشِّعْر**
a. şiirin farklı türleri.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: قرء

قرء
قَرَأَ - يَقْرَأُ - قُرْءان - القرآن - قَرْء - قُرُوْء
قَرَأَ - يَقْرَأُ + كائن + شيئاً: يتعرف على مدلول ومعنى رمز أو ظاهرة لنفسه أو لآخر: يتعرف على مدلول محتوى كتاب مكتوب، بأية وسيلة كتابة، على الورق أو الصور أو الرمز أو الإشارة أو الذاكرة، وذلك بمقارنته مع خلفية ذاكرة متعلمة مسبقاً، وقد يرافق التعرف نطق بألفاظ ما يقرأ، أو يتعرف بالنظر فقط (قراءة صامتة)
قَرَأَ - يَقْرَأُ + كائن + شيئاً + على كائن: يقرأه مع نطق صوتي ليسمع الكائن: يبين لآخر معنى ودلالة محتوى رمزي مكتوب أو ظاهرة ما بكلام منطوق يصل إليه
قُرْءان - القرآن: على وزن " فـُعلان ": اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " قَرَأَ - يَقْرَأُ ": القراءة بتعظيم واتقان: وهو أيضاً ما يقرأ بتعظيم واتقان: فالقرآن قرأه الله: فهو متقن من الله الذي أتقن كل شيء، وهو معظم، لأن الله هو الذي قرأه، وهو الذي أمرنا أن نتبع قرآنه: طريقة قراءته
﴿إن علينا جمعه وقرآنه(17)﴾ القيامة
﴿فإذا قرأناه فاتبع قرآنه(18)﴾ القيامة
قَرْء: اسم فعل " قَرَأَ - يَقْرَأُ ": التعرف على دلالة رمز أو صورة أو كتابة: وهو لفظ يشبه دلالة لفظ " قراءة ": وله معنى اصطلاحي: هوالقراءة الخاصة بعلامات حدوث الحمل: من تأخر الدورة الشهرية، وتفاعل حمل إيجابي، وكبر الرحم، وتغير مخاطية عنق الرحم، وتصبغ حلم الثدي، وما شابه
قُرُوْء: جنع " قَرْء "
﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء﴾: يتربصن ثلاث قراءات لعلامات الحمل: يتربصن ثلاث مجموعات من قراءات علامات الحمل، وهو يشبه ما تعارف عليه الأطباء في الوقت الحالي بقولهم: قراءات الحمل readings of pregnancy signes
ملاحظة: لا يوجد في القرآن لفظ " قراءة، وقراءات " وإنما " قرء " و " قروء"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القراءة والإملاء وتبادل الكلام "، وهي:
مَلَا - يَمْلي، نَجَا - يَنْجُو (المتعدي)، كَلَمَ - يَكْلِمُ، تَلا - يَتْلوْ، مَلَّ - يَمُلُّ، قَرَأ َ- يَقْرَأُ
يقرأ
القراءة في الدنيا
 	﴿أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)﴾ الإسراء ﴿فقرأه عليهم ما كانوا به مؤمنين(199)﴾ الشعراء
القراءة في الآخرة
 ﴿اقرأ كتابك كفى بنفسك اليوم عليك حسيبا(14)﴾ الإسراء ﴿يوم ندعو كل أناس بإمامهم فمن أوتي كتابه بيمينه فأولئك يقرءون كتابهم ولا يظلمون فتيلا(71)﴾الإسراء ﴿فأما من أوتي كتابه بيمينه فيقول هاؤم اقرءوا كتابي(19)﴾ الجاثية
القروء
 ﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة
قرآن
القرآن والكتاب
 ﴿الر تلك آيات الكتاب وقرآن مبين(1)﴾ الحجر ﴿طس تلك آيات القرآن وكتاب مبين(1)﴾ النمل ﴿وما علمناه الشعر وما ينبغي له إن هو إلا ذكر وقرآن مبين(69)﴾ يس ﴿ص والقرآن ذي الذكر(1)﴾ ص
 	﴿ق والقرآن المجيد(1)﴾ ق ﴿بل هو قرآن مجيد(21)﴾ البروج
 	﴿والقرآن الحكيم(2)﴾ يس ﴿إنه لقرآن كريم(77)﴾ الواقعة
الله أوحى القرآن
 ﴿وكذلك أوحينا إليك قرآنا عربيا لتنذر أم القرى ومن حولها وتنذر يوم الجمع لا ريب فيه فريق في الجنة وفريق في السعير(7)﴾ الشورى ﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام ﴿نحن نقص عليك أحسن القصص بما أوحينا إليك هذا القرآن وإن كنت من قبله لمن الغافلين(3)﴾ يوسف
 	﴿فتعالى الله الملك الحق ولا تعجل بالقرآن من قبل أن يقضى إليك وحيه وقل رب زدني علما (114)﴾ طه
الله ألقى القرآن
 ﴿وإنك لتلقى القرآن من لدن حكيم عليم(6)﴾ النمل
الله أنزل القرآن
 ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا(32)﴾ الفرقان ﴿إنا نحن نزلنا عليك القرآن تنزيلا(23)﴾الإنسان
 	﴿ما أنزلنا عليك القرآن لتشقى(2)﴾ طه
 	﴿ولقد آتيناك سبعا من المثاني والقرآن العظيم(87)﴾ الحجر
 	﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون(185)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تسألوا عن أشياء إن تبد لكم تسؤكم وإن تسألوا عنها حين ينزل القرآن تبد لكم عفا الله عنها والله غفور حليم(101)﴾ المائدة
الله جعله عربياً وأنزله عربياً
 ﴿إنا جعلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون(3)﴾ الزخرف
 	﴿إنا أنزلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون(2)﴾ يوسف ﴿وكذلك أنزلناه قرآنا عربيا وصرفنا فيه من الوعيد لعلهم يتقون أو يحدث لهم ذكرا(113)﴾ طه
 	﴿قرآنا عربيا غير ذي عوج لعلهم يتقون(28)﴾ الزمر ﴿كتاب فصلت آياته قرآنا عربيا لقوم يعلمون(3)﴾ فصلت { ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى أولئك ينادون من مكان بعيد(44){ فصلت
الله علم القرآن
 ﴿علم القرآن (2)﴾ الرحمن
الله فرض القرآن
 ﴿إن الذي فرض عليك القرآن لرادك إلى معاد قل ربي أعلم من جاء بالهدى ومن هو في ضلال مبين(85)﴾ القصص
ما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله
 ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدله قل ما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ يونس ﴿وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين(37)﴾ يونس
الرسول يقرأ القرآن
﴿إن علينا جمعه وقرآنه(17)﴾ القيامة ﴿فإذا قرأناه فاتبع قرآنه(18)﴾ القيامة
	﴿اقرأ باسم ربك الذي خلق(1)﴾ العلق ﴿اقرأ وربك الأكرم(3)﴾ العلق
	﴿سنقرئك فلا تنسى(6)﴾ الأعلى ﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا(106)﴾ اإسراء
	﴿فإذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشيطان الرجيم(98)﴾ النخل ﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون(204)﴾ الأعراف
	﴿وإذا قرأت القرآن جعلنا بينك وبين الذين لا يؤمنون بالآخرة حجابا مستورا(45)﴾ الإسراء ﴿وإذا قرئ عليهم القرآن لا يسجدون(21)﴾ الإنشقاق
	﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر إن قرآن الفجر كان مشهودا (78)﴾ الإسراء
	﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)﴾ المزمل
	﴿وأن أتلو القرآن فمن اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فقل إنما أنا من المنذرين(92)﴾ النمل ﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس
	﴿أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)﴾ الكزمل ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا (32)﴾ الفرقان
محتوى القرآن والواجب تجاه القرآن
 ﴿ولقد ضربنا للناس في هذا القرآن من كل مثل ولئن جئتهم بآية ليقولن الذين كفروا إن أنتم إلا مبطلون(58)﴾ الروم ﴿ولقد ضربنا للناس في هذا القرآن من كل مثل لعلهم يتذكرون(27)﴾ الزمر
 	﴿ولقد صرفنا للناس في هذا القرآن من كل مثل فأبى أكثر الناس إلا كفورا(89)﴾ الإسراء ﴿ولقد صرفنا في هذا القرآن للناس من كل مثل وكان الإنسان أكثر شيء جدلا(54)﴾ الكهف
 	﴿ولقد صرفنا في هذا القرآن ليذكروا وما يزيدهم إلا نفورا(41)﴾ الإسراء ﴿نحن أعلم بما يقولون وما أنت عليهم بجبار فذكر بالقرآن من يخاف وعيد(45)﴾ ق
 	﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(17)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(22)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(32)﴾ القمر ﴿ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر(40)﴾ القمر
 	﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿وإذ قلنا لك إن ربك أحاط بالناس وما جعلنا الرؤيا التي أريناك إلا فتنة للناس والشجرة الملعونة في القرآن ونخوفهم فما يزيدهم إلا طغيانا كبيرا(60)﴾ الإسراء
 	﴿إن هذا القرآن يهدي للتي هي أقوم ويبشر المؤمنين الذين يعملون الصالحات أن لهم أجرا كبيرا(9)﴾ الإسراء ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا(82)﴾ الإسراء
 	﴿وقال الرسول يارب إن قومي اتخذوا هذا القرآن مهجورا (30)﴾ الفرقان ﴿الذين جعلوا القرآن عضين(91)﴾ الحجر
 	﴿ولو أن قرآنا سيرت به الجبال أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى بل لله الأمر جميعا أفلم ييئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا ولا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحل قريبا من دارهم حتى يأتي وعد الله إن الله لا يخلف الميعاد(31)﴾ الرعد ﴿قل لئن اجتمعت الإنس والجن على أن يأتوا بمثل هذا القرآن لا يأتون بمثله ولو كان بعضهم لبعض ظهيرا (88)﴾ الإسراء ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون(21)﴾ الحشر
 	﴿أفلا يتدبرون القرآن ولو كان من عند غير الله لوجدوا فيه اختلافا كثيرا(82)﴾ النساء ﴿أفلا يتدبرون القرآن أم على قلوب أقفالها (24)﴾ محمد
 	﴿فإن كنت في شك مما أنزلنا إليك فاسأل الذين يقرءون الكتاب من قبلك لقد جاءك الحق من ربك فلا تكونن من الممترين(94)﴾ يونس ﴿إن هذا القرآن يقص على بني إسرائيل أكثر الذي هم فيه يختلفون(76)﴾ النمل
 	﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا(46)﴾الإسراء ﴿وقال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرآن ولا بالذي بين يديه ولو ترى إذ الظالمون موقوفون عند ربهم يرجع بعضهم إلى بعض القول يقول الذين استضعفوا للذين استكبروا لولا أنتم لكنا مؤمنين(31)﴾ سبأ ﴿وقال الذين كفروا لا تسمعوا لهذا القرآن والغوا فيه لعلكم تغلبون(26)﴾ فصلت ﴿وقالوا لولا نزل هذا القرآن على رجل من القريتين عظيم(31)﴾ الزخرف

 ﴿وإذ صرفنا إليك نفرا من الجن يستمعون القرآن فلما حضروه قالوا أنصتوا فلما قضي ولوا إلى قومهم منذرين(29)﴾ الأحقاف ﴿قل أوحي إلي أنه استمع نفر من الجن فقالوا إنا سمعنا قرآنا عجبا(1)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [قرأ] ق ر أ: القَرْءُ بالفتح الحيض وجمعه أقْراءٌ كأفراخ و قُرُوءٌ كفلوس و أقْرُؤٌ كأفلس و القَرْءُ أيضا الطهر وهو من الأضداد و قَرأَ الكتاب قِراءَةً قُرُءانا بالضم و قَرَأَ لا شيء قُرْاانا بالضم أيضا جمعه وضمه ومنه سمي القرآن لأنه يجمع السور ويضمها وقوله تعالى ﴿إن عينا جمعه وقراءنه﴾ أي قراءته وفلان قَرَأ عليك السلام و أقْرَأكَ السلام بمعنى وجمع القارِئِ قَرَأَةٌ مثل كافر وكفرة و القُرَّاءُ بالضم والمد المتنسك وقد يكون جمع قارئ
الراغب
قرأ
- قرأت المرأة: رأت الدم، واقرأت: صارت ذات قرء، وقرأت الجارية: استبرأتها بالقرء. والقرء في الحقيقة: اسم للدخول في الحيض عن طهر. ولما كان اسما جامعا للأمرين الطهر والحيض المتعقب له أطلق على كل واحد منهما؛ لأن كل اسم موضوع لمعنيين معا يطلق على كل واحد منهما لأن كل اسم موضوع لمعنيين معا يطلق على كل واحد منهما إذا انفرد، كالمائدة: للخوان وللطعام، ثم قد يسمى كل واحد منهما بانفراده به. وليس القرء اسما للطهر مجردا، ولا للحيض مجردا بدلالة أن الطاهر التي لم تر أثر الدم لا يقال لها: ذات قرء. وكذا الحائض التي استمر بها الدم والنفساء لا يقال لها ذلك.
وقوله: }يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء{ [البقرة/228] أي: ثلاثة دخول من الطهر في الحيض. وقوله عليه الصلاة والسلام: (اقعدي عن الصلاة أيام أقرائك) (عن عدي بن ثابت أن النبي صلى الله عليه وسلم قال لا مرأة: (دعي الصلاة أيام أقرائك) أخرجه أبو داود برقم 297؛ والترمذي (انظر: العارضة 1/199) ؛ وابن ماجه 1/204 وهو ضعيف) أي أيام حيضك، فإنما هو كقول القائل: أفعل كذا أيام ورد فلان، ووردوه إنما يكون في ساعة وإن كان ينسب إلى الأيام.
وقول أهل اللغة: إن القرء من: قرأ، أي: جمع، فإنهم اعتبروا الجمع بين زمن الطهر وزمن الحيض حسبما ذكرت لاجتماع الدم في الرحم، والقراءة: ضم الحروف والكلمات بعضها إلى بعض في الترتيل، [وليس يقال ذلك لكل جمع] (ما بين [ ] ذكره الزركشي في البرهان 1/277، وتعقبه فقال: لعل مراده بذلك في العرف والاستعمال لا في أصل اللغة). لا يقال: قرأت القوم: إذا جمعتهم، ويدل على ذلك أنه لا يقال للحرف الواحد إذا تفوه به قراءة، والقرآن في الأصل مصدر، نحو: كفران ورجحان.
قال تعالى: }إن علينا جمعه وقرآنه * فإذا قرأناه فاتبع قرآنه﴿[القيامة/17 - 18] قال ابن عباس: إذا جمعناه وأثبتناه في صدرك فاعمل به، وقد خص بالكتاب المنزل على محمد صلى الله عليه وسلم، فصار له كالعلم كما أن التوراة لما أنزل على موسى، والإنجيل على عيسى صلى الله عليهما وسلم. قال بعض العلماء: (تسمية هذا الكتاب قرآنا من بين كتب الله لكونه جامعا لثمرة كتبه) بل لجمعه ثمرة جميع العلوم، كما أشار تعالى إليه بقوله:﴾وتفصيل كل شيء﴿[يوسف/111]، وقوله:﴾تبيانا لكل شيء﴿[النحل/89]،﴾قرآنا عربيا غير ذي عوج﴿[الزمر/28]،﴾وقرآنا فرقناه لتقرأه﴿[الإسراء/106]،﴾في هذا القرآن﴿[الروم/58]،﴾وقرآن الفجر﴿[الإسراء/78] أي: قراءته،﴾لقرآن كريم﴿[الواقعة/77] وأقرأت فلانا كذا. قال:﴾سنقرئك فلا تنسى{ [الأعلى/6]، وتقرأت: تفهمت، وقارأته: دارسته.
ملخص اللسان:
1. قرأ: القُرآن: التنزيل العزيز، وانما قُدِّمَ على ما هو أَبْسَطُ منه  لشَرفه.  قَرَأَهُ يَقْرَؤُهُ ويَقْرُؤُهُ، قَرْءاً وقِراءة وقُرآناً، يُسمى كلام اللّه تعالى الذي أَنزله على نبيه، صلى اللّه عليه وسلم، كتاباً وقُرْآناً وفُرْقاناً،
2.     ومعنى القُرآن معنى الجمع، وسمي قُرْآناً لأَنه يجمع السُّوَر، فيَضُمُّها.
3. وقوله تعالى: إِنَّ علينا جَمْعه وقُرآنه، أَي جَمْعَه وقِراءَته، وقَرَأْتُ الشيءَ قُرْآناً: جَمَعْتُه وضَمَمْتُ بعضَه إِلى بعض.
4.  ومعنى قَرَأْتُ القُرآن: لَفَظْت به مَجْمُوعاً أَي أَلقيته وسمي القرآنَ لأَنه جَمَعَ القِصَصَ والأَمرَ والنهيَ والوَعْدَ والوَعِيدَ والآياتِ والسورَ بعضَها إِلى بعضٍ،
5.     ورجل قَرَّاءٌ: حَسَنُ القِراءة من قَوم قَرائِين،
6.     والقَارِئُ والمُتَقَرِّئُ والقُرَّاءُ كُلّه: الناسِكُ، وتَقَرَّأَ: تَفَقَّه.وتَقَرَّأَ: تَنَسَّكَ.
7.     وأَقْرَأَه إِياه: أَبلَغه.
8.     والقَرْءُ: الوَقْتُ. والقارئُ الوَقْتُ
9.     ويقال للحُمَّى: قَرْءٌ،
10.                        وللغائب: قَرْءٌ،
11.                        وللبعِيد: قَرْءٌ.
12.                        والقَرْءُ والقُرْءُ: الحَيْضُ، والطُّهرُ ضِدّ.
13.                        وأَنّ قولهم قَرَيْتُ الماء في الحَوْضِ، وإِن كان قد أُلْزِمَ الياءَ، فهو جَمَعـْتُ،
14.                        وقَرَأْتُ القُرآنَ: لَفَظْتُ به مَجْموعاً،
15.                        فإِنَّما القَرْءُ اجْتماعُ الدَّمِ في الرَّحِمِ، وذلك إِنما يكون في الطُّهر
16.                       وقُرْءُ الناقةِ ضَبَعَتُها
17.                       وأَقْرأَتِ النُّجوم حانَ مغِيبها
18.                       وأَقْرَأَتِ النجومُ أَيضاً تأَخَّر مَطَرُها
19.                       وأَقْرَأَتِ الرِّياحُ هَبَّتْ لأَوانِها ودَخلت في أَوانِها
20.                       وأَقْرَأَ أَمْرُك وأَقْرَأَتْ حاجَتُك قيل دنا وقيل اسْتَأْخَر
لسان العرب
● - قرأ: القُرآن: التنزيل العزيز، وانما قُدِّمَ على ما هو أَبْسَطُ منه  لشَرفه.  قَرَأَهُ يَقْرَؤُهُ ويَقْرُؤُهُ، الأَخيرة عن الزجاج، قَرْءاً وقِراءة وقُرآناً، الأُولى عن اللحياني، فهو مَقْرُوءٌ.  أَبو إِسحق النحوي: يُسمى كلام اللّه تعالى الذي أَنزله على نبيه، صلى اللّه عليه وسلم، كتاباً وقُرْآناً وفُرْقاناً، ومعنى القُرآن معنى الجمع، وسمي قُرْآناً لأَنه يجمع السُّوَر، فيَضُمُّها. وقوله تعالى: إِنَّ علينا جَمْعه وقُرآنه، أَي جَمْعَه وقِراءَته، فَإِذا قَرَأْنَاهُ فاتَّبِعْ  قُرْآنَهُ، أَي قِراءَتَهُ. قال ابن عباس رضي اللّه عنهما: فإِذا  بيَّنَّاه لك بالقراءة، فاعْمَلْ بما بَيَّنَّاه لك، فأَما قوله:  هُنَّ الحَرائِرُ، لا ربَّاتُ أَحْمِرةٍ، *  سُودُ المَحاجِرِ، لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ  فإِنه أَراد لا يَقْرَأْنَ السُّوَر، فزاد الباءَ كقراءة من قرأَ:  تُنْبِتُ بالدُّهْن، وقِراءة منْ قرأَ: يَكادُ سَنَى بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، أَي تُنْبِتُ الدُّهنَ ويُذْهِبُ الأَبصارَ. وقَرَأْتُ الشيءَ قُرْآناً: جَمَعْتُه وضَمَمْتُ بعضَه إِلى بعض. ومنه قولهم: ما قَرأَتْ هذه الناقةُ سَلىً قَطُّ، وما قَرَأَتْ جَنِيناً قطُّ، أَي لم يَضْطَمّ رَحِمُها على ولد، وأَنشد:  هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا  وقال: قال أَكثر الناس معناه لم تَجْمع جَنيناً أَي لم يَضطَمّ رَحِمُها على الجنين. قال، وفيه قول آخر: لم تقرأْ جنيناً أَي لم تُلْقه.  ومعنى قَرَأْتُ القُرآن: لَفَظْت به مَجْمُوعاً أَي أَلقيته. وروي عن الشافعي رضي اللّه عنه أَنه قرأَ القرآن على إِسمعيل بن قُسْطَنْطِين،  \<ص:129>  وكان يقول: القُران اسم، وليس بمهموز، ولم يُؤْخذ من قَرَأْت، ولكنَّه اسم لكتاب اللّه مثل التوراة والإِنجيل، ويَهمز قرأْت ولا يَهمز القرانَ، كما تقول إِذا قَرَأْتُ القُرانَ. قال وقال إِسمعيل: قَرأْتُ على شِبْل، وأَخبر شِبْلٌ أَنه قرأَ على عبداللّه بن كَثِير، وأَخبر عبداللّه أَنه قرأَ على مجاهد، وأَخبر مجاهد أَنه قرأَ على ابن عباس رضي اللّه عنهما، وأَخبر ابن عباس أَنه قرأَ على أُبَيٍّ، وقرأَ أُبَيٌّ على النبي صلى اللّه عليه وسلم.وقال أَبو بكر بن مجاهد المقرئُ: كان أَبو عَمرو بن العلاءِ لايهمز القرآن، وكان يقرؤُه كما رَوى عن ابن كثير. وفي الحديث: أَقْرَؤُكم أُبَيٌّ.  قال ابن الأَثير: قيل أَراد من جماعة مخصوصين، أَو في وقت من الأَوقات، فإِنَّ غيره كان أَقْرَأَ منه. قال: ويجوز أَن يريد به أَكثرَهم قِراءة، ويجوز أَن يكون عامّاً وأَنه أَقرأُ الصحابة أَي أَتْقَنُ للقُرآن وأَحفظُ. ورجل قارئٌ من قَوْم قُرَّاءٍ وقَرَأَةٍ وقارِئِين.  وأَقْرَأَ غيرَه يُقْرِئه إِقراءً. ومنه قيل: فلان المُقْرِئُ.  قال سيبويه: قَرَأَ واقْتَرأَ، بمعنى، بمنزلة عَلا قِرْنَه واسْتَعْلاه.  وصحيفةٌ مقْرُوءة، لا يُجِيز الكسائي والفرَّاءُ غيرَ ذلك، وهو  القياس. وحكى أَبو زيد: صحيفة مَقْرِيَّةٌ، وهو نادر إِلا في لغة من قال قَرَيْتُ.  وَقَرأْتُ الكتابَ قِراءة وقُرْآناً، ومنه سمي القرآن. وأَقْرَأَه  القُرآنَ، فهو مُقْرِئٌ. وقال ابن الأَثير: تكرّر في الحديث ذكر  القِراءة والاقْتراءِ والقارِئِ والقُرْآن، والأَصل في هذه اللفظة الجمع، وكلُّ شيءٍ جَمَعْتَه فقد قَرَأْتَه.  وسمي القرآنَ لأَنه جَمَعَ القِصَصَ والأَمرَ والنهيَ والوَعْدَ والوَعِيدَ والآياتِ والسورَ بعضَها إِلى بعضٍ، وهو مصدر كالغُفْرانِ والكُفْرانِ. قال: وقد يطلق على الصلاة لأَنّ فيها  قِراءة، تَسْمِيةً للشيءِ ببعضِه، وعلى القِراءة نَفْسِها، يقال: قَرَأَ  يَقْرَأُ قِراءة وقُرآناً. والاقْتِراءُ: افتِعالٌ من القِراءة. قال:  وقد تُحذف الهمزة منه تخفيفاً، فيقال: قُرانٌ، وقَرَيْتُ، وقارٍ، ونحو ذلك من التصريف. وفي الحديث: أَكثرُ مُنافِقي أُمَّتِي قُرّاؤُها، أَي أَنهم يَحْفَظونَ القُرآنَ نَفْياً للتُّهمَة عن أَنفسهم، وهم مُعْتَقِدون تَضْيِيعَه. وكان المنافقون في عَصْر النبي، صلى اللّه عليه وسلم، بهذه الصفة.  وقارَأَه مُقارَأَةً وقِراءً، بغير هاء: دارَسه.  واسْتَقْرَأَه: طلب إليه أَن يَقْرَأَ.  ورُوِيَ عن ابن مسعود: تَسَمَّعْتُ للقَرَأَةِ فإِذا هم مُتَقارِئُون؛ حكاهُ اللحياني ولم يفسره.  قال ابن سيده: وعندي أَنّ الجنَّ كانوا يَرُومون القِراءة.وفي حديث أُبَيٍّ في ذكر سورة الأَحْزابِ: إِن كانت لَتُقارئُ سورةَ البقرةِ، أَو هي أَطْولُ، أَي تُجاريها مَدَى طولِها في القِراءة، أَو إِن قارِئَها ليُساوِي قارِئَ البقرة في زمنِ قِراءَتها؛ وهي مُفاعَلةٌ من القِراءة. قال الخطابيُّ: هكذا رواه ابن هاشم، وأَكثر الروايات: إِن كانت لَتُوازي.  ورجل قَرَّاءٌ: حَسَنُ القِراءة من قَوم قَرائِين، ولا يُكَسَّرُ.  وفي حديث ابن عباس رضي اللّه عنهما: أَنه كان لا يَقْرَأُ في الظُّهر والعصر، ثم قال في آخره: وما كان ربُّكَ نَسِيّاً، معناه: أَنه كان لا يَجْهَر بالقِراءة فيهما، أَو لا يُسْمِع نَفْسَه قِراءَتَه، كأَنه رَأَى قوماً يقرؤُون فيُسَمِّعون نفوسَهم ومَن قَرُبَ منهم. ومعنى قوله: وما كان ربُّك نَسِيّاً، يريد أَن القِراءة التي تَجْهَرُ بها، أَو تُسْمِعُها نفْسَك، يكتبها الملكان، وإِذا قَرأْتَها في نفْسِك لم يَكْتُباها، واللّه يَحْفَظُها لك  \<ص:130>  ولا يَنْساها لِيُجازِيَكَ عليها.  والقَارِئُ والمُتَقَرِّئُ والقُرَّاءُ كُلّه: الناسِكُ، مثل حُسَّانٍ وجُمَّالٍ.  وقولُ زَيْد بنِ تُركِيٍّ الزُّبَيْدِيّ، وفي الصحاح قال الفرّاءُ:  أَنشدني أَبو صَدَقة الدُبَيْرِيّ:  بَيْضاءُ تَصْطادُ الغَوِيَّ، وتَسْتَبِي، *  بالحُسْنِ، قَلْبَ المُسْلمِ القُرَّاء  القُرَّاءُ: يكون من القِراءة جمع قارئٍ، ولا يكون من التَّنَسُّك(1)  (1 قوله «ولا يكون من التنسك» عبارة المحكم في غير نسخة ويكون من التنسك، بدون لا.)، وهو أَحسن. قال ابن بري: صواب إِنشاده بيضاءَ بالفتح لأَنّ قبله:  ولقد عَجِبْتُ لكاعِبٍ، مَوْدُونةٍ، * أَطْرافُها بالحَلْيِ والحِنّاءِ  ومَوْدُونةٌ: مُلَيَّنةٌ؛ وَدَنُوه أَي رَطَّبُوه.  وجمع القُرّاء: قُرَّاؤُون وقَرائِئُ(2)  (2 قوله «وقرائئ» كذا في بعض النسخ والذي في القاموس قوارئ بواو بعد القاف بزنة فواعل ولكن في غير نسخة من المحكم قرارئ براءين بزنة فعاعل.)، جاؤوا بالهمز في الجمع لما كانت غير مُنْقَلِبةٍ بل موجودة في قَرَأْتُ.  الفرَّاء، يقال: رجل قُرَّاءٌ وامْرأَة قُرَّاءةٌ. وتَقَرَّأَ: تَفَقَّه.وتَقَرَّأَ: تَنَسَّكَ. ويقال: قَرَأْتُ أَي صِرْتُ قارِئاً ناسِكاً.  وتَقَرَّأْتُ تَقَرُّؤاً، في هذا المعنى. وقال بعضهم: قَرَأْتُ : تَفَقَّهْتُ. ويقال: أَقْرَأْتُ في الشِّعر، وهذا الشِّعْرُ على قَرْءِ هذا الشِّعْر أَي طريقتِه ومِثاله. ابن بُزُرْجَ: هذا الشِّعْرُ على قَرِيِّ هذا.وقَرَأَ عليه السلام يَقْرَؤُه عليه وأَقْرَأَه إِياه: أَبلَغه.  وفي الحديث: إِن الرّبَّ عز وجل يُقْرِئكَ السلامَ. يقال: أَقْرِئْ  فلاناً السَّلامَ واقرأْ عَلَيْهِ السَّلامَ، كأَنه حين يُبَلِّغُه سَلامَه يَحمِلهُ على أَن يَقْرَأَ السلامَ ويَرُدَّه. وإِذا قَرَأَ الرجلُ القرآنَ والحديثَ على الشيخ يقول: أَقْرَأَنِي فلانٌ أَي حَمَلَنِي على أَن أَقْرَأَ عليه.  والقَرْءُ: الوَقْتُ. قال الشاعر:  إِذا ما السَّماءُ لم تَغِمْ، ثم أَخْلَفَتْ *  قُروء الثُّرَيَّا أَنْ يكون لها قَطْرُ  يريد وقت نَوْئها الذي يُمْطَرُ فيه الناسُ.  ويقال للحُمَّى: قَرْءٌ، وللغائب: قَرْءٌ، وللبعِيد: قَرْءٌ. والقَرْءُ  والقُرْءُ: الحَيْضُ، والطُّهرُ ضِدّ. وذلك أَنَّ القَرْء الوقت، فقد  يكون للحَيْض والطُّهر. قال أَبو عبيد: القَرْءُ يصلح للحيض والطهر.  قال: وأظنه من أَقْرَأَتِ النُّجومُ إِذا غابَتْ. والجمع: أَقْراء.  وفي الحديث: دَعي الصلاةَ أَيامَ أَقْرائِكِ. وقُروءٌ، على فُعُول،  وأَقْرُؤٌ، الأَخيرة عن اللحياني في أَدنى العدد، ولم يعرف سيبويه أَقْراءً ولا أَقْرُؤاً. قال: اسْتَغْنَوْا عنه بفُعُول. وفي التنزيل: ثلاثة  قُرُوء، أَراد ثلاثةَ أَقْراء من قُرُوء، كما قالوا خمسة كِلاب، يُرادُ بها خمسةٌ مِن الكِلاب.  وكقوله:  خَمْسُ بَنانٍ قانِئِ الأَظْفارِ  أَراد خَمْساً مِنَ البَنانِ. وقال الأَعشى:  مُوَرَّثةً مالاً، وفي الحَيِّ رِفعْةً، *  لِما ضاعَ فِيها مِنْ قُروءِ نِسائِكا  \<ص:131>  وقال الأَصمعي في قوله تعالى: ثلاثةَ قُرُوء، قال: جاء هذا على غير قياس، والقياسُ ثلاثةُ أَقْرُؤٍ. ولا يجوز أَن يقال ثلاثةُ فُلُوس، إِنما يقال ثلاثةُ أَفْلُسٍ، فإِذا كَثُرت فهي الفُلُوس، ولا يقال ثَلاثةُ رِجالٍ، وإِنما هي ثلاثةُ رَجْلةٍ، ولا يقال ثلاثةُ كِلاب، انما هي ثلاثةُ أَكْلُبٍ. قال أَبو حاتم: والنحويون قالوا في قوله تعالى: ثلاثةَ قُروء. أَراد ثلاثةً من القُروء.  أَبو عبيد: الأَقْراءُ: الحِيَضُ، والأَقْراء: الأَطْهار، وقد أَقْرَأَتِ المرأَةُ، في الأَمرين جميعاً، وأَصله من دُنُوِّ وقْتِ الشيء. قال الشافعي رضي اللّه عنه: القَرْء اسم للوقت فلما كان الحَيْضُ يَجِيء لِوقتٍ، والطُّهرُ يجيء لوَقْتٍ جاز أَن يكون الأَقْراء حِيَضاً وأَطْهاراً.  قال: ودَلَّت سنَّةُ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَنَّ اللّه، عز وجل، أَراد بقوله والمُطَلِّقاتُ يَتَرَبَّصْن بأَنْفُسِهنّ ثلاثةَ قُروء:  الأَطْهار. وذلك أَنَّ ابنَ عُمَرَ لمَّا طَلَّقَ امرأَتَه، وهي حائضٌ،  فاسْتَفْتَى عُمرُ، رضي اللّه عنه، النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، فيما فَعَلَ، فقال: مُرْه فَلْيُراجِعْها، فإِذا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْها، فتِلك  العِدّةُ التي أَمَر اللّهُ تعالى أَن يُطَلَّقَ لها النِّساءُ.  وقال أَبو إِسحق: الَّذي عندي في حقيقة هذا أَنَّ القَرْءَ، في اللغة، الجَمْعُ، وأَنّ قولهم قَرَيْتُ الماء في الحَوْضِ، وإِن كان قد أُلْزِمَ الياءَ، فهو جَمَعـْتُ، وقَرَأْتُ القُرآنَ: لَفَظْتُ به مَجْموعاً، والقِرْدُ يَقْرِي أَي يَجْمَعُ ما يَأْكُلُ في فِيهِ، فإِنَّما القَرْءُ اجْتماعُ الدَّمِ في الرَّحِمِ، وذلك إِنما يكون في الطُّهر. وصح عن عائشة وابن عمر رضي اللّه عنهما أَنهما قالا: الأَقْراء والقُرُوء: الأَطْهار. وحَقَّقَ هذا اللفظَ، من كلام العرب، قولُ الأَعشى:  لِما ضاعَ فيها مِنْ قُرُوءِ نِسَائكا  فالقُرُوءُ هنا الأَطْهارُ لا الحِيَضُ، لإِن النّساءَ إِنما يُؤْتَيْن في أَطْهارِهِنَّ لا في حِيَضِهنَّ، فإِنما ضاعَ بغَيْبَتِه عنهنَّ أَطْهارُهُنَّ. ويقال: قَرَأَتِ المرأَةُ: طَهُرت، وقَرأَتْ: حاضَتْ.  قال حُمَيْدٌ:  أَراها غُلامانا الخَلا، فتَشَذَّرَتْ *  مِراحاً، ولم تَقْرَأْ جَنِيناً ولا دَما  يقال: لم تَحْمِلْ عَلَقةً أَي دَماً ولا جَنِيناً. قال الأَزهريُّ: وأَهلُ العِراق يقولون: القَرْءُ: الحَيْضُ، وحجتهم قوله صلى اللّه عليه  وسلم: دَعِي الصلاةَ أَيَّامَ أَقْرائِكِ، أَي أَيامَ حِيَضِكِ.  وقال الكسائي والفَرّاء معاً: أَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا حاضَتْ، فهي  مُقْرِئٌ . وقال الفرّاء: أَقْرأَتِ الحاجةُ إِذا تَأَخَّرَتْ. وقال الأخفش:  أَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا حاضَتْ، وما قَرَأَتْ حَيْضةً أَي ما ضَمَّت  رَحِمُها على حَيْضةٍ. قال ابن الأَثير: قد تكرَّرت هذه اللفظة في الحديث مُفْرَدةً ومَجْمُوعةً، فالمُفْردة، بفتح القاف وتجمع على أَقْراءٍ وقُروءٍ، وهو من الأَضْداد، يقع على الطهر، وإِليه ذهب الشافعي وأَهل الحِجاز، ويقع على الحيض، وإِليه ذهب أَبو حنيفة وأَهل العِراق، والأَصل في القَرْءِ الوَقْتُ المعلوم، ولذلك وقعَ على الضِّدَّيْن، لأَن لكل منهما وقتاً.  وأَقْرأَتِ المرأَةُ إِذا طَهُرت وإِذا حاضت. وهذا الحديث أَراد بالأَقْراءِ فيه الحِيَضَ، لأَنه أَمَرَها فيه بِتَرْك الصلاةِ. وأَقْرَأَتِ المرأَةُ، وهي مُقْرِئٌ: حاضَتْ وطَهُرَتْ. وقَرَأَتْ إِذا رَأَتِ الدمَ.  والمُقَرَّأَةُ: التي يُنْتَظَرُ بها انْقِضاءُ أَقْرائها. قال أَبو عمرو بن  العَلاءِ: دَفَع فلان جاريتَه إِلى فُلانة تُقَرِّئُها أَي تُمْسِكُها عندها  حتى تَحِيضَ للاسْتِبراءِ. وقُرئَتِ المرأَةُ: حُبِسَتْ حتى انْقَضَتْ  \<ص:132>  عِدَّتُها. وقال الأَخفش: أَقْرَأَتِ المرأَةُ إِذا صارت صاحِبةَ حَيْضٍ،  فإِذا حاضت قلت: قَرَأَتْ، بلا أَلف. يقال: قَرَأَتِ المرأَةُ حَيْضَةً أَو  حَيْضَتَيْن. والقَرْءُ انْقِضاءُ الحَيْضِ. وقال بعضهم: ما بين  الحَيْضَتَيْن. وفي إِسْلامِ أَبي ذَرّ: لقد وضَعْتُ قولَه على أَقْراءِ الشِّعْر، فلا يَلْتَئِمُ على لِسانِ أَحدٍ أَي على طُرُق الشِّعْر وبُحُوره،  واحدها قَرْءٌ، بالفتح. وقال الزمخشري، أَو غيره: أَقْراءُ الشِّعْر:  قَوافِيه التي يُخْتَمُ بها، كأَقْراءِ الطُّهْر التي يَنْقَطِعُ عِندَها.  الواحد قَرْءٌ وقُرْءٌ وقَرِيءٌ، لأَنها مَقَاطِعُ الأَبيات وحُدُودُها.  وقَرَأَتِ الناقةُ والشَّاةُ تَقْرَأُ: حَمَلَتْ. قال:  هِجانُ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنِينا  وناقة قارئٌ، بغير هاء، وما قَرَأَتْ سَلىً قَطُّ: ما حَمَلَتْ مَلْقُوحاً، وقال اللحياني: معناه ما طَرَحَتْ. وقَرَأَتِ الناقةُ: وَلَدت.  وأَقْرَأَت الناقةُ والشاةُ: اسْتَقَرَّ الماءُ في رَحِمِها؛ وهي في قِرْوتها، على غير قياس، والقِياسُ قِرْأَتها. وروى الأَزهري عن أَبي الهيثم أَنه قال يقال: ما قَرَأَتِ الناقةُ سَلىً قَطُّ، وما قَرَأَتْ مَلْقُوحاً  قَطُّ. قال بعضهم: لم تَحْمِلْ في رَحِمها ولداً قَطُّ. وقال بعضهم: ما  أَسْقَطَتْ ولداً قَطُّ أَي لم تحمل.  ابن شميل: ضَرَبَ الفحلُ الناقةَ على غير قُرْءٍ(1)  (يتبع...)
مقاييس اللغة:
(قري) القاف والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ واجتماعٍ. من لك القَرْية، سمِّيت قريةً لاجتماع النَّاس فيها. ويقولون: قَرَيت الماء في المِقْراةِ: جمعتُه، وذلك الماءُ المجموع قَرِيٌّ. وجمع القَرية قُرىً، جاءت على كُسْوةٍ وكُسىً. والمِقْراة: الجفْنة، سمِّيت لاجتماع الضَّيف عليها، أو لما جُمع فيها من طعام.
ومن الباب القَرْو، وهو كالمِعْصَرة([25]). قال:
أرمِي بها البَيداءَ إذْ أعرَضَتْ *** وأنت بين القَرْوِ والعاصر([26])
والقرو: حوضٌ معروفٌ ممدودٌ عند الحوض العظيم، تَرِدُه الإبل. ومن الباب القَرْو، وهو كلُّ شيءٍ على طريقةٍ واحدة. تقول: رأيت القوم على قَرْوٍ واحد. وقولهم إنَّ القَرْو: القصدُ؛ تقول: قروتُ وقرَيْت، إذا سلكت. وقال النابغة:
* يَقْرُوا الدَّكادِكَ من ذنبان([27]) والأكَما *
وهذا عندنا من الأوّل، كأنه يتبعها قريةً قرية. ومن الباب القَرَى: الظَّهر، وسمِّي قرىً لما اجتمع فيه من العِظام. وناقةٌ قَرْواءُ: شديدة الظَّهر. قال:
* مضبورةٍ قَرواء هِرْجابٍ فُنُقْ([28]) *
و*لا يقال للبعير أقْرَى.
وإذا هُمِز هذا الباب كان هو والأوّلُ سواءً. يقولون: ما قرأَتْ هذه النّاقةُ سَلَىً، كأنَّه يُراد أنَّها ما حَملَتْ قطُّ. قال:
ذِراعَيْ عَيطلٍ أدماءَ بِكرٍ *** هجانِ اللَّونِ لم تَقرأْ جنينا([29])
قالوا: ومنه القُرآن، كأنَّه سمِّي بذلك لجَمعِه ما فيه من الأحكام والقِصَص وغيرِ ذلك. فأمَّا أقْرأَتِ المرأةُ فيقال إنَّها من هذا أيضاً. وذكروا أنَّها تكون كذا في حال طُهرها، كأنَّها قد جَمَعَتْ دمها في جوفها فلم تُرْخِه. وناسٌ يقولون: إنما إقراؤها: خروجُها من طُهرٍ إلى حيض، أو حيضٍ إلى طُهْر. قالوا: والقُرْء: وقْتٌ، يكونُ للطُّهر مرَّةً وللحيض مرة. ويقولون: هبَّت الرِّياح لقارئها: لوقتِها. وينشدون:
شَنِئت العَقْرَ عَقْرَ بنِي شُليلٍ *** إذا هبَّت لقارِئها الرِّياحُ([30])
وجملة هذه الكلمة أنَّها مشكلة. وزعم ناسٌ من الفقهاء أنها لا تكون إلا في الطُّهر فقالوا:([31])...............................................................................................................................................
وهو من الباب الأول: القارئة، وهو الشَّاهد. ويقولون: الناس قواري الله تعالى في الأرض، هم الشُّهود. وممكنٌ أنْ يُحمَل هذا على ذلك القياس، أي إنَّهم يَقْرُون الأشياءَ حتَّى يجمعوها علماً ثمَّ يشهدون بها.

ومن الباب القِرةُ([32]): المال، من الإبل والغنم. والقِرَة: العِيال. وأنشدَ في القرة التي هي المال:
ما إنْ رأينا ملكاً أغارا *** أكثرَ منه قِرَةً وقارا([33])
ومما شذَّ عن هذا الباب القارية، طرف السِّنان. وحدُّ كلِّ شيءٍ: قارِيَتُه.
القاموس المحيط:
القُرْآنُ التَّنْزيلُ. قَرَأهُ، وبه، كَنَصَرَهُ ومَنَعَهُ، قَرْءاً وقراءَةً وقُرْآناً، فهو قارِئ من قَرَأَةٍ وقُرّاءٍ وقارِئينَ تَلاَهُ، كاقْترَأَهُ، وأَقْرَأْتُهُ أنا. وصَحيفَةٌ مَقْرُوَّةٌ ومَقْرُوَّةٌ ومَقْرِيَّةٌ. وقَارَأهُ مُقارَأةً وقِرَاءٌ دارَسَهُ. والقَرَّاءُ، كَكَتَّانٍ الحَسَنُ القراءَةِ، ج قَرَّاؤُونَ، لا يُكَسَّرُ. وكَرُمَّانٍ النَّاسِكُ المُتَعَبِّدُ، كالقارِئ والمُتَقَرِئ، ج قُرَّاؤُونَ وقَوارِئ. وتَقَرَّأَ تَفَقَّهَ، وقَرَأَ عليه السلام أبلَغَهُ،
كَأَقْرَأَهُ، أو لا يُقالُ: أقْرَأهُ إلاَّ إذا كان السلام مَكْتوباً. والقَرْءُ، ويُضَمُّ: الحَيْضُ، والطُّهْرُ، ضدُّ، والوقْتُ، والقَافيَةُ، ج: أقْراءٌ وقُروءٌ وأقْرُؤٌ، أو جَمْعُ الطُّهْرِ: قُروءٌ، وجَمْعُ الحَيْضِ: أقْراءٌ.
وأقْرَأَتْ: حاضَتْ، وطَهُرَتْ، والنَّاقَةُ: اسْتَقَرَّ الماءُ في رَحِمِها، والرِّياحُ: هَبَّتْ لوقتها، و: رجع، ودنا، وأخَّرَ، واسْتَأْخَرَ، وغابَ، وانْصَرَفَ، وتَنَسَّكَ، كَتَقَرَّأَ. وقَرَأتِ النَّاقَةُ: حَمَلَتْ، والشَّيْءَ: جَمَعَهُ وضَمَّهُ، والحامِلُ: ولَدَتْ. والمُقَرَّأةٌ، كمُعَظَّمَةٍ: التي يُنْتَظَرُ بها انْقِضاءُ أقْرائِها.
وقد قُرَّئَتْ: حُبِسَتْ لذلك. وأَقْراءُ الشِّعْرِ: أنْواعُه وأنْحاؤُهُ. ومُقْرَأ، كَمُكْرَمٍ: د باليَمَنِ به مَعْدِنُ العَقِيقِ، منه: المُقْرَئِيُّونَ من المُحَدِّثينَ وغيرهم، ويَفْتَحُ ابن الكلبي الميمَ. والقِرْأَةُ، بالكسر: الوباءُ. واسْتَقْرَأَ الجَمَلُ الناقَةَ: تارَكَها ليَنْظُرَ أَلقِحَتْ أم لا.
تاج العروس:
ق ر أ
القُرْآن هو التنزيل العزيزُ أَي المَقروءُ المكتوب في المَصاحف وإنما قُدِّم على ما هو أبْسَطُ منه لشرفه . قَرَأَه وقرأَ به بزيادة الباء كقوله تعالى " تُنْبِتُ بالدُّهْنِ " وقوله تعالى " يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذهبُ بالأبصارِ " أَي تُنبِت الدُّهْنَ ويُذهبُ الأبصار وقال الشاعر :
هُنَّ الحَرائِرُ لا رَبَّاتُ أخْمِرَةٍ ... سودُ المَحاجِرِ لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ
كنَصَرَه عن الزجاجي كذا في لسان العرب فلا يقال أنكرها الجماهير ولم يذكرها أحدٌ في المشاهير كما زعمه شيخنا ومَنَعَه قَرْءاً عن اللّحيانيّ وقِراءةً ككِتابةٍ وقُرآناً كعُثْمان فهو قارِئٌ اسم فاعل من قومٍ قَرَأَةٍ كَكَتبةٍ في كاتبٍ وقُرَّاءٍ كعُذَّالٍ في عاذلٍ وهما جَمْعانِ مُكَسَّرانِ وقارِئينَ جمع مذكر سالم : تَلاهُ تَفْسيرٌ لِقَرأَ وما بعده ثم إن التِّلاوةَ إمَّا مُرادِفٌ للقراءة كما يُفْهم من صَنيع المُؤَلِّف في المعتلّ وقيل : إن الأصل في تَلا معنى تَبِعَ ثمَّ كَثُر كاقْتَرَأه افتَعَل من القراءة يقال اقْتَرَأْتُ في الشعر وأقْرَأْتُه أنا وأقْرَأَ غيرَه يُقْرِئه إقراءً ومنه قيل : فلانٌ المُقْرِئُ قال سيبويه : قَرأَ واقترأَ بمعنًى بِمنزلةِ عَلا قِرْنه واستعْلاهُ وصَحيفةٌ مَقْروءةٌ كمَفعولة لا يُجيز الكسائيُّ والفرَّاء غيرَ ذلك وهو القياس ومَقْرُوَّةٌ كمَدْعُوَّة بقلبِ الهمزةِ واواً ومَقْرِيَّةٌ كمَرْمِيَّةٌ بإبدال الهمزة ياءً كذا هو مضبوطٌ في النُّسخ وفي بعضها مَقْرِئَة كمَفْعِلَةٍ وهو نادرٌ إِلاَّ في لغةِ من قال : قَرِئْتُ . وقَرَأْتُ الكِتابة قِراءةً وقُرْآناً ومنه سُمِّيَ القُرْآنُ كذا في الصحاح وسيأتي ما فيه من الكلام وفي الحديث " أقْرَؤُكُمْ أُبَيٌّ " قال ابن كثيرٍ : قيل : أرادَ : من جماعةٍ مَخصوصين أو في وقتٍ من الأوقاتِ فإن غيرَه أَقرَأُ منه قال : ويجوز أن يُريد به أكثرهم قِراءةً ويجوز أن يكون عامًّا وأنه أقْرَأُ أصحابِه أَي أتْقَنُ للقُرآن وأحفظُ . وقارَأَهُ مُقارَأَةً وقِراءً كَقِتالٍ : دارَسَه . واسْتَقْرَأَه : طَلَب إليه أن يَقْرأَ . وفي حديث أُبيٍّ في سورَةِ الأحزاب : إن كنَتْ لَتُقارِئُ سورَةَ البَقَرَة أو هي أطوَلُ . أَي تُجاريها مَدى طولِها في القِراءةِ أو أنّ قارِئَها لَيُساوي قارِئُ البَقَرَة في زمنِ قِرائتها وهي مُفاعلةٌ من القِراءة . قال الخطَّابيّ : هكذا رواه ابن هاشمٍ وأكثرُ الرِّوايات : إن كانت لَتُوازي . والقَرَّاءُ كَكَتَّانٍ : الحَسَنُ القِراءةِ ج قَرَّاءونَ ولا يُكَسَّر أَي لا يُجمع جَمعَ تكسير والقُرَّاءُ كَرُمَّانٍ : الناسك المُتَعَبِّد مثل حُسَّانٍ وجُمَّالِ قال شيخنا : قال الجوهريُّ : قال الفرَّاء : وأنشدني أَبو صَدَقَة الدُّبَيْريُّ :
بَيْضاءُ تَصْطادُ الغَوِيَّ وتَسْتَبي ... بالحُسْنِ قَلْبَ المُسْلِمِ القُرَّاءِ انتهى . قلت : الصحيحُ أنه قولُ زَيدٍ بن تُرْكٍ الدُّبَيْريّ ويقال : إن المراد بالقُرَّاء هنا من القِراءةِ جَمعُ قارِئٍ ولا يكون من التَّنَسُّكِ وهو أحسنُ كذا في لسان العرب وقال ابن بَرِّيٍّ : صوابُ إنشاده بَيْضاءَ بالفتح لأن قَبْلَه :
ولَقَدْ عَجِبْتُ لِكاعِبٍ مَوْدونَةٍ ... أطْرافُها بالحَلْيِ والحِنَّاءِ
قال الفراء : يقال : رجلٌ قُرَّاءٌ وامرأةٌ قُرَّاءةٌ ويقال : قرأتُ أَي صِرْتُ قارِئاً ناسِكاً . وفي حديث ابن عبَّاسٍ أنه كانَ لا يقرأُ في الظُّهْرِ والعَصر . ثمَّ قال في آخره " وما كانَ ربُّكَ نَسِيًّا " معناه أنه كانَ لا يَجْهَر بالقِراءة فيهما أو لا يُسمعُ نَفْسَه قِراءَتَه كأنَّه رأى قوماً يَقْرَءونَ فَيُسمعون نُفوسَهم ومن قَرُبَ منهم ومعنى قوله " وما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا " يريد أن للقراءة التي تَجْهَرُ بها أو تُسمعها نَفْسَك يَكْتُبها المَلَكان وإذا قَرأْتَها في نَفْسِك لم يَكْتُباها والله يَحْفَظُها لكَ ولا يَنْساها لِيُجازيكَ عليها . وفي الحديث : " أكثَرُ مُنافِقي أُمَّتي قُرَّاؤُها " أَي أنهم يَحْفظون القُرآن نَفْياً للتُّهَمَةِ عن أنفسهم وهم يَعْتقِدون تَضْييعَه . وكان المنافقون في عصرِ النبيِّ صلّى الله عليه وسلّم كذلك كالقارئ والمُتَقَرِّئ ج قُرَّاءون مذكر سالم وقَوارِئُ كدَنانير وفي نسختنا قَوارئ فَواعل وجعله شيخنا من التحريف . قلت إِذا كانَ جمعَ قارِئٍ فلا مُخالفة للسَّماع ولا للقياس فإن فاعلاً يُجمع على فواعل . وفي لسان العرب قَرائئ كحَمائل فَلْيُنظر . قال : جاءوا بالهمزة في الجمع لما كانت غيرَ مُنقلبةٍ بل موجودة في قَرَأتُ . وتَقَرَّأَ إِذا تَفَقَّهَ وتَنَسَّك وتَقَرَّأْتُ تَقَرُّؤًا في هذا المعنى . وقَرَأَ عليه السلام يَقْرَؤُه : أبْلَغَه كأَقْرَأَه إيَّاه وفي الحديث : أنّ الرَّبَّ عَزَّ وجلَّ يُقْرِئُكَ السُّلامَ . أو لا يقال أَقْرَأَه السَّلام رُباعيًّا مُتَعدِّياً بنفسه قاله شيخنا . قلت : وكذا بحرفِ الجرّ كذا في لسان العرب إِلاَّ إِذا كانَ السلامُ مَكْتوباً في وَرَقٍ يقال أقرِئْ فُلاناً السَّلامَ واقْرَأْ عليه السَّلام كأنه حين يُبَلِّغُه سلامه يَحْمِله على أن يقرأَ السَّلام ويَرُدَّه . قال أَبو حاتمٍ السِّجستانيّ : تقول : اقْرَأْ عليه السَّلامَ ولا تقول أقْرِئْه السَّلام إِلاَّ في لغةٍ فإذا كانَ مَكتوباً قلتَ أَقْرِئْهُ السَّلام أَي اجعله يَقْرَؤُهُ . وفي لسان العرب : وإذا قَرأَ الرجلُ القُرآنَ والحديثَ على الشيخ يقول أَقْرَأَني فلانٌ أَي حَمَلني على أن أَقْرَأَ عليه . والقَرْءُ ويُضَمُّ يُطلَق على : الحَيْض والطُّهْر وهو ضِدٌّ وذلك لأن القُرْءَ هو الوَقْتُ . فقد يكون للحَيْض وللطُّهْر وبه صرَّح الزَّمخشريّ وغيرُه وجَزم البَيْضاويّ بأنه هو الأصل ونقله أَبو عمرو وأنشد :
إِذا ما السَّماءُ لمْ تَغِمْ ثُم أخْلَفَتْ ... قُروءَ الثُّرَيَّا أن يَكونَ لها قَطْرُ يُريد وقْتَ نَوْئِها الذي يُمطَرُ فيه النَّاسُ وقال أَبو عبيدٍ : القَرْءُ يَصلُح للحَيْضِ والطُّهر قال : وأظنُّه من أقْرَأَتِ النُّجومُ إِذا غابت . والقُرْءُ : القافيَةُ قاله الزمخشري ج أقْراءٌ وسيأتي قريباً والقرْءُ أيضاً الحُمَّى والغائب والبعيد وانقضاءُ الحَيض وقال بعضهم : ما بين الحَيْضَتَيْنِ . وقَرْءُ الفَرَس : أيَّام وَدْقِها أو سِفادِها الجمع أقْراءٌ وقُروءٌ وأقْرُءٌ الأخيرة عن اللّحيانيّ في أدنى العدد ولم يعرف سيبويه أقْراءً ولا أقْرُؤًا قال : استغنَوا عنه بِقُروءٍ . وفي التنزيل " ثَلاثَةَ قُروءٍ " أراد ثلاثةً من القروءِ كما قالوا خَمسة كِلابٍ يُراد بها خمسة من الكلاب وكقوله :
" خَمْس بَنانٍ قانِئِ الأظْفارِ أراد خَمْساً من البَنان وقال الأعشى :
مُوَرّثَةً مالاً وفي الحَيِّ رِفْعَةً ... لِما ضاعَ فيها من قُروءِ نِسائِكا
وقال الأصمعيّ في قوله تعالى " ثلاثة قُروءٍ " قال : جاءَ هذا على غير قياس والقياس : ثلاثة أقْرُؤٍ ولا يجوز أن يقال ثلاثة فُلوسٍ إنما يقال ثلاثة أفْلُسٍ فإذا كثرت فهي الفُلوسُ ولا يقال ثلاثة رجالٍ إنما هي ثلاثة أرْجِلَة ولا يقال ثلاثة كلابٍ إنما هي ثلاثة أكْلُبٍ قال أَبو حاتم : والنَّحويون قالوا في قول الله تعالى " ثلاثة قُروءٍ " أراد ثلاثةً من القُروءِ كذا في لسان العرب أو جمعُ الطُّهْرِ قُروءٌ وجمعُ الحَيض أقْراءٌ قال أَبو عبيدٍ : الأقراءُ : الحيض والأقراءُ : الأطهار وقد أقْرَأَت المرأةُ في الأمرين جميعاً فهي مُقْرِئٌ أَي حاضَتْ وطَهُرَت وأصله من دُنُوِّ وقتِ الشيء وقَرَأَت إِذا رأت الدَّمَ وقال الأخفش : أقَرأَت المرأةُ إِذا صارت صاحبةَ حيضٍ فإذا حاضَتْ قلتَ : قَرَأَت بلا ألفٍ يقال أقْرأت المرأة حَيْضَة أو حَيْضَتَين ويقال : قَرَأَت المرأةُ : طَهُرَت وقَرَأَت : حاضت قال حُمَيدٌ :
أراها غُلامانا الخَلا فَتَشَذَّرَتْ ... مِراحاً ولم تَقْرَأُ جَنيناً ولا دَما يقول : لم تَحْمِلْ عَلَقَةً أَي دَماً ولا جَنيناً . قال الشافعيُّ رضي الله عنه : القَرْءُ : اسمٌ للوقت فلما كانَ الحيضُ يَجيء لِوَقتٍ والطُّهْرُ يَجيء لوقتٍ جازَ أن تكون الأقْراءُ حيضاً وأطهاراً ودَلَّت سُنَّةُ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم أنَّ الله عزَّ وجلَّ أراد بقوله " والمُطلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأنْفُسِهِنَّ ثلاثةَ قُروءٍ " الأطهار وذلك أن ابن عُمرَ لما طَلَّقَ امرأته وهي حائضٌ واستفتَى عُمر رضي الله عنه النبيَّ صلّى الله عليه وسلّم فيما فَعَل قال " مُرْهُ فَلْيُراجِعْها فإذا طَهُرَت فَلْيُطَلِّقْها فَتِلْكَ العِدَّةُ التي أمر الله تعالى أن يُطَلَّق لها النِّساءُ " وقرأت في طَبقات الخَيْضَريّ من ترجمة أَبِي عبيدٍ القاسم بن سلاَّم أنه تَناظر مع الشافعيِّ في القَرْءِ هل هو حَيضٌ أو طُهْرٌ إلى أن رجع إلى كلام الشافعيّ وهو معدودٌ من أقرانه وقال أَبو إسحاق : الذي عندي في حقيقة هذا أن القَرْءَ في اللغة الجَمعُ وأنّ قولهم قَرَيْتُ الماءَ في الحَوضِ وإن كانَ قد أُلْزم الياء فهو جَمَعْتُ وقَرَأْتُ القُرآنَ : لَفظت به مَجموعاً فإنما القَرْءُ اجْتماعُ الدَّمِ في الرَّحم وذلك إنما يكون في الطُّهْرِ وصحَّ عن عائشة وابن عمر رضي الله عنهما أنهما قالا : الأقراءُ والقُروءُ : الأطهار وحقَّق هذا اللفظ من كلام العرب قولَ الأعشى :
" لِما ضاعَ فيها من قُروءِ نِسائِكا فالقُروء هنا : الأطهار لا الحيض لأن النساء يُؤْتَيْنَ في أطْهارِهِنَّ لا في حِيَضِهِنَّ فإنما ضاعَ بِغَيبَته عَنهنَّ أطْهارُهُن قال الأزهريُّ : وأهلُ العراق يقولون : القَرْءُ : الحَيضُ وحُجَّتُهم قولُه صلّى الله عليه وسلّم " دَعي الصَّلاةَ أيَّامَ أقْرائِك " أي أيَّام حَيضك قال الكسائي والفراء : أقرأَت المرأةُ إِذا حاضت وقال الأخفش : وما قَرَأَت حَيْضةً أَي ما ضمَّت رَحِمُها على حَيضةٍ وقال ابن الأثير : قد تَكَرَّرَت هذه اللفظة في الحديث مُفرَدَةً ومجموعةً فالمفردةُ بفتح القاف وتُجمع على أقراءٍ وقُروءٍ وهو من الأضداد يقع على الطُّهْرِ وإليه ذهب الشافعيُّ وأهلُ الحجاز ويَقَع على الحَيض وإليه ذهب أبو حَنيفة وأهلُ العراق والأصلُ في القَرْءِ الوقتُ المَعلومُ ولذلك وقع على الضِّدَّين لأنَّ لكُلٍّ منهما وَقتاً وأقرأَت المرأةُ إِذا طَهُرَت وإذا حاضت وهذا الحديثُ أراد بالأقْراءِ فيه الحَيض لأنه أمرها فيه بِتَرك الصلاة . وأقرأت الناقةُ والشاةُ كما هو نَصُّ المُحكم فليس ذِكرُ الناقة بِقيدٍ : استَقَرَّ الماء أَي مَنِيُّ الفحل في رَحِمِها وهي في قِرْوَتِها على غير قياسٍ والقياس قِرْأَتِها ودَخَلت في وقتها والقارئُ : الوقت وقال مالك بن الحارث الهُذليُّ :
كَرِهْتُ العَقْرَ عَقْرَ بَني شَليلٍ ... إِذا هَبَّتْ لِقارِئها الرِّياحُ
أَي لوقت هُبوبِها وشدَّتها وشِدَّة بَرْدِها والعَقرُ موضعٌ وشليلٌ : جَدُّ جَرير بن عبد الله البَجَليّ ويقال : هذا وقتُ قارِئِ الرِّيح لوقتِ هُبوبها وهو من باب الكاهل والغارب وقد يكون على طرح الزائد . وأقرَأَ من سَفره : رَجَع إلى وطنه وأقْرَأَ أمْرُكَ : دَنا وفي الصحاح : أقْرَأت حاجتُه : دَنَتْ وأقرأ حاجتَه : أخَّرَ ويقال : أعَتَّمْتَ قِراكَ أو أقْرَأْتَهُ أَي أخَّرته وحَبَسْته وقيل : اسْتَأخَرَ وظن شيخنا أنه من أقرَأَتِ النجومُ إِذا تأخَّرَ مَطَرُها فَورَّكَ على المُصنِّف وليس كذلك وأقْرأَ النَّجْمُ غابَ أو حانَ مَغيبُه ويقال أقرَأت النجومُ : تأخَّرَ مَطَرُها وأقرأَ الرجلُ من سفره : انصَرَف منه إلى وطنه وأقرأَ : تَنَسَّكَ كَتَقرَّأَ تَقَرُّؤًا وكذلك قَرَأ ثُلاثيًّا . وقَرَأَتِ الناقةُ والشاةُ : حَمَلَتْ وناقةٌ قارِئٌ بغير هاء وما قرَأَتْ سَلاً قَطُّ : ما حَمَلَتْ مَلْقوحاً وقال اللِّحيانيُّ : معناه . ما طَرَحَتْ وروى الأزهريّ عن أَبِي الهيثم أنه قال : يقال : ما قَرأتِ الناقةُ سَلاً قَطُّ وما قرأَتْ مَلْقوحاً قطّ قال بعضهم : لم تَحملْ في رَحِمِها ولداً قطُّ أَي لم تحمل وعن ابن شُميلٍ : ضَربَ الفَحلُ الناقةَ على غير قُرْءٍ وقُرْءُ الناقة : ضَبَعَتُها وهذه ناقةٌ قارِيٌّ وهذه نوقٌ قَوارِئٌ وهو من أقرأَت المَرْأة إِلاَّ أنه يقال في المرأة بالألف وفي الناقة بغير ألف . وقَرَأَ الشيءَ : جَمَعَه وضَمَّه بعضَه إلى بعضٍ وقرأتُ الشيءَ قُرْآناً : جَمعْتُه وضمَمْتُ بعضَه إلى بعضٍ ومنه قولهم : ما قرأَت هذه الناقة سَلاً قطُّ وما قَرَأت جَنيناً قطُّ أَي لم تَضُمَّ رَحِمُها على وَلَدٍ قال عمرو بن كلثومٍ :
ذِراعَيْ عَيْطَلٍ أدْماءَ بِكْرٍ ... هِجانِ اللَّوْنِ لم تَقْرَأْ جَنينا
قال أكثر الناس : معناه : لم تَجْمَعْ جَنيناً أَي لم يَضُمَّ رحمها على الجَنين وفيه قولٌ آخرُ لم تقرأُ جَنينا أَي لم تُلْقِه ومعنى " قَرَأْتَ القُرآنَ " لَفَظتَ به مَجموعاً أَي ألقيته وهو أحد قولَي قُطرُبٍ . وقال أَبو إسحاق الزجّاج في تفسيره : يُسمَّى كَلامُ الله تعالى الذي أنزله على نبيّه صلّى الله عليه وسلّم كِتاباً وقُرآناً وفُرْقاناً ومعنى القرآن الجَمعُ وسمِّي قرآناً لأنه يجمعُ السُّوَرَ فَيَضُمُّها وقوله تعالى " إنَّ عَلينا جَمْعَهُ وقُرْآنَهُ " أَي جَمعَهُ وقراءتَه . قال ابن عبَّاسٍ : فإذا بَيَّنَّاهُ لك بالقراءة فاعْمل بما بَيَّنَّاه لك ورُوي عن الشافعيّ رضي الله عنه أنه قرأَ القرآن على إسماعيل بن قُسطنطين وكان يقول : القُرانُ اسمٌ وليس بمهموزٍ ولم يُؤْخذ من قَرَأْتُ ولكنه اسمٌ لكتاب الله مثل التوراة والإنجيل ويَهمزُ قَرأْتُ ولا يُهمز القُران وقال أَبو بكر بن مجاهدٍ المُقرئُ : كانَ أَبو عمرو بن العلاء لا يهمز القُرانَ وكان يَقْرَؤُه كما روى عن ابن كثيرٍ وقال ابن الأثير : تكرَّر في الحديث ذكر القراءة والاقتراء والقارئِ والقرآن والأصل في هذه اللفظة الجمعُ وكلُّ شيءٍ جَمعته فقد قَرَأْتَه وسمِّيَ القرآنَ لأنه جَمَع القصص والأمر والنَّهي والوعد والوعيد والآيات والسُّوَر بَعضها إلى بعضٍ وهو مصدرٌ كالغُفران قال وقد يُطلق على الصَّلاة لأن فيها قِراءةً من تسمية الشيء ببعضه وعلى القراءة نفسها يقال قَرَأَ يَقْرَأُ قِراءة وقُرْآناً والاقتراءُ افتعال من القراءة وقد تُحذف الهمزة تَخفيفاً فيقال قُرانٌ وقَرَيْتُ وقارٍ ونحو ذلك من التصريف . وقَرَأَت الحامِلُ وفي بعض النُّسخ الناقَةُ أَي وَلَدَتْ وظاهره شُمولُه الآدَميِّينَ . والمُقَرَّأَةُ كمُعَظَّمَةٍ هي التي يُنْتَظَرُ بها انقِضاءُ أَقْرائِها قال أَبو عمرو : دفعَ فلانٌ جارِيتَهُ إلى فُلانَةَ تُقَرِّئُها أَي تُمسِكُها عندها حتَّى تَحيضَ للاسْتِبراءِ وقد قُرِّئَتْ بالتشديد : حُبِسَتْ لذلك أَي حتَّى انْقَضَتْ عدَّتُها . وأَقْرَاءُ الشِّعرِ : أَنواعُه وطُرُقُه وبُحوره قالهُ ابنُ الأَثير وأَنحاؤُه مقاصِده قال الهروي : وفي إسلام أَبِي ذَرٍّ قال أَنيس : لقد وضعتُ قولَهُ على أَقْرَاءِ الشِّعْرِ فلا يلتَئِمُ على لسانِ أَحَدٍ على طُرُقِ الشِّعرِ وبُحوره واحدها قَرْءٌ بالفتح وقال الزَّمخشري وغيرُه : أَقْرَاء الشِّعْرِ : قَوافيه التي يُختم بها كأَقْرَاءِ الطُّهْرِ التي تنقطع عنها الواحد قَرْؤٌ وقُرْءٌ وقيل بتثليثه وقَرِيءٌ كبديعٍ وقيل هو قَرْوٌ بالواو قال الزَّمخشري : يقال للبيتين والقصيدتين : هما على قَرْوٍ واحدٍ وقَرِيٍّ واحدٍ . وجمع القَرِيِّ أَقْرِيَةٌ قال الكُميت :
وعِنْدَهُ للنَّدَى والحَزْمِ أَقْرِيَةٌ ... وفي الحُروبِ إِذا ما شاكَتِ الأُهَبُ
وأَصلُ القَرْوِ القَصْدُ انتهى . ومُقْرَأٌ كمُكْرَمٍ هكذا ضبطه المُحدِّثون وفي بعض النُّسخ إشارة إلى موضع باليمن قريباً من صنعاءَ على مرحلةٍ منها به معدِن العَقيقِ وهو أَجودُ من عَقيقِ غيرِها وعبارة المحكم : بها يُعملُ العَقيقُ وعبارة العُباب : بها يُصنع العَقيقُ وفيها مَعْدِنُه قال المَناوي : وبه عُرف أَنَّ العقيقَ نوعان مَعْدِنِيٌّ ومَصْنوعٌ وكمَقْعَدٍ قريةٌ بالشام من نواحي دمشق لكنَّ أَهلَ دمشقَ والمُحدِّثون يضُمُّونَ الميم وقد غَفَل عنه المصنِّف قاله شيخُنا منه أَي البلد أَو الموضع المُقْرَئِيُّونَ الجماعة من العُلماء المُحَدِّثين وغيرِهم منهم صُبَيح بن مُحرِز وشدَّاد بن أَفلح وجميع بن عَبْد وراشد بن سَعْد وسُوَيد بن جَبَلة وشُرَيح بن عَبْد وغَيْلان بن مُبَشِّر ويونُس بن عثمان وأَبو اليَمان ولا يُعرف له اسمٌ وذو قرنات جابرُ بن أَزَذَ وأُمُّ بكرٍ بنتُ أَزَذَ والأَخيران أَوردَهما المُصنِّف في الذال المعجمة وكذا الذي قبلهما في النون وأَمَّا المنسوبون إلى القَرْيَةِ التي تحتَ جَبَل قاسِيونَ فمنهم غَيْلانَ بن جعفر المَقْرِئيّ عن أَبِي أُمامة ويَفْتَحُ ابنُ الكلبيِّ الميمَ منه فهي إذاً والبَلْدَةُ الشَّاميَّة سَواءٌ في الضَّبْط وكذلك حكاه ابنُ ناصرٍ عنه في حاشية الإكمال ثمَّ قال ابنُ ناصرٍ من عندِه : والمحدِّثونَ يقولونه بضمِّ الميم وهو خطأٌ وإِنَّما أَوْرَدْتُ هذا فإنَّ بعضاً من العلماءِ ظَنَّ أَنَّ قولَهُ وهو خطأٌ من كلام الكلبيّ فنقَلَ عنه ذلك فتأَمَّلْ . والقِرْأَةُ بالكسر مثل القِرْعة : الوباءُ قال الأَصمَعِيّ : إِذا قَدِمْتَ بِلاداً فمَكَثْتَ فيها خمسَ عشرَةَ ليلةً فقد ذَهَبَتْ عنكَ قِرْأَةُ البلادِ وقِرْءُ البلادِ فأمَّا قولُ أَهْلِ الحجازِ قِرَةُ البلادِ فإنَّما على حذف الهمزة المُتحرِّكة وإلقائِها على الساكِن الذي قَبْلَها وهو نوعٌ من القياس فأَمَّا إِغْرابُ أَبِي عُبَيد وظنُّه إِيَّاها لغةً فخطأٌ كذا في لسان العرب وفي الصحاح أَنَّ قولَهم قِرَةٌ بغير همزٍ معناه أَنَّه إِذا مَرِضَ بها بعدَ ذلك فليس من وباءِ البلادِ قال شيخنا : وقد بقي في الصحاح ممَّا لم يتعرض له المصنف الكلام على قوله تعالى " إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وقُرْآنَه " الآية . قلت : قد ذكر المُؤَلِّف من جُملةِ المصادر القُرآنَ وبيَّنَ أَنَّه بمعنى القِراءةِ فَفُهم منه معنى قوله تعالى " إِنَّ علينا جَمْعَهُ وقُرْآنَهُ " أَي قِراءَتَهُ وكتابه هذا لم يتكفَّلْ لبيانِ نُقُولِ المُفَسِّرين حتَّى يُلْزِمَه التَّقصيرَ كما هو ظاهرٌ فليُفْهَم . واسْتَقْرَأَ الجَمَلُ النَّاقَةَ إِذا تارَكَها ليَنْظُرَ أَلَقِحَتْ أَمْ لا . عن أَبِي عُبيدة : ما دامَتِ الوَديقُ في وِداقها فهي في قُرُوئِها وأَقْرَائِها . وممَّا يستدرك عليه : مُقْرَأَ بن سُبَيْع بن الحارث بن مالك بن زيد كمُكْرَم بَطْنٌ من حِمْيَرٍ وبه عُرف البلَدُ الذي باليمن لنُزوله ووَلدِه هناك ونقل الرشاطي هن الهَمْداني مُقْرَى بن سُبَيْع بوزن مُعْطى قال : فإذا نسبْتَ إليه شدَّدْتَ الياءَ وقد شُدِّدَ في الشعر قال الرشاطي وقد ورد في الشعر مهموزاً قال الشاعر يخاطب مَلِكاً :
ثمَّ سَرَّحْتَ ذا رُعَيْنٍ بجَيْشٍ ... حَاشَ من مُقْرَئٍ ومن هَمْدانِ وقال عبد الغنيّ بنُ سعيد : المحدِّثون يكتبونه بأَلِفٍ أَي بعد الهمزة ويجوز أن يكون بعضُهم سهَّلَ الهمزة ليوافقَ هذا ما نقله الهمدانيُّ فإنَّه عليه المُعَوَّلُ في أَنساب الحِمْيَرِيِّينَ . قال الحافظ : وأَما القَرْيَةُ التي بالشَّأم فأَظُنُّ نَزَلَها بنو مُقْرَئٍ هؤلاءٍ فسُمِّيَتْ بهم

_Türkçe çeviri henüz yok_
