# قرب (ق-ر-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

- Harfler: ق - ر - ب
- Kur'an'da: 96 geçiş · 91 ayet · 36 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (36)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْقُرْبَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%89.md) | الْفُعْلَى | En yakın | 12 | 11 | [2:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:83.md) |
| [أَقْرَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Daha yakın | 9 | 9 | [2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:237.md) |
| [قَرِيبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Yakın | 9 | 9 | [9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:42.md) |
| [قَرِيبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Yakın | 8 | 8 | [2:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:186.md) |
| [قَرِيبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Yakın | 6 | 6 | [4:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:17.md) |
| [تَقْرَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Yaklaşmayın | 5 | 5 | [4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:43.md) |
| [الْمُقَرَّبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفَعَّلُونَ | Yaklaştırılanlar | 4 | 4 | [4:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:172.md) |
| [الْمُقَرَّبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفَعَّلِينَ | Yaklaştırılanlar | 4 | 4 | [3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/3:45.md) |
| [قُرْبَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%8E%D9%89.md) | فُعْلَى | Daha yakın | 4 | 4 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:106.md) |
| [وَالْأَقْرَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَالْأَفْعَلُونَ | Ve en yakınlar | 3 | 2 | [4:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:7.md) |
| [وَالْأَقْرَبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْأَفْعَلِينَ | Ve en yakınlar | 3 | 3 | [2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:180.md) |
| [أَقَرِيبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8C.md) | أَفَعِيلٌ | Yakın mı? | 2 | 2 | [21:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/21:109.md) |
| [اقْتَرَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | افْتَعَلَ | Yaklaştı | 2 | 2 | [7:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/7:185.md) |
| [تَقْرَبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلَا | İkiniz yaklaşmayın | 2 | 2 | [2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:35.md) |
| [قُرْبَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلَانًا | Adak | 2 | 2 | [5:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:27.md) |
| [أَقْرَبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَهُمْ | Onların en yakını | 1 | 1 | [5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:82.md) |
| [اقْتَرَبَتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%90.md) | افْتَعَلَتِ | Yaklaştı | 1 | 1 | [54:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/54:1.md) |
| [الْأَقْرَبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْأَفْعَلِينَ | En yakınlar | 1 | 1 | [26:214](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/26:214.md) |
| [بِقَرِيبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8D.md) | بِفَعِيلٍ | Yakın | 1 | 1 | [11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/11:81.md) |
| [بِقُرْبَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | بِفُعْلَانٍ | Adak | 1 | 1 | [3:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/3:183.md) |
| [تَقْرَبُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | تَفْعَلُونِ | Bana yaklaşmayın | 1 | 1 | [12:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/12:60.md) |
| [تَقْرَبُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلُوهَا | Ona yaklaşmayın | 1 | 1 | [2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:187.md) |
| [تَقْرَبُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | تَفْعَلُوهُنَّ | Onlara yaklaşmayın | 1 | 1 | [2:222](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:222.md) |
| [تُقَرِّبُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفَعِّلُكُمْ | Sizi yaklaştırır | 1 | 1 | [34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/34:37.md) |
| [فَقَرَّبَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَّلَهُ | Hemen onu yaklaştırdı | 1 | 1 | [51:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/51:27.md) |
| [قَرَّبَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلَا | İkisi yaklaştırdı | 1 | 1 | [5:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:27.md) |
| [قُرُبَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فُعُلَاتٍ | Yakınlıklar | 1 | 1 | [9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:99.md) |
| [قُرْبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%82%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فُعْلَةٌ | Yakınlık | 1 | 1 | [9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:99.md) |
| [لِأَقْرَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | لِأَفْعَلَ | Daha yakına | 1 | 1 | [18:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/18:24.md) |
| [لِيُقَرِّبُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لِيُفَعِّلُونَا | Bizi yaklaştırmaları için | 1 | 1 | [39:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/39:3.md) |
| [مَقْرَبَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مَفْعَلَةٍ | Yakın olmak | 1 | 1 | [90:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/90:15.md) |
| [وَأَقْرَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve daha yakın | 1 | 1 | [18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/18:81.md) |
| [وَاقْتَرَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | وَافْتَعَلَ | Ve yaklaştı | 1 | 1 | [21:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/21:97.md) |
| [وَاقْتَرِبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%A8%D9%92.md) | وَافْتَعِلْ | Ve yaklaş | 1 | 1 | [96:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/96:19.md) |
| [وَقَرَّبْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَّلْنَاهُ | Ve onu yaklaştırdık | 1 | 1 | [19:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/19:52.md) |
| [يَقْرَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Yaklaşmasınlar | 1 | 1 | [9:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:28.md) |

## Mücavir kökler — 166 mücavir (399 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 56 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
2. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 48 · “Sikkin” bıçak demektir
3. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 30 · Sahip
4. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 27 · “Yavru” demektir
5. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 11 ortak ayet · G² 22 · Oğullar
6. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 47 ortak ayet · G² 19 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 19 · Denk tutuyorlar
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 18 · Biribirini kesen yoldur
10. [دري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
11. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Namaz
12. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 31 ortak ayet · G² 13 · Kevn, tepe demektir
13. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Mesih
14. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
15. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Affetti
16. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Kadınlar
17. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
18. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Söz
19. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · “Sehl” ova demektir
20. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 21 ortak ayet · G² 10 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
21. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
22. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 9 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
23. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Düğüm demektir
24. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Yarısı
25. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Uhur ense demektir
26. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
27. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
28. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
29. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
30. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
31. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Edim dibalı deri demektir
32. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
33. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · İcl havuz demektir
34. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Ağaç
35. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
36. [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Alna dökülen saçtır
37. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Umulur
38. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hayese sürülmüş tarla demektir
39. [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
40. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
41. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Yan demektir
42. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
43. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sufur” süpürgedir
44. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Feth, kapının açılması demektir
45. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kile ölçü birimidir
46. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 30 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
47. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
48. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 13 ortak ayet · G² 6 · Şey
49. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
50. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
51. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Yüz demektir
52. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
53. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Baş demektir
54. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
55. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
56. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Rasad” gözetleyici demektir
57. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
58. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
59. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
60. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Terazi demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md), [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md), [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne, zaman veya mekan arasındaki mesafenin sıfıra doğru daralması, gece suya doğru hızlanarak yaklaşma ve yana alma |
| Çekirdek Özet 2 | Zamanın ve hesabın yaklaşması, akrabalık bağı, Allah'a kulluk ve adakla manevi yakınlık (kurbet) kazanma, haram sınırlara yanaşmama yasağı |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi kudret ve bilginin mutlak kuşatıcılığı; hukuki ve ahlaki sınırlara yanaşılmasını yasaklayan sedd-i zerâi ilkesi; akrabalık hukukunun toplumsal koruyuculuğu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel-mekansal mesafe olarak algılanması sonucu, Allah'ın yakınlığının cismani zannedilmesi veya haram sınırların ihlal sürecinin basite indirgenmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Soğuma, bir yerde durma, yerleşme, toplanıp tutunma ve sakinleşme anlamı taşır; [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md), [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md), [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md), [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) köklerinde olduğu gibi nesnelerin bir araya gelip sükûn bulmasını ifade eder. | ب | İçeride olma, barınma ve bitişme bildiren harfin eklenmesiyle toplanma ve yerleşme anlamı, iki varlığın aralarındaki açıklığı kapatıp birbirinin sınırına veya himaye alanına dahil olması yönünde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Sınır, odaklanma, bir hedefe doğru toparlanarak yönelme hareketini temsil eder. |
| ر | İnsan başı | Baş, öncülük, yön tayini, algılama ve en öndeki odak noktasını imler. |
| ب | Ev, çadır | İç, sığınak, barınma, bir sınırın içerisine dahil olma durumunu gösterir. |
| قرب | Ufuktaki hedefe odaklanıp başı o yöne çevirerek güvenli iç alana/çadıra doğru mesafeyi sıfırlama hareketi | Uzaktaki bir hedefe veya su kaynağına doğru yönelip aradaki boşluğu kapatarak onun barınma veya koruma sınırının içine fiilen dahil olma sürecini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde develerin otlaktan su kaynağına doğru son gece yaptıkları tempolu ve hızlı yürüyüş (el-qarab / القَرَب); gece su arayan yolcu veya süvari (el-qârib / القارب); yanından hiç ayrılmayan, bele veya omuza asılan deri su tulumu (el-qirbeh / القِرْبة); kılıç kını (el-qırâb / القِراب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya benzeri bedevi şairlerin beyitlerinde, çöl yolculuğunda suya erişme vaktinin yaklaştığını ve kafilenin son gece süratle kuyuya yönelişini nitelemek üzere el-qarab ve el-kavârib kullanılmıştır: قد قدموني لإقرابٍ وإصدار / هاج الصوادي والحزان فاندلقـت وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken İslâm döneminde putlara veya tanrıya sunulan kurban/adak (el-kurbân / القُرْبان); kan bağı ve akrabalık (el-karâbeh / القرابة); bir işe çok yanaşmak ama henüz içine girmemek (kârebe'l-emr / قارب الأمر). |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde قرب kökü, Proto-Semitik *q-r-b biçiminden tevarüs eden en köklü ve yaygın ortak köklerden biridir. Akatçada qarābu/qerēbu fiili doğrudan «yaklaşmak, hazır bulunmak, yanaşmak», takrīb/qurbu ise «yakınlık, akrabalık ve sunu/kurban» anlamlarına gelir. İbranicede qârav (קָרַב) fiili «yaklaşmak, savaşa veya huzura yanaşmak», qorban (קָרְבָּן) sözcüğü tapınağa sunulan adak ve kurban, qerovim ise «akrabalar, yakınlar» demektir. Ugarit dilinde qrb «yaklaşmak, içine girmek, iç/orta», Süryanice/Aramicede qərev (ܩܪܶܒ) «yaklaşmak, dokunmak, kurban sunmak, savaşmak (göğüs göğüse yaklaşmak)» şeklinde köklü bir semantik devamlılık gösterir. Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde qaraba yine «hazır bulunmak, yaklaşmak» manasındadır. Bütün bu kollarda kökün ilksel semantik çekirdeği mekânsal açıklığın kalkması, huzura çıkma ve tanrısal varlığa sunulan hediye yoluyla manevi rabıta kurma ekseninde sabittir. Arapça bu ortak mirası korumuş, buna ilave olarak bedevi hayatın suya erişim ritüeli (el-qarab) ve taşınabilir su tulumu (el-qirbeh) ile somut gözlem zenginliği katmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suya son gece yönelme (el-qarab), su tulumu (el-qirbeh), kılıç kını (el-qırâb) | Arapçada kök, iki nokta arasındaki fiziksel mesafenin kapanması, suyun insanın yanı başında taşınması ve himayeye girme somutluğundan soyut yakınlığa genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça qarābu, İbranice qârav / qorban, Süryanice qərev, Ge'ez qaraba | Tüm Kuzeybatı, Doğu ve Güney Sami dillerinde hem mekansal/zamansal yakınlığı hem de kültik sunuyu (adak/kurban) karşılayan ortak Proto-Semitik mirastır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Afro-Asyatik dillerde k-r / q-r (iç, merkez, toplanma) tabanı | Kökün biliteral temelinde yer alan toplama ve içeri alma imgesi diğer bazı Afro-Asyatik kollardaki iç/yakın tabanlarıyla tipolojik benzerlik gösterir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Koehler-Baumgartner.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرب | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak, yanına almak | İki nesne veya fail arasındaki aralığın kalkması, su kabı, hısımlık. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [قبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Gmmek, örtmek, kabre koymak | Bir nesneyi veya ölüyü yerin içine yerleştirip üzerini toprakla örtmek. | Hedef kökle ortak çekirdek; bedeni toprağın içine sokup gizleme; Kur'an'da geçer. |
| [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) | Anlamlı | Gözetlemek, beklemek, boyun eğmek | Bir nesneye veya yola dikkatle bakıp intizar etmek, kontrol altında tutmak. | Dikkat kesilerek mesafeyi gözetleme; hedef kökle zihni yakınlık bağı; Kur'an'da geçer. |
| [ربق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%82.md) | Anlamlı | İpe düğüm atmak, boyunduruk vurmak | Hayvanların boynuna geçirilen halkalı ip (ribka); bir şeyi diğerine bağlayıp sabitlemek. | İki şeyi birbirine bağlayıp aradaki mesafeyi sıfırlama; Kur'an'da geçmez. |
| [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) | Anlamlı | Yarıp açmak, genişletmek | Bir şeyi bıçakla veya aletle yarıp içini ortaya çıkarmak, sığır cinsi (toprağı yaran). | Zıt yönlü hareket; mesafeyi kapatmak yerine gövdeyi ikiye ayırma; Kur'an'da geçer. |
| [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Şimşek çakmak, parıldamak | Aniden çakan ışık, parıltı, gözün kamaşması. | Ani beliriş; hedefe ışık hızıyla yaklaşma/görünme çağrışımı; Kur'an'da geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرب | Merkez | İki nokta arasındaki mesafenin kapanması | Genel yaklaşma, temas sınırına gelme, akrabalık ve mertebe yakınlığı. | Hem fiziksel hem itibarî, hem mekânsal hem ahlaki tüm yakınlık türlerini kapsayan ana mihverdir. |
| [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) | Komşu | Alçalma, sarkma ve ele gelecek derecede yaklaşma | [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) kökünde yukarıdan aşağıya sarkma, meyletme ve kolayca erişilebilir olma nüansı baskındır; قرب ise her yönden mesafenin azalmasıdır. | Meyvenin dalından sarkması veya birinin şefkatle eğilerek yanaşması gibi durumları anlatır. |
| [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md) | Komşu | Derece derece ilerleyerek yüksek makama yanaşma | [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md) kökünde kademeli olarak, hürmet ve niyetle bir rütbeye veya mevkiye takarrub etme anlamı öne çıkar. | Sıradan bir mesafe daralması değil, bilinçli ve aşamalı bir yücelme/yaklaşma hareketidir. |
| [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) | Komşu | Bir mekanda veya huzurda bizzat bulunma | [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) kökü gaybetin zıddıdır; mesafenin kapanmasından ziyade fiilen orada mevcut olmayı ve şahitliği belirtir. | Bir mecliste, vakitte veya tecrübede bilfiil hazır bulunma durumudur. |
| [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Mesafenin açılması, uzaklaşma, kopma | İki sınır arasındaki aralığın büyümesi, gözden, zamandan ve himayeden uzak düşme, yabancılaşma ve helak olma. | قرب kavramının ontolojik, mekânsal, zamansal ve ahlaki tam zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرب | Yakın olmak, yaklaşmak | Mekan, zaman, nesep, itibar ve taatte aradaki açıklığın kalkması. | Kesin |
| Latince | appropinquare, propinquitas, propior | Yaklaşmak, yakınlık, akrabalık | propinquus kökünden türeyerek hem komşuluk ve mekânsal yakınlığı hem de soydaşlığı karşılar; ancak ibadet sunusu (kurban) anlamını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | approach, proximity, near, kinship | Yaklaşmak, yakınlık, akrabalık | Fiziksel ve zamansal yakınlığı (nearness/proximity) ve kan bağını (kinship) karşılar; kurbet ve adak (sacrifice/offering) boyutu için ayrı kavram gerekir. | Kesin |
| Almanca | nähern, Nähe, Verwandtschaft | Yaklaşmak, yakınlık, hısımlık | Mesafenin azalmasını (sich nähern) ve soy yakınlığını (Verwandtschaft) kusursuz verir; tapınma sunusu boyutu (Opfer) kök bağımsızdır. | Kesin |
| Fransızca | approcher, proximité, parenté | Yaklaşmak, yakınlık, akrabalık | Latin kökenli olarak fiziksel komşuluğu ve hısımlığı ifade eder; ilahi yakınlık ve kurban manasını doğrudan içermez. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَرِيبٌ / أَقْرَبُ | Mekânsal veya ontolojik yakınlık | Allah'ın kuluna şah damarından daha yakın olması, sesini duyması ve duasına icabet etmesi bağlamı (el-Bakara [2:186](https://lisan.digital/tr/ayet/2:186.md), Kâf [50:16](https://lisan.digital/tr/ayet/50:16.md)). |
| قَرِيبًا / اقْتَرَبَ | Zamansal yakınlık ve kaçınılmazlık | Kıyametin, hesabın, vadolunan azabın veya fethin gelip çatmak üzere olması bağlamı (el-Enbiyâ [21:1](https://lisan.digital/tr/ayet/21:1.md), el-Ahzâb [33:63](https://lisan.digital/tr/ayet/33:63.md), el-Feth [48:27](https://lisan.digital/tr/ayet/48:27.md), en-Nebe [78:40](https://lisan.digital/tr/ayet/78:40.md)). |
| الْقُرْبَى / وَالْأَقْرَبُونَ | Nesep, kan bağı ve akrabalık hukuku | Miras, infak, sıla-i rahim, zekat ve yetim malı paylaşımında hak sahibi yakınlar bağlamı (el-Bakara [2:83](https://lisan.digital/tr/ayet/2:83.md), en-Nisâ [4:7](https://lisan.digital/tr/ayet/4:7.md), en-Nisâ [4:36](https://lisan.digital/tr/ayet/4:36.md), el-Husr [59:7](https://lisan.digital/tr/ayet/59:7.md)). |
| تَقْرَبُوا / لَا تَقْرَبَا | Yasak sınırlara yanaşmama (sedd-i zerâi) | Zinaya, yetim malına, sarhoşken namaza veya yasak ağaca yaklaşmanın dahi haram kılınması bağlamı (el-Bakara [2:35](https://lisan.digital/tr/ayet/2:35.md), en-Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md), el-En'âm [6:151](https://lisan.digital/tr/ayet/6:151.md), el-İsrâ [17:32](https://lisan.digital/tr/ayet/17:32.md), el-İsrâ [17:34](https://lisan.digital/tr/ayet/17:34.md)). |
| الْمُقَرَّبُونَ / الْمُقَرَّبِينَ | Manevi rütbe, ilahi huzurda yüksek itibar | Meleklerin, peygamberlerin (Hz. İsa) ve cennette en ön safta yer alan seçkin kulların manevi derecesi bağlamı (Âl-i İmrân [3:45](https://lisan.digital/tr/ayet/3:45.md), en-Nisâ [4:172](https://lisan.digital/tr/ayet/4:172.md), el-Vâkıa [56:11](https://lisan.digital/tr/ayet/56:11.md), el-Mutaffifîn [83:21](https://lisan.digital/tr/ayet/83:21.md)). |
| قُرْبَانًا | Allah'a manevi yakınlaşma vesilesi, adak/kurban | Adem'in iki oğlunun sunduğu adak veya putperestlerin şefaatçi umarak edindikleri sahte tanrılar bağlamı (el-Mâide [5:27](https://lisan.digital/tr/ayet/5:27.md), el-Ahkâf [46:28](https://lisan.digital/tr/ayet/46:28.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın kurb sıfatı (kuluna yakınlığı) | Allah'ın yakınlığının mekânsal ve cismani bir temas mı, yoksa ilim, kudret, işitme, görme ve icabet yönüyle ihata edici bir yakınlık mı olduğu tartışılmıştır. | Mekan ve cihetten münezzeh, ontolojik ilim ve kudret yakınlığı. |
| Fıkıh | Sedd-i zerâi ilkesi, akrabalık hakları ve kurban | «Yaklaşmayın» (lâ takrabû) nehiylerinin haramın kendisine giden yolları da kapatması ve zevil-kurbâ nafaka yükümlülüğü. | Fiilin haram sınır çizgisini ihlal etmesini önleyici güvenlik kuşağı; nesep hukuku. |
| Tefsir | Karîb lafzının müzekker/müennes kullanımı ve mukarrebûn tabakası | Saatin (kıyamet) müennes olmasına rağmen karîbün şeklinde müzekker gelmesi (el-Ahzâb [33:63](https://lisan.digital/tr/ayet/33:63.md)) ve mukarreb kulların eshâbü'l-yemînden farkı. | Kaçınılmaz vuku buluşun getirdiği mutlak zamansal yakınlık ve itibarî kurbet. |
| Hadis | Kurbet nafileleri ve kurbân ibadeti | Kulu Allah'a yaklaştıran farz ve nafile ibadetler (hadis-i şerifteki «Kulum bana nafilelerle yaklaşır...» beyanı) ve kurban ahkâmı. | İradeye dayalı ibadet ameliyatıyla manevi mesafeyi sıfırlama gayreti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ubûdiyet ve kurbiyet | Kulluk, taat ve kurban ile Yaratan'a manen yanaşma | Kul ile Allah arasındaki gaflet ve günah perdesini kaldırarak ilahi rızaya erişmek | İbadetler, nefsin yabancılaşmasını gideren ve varlığı Asl'ına yaklaştıran vasıtalardır. | Kesin |
| İlmi | Epistemik belirlilik ve nedensellik | Bilgi nesnesine temas, vuku bulma kesinliği | Kuşkuyu ortadan kaldırıp hakikati doğrudan gözlem ve kavrayış menziline sokmak | Delilin netleşmesi ve vaktin yaklaşması, bilginin kesinlik derecesini (yakîn) artırır. | Güçlü |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve vesayet kalkanı | Hukuki sınırların korunması (sedd-i zerâi) | Toplumsal fesadı kaynağında önlemek için yasak alanın çevresine koruyucu hat çekmek | Hukuk düzeni, yalnızca cürmü değil, cürme doğrudan götüren sınır ihlallerini de yasaklar. | Kesin |
| İktisadi | Zevi'l-kurbâ hakkı ve yerel dayanışma | Akrabalık ve yakın çevre temelli sosyal güvenlik ağı | Servet transferinde önceliği en yakın halkaya vererek tabandan tavana refahı yaymak | Sosyal adalet, merkezden önce en yakın çevrenin, komşunun ve akrabanın gözetilmesiyle kurulur. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit, yakınsama (convergence) ve asimptotik temas | Matematikte bir dizinin veya fonksiyonun belirli bir değere aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması ($x \to a$ iken $\|x - a\| < \epsilon$), fizikte kütleçekim alanında potansiyel mesafenin daralmasıyla kuvvetin şiddetlenmesi ($F \propto 1/r^2$). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik yakınlık (proksimik) ve mikro-dayanışma halkaları | Sosyolojide bireyin çevresindeki ilişki halkalarının sırasıyla çekirdek aile, akraba, komşu ve toplum olarak genişlemesi; hukukta failin fiile doğrudan kastla yanaşmasını önleyen tedbir normları. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca metrik/fiziksel kilometre mesafesine veya kurban bayramında kesilen hayvana indirgenmesi; kan bağı ve ahlaki sorumluluk boyutunun zayıflaması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, ontolojik ilahi kuşatıcılığı, zamansal kaçınılmazlığı, hukuki tedbir metodolojisini (harama yanaşmama), kurbanla manevi irtibatı ve akrabalık merkezli iktisadi adalet nizamını birleştiren bütüncül bir nizamdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın yakınlığını cismani mekan yakınlığı sanarak teşbihe düşmek; nehiylerdeki «yaklaşmayın» uyarısını ihmal edip haramın sınırında dolaşarak günaha düşmek; kurbanı salt ritüel sayıp manevi kurbiyet gayesini ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın Rabbi ile insan arasındaki irtibatın mekanik ve uzak bir Tanrı tasavvurunu yıkarak her an hazır, şah damarından yakın bir ilişki olduğunu ortaya koyar. Aynı zamanda ahlaki eylemlerde koruyucu sınır mantığını inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın duaya icabetini bildiren ayetlerde (el-Bakara [2:186](https://lisan.digital/tr/ayet/2:186.md)); ölüm ve yaratılış sırrını anlatan ayetlerde (Kâf [50:16](https://lisan.digital/tr/ayet/50:16.md), el-Vâkıa [56:85](https://lisan.digital/tr/ayet/56:85.md)); büyük günahlara sed çeken ahkâm ayetlerinde (el-İsrâ [17:32](https://lisan.digital/tr/ayet/17:32.md)); miras ve infak paylaşımını düzenleyen zevi'l-kurbâ ayetlerinde (en-Nisâ [4:7](https://lisan.digital/tr/ayet/4:7.md), [4:36](https://lisan.digital/tr/ayet/4:36.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tanrı'nın göklerde uzak ve ilgisiz olduğu yönündeki deist algıyı kökten çürütür; günahın yalnızca işlendiği an başladığını sanan sığ yaklaşımı reddederek günaha yaklaştıran zeminlerin de haram kılınması gerektiğini öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki nokta arasındaki mesafenin kapanması, yolcunun gece suya doğru hızlı yürüyüşle yanaşması (el-qarab), insanın yanından ayırmadığı deri su kabı (el-qirbeh) ve kılıcın kınına girmesi (el-qırâb).
- Soyut anlam: Zamanın tükenişi, ilahi ilim ve kudretin kulun her haline nüfuz etmesi, akrabalık bağıyla oluşan haklar, adak ve taatle kazanılan manevi derece (kurbet) ve haram sınırlara yaklaşmaktan men eden himaye bilinci.
- Sistematik karşılık: İnançta mekandan münezzeh tevhidi kuşatıcılık; hukukta kötülüğü doğmadan engelleyen güvenlik kalkanı (sedd-i zerâi); iktisatta refahı öncelikle yakın halkaya tahsis eden adil dayanışma mimarisi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to t_0} d(x, y) = 0 \implies \Psi(x, y) \to \Psi_{\max}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ ve $y$ iki varlığı, faili veya durumu temsil eder. $d(x, y)$ bu iki unsur arasındaki mekânsal, zamansal veya ahlaki mesafedir. $t \to t_0$ parametresi zamanın veya niyet sürecinin hedeflenen ana doğru akışını belirtir. Mesafe sıfıra yaklaştığında ($d \to 0$), bu iki unsur arasındaki manevi irtibat, hukuki bağ, sorumluluk veya ilahi tecelli şiddeti olan $\Psi(x, y)$ fonksiyonu en yüksek değerine ($\Psi_{\max}$) ulaşır. Formül, aradaki perdenin ve boşluğun kalkmasıyla hakikatin, sorumluluğun veya tehlikenin azami seviyede tecelli edişini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (91 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:35.md) — تَقْرَبَا

وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ve demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.

### [Bakara 2:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:83.md) — الْقُرْبَى

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Hani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:177.md) — الْقُرْبَى

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:180.md) — وَالْأَقْرَبِينَ

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Sizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.

### [Bakara 2:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:186.md) — قَرِيبٌ

وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

Meal (IK): Kullarım, sana Beni sorarsa; şüphesiz ki Ben, çok yakınım. Bana dua edince Ben, o dua edenin duasına icabet ederim. Öyleyse onlar da Benim da’vetime icabet etsinler. Bana iman etsinler ki, doğru yola varmış olalar.

### [Bakara 2:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:187.md) — تَقْرَبُوهَا

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Oruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için, siz de onlar için bir elbisesiniz. Sizin nefislerinize hıyanet eder olduğunuzu Allah bildi de tevbenizi kabul edip, sizi bağışladı. Artık onlara yaklaşın ve Allah’ın hakkınızda yazdığını isteyin. Sizin için şafağın beyaz ipliği, siyah ipliğinden seçilinceye kadar yeyin, için sonra geceye kadar orucu tamamlayın. Mescidlerde i’tikafta bulunduğunuz zaman, kadınlarınıza yaklaşmayın. Bu Allah’ın hudududur. Sakın onlara yaklaşmayın. İşte Allah ayetlerini insanlara, korunsunlar diye böyle açıklar.

### [Bakara 2:214](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:214.md) — قَرِيبٌ

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ

Meal (IK): Yoksa siz; sizden önce geçenlerin durumu başınıza gelmeden cennete girivereceğinizi mi sandınız? Onlara öyle yoksulluk, öyle sıkıntı gelmiş ve sarsıntıya uğramışlardı ki, nihayet Peygamber ve beraberindeki mü’minler: Allah’ın yardımı ne zaman? diyordu. Bilesiniz ki, Allah’ın yardımı pek yakındır.

### [Bakara 2:215](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:215.md) — وَالْأَقْرَبِينَ

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.

### [Bakara 2:222](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:222.md) — تَقْرَبُوهُنَّ

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ

Meal (IK): Sana adet halinden de soruyorlar. De ki: O, bir ezadır. Onun için adet halinde kadınlarınızdan ayrılın. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendikleri vakit, Allah’ın size emrettiği yerden onlara varın. Şüphesiz ki Allah; hem çok tevbe edenleri sever, hem de çok temizlenenleri sever.

### [Bakara 2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/2:237.md) — أَقْرَبُ

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Bir mehir kestiğniz takdirde temas etmeden önce onları boşarsanız; kestiğiniz mehrin yarısı onlarındır. Meğer, kendilerini bağışlamış veya nikah düğümü elinde bulunan kimse bağışlamış ola. Bağışlamanız, takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/3:45.md) — الْمُقَرَّبِينَ

إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/3:167.md) — أَقْرَبُ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/3:183.md) — بِقُرْبَانٍ

الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Doğrusu, ateşin yiyeyceği bir kurban getirmedikçe; hiçbir peygambere inanmamamız için Allah, bize and verdi, diyenlere; benden önce nice peygamberler size apaçık delillerle ve dediğiniz şeylerle geldi. Doğru söylüyorsanız niçin onları öldürdünüz? de.

### [Nisa 4:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:7.md) — وَالْأَقْرَبُونَ

لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Meal (IK): Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

### [Nisa 4:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:8.md) — الْقُرْبَى

وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Miras taksim olunurken; yakınlar, yetimler ve miskinler de hazır bulunursa, onları da rızıklandırın. Hem de güzel söz söyleyin.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:11.md) — أَقْرَبُ

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:17.md) — قَرِيبٍ

إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولَئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Allah için tevbe ancak, bilmeyerek kötülük yapıp da hemen tevbe edenlerin tevbesidir. İşte Allah, onların tevbesini kabul eder. Ve Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:33.md) — وَالْأَقْرَبُونَ

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Ana-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

### [Nisa 4:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:36.md) — الْقُرْبَى

وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

Meal (IK): Allah’a ibadet edin. O’na hiç bir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya da iyilik. Yakınlara, yetimlere, düşkünlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya ve sağ elinizin sahib olduklarına da. Allah, kendini beğenip böbürlenenleri elbette sevmez.

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:43.md) — تَقْرَبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:77.md) — قَرِيبٍ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Nisa 4:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:135.md) — وَالْأَقْرَبِينَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/4:172.md) — الْمُقَرَّبُونَ

لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا

Meal (IK): Mesih, Allah’a kul olmaktan asla çekinmez. Gözde melekler de. Kim, O’na kulluktan çekinir ve büyüklük taslarsa; bilsin ki, O hepsini huzuruna toplayacaktır.

### [Maide 5:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:8.md) — أَقْرَبُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Maide 5:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:27.md) — قَرَّبَا · قُرْبَانًا

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Onlara Adem’in iki oğlunun kıssasını doğru olarak anlat. Hani ikisi birer kurban sunmuşlardı da; birininki kabul edilmiş, diğerininki kabul edilmemişti. O: Andolsun seni öldüreceğim, deyince, (kardeşi) : Allah, ancak müttakilerden kabul eder, demişti.

### [Maide 5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:82.md) — أَقْرَبَهُمْ

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, insanlardan, iman edenlere en şiddetli düşman olarak, yahudileri ve Allah’a şirk koşanları bulacaksın. Andolsun ki, onlardan iman edenlere sevgide en yakını da; Biz hristiyanlarız, diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi: Onların içinde keşişler ve rahibler bulunmasından ve onların gerçekten büyüklük taslamamalarındandır.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/5:106.md) — قُرْبَى

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [En'am 6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/6:151.md) — تَقْرَبُوا

قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Gelin, Rabbınızın size neleri haram kıldığını ben söyleyeyim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya-babaya iyilik edin. Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Sizin de onların da rızkını veren Biziz. Kötülüğün gizlisine de, açığına da yaklaşmayın. Hak ile olmadıkça, Allah’ın haram kıldığı bir cana kıymayın. İşte aklınızı başınıza alasınız diye size, bunları emretti.

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/6:152.md) — تَقْرَبُوا · قُرْبَى

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [Araf 7:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/7:19.md) — تَقْرَبَا

وَيَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ey Adem; sen ve eşin cennette oturun. İkiniz de dilediğiniz yerden yeyin. Şu ağaca yaklaşmayın, sonra zalimlerden olursunuz.

### [Araf 7:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/7:56.md) — قَرِيبٌ

وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Islah olmuşken yeryüzünde fesad çıkarmayın ve O’na korka korka ve ümitle yalvarın. Muhakkak ki Allah’ın rahmeti; ihsan edenlere çok yakındır.

### [Araf 7:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/7:114.md) — الْمُقَرَّبِينَ

قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Evet, hem siz muhakkak gözdeler olacaksınız, dedi.

### [Araf 7:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/7:185.md) — اقْتَرَبَ

أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?

### [Enfal 8:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/8:41.md) — الْقُرْبَى

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer Allah’a ve hakkı batıldan ayıran günde, iki topluluğun karşılaştığı o günde kulumuza indirdiğimize inanıyorsanız; bilin ki: Ele geçirdiğiniz ganimetin beşte biri Allah’ın, peygamberin ve yakınlarının, yetimlerin, düşkünlerin ve yolcularındır. Allah, her şeye gücü yetendir.

### [Tevbe 9:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:28.md) — يَقْرَبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu müşrikler ancak necistir. Onun için bu yıllarından sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız, Allah dilerse sizi yakında kendi lütfu ile zenginleştirir. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:42.md) — قَرِيبًا

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Eğer kolay bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı; elbette senin arkana düşerlerdi. Fakat zorluk onlara uzak geldi. Gücümüz yetseydi; herhalde biz de sizinle beraber çıkardık, diye yemin edeceklerdir. Kendilerini helak ederler. Allah biliyor ki; onlar muhakkak yalancılardır.

### [Tevbe 9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:99.md) — قُرُبَاتٍ · قُرْبَةٌ

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden öyleleri de vardır ki; Allah’a ve ahiret gününe inanır, infak ettiğini Allah katında yakınlığa ve peygamberin duasına nail olmaya vesile sayar. Bilin ki; bunlar kendileri için gerçek bir yakınlıktır. Allah, onları rahmetine girdirecektir. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’ dir.

### [Tevbe 9:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/9:113.md) — قُرْبَى

مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Cehennem ashabı oldukları muhakkak meydana çıktıktan sonra, akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek peygambere ve mü’minlere yaraşmaz.

### [Hud 11:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/11:61.md) — قَرِيبٌ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i, Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur. O’dur sizi yeryüzünden yaratıp orayı i’mar etmenizi isteyen. Mağfiret dileyin O’ndan, sonra da tevbe edin. Şüphesiz Rabbım, size yakındır, kabul edendir, dedi.

### [Hud 11:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/11:64.md) — قَرِيبٌ

وَيَاقَوْمِ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيبٌ

Meal (IK): Ey kavmim; bu, size bir ayet olarak Allah’ın yarattığı dişi devedir, bırakın onu da Allah’ın toprağında otlasın. Ona kötü maksadla dokunmayın. Yoksa siz, pek yakın bir azaba uğrarsınız.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/11:81.md) — بِقَرِيبٍ

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Yusuf 12:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/12:60.md) — تَقْرَبُونِ

فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِي وَلَا تَقْرَبُونِ

Meal (IK): Eğer onu bana getirmezseniz; benden bir ölçek dahi alamazsınız ve bir daha bana yaklaşmayın.

### [Rad 13:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/13:31.md) — قَرِيبًا

وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْئَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

Meal (IK): Şayet Kur’an ile; dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış, yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı; kafirler yine de inanmazlardı. Halbuki bütün işler Allah’a aittir. İnananlar hala anlamadılar mı ki; Allah dileseydi bütün insanları doğru yola eriştirirdi. Ve yaptıklarından dolayı Allah’ın vaadi yerine gelene kadar küfredenlerin ya başına veya evlerinin yakınına bir bela gelirdi. Şüphesiz Allah, verdiği sözden caymaz.

### [İbrahim 14:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/14:44.md) — قَرِيبٍ

وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ

Meal (IK): İnsanları, kendilerine azabın geleceği gün ile uyar. Zulmedenler derler ki: Rabbımız; bizi, yakın bir müddete kadar tehir et, davetine uyalım ve peygamberlere tabi olalım. Siz daha önce de sonunuzun gelmeyeceğine yemin etmemiş miydiniz?

### [Nahl 16:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/16:77.md) — أَقْرَبُ

وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerin ve yerin gaybı Allah’ındır. Saat hadisesi ise ancak bir göz kırpma gibi veya daha yakındır. Şüphesiz ki Allah; her şeye Kadir’dir

### [Nahl 16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/16:90.md) — الْقُرْبَى

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsanı, yakınlara vermeyi emreder. Hayasızlığı, fenalığı ve taşkınlığı ise yasaklar. Tezekkür edesiniz diye size öğüt verir.

### [İsra 17:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/17:26.md) — الْقُرْبَى

وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا

Meal (IK): Yakınlara hakkını ver. Miskine, yolcuya da. Ama saçıp savurma.

### [İsra 17:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/17:32.md) — تَقْرَبُوا

وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Zinaya yaklaşmayın. Muhakkak ki o, azgınlıktır. Ve yol olarak da kötüdür.

### [İsra 17:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/17:34.md) — تَقْرَبُوا

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا

Meal (IK): Erginlik çağına ulaşıncaya kadar, en güzel şeklin dışında yetimin malına yaklaşmayın. Ahdi yerine getirin. Muhakkak ki ahid, mes’uliyettir.

### [İsra 17:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/17:51.md) — قَرِيبًا

أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا

Meal (IK): Veya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.

### [İsra 17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/17:57.md) — أَقْرَبُ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا

Meal (IK): Onlar, Rabblarına vesile arayarak daha yakın olmak için bunlara taparlar. O’nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar. Zira Rabbının azabı, sakınılmaya değerdir.

### [Kehf 18:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/18:24.md) — لِأَقْرَبَ

إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا

Meal (IK): Meğer ki Allah dilemiş ola. Unuttuğun zaman da Rabbını an ve şöyle de: Umulur ki Rabbım; beni doğruya daha yakın olana eriştirir.

### [Kehf 18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/18:81.md) — وَأَقْرَبَ

فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا

Meal (IK): Rabblarının o çocuktan daha temiz ve daha çok merhametli birini vermesini istedik.

### [Meryem 19:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/19:52.md) — وَقَرَّبْنَاهُ

وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا

Meal (IK): Ona Tur’un sağ yanından seslendik. Ve onu gizlice söyleşmek için yaklaştırdık.

### [Enbiya 21:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/21:1.md) — اقْتَرَبَ

اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): İnsanların hesab zamanı yaklaştı. Fakat onlar hala gaflet içinde yüz çeviriyorlar.

### [Enbiya 21:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/21:97.md) — وَاقْتَرَبَ

وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يَاوَيْلَنَا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا بَلْ كُنَّا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Ve gerçek vaad yaklaştığı zaman; o küfredenlerin gözleri belerip kalır: Vah bize, bundan önce gaflet içindeydik, biz gerçekten zalimler idik.

### [Enbiya 21:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/21:109.md) — أَقَرِيبٌ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ

Meal (IK): Şayet yüz çevirirlerse; de ki: Ben, size eşitlik üzere bildirdim. Artık tehdid edildiğiniz şeyin yakın mı, uzak mı olduğunu bilmem.

### [Hac 22:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/22:13.md) — أَقْرَبُ

يَدْعُو لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ لَبِئْسَ الْمَوْلَى وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ

Meal (IK): Kendisine zararı faydasından daha yakın olana tapınır. Tapındığı şey ne kötü yardımcıdır, ne kötü yoldaştır.

### [Nur 24:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/24:22.md) — الْقُرْبَى

وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden faziletli ve varlıklı olanlar; yakınlarına, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermekte kusur etmesinler, affetsinler, aldırış etmesinler. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah; Gafur’ dur, Rahim’dir.

### [Şuara 26:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/26:42.md) — الْمُقَرَّبِينَ

قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًا لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Evet, dedi. O takdirde siz, muhakkak gözdelerdensiniz.

### [Şuara 26:214](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/26:214.md) — الْأَقْرَبِينَ

وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ

Meal (IK): Ve yakın akrabalarını uyar.

### [Rum 30:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/30:38.md) — الْقُرْبَى

فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Akrabaya, yoksula ve yoloğluna hakkını ver. Bu; Allah’ın rızasını dileyenler için daha hayırlıdır ve işte onlar; kurtuluşa erenlerdir.

### [Ahzab 33:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/33:63.md) — قَرِيبًا

يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا

Meal (IK): İnsanlar sana kıyametten sorarlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Ne bilirsin, belki de o saat yakında oluverir.

### [Sebe 34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/34:37.md) — تُقَرِّبُكُمْ

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ

Meal (IK): Ne mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.

### [Sebe 34:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/34:50.md) — قَرِيبٌ

قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ

Meal (IK): De ki: Eğer ben, sapacak olsam, ancak kendi aleyhime sapmış olurum. Şayet hidayete erersem, Rabbimin bana vahyetmesinden ötürü ererim. O, muhakkak ki Semi’dir. Karib’tir.

### [Sebe 34:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/34:51.md) — قَرِيبٍ

وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ

Meal (IK): Bir görsen, hani onlar korkmuşlardı. Artık kaçacak yerleri de yoktur, yakın bir yerde yakalanmışlardır.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/35:18.md) — قُرْبَى

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Zümer 39:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/39:3.md) — لِيُقَرِّبُونَا

أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ

Meal (IK): İyi bil ki; halis din, Allah’ındır. O’ndan başka veliler edinenler; onlara, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz, derler. Doğrusu Allah, ihtilafa düştükleri şeylerde, aralarında hüküm verecektir. Muhakkak ki Allah; yalancı ve kafir olan kimseyi hidayete eriştirmez.

### [Şura 42:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/42:17.md) — قَرِيبٌ

اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; kitabı ve mizanı hak ile indirmiştir. Ne bilirsin; belki de o saat yakındır.

### [Şura 42:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/42:23.md) — الْقُرْبَى

ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): İşte Allah’ın iman edip salih ameller işleyen kullarına müjdelediği budur. De ki: Ben, sizden buna karşılık; akrabalıkta sevgiden başka bir ücret istemem. Kim, bir iyilik kazanırsa; Biz onun iyiliğini arttırırız. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Ahkaf 46:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/46:28.md) — قُرْبَانًا

فَلَوْلَا نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْبَانًا آلِهَةً بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ وَذَلِكَ إِفْكُهُمْ وَمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Allah’ı bırakarak O’na yakınlık peyda etmek için edindikleri tanrılar kendilerine yardım etmeli değil miydi? Hayır, onlar görünmez oldular. Bu; onların yalanları ve uydurup durdukları şeydir.

### [Fetih 48:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/48:18.md) — قَرِيبًا

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا

Meal (IK): Andolsun ki; sana, o ağacın altında bi’at ederlerken Allah mü’minlerden hoşnud olmuştur. Kalblerinde olanı bilmiş de onlara sekineti indirmiş ve onları pek yakın bir fethle mükafatlandırmıştır.

### [Fetih 48:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/48:27.md) — قَرِيبًا

لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا

Meal (IK): Andolsun ki; Allah, Rasulünün gördüğü rü’yanın hak olduğunu tasdik etmiştir. Allah, dilerse; siz güven içinde başlarınızı tıraş etmiş veya saçlarınızı kısaltmış olarak korkmadan Mescid-i Haram’a gireceksiniz. Allah, sizin bilmediğinizi bilir. Bundan başka size yakın bir zamanda bir feth de verecektir.

### [Kaf 50:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/50:16.md) — أَقْرَبُ

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ

Meal (IK): Andolsun ki; insanı, Biz yarattık ve nefsinin kendisine ne fısıldadığını da biliriz. Biz, ona şah damarından daha yakınız.

### [Kaf 50:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/50:41.md) — قَرِيبٍ

وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ

Meal (IK): Bir münadinin yakın bir yerden çağıracağı güne, kulak ver.

### [Zariyat 51:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/51:27.md) — فَقَرَّبَهُ

فَقَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ

Meal (IK): Onlara yaklaştırıp; yemez misiniz? demişti.

### [Kamer 54:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/54:1.md) — اقْتَرَبَتِ

اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ

Meal (IK): Saat yaklaştı ve ay yarıldı.

### [Vakıa 56:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/56:11.md) — الْمُقَرَّبُونَ

أُولَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ

Meal (IK): İşte onlar en çok gözde olanlardır.

### [Vakıa 56:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/56:85.md) — أَقْرَبُ

وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَكِنْ لَا تُبْصِرُونَ

Meal (IK): Biz ona sizden daha yakınız, ama görmezsiniz.

### [Vakıa 56:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/56:88.md) — الْمُقَرَّبِينَ

فَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Eğer o kişi gözdelerden ise;

### [Haşr 59:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/59:7.md) — الْقُرْبَى

مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Kasabalar halkından, Allah’ın Rasulüne fey’ olarak verdiği; Allah, peygamber, akrabalar, yetimler, yoksullar ve yolda kalanlar içindir. Ta ki içinizden zenginler arasında elden ele dolaşan bir devlet olmasın. Peygamber, size ne verirse onu alın, neden de nehyederse ondan sakının. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; azabı şiddetli olandır.

### [Haşr 59:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/59:15.md) — قَرِيبًا

كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kendilerinden az önce geçmiş ve işlerin vebalini tatmış olanların durumu gibidir. Onlar için elim bir azab vardır.

### [Saff 61:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/61:13.md) — قَرِيبٌ

وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Seveceğiniz başka bir şey daha var; Allah katında yardım ve yakın bir fetih ve mü’minleri müjdele.

### [Münafikun 63:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/63:10.md) — قَرِيبٍ

وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Birinize ölüm gelip de; Rabbım, beni yakın bir süreye kadar geciktirsen de sadaka versem ve salihlerden olsam, diyeceği zaman gelmezden evvel, size rızık olarak verdiğimizden infak edin.

### [Mearic 70:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/70:7.md) — قَرِيبًا

وَنَرَاهُ قَرِيبًا

Meal (IK): Biz ise; onu, yakın görmekteyiz.

### [Cin 72:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/72:25.md) — أَقَرِيبٌ

قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا

Meal (IK): De ki: Size vaadedilen yakın mıdır, yoksa Rabbım onu uzun süreli mi kılmıştır bilemiyorum.

### [Nebe 78:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/78:40.md) — قَرِيبًا

إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَالَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا

Meal (IK): Biz, sizi yakın bir azabla uyardık. O gün; kişi elleriyle sunduğuna bakacak. Ve kafir: Keşki ben, toprak olsaydım, diyecektir.

### [Mutaffifun 83:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/83:21.md) — الْمُقَرَّبُونَ

يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ

Meal (IK): Gözde melekler onu görür.

### [Mutaffifun 83:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/83:28.md) — الْمُقَرَّبُونَ

عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ

Meal (IK): Bir pınar ki; gözdeler ondan içerler.

### [Beled 90:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/90:15.md) — مَقْرَبَةٍ

يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ

Meal (IK): Yakınlığı olan bir yetime,

### [Alak 96:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/ayet/96:19.md) — وَاقْتَرِبْ

كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ

Meal (IK): Sakın, sen ona uyma. Secde et ve yaklaş.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir. Daima yanında taşındığı için yakın anlamında kullanılmıştır. Zamanda yakınlık veya nesebte yakınlık anlamına gelir. İktirab yaklaşmak demektir. Kendi kendine yaklaşmak anlamına da gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء والباء معهما
ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل.
وحمار قارب يطلب الماء، قال:
قد قدموني لإقرابٍ وإصدار
وقال:
هاج الصوادي والحزان فاندلقـت		وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ
والعانة القَواربُ: هي التي تَقْرَبُ القَرَبَ أي تعجل الورود، ويقال لطالب الماء ليلاً: قارِبٌ.
والقَرَبُ: طلب الماء ليلاً.
والقارِبُ: سفينة صغيرة تكون مع أصحاب السفن البحرية تستخف لحوائجهم، والجميع قوارِبُ.
والقِرابُ للسيف والسكين: غمدهما، والفعل قَرَّبْتُ قِراباً وأقْرَبْتُ أيضاً قِراباً.
والقُرابُ: مُقاربةُ الشيء، تقول: معه ألف درهم أو قُرابُ ذلك، ومعه ملء قدح ماء أو قُرابُه.
وأتيته قُرابَ العشي، وقُرابَ الليل.
وهذا قدح قربان ماء ونصفان ماء وملآن ماء، فأما نصفان فمن النصف، وقَرْبانُ أي قارب الامتلاء.
وهذا قُرْبانٌ من قَرابينِ الملك أي وزير، هكذا يجمعون بالنون، وهو في القياس خلف، وهم الذين يستنفع بهم إلى الملوك.
والقُرْبُ ضد البعد، والاقتِرابُ الدنو، والتَقَرُّبُ: التدني والتواصل بحق أو قَرابةٍ.
والقُرْبانُ: ما تَقَرَّبْتَ به إلى الله تبتغي به قُرْباً ووسيلة.
وما قَرَبْتُ هذا الأمر قُرْباناً ولا قُرْباً.
وقَرَبَ فلان أهله أي غشيها قرباناً.
والقُرْبَى: حق ذوي القرابة.
وفلان يقرب أمراً أي يعزوه بقول أو فعل، وقربت أمراً: ما أدري ما هو.
والقُربُ: من لدن الشاكلة إلى مراق البطن، ومن الرفع إلى الإبط من كل جانب. وفرس لاحق الأقراب، يجمعون القرب، وإنما للفرس قربان، ولكن لسعته، كما يقولون: شاة عظيمة الخواصر، ولها خاصرتان كما قال:
لأبيض عجلي عظيم المفارق
جمعه لسعته.
والقريبُ ذو القرابة، ويجمع أقارب، وقريبة جمعها قرائب، للنساء.
والقريبُ نقيض البعيد يكون تحويلاً يستوي فيه الذكر والأنثى، والفرد والجميع، هو قريب، وهي قريب، وهم قريب، وهن قريب.
وفرس مُقَرب: قَرُبَ مربطه ومعلفه لكرامته، ويجمع مقربات ومقاريب.
وأقْرَبَت الشاة والأتان فهي مُقربٌ، وأدنت الناقة فهي مدن لا غير.
والقَريبُ: السمك المملح ما دام في طراءته.
وقد حيى فلان وقَرَّبَ أي قال: حياك الله وقَرَّبَ دارك.
رقب: رَقَبْتُ الشيء أَرْقُبُهُ ورِقباناً أي انتظرت.
وقوله تعالى: "ولم تَرقُبْ قولي" أي لم تنظر.
والتَرَقُّبُ: تنظر الشيء وتوقعه.
والرًّقيبُ: الحارس يشرف على رِقْبةٍ، يحرس القوم.
ورقيبُ الميسر: الأمين الموكل بالضريب، ويقال: الرقيب السهم الثالث.
والرَقيبُ: الحافظ.
والرَّقُوبُ من الأرامل والشيوخ: الذي لا ولد له، ولا يستطيع الكسب، ويقال: هو الذي لم يقدم من ولده شيئاً، وسميت الأرملة رَقُوباً لأنه لا كاسب لها ولا ولد فهي تَتَرَقَّبُ معروفاً.
والرَّقَبَةُ أصل مؤخر العنق، والأَرْقَبُ والرَّقبانيُّ الغليظ الرَّقَبةِ.
وأمة رَقَبانيِّةٌ رَقْباءُ ولا تنعت به الحرة.
والرَّقَبُ جمع كالرِّقاب، والإعطاء في الرِّقاب أي في المكاتبين.
وأعتق الله رقَبَتَه، ولا يقال: عُنُقَه.
والرَّقيبُ: ضربٌ من الحيات، وجمعه رُقُب ورقيبات.
برق: البَرْقُ دخيل في العربية، ويجمع على بِرقان.
والبَرَقُ مصدر الأَبْرَقِ من الحبال، وهو الحبل الذي أبرم بقوة سوداء وقوة بيضاء.
ومن الجبال: ما فيه جدد بيض وجد سود.
والبَرْقاء من الأرض: طرائق بقعة فيها حجارة سود يخالطها رملة بيضاء، وكل قطعة على حبالها برقة، فإذا اتسع فهو الأبرق، والأبارق جمعه، ويجمع على البراق.
والأبارِقُ: الأكام يخالطها الحصى والرمال، قال:
لنا المصانع من بصرى إلى هجر		إلى اليمامة فالأجزاع فالـبُـرقِ
وهضب الأبارِقِ: موضع بعينه.
والبُروقُ: بيض السحاب، وبَرَقَ يبرُقُ بُروقاً وبَريقاً، وأبْرَقَ لغة.
والبارقةُ: سحاب يَبْرُقُ، وكل شيء يتلألأ فهو بارقٌ، ويبرُق بريقأً. ويقال للسيوف بوارِقُ.
وإذا اشتد موعد بالوعيد يقال: أبْرَقَ وأرْعَدَ، قال:
أَبْرِقْ وأرْعِـدْ يا يزي?		د فما وعيدك لي بضائر
وبَرَقَ ورَعَدَ لغة، قال:
فارْعِدْ هنالك ما بدا لك وابْرَقِ
وأبْرَقَتِ الناقة: ضربت بذنبها مرة على فرجها، ومرة على عجزها.
والإنسان البَروقُ هو الفرق لا يزال، قال:
يروغ لكل خوار بَروقِ
كأنه من قولك: بَرِقَ بصره فهو بَرِقٌ أي بهت، فهو فزع مبهوت.
وكذلك يفسر من قرأ: "فإذا بَرِقَ البصر".
ومن قَرَأ: "بَرَقَ" يقول: تراه يلمع من شدة شخوصه ولا يطرف، قال:
لما أتانا ابن عميرٍ راغـياً		أعطيته عيساء منها فَبَرقْ
أي رد لها على الإبل.
وبَرَّقَ بعينه تبريقاً إذا لألأها من شدة النظر.
والبُراقُ: دابة يركبها الأنبياء.
والأباريقُ: جمع إبريق.
والبُرْقانُ: جمع بُرْقانةٍ، وهي جرادة تلونت بخطوط صفر وسود.
ربق: رَبَقتُ الشاة رَبْقاً بالرِّبْقِ وهو الخيط، الواحدة رِبْقةٌ، وشاة مُرَبَّقَةٌ أعم، ومَربوقةٌ.
وأم الربيق اسم للحرب، واسم للداهية الشديدة، قال العجاج:
أم الرُّبَيقِ والوُرَيْقِ الأزنم
ويروى: الأزلم قبر: المَقْبَرةُ والمَقْبُرَةُ: موضع القبور: والقبر واحد.
والقَبرُ: مصدر، والقَبرُ موضع القَبرِ، وقَبرتهُ أقبرهُ قبراً ومقبراً.
والاِقبارُ: أن تهيء له قبراً وتنزله منزلة ذاك، قال الله تعالى: "ثم أماته فأقبره" أي جعله بحال يقبر.
والمُقابِرُ: الذي يحفر معك القبر.
والقبر: موضع متأكل مسترخى في العود الذي يتطيب به، وهو جوفه.
بقر: البَقَرُ: جماعة البَقَرةِ، والبَقيرُ والباقِرُ كقولك: الحمير والضئين والجامل، قال:
يكسعن أذناب البقيرِ الدُّلسِ
والباقِرُ جمع البقر مع راعيها، وكذلك الجامل، جمع الجمل مع راعيها.
والبَقرُ: شق البطن، قال الراج:
ضرباً وطعناً باقِراً عشنزرا
والبَقيرةُ شبه قميص تبلسه نساء الهند، ضيق إلى السرة.
والتَّبَقُّر: التفتح والتوسع من بقر البطن، ونهي عن التَّبَقُّر في المال.
والمُتَبَقِّر: اللاعب بالبُقَّيْرَى، وهي لعبة يلعب بها.
وَبَقَروا حولهم أي حفروا، ويقال: كم بَقَرتُم لغسيلكم أي كم حفرتم، وقال طفيل الغنوي:
وملن فما ينفك حول متالع		بها مثل آثار المُبَقِّرِ ملعب

##### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **الباء** birlikte

**ق ر ب**، **ر ق ب**، **ب ر ق**، **ر ب ق**، **ق ب ر**، **ب ق ر**: bunların hepsi kullanımdadır. **قرب**: **القَرَبُ**: kavmin, aralarında ve su kaynağı arasında (mesafe varken) otlamasıdır; onlar bir miktar yürüyüş yürürler; su ile aralarında bir akşam yahut bir gece olunca yönelirler de yaklaştırırlar; onlar **قرباً** yaklaştırırlar; develerini **اقربوا** ettiler; ve develer **قربت**.

Ve su isteyen **قارب** bir eşek; dedi ki:
Beni **إقرابٍ** ve **إصدار** için öne sürdüler

Ve dedi ki:
Susuzlar ve sert yerler coştu da dökülüp aktı		ve onun öncüsünü, ona **القَرِبُ** olan sürücü düşürdü

Ve **القَواربُ** olan **العانة**: o, **القَرَبَ**’ı **تَقْرَبُ** edendir; yani suya varmayı çabuklaştırır; ve geceleyin su arayana **قارِبٌ** denir.

Ve **القَرَبُ**: geceleyin su istemektir.

Ve **القارِبُ**: deniz gemilerinin sahipleriyle birlikte bulunan küçük bir gemidir; ihtiyaçları için hafifçe hareket eder; hepsi **قوارِبُ**tur.

Ve kılıç ve bıçak için **القِرابُ**: ikisinin kınıdır; fiil: **قَرَّبْتُ قِراباً** ve ayrıca **أقْرَبْتُ** da **قِراباً**.

Ve **القُرابُ**: bir şeyin yakınlığıdır; dersin ki: yanında bin dirhem vardır yahut onun **قُرابُ**u; ve yanında bir kadeh dolusu su vardır yahut onun **قُرابُ**u.

Ve ona **قُرابَ العشي**’de ve **قُرابَ الليل**’de geldim.

Ve bu, bir kadeh **قربان** su ve iki yarım su ve dolu su’dur; iki yarım ise yarımdandır; ve **قَرْبانُ**: yani dolmaya yaklaştı.

Ve bu, kralın **قَرابينِ**inden bir **قُرْبانٌ**dur; yani bir vezir; böylece **النون** ile çoğul yaparlar; ve bu kıyasta aykırıdır; ve onlar, krallara (yaklaşmada) kendileriyle faydalanılan kimselerdir.

Ve **القُرْبُ** uzaklığın zıddıdır; ve **الاقتِرابُ** yaklaşmadır; ve **التَقَرُّبُ**: bir hak ile yahut bir **قَرابةٍ** ile yaklaşma ve bağ kurmadır.

Ve **القُرْبانُ**: Allah’a onunla **قُرْباً** ve vesile arayarak yaklaştığın şeydir.

Ve ben bu işe ne **قُرْباناً** ne de **قُرْباً** yaklaştım.

Ve falan, ehlini **قَرَبَ** etti; yani ona **قرباناً** olarak yaklaştı.

Ve **القُرْبَى**: akrabalık sahiplerinin hakkıdır.

Ve falan bir işi **يقرب** eder; yani onu sözle yahut fiille ona isnat eder; ve bir işi **قربت**: onun ne olduğunu bilmiyorum.

Ve **القُربُ**: şekilden karın yanına kadar; ve her iki yandan koltuk altına kadar olan yükseltiden. Ve **لاحق الأقراب** bir at; **القرب**’u çoğul yaparlar; hâlbuki at için ancak iki **قربان** vardır; fakat genişliği sebebiyle; nitekim “yanları büyük bir koyun” derler; hâlbuki onun iki yanı vardır; dediği gibi:
Beyaz, aceleci (bir at): eklem yerleri büyük

Onu genişliği sebebiyle çoğul yaptı.

Ve **القريبُ**: akrabalık sahibi; **أقارب** diye çoğul yapılır; ve kadınlar için **قريبة**; onun çoğulu **قرائب**tir.

Ve **القريبُ**: **البعيد**’in zıddıdır; bir aktarım olarak gelir; onda erkek ve dişi, tekil ve çoğul eşit olur: o **قريب**dir, o (kadın) **قريب**dir, onlar **قريب**dir, onlar (kadınlar) **قريب**dir.

Ve **مُقَرب** bir at: bağlandığı yer ve yemliği, kerametinden dolayı yakın oldu; ve **مقربات** ve **مقاريب** diye çoğul yapılır.

Ve koyun ve dişi eşek **أقْرَبَت**; o hâlde o **مُقربٌ**dur; ve deve **أدنت** etti; o ise yalnızca **مدن**dir.

Ve **القَريبُ**: tuzlanmış balık; tazeliği sürdükçe.

Ve falan selam verdi ve **قَرَّبَ** etti; yani “Allah seni yaşatsın” dedi ve “evini yakın kılsın” dedi.

**رقب**: Bir şeyi **رَقَبْتُ**; onu **أَرْقُبُهُ** ve **رِقباناً**; yani bekledim.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve benim sözümü **تَرقُبْ** etmedi”; yani bakmadı.

Ve **التَرَقُّبُ**: bir şeye bakman ve onu beklemen.

Ve **الرًّقيبُ**: bir **رِقْبةٍ** üzerinde gözeten bekçi; kavmi korur.

Ve **رقيبُ الميسر**: **الضريب** ile görevlendirilmiş emin; ve denir ki: **الرقيب** üçüncü oktur.

Ve **الرَقيبُ**: koruyucu.

Ve dullardan ve ihtiyarlardan **الرَّقُوبُ**: çocuğu olmayan ve kazanmaya güç yetiremeyen kimsedir; ve denir ki: evladından hiçbir şey öne sürmemiş olandır; ve dul kadına **رَقُوباً** adı verildi; çünkü onun için ne kazanan vardır ne çocuk; o hâlde o bir iyiliği **تَتَرَقَّبُ** eder.

Ve **الرَّقَبَةُ**: boynun arka kısmının köküdür; ve **الأَرْقَبُ** ve **الرَّقبانيُّ**: boynu kalın olandır.

Ve **رَقَبانيِّةٌ** bir cariye: **رَقْباءُ**; ve hür kadın bununla nitelenmez.

Ve **الرَّقَبُ** bir çoğuldur; **الرِّقاب** gibi; ve **الرِّقاب**da bağış: yani **المكاتبين**de.

Allah onun **رقَبَتَه**’ini azat etti; ve “**عُنُقَه**” denmez.

Ve **الرَّقيبُ**: yılanlardan bir türdür; onun çoğulu **رُقُب** ve **رقيبات**tir.

**برق**: **البَرْقُ** Arapçaya dışarıdan girmiştir; ve **بِرقان** üzerine çoğul yapılır.

Ve **البَرَقُ**: iplerden **الأَبْرَقِ**’in masdarıdır; o, siyah bir kuvvet ve beyaz bir kuvvetle sıkıca bükülmüş iptir.

Ve dağlardan: içinde beyaz çizgiler ve siyah çizgiler olan.

Ve yerden **البَرْقاء**: içinde siyah taşlar bulunan, ona beyaz kumun karıştığı bir parçanın yollarıdır; ve her parça, kendi ipleri üzerinde **برقة**dır; genişleyince o **الأبرق**tır; onun çoğulu **الأبارق**tır; ve **البراق** üzerine de çoğul yapılır.

Ve **الأبارِقُ**: çakıl ve kumun karıştığı tümseklerdir; dedi ki:
Busrâ’dan Hecer’e kadar bize yapılar vardır		sonra Yemâme’ye, sonra **الأجزاع**’a, sonra **الـبُـرقِ**’a

Ve **الأبارِقِ**’in **هضب**’u: bizzat belirli bir yerdir.

Ve **البُروقُ**: bulutun beyazlarıdır; ve **بَرَقَ** **يبرُقُ** **بُروقاً** ve **بَريقاً**; ve **أبْرَقَ** bir lehçedir.

Ve **البارقةُ**: **يَبْرُقُ** eden bir buluttur; ve parıldayan her şey **بارقٌ**tur; ve **بريقأً** **يبرُق** eder. Ve kılıçlara **بوارِقُ** denir.

Ve tehdit ile vaat şiddetlenince “**أبْرَقَ** ve **أرْعَدَ**” denir; dedi ki:
**أَبْرِقْ** ve **أرْعِـدْ** ey Yezîd, çünkü tehdidin bana zarar verici değildir

Ve **بَرَقَ** ve **رَعَدَ** bir lehçedir; dedi ki:
Orada dilediğin gibi **فارْعِدْ** et ve **ابْرَقِ**

Ve dişi deve **أبْرَقَتِ**: kuyruğuyla bir kere ferci üzerine, bir kere sağrısı üzerine vurdu.

Ve **البَروقُ** insan: korkak olandır; sürekli korkar; dedi ki:
Her bağırışa karşı kaçınır, **بَروقِ** (olan)

Sanki senin “gözü **بَرِقَ** oldu; o hâlde o **بَرِقٌ**dur” sözündendir; yani şaşırdı; o hâlde o, korkmuş şaşkındır.

Ve “**فإذا بَرِقَ البصر**” okuyan kimsenin (okuyuşu) da böyle açıklanır.

Ve “**بَرَقَ**” okuyan kimse der ki: şiddetli dikilişinden dolayı onun parıldadığını görürsün; göz kırpmaz; dedi ki:
Bize İbn Umeyr böğürerek gelince		ona ondan bir boz deve verdim de **فَبَرقْ**

Yani onu develere geri çevirdi.

Ve gözünü **بَرَّقَ** etti; şiddetli bakıştan onu parlatırsa; **تبريقاً**.

Ve **البُراقُ**: peygamberlerin bindiği bir binek.

Ve **الأباريقُ**: **إبريق**’in çoğuludur.

Ve **البُرْقانُ**: **بُرْقانةٍ**’nin çoğuludur; o, sarı ve siyah çizgilerle renklenmiş bir çekirgedir.

**ربق**: Koyunu **رَبَقتُ**; **رَبْقاً** ile, **الرِّبْقِ** ile; o iptir; tekili **رِبْقةٌ**dur; ve **مُرَبَّقَةٌ** koyun daha geneldir; ve **مَربوقةٌ**.

Ve **أم الربيق**: savaşın adıdır; ve şiddetli musibetin adıdır; el-Accec dedi ki:
**أم الرُّبَيقِ** ve **الوُرَيْقِ** **الأزنم**

Rivayet edilir: **الأزلم**

**قبر**: **المَقْبَرةُ** ve **المَقْبُرَةُ**: kabirlerin yeri; ve **القبر** tektir.

Ve **القَبرُ**: masdardır; ve **القَبرُ**: **القَبرِ**’in yeridir; ve onu **قَبرتهُ**; onu **أقبرهُ**; **قبراً** ve **مقبراً**.

Ve **الاِقبارُ**: ona bir kabir hazırlaman ve onu bunun menziline indirmen; Allah Teâlâ dedi ki: “Sonra onu öldürdü de onu **فأقبره**”; yani onu, kabredilir hâlde kıldı.

Ve **المُقابِرُ**: seninle birlikte kabri kazan kimsedir.

Ve **القبر**: güzel koku sürünülen ağaçta yenmiş, gevşemiş bir yerdir; o, onun iç boşluğudur.

**بقر**: **البَقَرُ**: **البَقَرةِ**’nin topluluğudur; ve **البَقيرُ** ve **الباقِرُ**; senin “eşekler, koyunlar ve **الجامل**” demen gibi; dedi ki:
**البقيرِ**’in karanlık kuyruklarını tekmelerler

Ve **الباقِرُ**: çobanıyla birlikte sığırın topluluğudur; ve aynı şekilde **الجامل**: çobanıyla birlikte devenin topluluğu.

Ve **البَقرُ**: karnı yarmaktır; er-Râciz dedi ki:
Vuruş ve saplayış; **باقِراً**; sert

Ve **البَقيرةُ**: Hind kadınlarının giydiği, gömleğe benzer bir şeydir; göbeğe kadar dardır.

Ve **التَّبَقُّر**: karın yarmaktan (doğan) açılma ve genişlemedir; ve malda **التَّبَقُّر** yasaklanmıştır.

Ve **المُتَبَقِّر**: **البُقَّيْرَى** ile oynayan kimsedir; o, onunla oynanan bir oyundur.

Ve etraflarında **بَقَروا**; yani kazdılar; ve denir ki: çamaşırınız için ne kadar **بَقَرتُم**; yani ne kadar kazdınız; ve Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
Eğildiler; artık etrafında durmadan		onda, oyun alanında **المُبَقِّرِ**’in izleri gibi izler vardır

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَرُبَ الشيء بالضم يَقْرُب قُرباً، أي دنا. وقوله تعالى: "إنَّ رحمةَ اللهِ قريبٌ من المحسنين" ولم يقل قريبة، لأنه أراد بالرحمة الإحسان، ولأنَّ ما لا يكون تأنيثه حقيقيًّا جاز تذكيره. وقَرِبته بالكسر أقْرَبَهُ قُرْباناً، أي دنوت منه. وقَرَبْتُ أقرُبُ قِرابَةً، إذا سرت إلى الماء وبينك وبينه ليلة. والاسم القَرَب. يقال: قَرَبٌ بَصْباصٌ، وذلك أنَّ القوم يسيمون الإبل وهم في ذلك يسيرون نحو الماء فإذا بقيت بينهم وبين الماء عشيَّة عجَّلوا نحوه فتلك الليلة ليلة القَرَب. وقد أقرَبَ القومُ، إذا كانت إبلهم قوارِبَ، فهم قاربون، ولا يقال مُقْرِبون. قال أبو عبيد: وهذا الحرف شاذّ. والقارِب: سفينةٌ صغيرة تكون مع أصحاب السفن البحريَّة تُسْتَخَفُّ لحوائجهم. قال الخليل: القارِب: طالب الماء ليلاً، ولا يقال ذلك لطالب الماء نهاراً. وقَرَبْتُ السيفَ أيضاً: إذا جعلته في القِراب. والقُرْبان، بالضم: ما تَقَرَّبْتَ به إلى الله عزّ وجلّ. تقول منه: قَرَّبْتُ لله قرباناً. والقربان أيضاً: واحد قرابين الملك، وهم جلساؤه وخاصَّته. وتقرَّبَ إلى الله بشيءٍ، أي طلب به القُرْبَةَ عنده. وقَرَّبْتُه تقريباً، أي أدنيته. والقُرْبُ: ضد البُعد. والقُرْب والقُرُ: من الشاكلة إلى مَراقِّ البطن. والجمع الأقراب. والتقريب: ضربٌ من العَدْو. يقال: قَرَّبَ الفرسُ، إذا رفع يديه معاً ووضعهما معاً في العَدْو، وهو دون الحُضْر. وله تقريبان: أعلى، وأدنى. و"اقتَرَبَ الوَعْدُ"، أي تقارَبَ. وقاربته في البيع مُقاربة. وشيءٌ مقارِبٌ بكسر الراء، أي وسطٌ بين الجيِّد والرديء. ولا تقل مُقارب، وكذلك إذا كان رخيصاً. والتقارب: ضد التباعد. وأقْرَبَتِ المرأة، إذا قرُب وِلادها، وكذلك الفرس والشاة، فهي مُقْرِبٌ، ولا يقال للناقة. وقال العَدَبَّس: جمع المُقْرَب: مَقاريب. وأقْرَبْتُ السيفَ: جعلتُ له قِراباً. وأقْرَبْتُ القدحَ، من قولهم قَدَحٌ قَرْبانُ، إذا قارب أن يمتلئ، وجُمْجُمَة قَرْبى، وقَدَحان قَرْبانانِ؛ والجمع قِرابٌ. والمُقْرَبُ من الخيل: الذي يُدنى ويُكرَّم؛ والأنثى مُقَرَّبَةٌ ولا تُتْرَكُ أن تَرود.
قال ابن دريد: إنما يُفعل ذلك بالإناث لئلا يقرعها فحلٌ لئيم. والقِرْبَة: ما يُستقى فيه الماء؛ والجمع في أدنى العدد قِرَبات وقِرْبات، وللكثير قِرَبٌ. والقَرابة: القُربى في الرحم، وهو في الأصل مصدرٌ. تقول: بيني وبينه قَرابة، وقُرْبٌ، وقُرْبى ومَقْرَبَةٌ، وقُرْبَةٌ، وقُرُبَةٌ بضم الراء. وهو قريبي وذو قرابتي، وهم أقْرِبائي وأقاربي. وقِراب السيف: جَفنُه، وهو وعاءٌ يكون فيه السيف بغمده وحِمالته. وفي المثل: إن الفِرار بقِرابٍ أكْيس. والقِراب أيضاً: مقاربة الأمر. وكذلك إذا قارب أن يمتلئ الدلو. وقولهم: ما هو بشبيهك ولا بقُرابةٍ من ذلك، مضمومة القاف، أي ولا بقريب من ذلك.

##### Türkçe

**قَرُبَ** şey (ضم ile) **يَقْرُب** **قُرباً**: yani yaklaştı. Yüce Allah’ın sözü: “إنَّ رحمةَ اللهِ قريبٌ من المحسنين”; **قريبة** demedi; çünkü rahmet ile ihsanı kastetti; ve çünkü te’nîsi hakikî olmayan şeyin müzekker kılınması câizdir. Ve **قَرِبته** (كسر ile) **أقْرَبَهُ** **قُرْباناً**: yani ona yaklaştım. Ve **قَرَبْتُ** **أقرُبُ** **قِرابَةً**: suya yürüdüğün zaman ve seninle onun arasında bir gece bulunduğunda. İsim: **القَرَب**. Denir: **قَرَبٌ بَصْباصٌ**; bu da şudur: kavim develeri otlatır, onlar bu hâlde suya doğru yürürler; su ile aralarında bir akşam kalınca ona doğru acele ederler; işte o gece **ليلة القَرَب** gecesidir. Kavim **أقرَبَ** etti: develeri **قوارِبَ** olduğu zaman; onlar **قاربون**dur; **مُقْرِبون** denmez. Ebû Ubeyd dedi: Bu harf şâzdır. **القارِب**: deniz gemileri sahipleriyle birlikte bulunan, ihtiyaçları için hafifletilen küçük bir gemidir. Halîl dedi: **القارِب**: geceleyin su talep eden kimsedir; gündüz su talep edene bu söylenmez. Ve **قَرَبْتُ السيفَ** da: onu **القِراب** içine koyduğum zaman. **القُرْبان** (ضم ile): Allah عزّ وجلّ’e kendisiyle yaklaştığın şeydir. Ondan dersin: **قَرَّبْتُ** Allah için **قرباناً**. **القربان** ayrıca: kralın **قرابين**inden bir tanedir; onlar onun meclis arkadaşları ve haslarıdır. Ve Allah’a bir şey ile **تقرَّبَ** etti: yani onunla katında **القُرْبَةَ**yi talep etti. Ve onu **قَرَّبْتُ** **تقريباً**: yani onu yaklaştırdım. **القُرْبُ**: **البُعد**ın zıddıdır. Ve **القُرْب** ve **القُرُ**: şekilden karın yumuşaklarına kadar olan yer. Çoğulu: **الأقراب**. **التقريب**: koşunun bir türüdür. Denir: at **قَرَّبَ** etti; koşuda iki elini birlikte kaldırıp ikisini birlikte koyduğu zaman; o, **الحُضْر**dan aşağıdır. Onun iki **تقريبان**ı vardır: daha yüksek ve daha aşağı. Ve “**اقتَرَبَ الوَعْدُ**”: yani yaklaştı. Ve satışta onunla **قاربته**: **مُقاربة**. Ve **مقارِبٌ** (ر’nin كسر’i ile) bir şey: yani iyi ile kötü arasında orta. **مُقارب** deme; aynı şekilde ucuz olduğu zaman da. **التقارب**: **التباعد**ın zıddıdır. Kadın **أقْرَبَتِ**: doğumu yaklaştığı zaman; at ve koyun da böyledir; o **مُقْرِبٌ**dür; deveye söylenmez. **العَدَبَّس** dedi: **المُقْرَب**ın çoğulu: **مَقاريب**. Ve **أقْرَبْتُ السيفَ**: ona **قِراباً** yaptım. Ve **أقْرَبْتُ القدحَ**: onların “**قَدَحٌ قَرْبانُ**” sözünden; dolmaya yaklaştığı zaman. Ve **جُمْجُمَة قَرْبى**; ve **قَدَحان قَرْبانانِ**; çoğulu: **قِرابٌ**. Atlardan **المُقْرَبُ**: yaklaştırılan ve ikram edilen; dişisi **مُقَرَّبَةٌ**dur ve otlamaya salınmaz.
İbn Düreyd dedi: Bu ancak dişilerle yapılır; aşağılık bir aygır onu aşmasın diye. **القِرْبَة**: içinde su çekilen şeydir; en az sayıda çoğulu **قِرَبات** ve **قِرْبات**; çok için **قِرَبٌ**. **القَرابة**: rahimdeki **القُربى**dır; aslında bir masdardır. Dersin: benimle onun arasında **قَرابة** ve **قُرْبٌ** ve **قُرْبى** ve **مَقْرَبَةٌ** ve **قُرْبَةٌ** ve **قُرُبَةٌ** (ر’nin ضم’i ile) vardır. O benim **قريبي**mdir ve **ذو قرابتي**dir; onlar benim **أقْرِبائي**m ve **أقاربي**mdir. **قِراب السيف**: onun kınıdır; o, kılıcın kını ve askısıyla içinde bulunduğu bir kaptır. Meselde: “إن الفِرار بقِرابٍ أكْيس”. **القِراب** ayrıca: işin yaklaşmasıdır. Kova dolmaya yaklaştığı zaman da böyledir. Ve onların “ما هو بشبيهك ولا بقُرابةٍ من ذلك” sözü; قاف’ı مضمومة olarak: yani bunun yakınından bile değildir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ر ب
قرب ، قبر ، رقب ، ربق ، برق ، بقر : مستعملات .
قرب : قال الليث : القَربُ : أن يَرعَى القومُ بينهم وبين المَورِد ، وفي ذلك يسيرون بعضَ السير ، حتى إذا كان بينهم وبين الماء ليلةٌ أو عشيةٌ عجَّلوا فقَربوا يَقربُون قُرْباً ، وقد أقرَبوا إبلَهم ، وقَرَبَت الإبل .
قال : والحِمارُ القارب والناقة القوارب ، وهي التي تَقرُب ، أي : تعجّل ليلةَ الوُرود . قال : والقارب الذي يَطلب الماء .
وقال أبو سعيد : يقول الرجل لصاحبه إذا استحثَّه : تقرَّبْ ، يقول : اعجلْ ، سمعتُه من أفواههم .
وأنشد :
يا صاحبَيّ تَرحَّلاَ وتَقَرَّبا
فلقد أَنى لمسافِرٍ أن يَطْرَبا
أبو عبيد : إذا خَلَّى الراعي إبله إلى الماء وتركها في ذلك ترعَى ليلتئذٍ فهي ليلة الطَّلَق ، فإن كانت الليلةَ الثانية فهي ليلة القَرَب ، هو السوْق الشديد .
وقال الأصمعيّ : إذا كانت إبلهم طوالق قيل : أطلَقَ القومُ فهم مُطْلِقون ، وإذا كانت إبلُهم قَوارب ، قالوا : هم قاربون ، ولا يقالُ مُقْرِبون ، وهذا الحرف شاذّ .
وقال أبو زيد : أقربتُها حتى قَرِبتْ تَقربُ .
وقال لبيد :
إحدى بني جعفرٍ بأرضهِم
لم تُمْسِ مِنّي نَوْباً ولا قَرَبا
شمر عن ابن الأعرابيّ : القَرَب والقَرْب واحد في بيت لبيد .
وقال أبو عمرو : القَرَب في ثلاثة أيام أو أكثر .
ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : ما لَه هاربٌ ولا قاربٌ ، أي : ما له واردٌ يَرِدُ الماء ولا صادرٌ يصدُر عنه .
الليث : القارِب : سفينة صغيرة تكون مع أصحاب السُفن البَحْرية تستخفّ لحوائجهم والجميع القَوارب . والقِراب للسَّيف والسكِّين . والفِعل أن تقول : قَربْتُ قِراباً ، ولغة أقربتْ إقراباً .
قلت : قِراب السيف شِبه جراب من أَدَم يَضَع الراكب فيه سيفه بجفْنِه ، وسَوْطه ، وعصاه ، وأداةً إن كانت معه .
وقال شمر : أقربتُ السيفَ : جعلتُ له قراباً ، وقَرَبْتُه : جعلتُه في القراب .
وقال الليث : القراب : مقاربة الشيء ، تقول : معه ألفُ درهمٍ أو قِرابُه ، ومعه مِلءُ قَدَح ماءٍ أو قِرابه .
وتقول : أتيتُه قرابَ العَشيّ أَو قِراب اللَّيل .
وتقول : هذا قَدحٌ قَربانُ ماءً ، وهو الذي قد قَاربَ الامتلاء .
ونحو ذلك قال الكسائيُّ فيما روى عنه أبو عبيد .
الليث : القُرَب : نَقيض البُعْد . والتقرب :
التدني إلى شيء ، والتوصل إلى إنسانٍ بقُرْبةٍ أو بحقَ . والاقتراب : الدُنُوّ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَىْ ءْادَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَاناً فَتُقُبِّلَ ) ( المائدة : 27 ) .
وقال في موضع آخر : ( إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلاَّ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ ) ( آل عمران : 183 ) .
وكان الرجلُ إذا قرّب قرباناً سَجَد لله ، وتنزل النار فتأكل قُربانه ، فذلك علامةُ قَبول القُرْبان ، وهي ذبائح كانوا يذبحونها .
وقال الليث : القُرْبان : ما قربتَ إلى الله تبتغي بذلك قُربة ووسيلة .
أبو العباس : قربت منك أقرب قرباً ؛ وما قربتُكَ ؛ ولا أقرَبك قُرباناً . وقرِبت الماءُ أقرَبه قَرَباً ، أي : طلبته ؛ وذلك إذا كان بينك وبين الماء مسيرة يوم .
أبو عبيد عن الكسائي قال : القرابين : جُلساء الملوك وخاصّتُه ، واحدهم قُربان .
وقال الليث : قرابين المِلك : وزراؤه .
قال : ويقال : قرِبَ فلانٌ أهلَه قُرباناً : إذا غشيها ، وما قَرِبت هذا الأمرَ ولا قَرَبته .
قال الله تعالى : ( وَلاَ تَقْرَبَا هَاذِهِ الشَّجَرَةَ ) ( البقرة : 35 ) .
وقال : ( وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى ) ( الإسراء : 32 ) ، كلّ ذلك من قَرِبْتُ أقرَبُ .
ويقال : فلان يَقْرُب أمراً ، أي : يغزوه ، وذلك إذا فَعَل شيئاً وقال قولاً يَقْرُب به أمراً يغزُوه . وتقول : لقد قَرَبْتُ أمراً ما أدري ما هو ؟ .
قال : والقُرْب : من لَدُن الشاكلة إلى مراقّ البطن ، وكذلك من لَدُن الرُّفْغ إلى الإبط قُرْبٌ مِنْ كل جانب . وفرسٌ لاحق الأقراب ، يجمعونه وإنَّما قُرْبان لسعته ، كما يقال : شاةٌ ضَخمة الخَواصر ، وإنما لها خاصرتان .
قال : والقريبُ والقَريبة ذو القَرابة ، والجميع من النساء قرائب ، ومن الرجال أقارب . ولو قيل : قُرْبَى لجاز .
قلت : الأقارب : جمع الأقرب ، والقُرْبى : تأنيث الأقرب .
وقال الليث : القَريب : نقيض البعيد ، يكون تحويلاً فيستوي في الذكر والأنثى والفردِ والجميع ، كقولك : هو قريبٌ ، وهي قريب ، وهم قريب وهنّ قريب .
قلت : وهذا الذي قاله في القريب النَّسَب ، والقريب والمكان قولُ الفراء .
وقال الله جل وعز : ( إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ ) ( الأعراف : 56 ) .
وقال الزجاج : إنما قيل قريبٌ لأن الرحمة والعَفو والغفران في معنًى واحد ، وكذلك كل تأنيثٍ ليس بحقيقيّ .
قال : وقال الأخفش : جائز أن تكون
الرحمة ها هنا بمعنى المَطَر .
قال : وقال بعضهم : هذا ذُكِّر ليُفصَل بين القريب من القُرْب والقريبِ من القرابة ، وهذا غلطٌ ، كلُّ ما قَرُب في مكانٍ أو نَسَب فهو جارٍ على ما يصيبُه من التّذكير والتأنيث .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : تقول العرب : هو قريبٌ مني ، وهما قريبٌ مني ، وهم قريبٌ مني ، وكذلك المؤنث هي قريبٌ منّي وهي بَعيدٌ مني وهما بعيدٌ وهم بَعيد ، فتوحِّد قريباً وتُذَكره ، لأنه وإن كان مرفوعاً فإنه في تأويلِ هو في مكانٍ قريبٍ مني .
قال الله جل وعز : ( إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ ) ( الأعراف : 56 ) . وقد يجوز قريبة وبعيدة بالهاء ، تبنيها على قرُبت وبَعُدَتْ . فمن أنثها في المؤنث ثَنَّى وجَمَع .
وأنشد :
لياليَ لا عَفْراء منك بعيدةٌ
فتسلو ولا عَفْراءُ مِنك قريبُ
أبو عبيد عن الأحمر : الخيْل المُقْرَبة : التي تكون قريباً مُعَدَّةً ، ويقال : هي التي تُدْنى وتُقَرَّب وتكرَّم .
وقال شمر : الإبل المُقْرَبة التي حُزِمَتْ للركوب ، قالها أعرابيّ مِن غَنِيّ .
قال : والمُقْرَبات من الخيل : التي قد ضُمِّرَت للركوب .
وقال أبو سعيد : الإبل المُقْرَبة : التي عليها رِحلٌ مُقْرَبة بالأدَم ، وهيَ مَراكبُ المُلوك .
قال : وأنكر الأعرابي هذا التفسير .
وقال الليث : أقرَبتِ الشاةُ والأتَانُ فهي مُقْرِب ، ولا يقال للنَّاقة إلاّ إذا أَدْنَتْ فهي مُدْنٍ .
أبو عبيد عن العَدَبَّس الكنانيّ : جميع المُقْرب من الشاءِ مَقاريب ، وكذلك هي مُحدِث وجمعُها مَحاديث . والقِريب : السّمَك المملَّح ما دام في طَراءته .
ويقال : قد حَيّا وقَرَّب : إذا قال حيَّاك الله وقرب دارك .
وفي أحاديث المَبعث : خرج عبد الله بن عبد المطلب ذات يومٍ متقرباً متخصّراً بالبَطْحاء فبَصُرتْ به لَيلى العَدَوِية ) .
وقوله : متقرباً ، أي : واضعاً يدَه على قُربه وهو يَمشي .
وفي حديث آخر : ( ثلاثٌ لَعِيناتٌ : رجلٌ عَوّرَ الماءَ المَعِين المُنْسَاب ، ورجل عَوّر طريقَ المَقْربة ، ورجل تَغَوَّط تحت شجرة ) .
قال أبو عمرو : المَقربة : المنزل ، وأصلُه من القَرب وهو السّير .
وقال الراعي :
في كلّ مَقْرَبَةٍ يَدَعْن رَعِيلا
وجمعُها مَقارب . والقَرب : سَير الليل .
وقال طفيلٌ يصف الخيل :
مُعرَّقة الألحِي تَلوحُ مُتونُها
تُثير القَطَا في مَنهل بعد مَقربِ
سلمة عن الفراء : جاء في الخبر : ( اتَّقوا قُرابَ المؤمن وقُرابتَه أي فِراسَتَه فإِنه يَنظُر بنور الله ) .
قال : والقُراب : القريب . والقَرب : البئر القريبة الماء ، فإذا كانت بعيدة الماء فهي النَّجاء .
وأنشد :
ينهضنَ بالقوم عليهنّ الصُّلُبْ
مُوكَّلاتٍ بالنَّجاء والقَربْ
يعني الدلاء ، والعرب تقول : تقاربتْ إبلُ فلان ، أي : أدبرتْ ، وقلت : وقال حَندلٌ الطُّهوي :
غَركِ أن تقاربتْ أباعِري
وأن رأيتِ الدهر ذا الدوائر
والقِربة وجمعها قِرب من الأساقيّ .
ومن أمثالهم : ( الفِرار بقُرابٍ أكيس ) يقول : الفرار قبل أن يُحاط بك أكيس لك .
ويقال : لو أنّ في قُرابِ هذا ذهباً ؛ أي : ما يقارب مِلأه .
وفي الحديث : ( إذا تقارب الزمانُ لم تكد رؤيا المؤمن تكذب ) . معنى تقارب الزمان : اقتراب الساعة . يقال للشيء إذا ولّى وأدبر قد تقارب . وتقارب الزرع : إذا دنا إدراكه . ويقال للرجل القصير : متقارب ومتآزف .
الأصمعي : إذا رفعَ الفرسُ يديه معاً ووضعهما معاً فذلك التقريب .
وقال أبو زيد : إذا رجَمَ الأرضَ رَجماً فهو التقريب ، يقال : جاءنا تُقرب به فرسُه .
وقال الله جل وعز : ( الصَّالِحَاتِ قُل لاَّ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِى ) ( الشورى : 23 ) ، أي : إلا أنْ تَوَدني في قرابتي ، أي : في قرابتي منكم ، ويقال : فلانٌ ذا قَرابتي وذو قَرابةٍ مني ، وذو مَقربة وذو قُربى مني .
قال الله جل وعز : ( ( مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذَا مَقْرَبَةٍ ) ( البلد : 15 ) ، وجائز أن تقول : فلانٌ قَرابتي بهذا المعنى والأول أكثر .
قال : والقرقَبَة : صوت البَطْن . والمقَارب : الطُّرق .
رقب : قال الليث : رَقَبَ الإنسانَ يرقَبُ رِقْبَةً ورِقْباناً ، وهو أن يَنتظره . ورقيب القوم : حارِسهم ، وهو الذي يُشرف على مَرقَبةٍ ليحرسهم . ورقيب الميسر : الموكَّل بالضَّرِيب . ويقال : الرقيب اسم السهم الثالث .
وقال أبو دُوَادٍ الإياديّ :
كمقَاعد الرُّقَباءِ للضُ
رَباءِ أيديهم نواهِدْ
وقول الله جل وعز : ( وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِى ) ( طه : 94 ) ، معناه : لم تنتظر قولي .
قال : والترقُّب : تَنظر شيء وتوقُّعُه . قال : والرقيب : الحفيظ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما تَعُدّون فيكم الرَّقوب ؟ ) قالوا : الذي لا يَبْقى له ولد .
قال : بل الرّقُوب الذي لم يقدِّم من ولده شيئاً .
قال أبو عبيد : وكذلك معناه في كلامهم إنما هو على فَقْد الأولاد .
وقال صخرُ الغَيّ :
فما إِنْ وَجْدُ مِقْلاتٍ رَقُوبٍ
بواحِدِها إذا يَغْزُو تضِيفُ
قال أبو عبيد : فكان مذهبه عندهم على مصائب الدنيا فجَعَلها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) على فَقْدِهم في الآخرة ، وليس هذا بخلافِ ذاك في المعنى ، ولكنّه تحويل الموضع إلى غيره نحو حديثه الآخر : ( إن المحْرُوبَ مِنْ حُرِبَ دينَه ) . وليس هذا أن يكون مَن سُلِب ماله ليس بمحروب .
وقيل : الرّقوب : الناقة التي لا تدنو إلى الحوض مع الزِّحام ، وذلك لكرمها . حكاه أبو عبيد .
وقال الليث : الرَّقَبة : مؤخّر أصل العُنُق . والأرقَب الرَّقَبانيّ : الغليظ الرقَبة .
ويقال للأَمة الرَّقَبانيّة رَقْباء ، لا تُنعَت به الحُرّة .
وقال ابن دريد : يقال : رجل رَقَبانٌ ورقبانيّ أيضاً ، ولا يقال للمرأة رَقَبانيّة .
وقال الله في آية الصَّدَقات : ( وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى الرِّقَابِ ) ( التوبة : 60 ) .
قال المفسّرون : ( وفي الرقاب ) هم المكاتَبون ولا يُبتدأ منه مَمْلوك فيُعتَق .
وقال الليث : يقال : أعتَقَ اللَّهُ رقبتَه ، ولا يقال : أعتَقَ اللَّهُ عُنقَه .
والرَّقيب : ضَرْبٌ مِن الحيّات خبيث والجمْع الرَّقيبات والرُّقُب .
وقال شمر : المَرْقَبة هي المَنظرة في رأس جَبَل أو حِصْن ، وجمعه مراقب .
قال : وقال أبو عمرو : المَراقب : ما ارتفع من الأرض .
وأنشد :
ومَرْقبَةٍ كالزُّجّ أشرفْتُ رأسَها
أُقَلِّبُ طرفي في فضاءِ عريضِ
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في العُمْرَى والرُّقْبَى : ( إنها لمن أُعمِرَها ولِمن أُرقِبَها ولوَرثتهما من بعدهما ) .
قال أبو عبيد : حدّثني ابن عُلَيَّة عن حجّاج أنه سأل أبا الزبير عن الرُّقْبى فقال : هو أن يقول الرجل للرجُل وقذ وَهَب له داراً : إن متَّ قَبْلي ، رجعَتْ إليّ ، وإنْ متُّ قبلَك فهي لك .
قال أبو عبيد : وأصل الرُّقْبى من المراقبة ، كأنَّ كلَّ واحد منهما إنما يَرْقُب موت صاحبِه . ألا ترى أنه يقول : إنْ مُتَّ قَبْلي
رجعَتْ إليّ ، وإنْ مُتُّ قبلَك فهي لك ، فهذا ينبئك عن المراقبة .
قال : والذي كانوا يريدون من هذا أن يتفضَّل عن صاحبه بالشيء فيستمتع به ما دام حيّاً ، فإذا مات الموهوبُ لم يَصِل إلى ورثته منه شيء ، فجاءت سنّةُ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بنَقْضِ ذلك ، أنه من ملك شيئاً حياتَه فهو لورثته من بعد موته .
قال : وجاءت في هذا الباب آثارٌ كثيرة وهي أصلٌ لكلِّ من وَهَب هِبَةً واشترط فيها شرطاً ، أنَّ الهبة جائزة ، وأن الشرط باطل .
ويقال : أرقبتُ فلاناً داراً ، وأعمَرْتُه داراً : إذا أعطيتَه إيّاها بهذا الشرط فهو مرقَب وأنا مُرْقِب .
ويقال : ورِثَ فلانٌ مالاً عن رِقْبَةٍ ، أي : عن كلالَةٍ ، لم يَرِثه عن آبائه . ووَرِثَ مجداً عن رِقْبَة : إذا لم يكن آباؤه أمجاداً .
وقال الكُميْت :
كانَ السَّدَى والنَّدَى مجداً ومكرمةً
تلك المَكارِمُ لم يُورَثْن عن رِقَبِ
أي : وَرِثَها عن دُنًى فدُنًى مِن آبائه ، ولم يَرثْها من وراءُ وراءُ .
ورَقيبُ الثريّا : رأسُ الإكليل .
وأنشد الفراء :
أحقّاً عبادَ الله أنْ لست لاقياً
بُثينَةَ أو يَلقَى الثُّريّا رَقيبُها
وسمعت المنذريّ يقول : سمعتُ أبا الهيثم يقول : الإكليل : رأس العقرب .
ويقال : إنَّ رقيب الثُّريّا من الأنواء الإكليل ، لأنه لا يَطلُع أبداً حتى تغيب ، كما أن الغَفْر رقيبُ الشَّرَطَين لا يَطلع الغَفْر حتى يغيبَ الشَّرَطان ، وكما أن الزُّبانَيَيْن رقيبُ البُطَين لا يَطلُع أحدهما أبداً إلاّ بسقوط صاحبه وغَيْبوبته فلا يلقى أحدُهما صاحبَه . وكذلك الشَّوْلَة رقيبُ الهَقْعة ، والنَّعائم رقيبُ الهَنْعة . والبَلْدة رقيب الذِّراع .
وقال الليث : المُراقَبة في أجزاء الشعر عند التجزئة بين حرفين ، هو أن يَسقُط أحدُهما ويَثبُت الآخر ، ولا يَسقُطان جميعاً ولا يَثبُتان جميعاً ، وهو في مَفاعيلُن التي للمضارع لا يجوز أن يتمّ ، وإنما هو مفاعيلُ أو مَفَاعِلُنْ .
قال : ورقيبُ الجيش : طليعتهم . ورقيب الرجل : خَلَفُه مِن وَلَدِه أو عشيرته .
ورقيب كلِّ شيء : آخره ، حتى قالوا : رقيب الغُبار .
قال عديّ بن زيد يصف فرساً اتبع غبارَ الجيش :
كأنَّ ريِّقَهُ شؤبوبُ غادية
لما تقفّى رقيب النَّقع مُسطارا
أي : تبع آخر النقع .
برق : قال الليث : البَرَق : دخيلٌ في العربية ،
وقد استعملوه ، وجمعُه البِرْقان .
الأصمعيّ : بَرَقتِ السماءُ ورَعَدتْ ، وبَرَقَ الرجلُ يَبرقُ ورَعَد يَرْعُد : إذا تَهَدَّدَ .
وقال ابن أحمر :
ما جَلّ ما بَعُدتْ عليكَ بلادُنا
وطِلابُنا فابرُق بأرضِك وارعُدِ
قال أبو نصر : وسمعتُ من غير الأصمعيّ أبْرَقَ وأرْعَدَ ، أي : تهدَّد .
قلت : وهذا قول أبي عبيدة ، وكان الأصمعِيّ يُنكره ويقول : بَرَق ورَعَد . واحتجّ أبو عبيدة بقول الكميت :
أبرِقْ وأرْعِدْ يا يزي
دُ فما وَعيدُك لي بضائرْ
وكلُّهم يقول : أَرْعدنا وأَبْرَقْنا بمكان كذا وكذا ، أي : رأينا البرقَ والرَّعدَ . وأبرقَ الرجلُ بسيفه يُبرِق : إذا لمعَ به .
ويقال للناقة إذا تلقَّحَتْ وليستْ بِلاقح : قد أبرقتْ ، وناقةٌ مُبْرِق ، ونوقٌ مَباريق .
ويقال أيضاً : ناقةٌ بَروق : إذا شالت بذَنَبها .
ويقال للسلاح إذا رأيتَ بَريقَه : رأيتُ البارقة .
ويقال : ما فعلتِ البارقةُ التي رأيتَهَا البارحة ؟ يعني السحابةَ التي يكون فيها بَرْق .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الْقِيَامَةِ فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ ) ( القيامة : 7 ) .
قال الفراء : قرأ عاصمٌ وأهل المدينة بَرِق بكسر الراء ، وقرأها نافعٌ وحدَه : ( فإذا بَرَقَ ) بفتح الراء من البَرِيق ، أي : شَخَصَ ، ومن قرأَ برِق فمعناه فزع . وقال طرَفة :
فنفْسك فانْعَ ولا تَنْعَنِي
وداوِ الكُلُوم ولا تَبرق
يقول : لا تفزعْ من هَول الجراح التي بك .
قال : ومن قرأَ برقَ يقول : فتَح عينيه من الفَزَع . وبرقَ بصَرُه أيضاً كذلك .
وقال الأصمعيّ : بَرِقَ السِقاءَ يَبْرق برَقاً ، وذلك إذا أصابه الحرُّ فيذوبُ زُبْدُه ويتقطَّع فلا يجتمع ، يقال : سِقاءٌ بَرِق .
وقال اللِّحياني : حبْلٌ أبرق لسوادٍ فيه وبياض .
ويقال للجبَل أبرقُ ، لبُرْقة الرمل الذي تحته .
وقال الأصمعيُّ : الأبرق والبرقاء : حجارةُ رملٍ مختلطة . وكذلك البُرْقَةُ .
وقال غيره : جمعُ البُرقة بُرَق ، وجمعُ الأبرَق أبارِق ، وجمعُ البرقاء بَرْقاوَات ، وتُجمع البُرْقة بِراقاً أيضاً .
شمِر عن ابن الأعرابي : الأبرق : الجَبل مخلوطاً برَمْل ، وهي البُرْقة ، وكلُّ شيئين خلطا من لونين فقد بُرِقا . وبرَّقْتُ رأسَه بالدُّهْن .
قال شمر : وقال ابنُ شميل : البُرْقة ذاتُ حجارَةٍ وتراب ، وحجارتُها الغالب عليها
البياض ، وفيها حجارةٌ حُمْرٌ وسود ، والتُّراب أبيضُ أعْفَر ، وهو يَبرُق لك بلونِ حجارتها وتُرابها ، وإنما برَّقَها اخْتلافُ ألوانها ، وتُنبِتُ أسنادُها وظهرُها البقْلَ والشجَر نباتاً كثيراً ، يكون إلى جَنبها الروضُ أَحياناً .
اللحياني : يقال : من الغنَم أبرَق وبَرقاء للأنثى ، ومن الدوابّ أَبلَق وبلْقَاء للأُنثى ، ومن الكلاب أَبقَع وبَقْعاء .
أبو عبيد عن أبي زيد : إذا أَدَمْتَ الطعامَ بدَسَمٍ قليلٍ قلتَ : برقْتُه أبرُقُه بَرقاً .
وقال اللِّحياني مثلَه . وقال : البُرْقة : قلَّة الدَّسم في الطعام .
قال : ويقال : أَبرَقَ الرجل : إذا أَمَّ البرقَ أي قَصَده . ومرَّتْ بنا الليلة سحابةٌ برّاقةٌ وبارِقة .
وقال الليث : برَّق فلان بعينيه تبريقاً ، إذا لأْلأ بهما من شدّة النظر .
وأنشد :
وطفِقَت بعينِها تَبْريقا
نحوَ الأميرِ تبتغِي تطليقا
والبُرَاقُ : دابّة الأنبياء .
وقال اللِّحياني : إبريقٌ : إذا كانت برَّاقة .
قال : وأبرقت المرأة وبرّقَت : إذا تحسَّنَتْ وتعرّضت .
وأما قول ابن أحمر :
تعلَّقْتَ إبْرِيقاً وعَلَّقْتَ جَعْبَة
لتَملِك حَيّاً ذا زُهاءٍ وجامِلِ
فإنَّ بعضهم قال : الإبريقِ السيف ها هنا ، سمِّي به لبَريقه .
وقيل : الإبريق ها هنا قَوسٌ فيها تَلاَمِيعُ .
والإبريق أيضاً إناء ، وجمعُه أَباريق .
والبَرْوَق : نبت معروف ، تقول العرب : أشْكَرُ من بَرْوَق ) وذلك أنَّه يخضرّ بأدنى النَّدَى يقع من السماء .
ويقال للعين بَرْقاء لسواد الحَدقة مع بياض الشَّحْمة .
وقال ابن السكِّيت : قال أبو صاعد : البَرِيقة ، وجمعُها برائِقُ ، وهي اللَّبَنُ يُصَبُّ عليه إهالةٌ وسمنٌ .
ويقال : ابرقُوا الماءَ بزَيت ، أي : صُبُّوا عليه زَيْتاً قليلاً . وقد برَقوا لنا طعاماً بزيتٍ وسمنٍ ، وهي التباريق .
ويقال للجراد إذا كان فيه بياضٌ وسواد بُرْقان .
وقال المُؤرِّج : بَرَّق فلان تبريقاً : إذا سافر سفراً بعيداً ، وبرَّق مَنزله ، أي : زيَّنه وزَوَّقه . وبرَّق فلانٌ في المعاصي : إذا لَجَّ فيها . وبرَّق بي الأمرُ ، أي : أعيا عليَّ .
أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : عمِل رجلٌ عملاً فقال له بعضُ أصحابه : برّقتَ وعرَّقتَ : قال معنى برَّقتَ : لوّحت بشيءٍ ليس له مِصْداق .
وعرْقتَ : أقللتَ . وأنشد :
لا تملأ الدَّلوَ وعرِّق فيها
ثعلب عن ابن الأعرابي : البُرْق : الضِّباب . والبُرْق : العين المُنْفَتِحَة .
ويقال : ( لكلِّ داخل بُرقة ) ، أي : دَهْشَة . والبَرْق : الدَّهَش .
ربق : قال الليث : الرِّبْق : الخيط ، الواحدة رِبْقَة .
وفي الحديث : ( مَنْ فعل كذا فقد خَلع رِبقةَ الإسلام من عُنقه ) .
وشاةٌ مَرْبوقةٌ وشاةٌ مُرَبَّقَةٌ .
ثعلب عن سَلَمة عن الفراءِ يقال : ( لقِيت منه أُمَّ الرُّبَيْق على وُرَيْقٍ ) . ويقال : أريَق ، وهي الداهية .
وقال الليث : أُمُّ الرُّبَيْق من أَسماء الحَرب والشدائد .
وقال الراجز :
أُمُّ الرُّبَيق والوُرَيق الأزنَم
وَقال غيره : تُجمَع الربْقَة رِبَقاً .
وروي عن حذيفة أنه قال : ( من فارق الجماعة قِيد شِبْر فقد خلع رِبْقَةَ الإسلام من عُنُقه ) .
قال شمر : قال يحيى بن آدم : أرادَ برِبْقة الإسلام عَقْدَ الإسلام .
قال : ومعنى مفارقةَ الجماعة : تركُ السُّنَّة واتِّباع البدعة .
قال : والرِّبقَةُ : نَسْجٌ من الصُّوف الأسود عرضُه مثل عَرض التِّكَّةَ وفيه طريقةٌ حمراءُ من عِهْنٍ تُعَقَّد أطرافُها ، ثم تعلّق في عُنق الصبيّ وتُخْرج إحدى يديه منها كما يُخْرِج الرجُل إحدى يديه من حَمائل السيف . وإنما يعلِّق الرِّبقَ الأعرابُ في أعناق صبيانهم من العين .
والرِّبْق أيضاً ما يُربَّق به الشاةُ ، وهو خَيْطٌ يثنى حَلْقَةً ثم يُجعَل رأسُ الشاة فيه ، ثم يشدُّ ، سمعتُ ذلك مِن أعراب بني تميم .
ويقال : رَبَّق الرجُل أثناءُ حَبْلِه ، ورَبَّق أرباقةً ، إذا هَيَّأَها للبَهْم .
ومنه قولهم :
رَمَّدَت المِعْزَى فرَبِّق رَبِّق
وقد جَعل زُهيرٌ الجوامِعَ رِبَقاً ، فقال يَمدح رجُلاً :
أشمُّ أَبيَضُ فيّاضٌ يفكِّكُ عن
أيدي العُناةِ وعن أَعْناقها الرِّبقا
بقر : رَوَى الأعمش عن المِنهال بن عمرو ، عن سعيد بن جُبَير ، عن ابن عباس ، قال : بينما سليمانُ في فلاةٍ إذ احتاج إلى الماء ، فدعا الْهُدْهُد فبَقَر الأرضَ ، فأَصابَ الماءَ ، فدعا الشياطينَ فسَلخُوا مواضعَ الماء ، كما يُسْلخُ الإهاب ؛ فخرج الماء .
قال شمِر فيما قرأْتُ بخطِّه : معنى بقَر : نظَر موضع الماء ، فرأى الماء تحت الأرض ، فأَعلم سليمان حتى أَمر بحَفره .
وقوله : فسَلخوا ، أي : حَفَروا حتى وَجَدوا الماءَ .
قال : وقال أبو عدنان عن أبي نُباتَة : المُبَقِّر : الذي يَخُطُّ في الأرض دائرةً قَدْرَ حافر الفَرس ، وتُدْعى تلك الدائرة البَقرة .
وأنشد غيره :
بها مِثل آثارِ المُبَقِّر ملعبُ
وقال الأصمعيّ : بقَّر القومُ ما حولهم ، أي : حَفَروا واتَّخذوا الرَّكايا . وبقَّر الصِّبيان يبقِّرون : إذا لَعِبوا البُقَّيْرَى .
وقال الليث : البُقَّار : تراب يجمعونه بأيديهم ثم يجْعَلونه قُمَزاً قُمَزاً ، والقُمز كأنها صوامعُ ، وهي البُقّيْرَى .
وأنشد :
نِيطَ بحَقْوَيْها خَمِيسٌ أقمرُ
جَهْمٌ كبُقَّار الوليد أَشعَرُ
وكان يقال لمحمد بن عليِّ بن الحسين : ( الباقر ) لأنَّه بَقَر العِلْم وعرَفَ أصلَه واستنبطَ فَرعَه ، وأصل البَقْر الشّقُّ والفتح ، أظنّه مأخوذاً من بقر الهدهد لسليمان من تحت الأرض .
ويقال له الباقر والقُناقِن والعرَّاف .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه ( نَهَى عن التَبقُّر في الأهل والمال ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : يريد الكثْرة والسَّعَة .
قال : وأصل التَّبقُّر التوسّع والتفتّح ، ومنه قيل : بَقَرْتُ بطنَه ، إنّما هو شققته وفتحتُه .
قال أبو عبيد : ومن هذا حديث أبي موسى حين أقبلت الفِتنةُ بعد مَقْتَل عثمانَ ، فقال : ( إنّ هذه الفتنةَ باقرةٌ كداءِ البَطْن لا يُدْرَى أنَّى يُؤتَى له ) ، إنما أراد أنّها مُفْسِدَةٌ للدِّين ، مفرِّقة بين الناس ومشتّتَة أمرهم .
أبو عبيد عن أبي عمرو : بَقِر الرجُل يَبقر بقراً وبقْراً ، وهو أن يَحْسَر فلا يكادُ يُبصر .
قلت : وقد أنكر أبو الهيثم فيما أخبرني عنه المنذريّ قوله : ( بَقْراً ) بسكون القاف . وقال : القياس بَقَراً على فعلاً ، لأنّه لازم غير واقع .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : البَقيرة أن يُؤخَذ بُرْد فيُشقّ ، ثم تُلقيه المرأة في عُنُقها من غير كُمين ولا جَيْب .
وقال أبو نصر : قال الأصمعي : رأيت فلان بَقَرا وبقِيرا وباقُورة وباقِراً وبواقِر ، كلّه جمعُ البقر .
وأنشدني ابن أبي طرفة :
فسكّنتهُمْ بالقَول حتَّى كأنهم
بواقرُ جُلْحٌ أسكَنتها المراتعُ
وقال غيره : يقال لجماعة البَقَر بَيْقورٌ أيضاً . وأنشد :
سَلَعٌ ما مِثلُه عشرٌ ما
عائلٌ ما وعالت البَيْقورا
ويقال : جاء فلانٌ يجرّ بَقرةً ، أي : عيالاً .
وقال الليث : الباقر : جماعة البَقَر مع راعيها ، وكذلك الجامل جماعَةُ الجمال مع راعيها .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : بَيْقَر الرجل : إذا هاجر من أرضٍ إلى أرض .
وأنشد :
بأنَّ امرأ القيس بن تملكَ بَيْقرا
قال : ويقال : بَيْقر : إذا أَعْيا .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : بَيْقَر : إذا تحير . وبَيْقر : خَرج من بلد إلى بَلَد . وبَيقر : إِذا شَكَّ . وبَيقَر : إذا حَرَص على جَمْع المال والحشَم . ومنه التبقُّر الذي جاء في الخبر ، وهو الحِرص على جمع المال . ومَنعه . وبيْقر : إِذا مات .
وروى شمر عنه أنّه قال : البَيْقَرة : الفساد . قال : وبيقَر الرجلُ في مالِه : إِذا أسرَع فيه .
وروى عمرو عن أبيه : البَيْقَرةُ : كثرة المال والمتاع .
وقال أبو عبيدة : بَيْقَر الرجل في العَدْوِ : إذا اعتَمَد فيه . وبَيْقر الدّارَ : إذا نزلها واتخذها مَنزِلاً . وبيْقَرَ في مالِه : إذا أفسَدَه .
أنشد ابن الأعرابي :
وقد كان زيدٌ والقعودُ بأرضه
كراعي أناسٍ أرسلوه فبيقرا
قال : البيقرة : الفساد . وقوله : ( كراعي أناس ) ، أي : ضيّع غَنَمه للذئب .
أبو نصر عن الأصمعيّ : بَيْقر الفرسُ : إذا خامَ بيَدِه ، كما يَصْفِن برجْله .
قبر : قال الليث : القبْر : مَدْفن الإنسان . والمقبَر : المصدَر والمقبَرةُ : الموضع . والمقبرُ أيضاً : موضع القبْر .
أبو عبيد عن الأحمر يقال : مَقبرَة ومَقبُرة .
وقال ابن السكّيت مثله . وهو المقبريّ والمقْبُري .
سلمة عن الفراء في قوله : ( يَسَّرَهُ ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ ) ( عبس : 21 ) ، أي : جَعَله مقبوراً ولم يَجعله ممّن يُلقى للطير والسباع ، ولا ممن يُلقى في النَّواويس ، كأنَّ القبر مما أكرِم به المسلم .
قال : ولم يَقُلْ فقَبَره ، لأن القابرَ هو الدافن بيَدِه ، والمقبِر هو الله ، لأنه صَيّره ذا قَبْر ، وليس فعلُه كفعل الآدميّ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : قَبَره : إذا دَفَنه . وأقبَرَه : إذا أمر إنساناً بحَفَر قَبْر .
وقال الزجاج : أقبَرَه : جَعل له قَبراً يُوارَى فيه . وقَبَره : دفَنَه .
وقال الليث : الإقبال : أن يهيىء له قَبْراً وينزله منزله .
وقال ابن السكيت : أقبرتُه ، أي : صيّرْتُ له قبراً يدفَن فيه .
قال : وقال أبو عبيدة : قالت بنو تميمٍ للحجّاج ، وكان قَتَل صالحاً وصَلَبَه ( أقبِرنا
صالحاً ) وقد قبرته : إذا دفنته .
عمرو عن أبيه : جاء فلان رامعاً قبرَّاه ورامعاً أنفَه : إذا جاءَ مُغضَباً ومثله : جاءنا فخا قِبراهُ ؛ ووارِماً خَوْرَمتَه .
وأنشد :
لما أتانا رامعاً قِبِرّاه
لا يعرِف الحقَّ وليس يهْواهْ
ورُوي عن ابن عبّاس أنَّه قال : ( إنَّ الدَّجّال وُلد مَقبوراً ) .
قال أبو العباس : معنى قوله : وُلد مقبوراً لأن أمّه وضعتْه وعليه جِلْدة مُصْمَتة ليس فيها شَقٌّ ولا ثَقب ؛ فقالت قابلتُه ؛ هذه سِلْعَةٌ وليس وَلَداً ، فقالت أمّه : بل فيها ولد ، وهو مَقبور فيها ، فشقُّوا عنه ، فاستهلّ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَبيرة : تصغير القِبرة ، وهي رأس القَنْفاء . والقِبّراة أيضاً : طَرَف الأنف ، تُصغَّر قُبَيْرة .
وقال ابن دريد : نخلةٌ قَبور وكَبوس ، وهي التي يكون حَملها في سَعَفها . وأرضٌ قبورٌ : غامضة .
ويقال : للقنْبُرة قُبُّرَة وقُبَّرٌ .

##### Türkçe

ق ر ب
**قرب** ، **قبر** ، **رقب** ، **ربق** ، **برق** ، **بقر** : kullanımdadırlar.

**قرب** : **الليث** dedi: **القَربُ**: kavmin, kendileriyle su başı arasında (bir yerde) otlatmasıdır; bu esnada yolun bir kısmını giderler; nihayet kendileriyle su arasında bir gece yahut bir akşam kalınca acele ederler de **فقَربوا يَقربُون قُرْباً**; develerini **أقرَبوا** etmişlerdir; ve develer **قَرَبَت**.

Dedi: **والحِمارُ القارب** ve **الناقة القوارب**; o, **تَقرُب** eden (dişi deve)dir; yani: suya varış gecesinde acele eder. Dedi: ve **القارب** suyu isteyen kimsedir.

**أبو سعيد** dedi: Adam, arkadaşına onu hızlandırdığı zaman der ki: **تقرَّبْ**; der ki: “acele et”; onu onların ağızlarından işittim.

Ve inşad etti:
يا صاحبَيّ تَرحَّلاَ وتَقَرَّبا
فلقد أَنى لمسافِرٍ أن يَطْرَبا

**أبو عبيد**: Çoban develerini suya salıverip onları o hâl üzere o gece otlatmaya bırakırsa, o **ليلة الطَّلَق**tır; eğer ikinci gece olursa, o **ليلة القَرَب**tir; o, şiddetli sevktir.

**الأصمعيّ** dedi: Develeri **طوالق** olursa “kavim **أطلَقَ** etti, onlar **مُطْلِقون**dur” denir; develeri **قَوارب** olursa “onlar **قاربون**dur” derler; **مُقْرِبون** denmez; bu harf şâzdır.

**أبو زيد** dedi: Onu **أقربتُها** ettim, ta ki **قَرِبتْ تَقربُ** oluncaya kadar.

Ve **لبيد** dedi:
إحدى بني جعفرٍ بأرضهِم
لم تُمْسِ مِنّي نَوْباً ولا قَرَبا

**شمر** , **ابن الأعرابيّ**’den: **القَرَب** ve **القَرْب** , Lebîd’in beytinde birdir.

**أبو عمرو** dedi: **القَرَب** üç gün içinde yahut daha fazladır.

**ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den: denir ki: **ما لَه هاربٌ ولا قاربٌ**; yani: onun suya varan bir varanı da yoktur, ondan dönen bir döneni de yoktur.

**الليث**: **القارِب**: deniz gemileri sahipleriyle birlikte bulunan, ihtiyaçları için hafif (küçük) olan bir küçük gemidir; çoğulu **القَوارب**tır. Ve **القِراب** kılıç ve bıçak içindir. Fiil: “**قَربْتُ قِراباً**” demendir; ve bir dil: “**أقربتْ إقراباً**”.

Dedim: **قِراب السيف** , binicinin kılıcını kınıyla, kamçısını, asasını ve yanında varsa bir aleti içine koyduğu, deriden bir çeşit torba gibidir.

**شمر** dedi: **أقربتُ السيفَ**: ona bir **قراباً** yaptım; ve **قَرَبْتُه**: onu **القراب**ın içine koydum.

**الليث** dedi: **القراب**: şeyin yakınlığıdır; dersin ki: onunla bin dirhem vardır yahut onun **قِرابُه**; ve onunla bir tas su dolusu vardır yahut onun **قِرابه**.

Ve dersin ki: ona **قرابَ العَشيّ** yahut **قِراب اللَّيل** geldim.

Ve dersin ki: bu, su bakımından **قَدحٌ قَربانُ**dur; o, dolmaya yaklaşmış olandır.

Bunun benzerini, **أبو عبيد**’in ondan rivayet ettiği üzere **الكسائيُّ** söyledi.

**الليث**: **القُرَب**: **البُعْد**’ün zıddıdır. Ve **التقرب**:
bir şeye yaklaşmaktır; ve bir insana bir **قُرْبةٍ** ile yahut bir hak ile ulaşmaktır. Ve **الاقتراب**: yakınlaşmadır.

Ve Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَىْ ءْادَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَاناً فَتُقُبِّلَ** ) ( **المائدة : 27** ) .

Ve başka bir yerde dedi: ( **إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلاَّ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ** ) ( **آل عمران : 183** ) .

Adam, bir **قرباناً** takdim ettiği zaman Allah’a secde ederdi; ateş iner de onun **قُربانه**’sini yerdi; işte bu, **قَبول القُرْبان**ın alâmetidir; onlar, kesmekte oldukları kurbanlıklardır.

**الليث** dedi: **القُرْبان**: onunla bir **قُربة** ve bir vesile arayarak Allah’a yaklaştırdığın şeydir.

**أبو العباس**: senden **قربت** ettim, **أقرب قرباً**; ve seni **قربتُكَ** etmedim; ve seni bir **قُرباناً** olarak **أقرَبك** etmem. Ve suyu **قرِبت** ederim, onu **أقرَبه قَرَباً**; yani: onu istedim; bu, seninle su arasında bir günlük yürüyüş olduğu zamandır.

**أبو عبيد** , **الكسائي**’den: dedi ki: **القرابين**: kralların meclis arkadaşları ve haslarıdır; onların bir teki **قُربان**dır.

**الليث** dedi: **قرابين المِلك**: onun vezirleridir.

Dedi: ve denir ki: falan, ehline **قُرباناً** **قرِبَ** etti: ona yaklaştığı (cinsel ilişkiye girdiği) zaman; ve ben bu işe yaklaşmadım: **ما قَرِبت هذا الأمرَ ولا قَرَبته**.

Allah تعالى dedi: ( **وَلاَ تَقْرَبَا هَاذِهِ الشَّجَرَةَ** ) ( **البقرة : 35** ) .

Ve dedi: ( **وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى** ) ( **الإسراء : 32** ) ; bunların hepsi **قَرِبْتُ أقرَبُ**’dendir.

Ve denir ki: falan bir işe **يَقْرُب** eder; yani: ona gazâ eder; bu, bir şey yaptığı ve bir söz söylediği zaman, onunla gazâ edeceği bir işe **يَقْرُب** ettiği zamandır. Ve dersin ki: ben bir işe yaklaştım: **لقد قَرَبْتُ أمراً**; ne olduğunu bilmiyorum.

Dedi: ve **القُرْب**: **الشاكلة**’den karın yumuşaklarına kadardır; ve yine **الرُّفْغ**’den koltuk altına kadar her iki yandan bir **قُرْبٌ**tur. Ve **فرسٌ لاحق الأقراب**; onu çoğul yaparlar; hâlbuki o, genişliği sebebiyle ancak **قُرْبان**dır; nitekim “**شاةٌ ضَخمة الخَواصر**” denir; hâlbuki onun ancak iki böğrü vardır.

Dedi: ve **القريبُ** ve **القَريبة** , **القَرابة** sahibi olandır; çoğulu kadınlardan **قرائب** , erkeklerden **أقارب**tır. Eğer **قُرْبَى** denilseydi câiz olurdu.

Dedim: **الأقارب**: **الأقرب**’in çoğuludur; ve **القُرْبى**: **الأقرب**’in müennesi (dişilidir).

**الليث** dedi: **القَريب**: **البعيد**’in zıddıdır; bir dönüşüm olarak gelir de erkek ve dişi, tekil ve çoğulda eşit olur; senin “o **قريبٌ**dir, o (kadın) **قريب**dir, onlar **قريب**dir, onlar (kadınlar) **قريب**dir” demen gibi.

Dedim: onun **القريب** hakkında söylediği, nesep yakınlığıdır; mekân yakınlığı için **القريب** ve **المكان** , **الفراء**’ın sözüdür.

Ve Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ** ) ( **الأعراف : 56** ) .

**الزجاج** dedi: ancak **قريبٌ** denildi; çünkü rahmet, af ve mağfiret bir mânâdadır; ve hakikî olmayan her te’nîs böyledir.

Dedi: ve **الأخفش** dedi: câizdir ki burada **الرحمة** , yağmur mânâsında olsun.

Dedi: ve bazısı dedi: bu, **القريب**’i **القُرْب**’dan olanla **القريب**’i **القرابة**’dan olandan ayırmak için müzekker kılındı; bu yanlıştır; mekânda yahut nesepte yakın olan her şey, kendisine isabet eden tezkîr ve te’nîse göre yürür.

Ve bana **المنذري** haber verdi; **الحراني**’den, **ابن السكيت**’ten: dedi ki: Araplar der: o benden **قريبٌ**dir; ikisi benden **قريبٌ**dir; onlar benden **قريبٌ**dir; ve müennes de böyledir: o (kadın) benden **قريبٌ**dir; ve o benden **بَعيدٌ**dir; ve ikisi **بعيدٌ**dir; ve onlar **بَعيد**dir; **قريباً**ı birlersin ve onu müzekker kılarsın; çünkü her ne kadar merfû olsa da, “o benden yakın bir mekândadır” te’vilindedir.

Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ** ) ( **الأعراف : 56** ) . Ve **قريبة** ve **بعيدة** de **الهاء** ile câiz olur; onu **قرُبت** ve **بَعُدَتْ** üzerine bina edersin. Kim onu müenneste müennes kılarsa, tesniye eder ve cem‘ eder.

Ve inşad etti:
لياليَ لا عَفْراء منك بعيدةٌ
فتسلو ولا عَفْراءُ مِنك قريبُ

**أبو عبيد** , **الأحمر**’den: **الخيْل المُقْرَبة**: yakın (elde) hazırlanmış olanlardır; ve denir ki: yaklaştırılan, yakın kılınan ve ikram edilenlerdir.

**شمر** dedi: **الإبل المُقْرَبة**: binmek için bağlanıp hazırlanmış olanlardır; bunu **غَنِيّ**’den bir bedevî söyledi.

Dedi: ve atlardan **المُقْرَبات**: binmek için zayıflatılıp inceltilmiş olanlardır.

**أبو سعيد** dedi: **الإبل المُقْرَبة**: üzerinde, deriden **مُقْرَبة** bir eyer takımı bulunanlardır; onlar kralların binekleridir.

Dedi: ve bedevî bu tefsiri inkâr etti.

**الليث** dedi: koyun ve dişi eşek **أقرَبتِ** eder; o, **مُقْرِب**tir; ve deveye ancak **أَدْنَتْ** ettiği zaman denir; o, **مُدْنٍ**dir.

**أبو عبيد** , **العَدَبَّس الكنانيّ**’den: koyundan **المُقْرب**’ın hepsi **مَقاريب**tir; ve yine o **مُحدِث**tir, çoğulu **مَحاديث**tir. Ve **القِريب**: tazeliği üzerinde bulunduğu müddetçe tuzlanmış balıktır.

Ve denir ki: **قد حَيّا وقَرَّب**: “**حيَّاك الله** ve **قرب دارك**” dediği zaman.

Ve **أحاديث المَبعث**’te: “**عبد الله بن عبد المطلب** bir gün **متقرباً متخصّراً بالبَطْحاء** olarak çıktı da **لَيلى العَدَوِية** onu gördü” (diye geçer).

Ve onun sözü: **متقرباً**; yani: yürürken elini **قُربه**’sinin üzerine koyan.

Ve başka bir hadiste: “Üçü lânetlidir: akıp giden kaynak suyunu körleten bir adam; **المَقْربة** yolunu körleten bir adam; ve bir ağacın altında büyük abdest bozan bir adam.”

Ebû Amr dedi: **المَقربة**: konak; aslı **القَرب**’dendir ve o yürüyüştür.

Râʿî dedi:
Her **مَقْرَبَة**’de bir sürü bırakırlar

Onun çoğulu **مَقارب**’dır. Ve **القَرب**: gece yürüyüşüdür.

Tufeyl atları vasfederek dedi:
Çeneleri damarlı; sırtları parıldar,
Bir su başında, bir **مَقرب**’den sonra, **القَطَا**’yı ürkütür.

Selame, Ferrâ’dan: haberde geldi: “Mü’minin **قُراب**’ından ve **قُرابتَه**’sinden sakının; yani onun **فِراسَتَه**’sinden; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar.”

Dedi: ve **القُراب**: yakın olan. Ve **القَرب**: suyu yakın olan kuyu; suyu uzak olursa o **النَّجاء**’dır.

Ve şu beyit okundu:
Üzerlerinde sağlam olanlarla kavmi kaldırırlar,
**النَّجاء** ve **القَرب** ile görevlendirilmişler.

Yani kovalar; ve Araplar der ki: “Falancanın develeri **تقاربتْ**”; yani: geri döndüler. Ve dedim: ve Handal et-Tuhavî dedi:
Develerimin **تقاربتْ** olması seni aldattı,
Ve zamanın daireler sahibi olduğunu görmen.

Ve **القِربة** ve onun çoğulu **قِرب**: su tulumlarındandır.

Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**الفِرار بقُرابٍ أكيس**”; der ki: kuşatılmadan önce kaçmak senin için daha akıllıcadır.

Ve denir: “Şu **قُراب**’ında altın olsaydı”; yani: dolusuna yaklaşan (kadar) (olurdu).

Ve hadiste: “Zaman **تقارب** edince mü’minin rüyası neredeyse yalan söylemez.” **تقارب الزمان**’ın manası: saatin yaklaşmasıdır. Bir şeye, dönüp gitmiş ve geri çekilmiş olunca, “**تقارب** etti” denir. Ve ekinin **تقارب**’ı: olgunlaşması yaklaştığı zaman. Ve kısa boylu adama: **متقارب** ve **متآزف** denir.

Asmaʿî: At iki elini birlikte kaldırıp ikisini birlikte koyarsa, işte bu **التقريب**’dir.

Ebû Zeyd dedi: Yeri taşlar gibi taşlarsa o **التقريب**’dir; “Bize atı ile **تُقرب** edilerek geldi” denir.

Allah azze ve celle dedi: “( **الصَّالِحَاتِ قُل لاَّ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِى** ) (eş-Şûrâ: 23)”; yani: ancak beni **قرابتي**’mde sevin; yani: sizden olan **قرابتي**’mde. Ve denir: “Falanca benim **قَرابتي** sahibidir” ve “benden **قَرابة** sahibidir”; ve “**مَقربة** sahibi” ve “benden **قُربى** sahibi.”

Allah azze ve celle dedi: “( **مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذَا مَقْرَبَةٍ** ) (el-Beled: 15)”; ve bu manada “Falanca benim **قَرابتي**’mdir” demen câizdir; birincisi daha çoktur.

Dedi: ve **القرقَبَة**: karın sesi. Ve **المقَارب**: yollar.

**رقب**: Leys dedi: İnsan **رَقَبَ** eder; **يرقَبُ**; **رِقْبَةً** ve **رِقْباناً**; o, onu beklemesidir. Ve kavmin **رقيب**’i: onların bekçisidir; o, onları korumak için bir **مَرقَبة** üzerine çıkan kimsedir. Ve **رقيب الميسر**: **الضَّرِيب** ile görevlendirilmiş olan. Ve denir: **الرقيب** üçüncü okun adıdır.

Ebû Duvâd el-İyâdî dedi:
Gözcülerin oturuşu gibi,
Ellerinin **الضُرَباءِ**’ı çıkıntılı.

Allah azze ve celle’nin sözü: “( **وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِى** ) (Tâhâ: 94)”; manası: sözümü beklemedin.

Dedi: ve **الترقُّب**: bir şeye bakman ve onu ummandır. Dedi: ve **الرقيب**: koruyandır.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde, dedi ki: “Siz içinizde **الرَّقوب**’u ne sayarsınız?” Dediler: kendisine çocuk kalmayan.

Dedi: Bilakis **الرّقُوب**, çocuğundan hiçbir şeyi öne göndermemiş olandır.

Ebû Ubeyd dedi: Onların sözlerinde de manası böyledir; ancak o, evlatların kaybı üzerinedir.

Sahr el-Gayy dedi:
Öyleyse, tekine, gazveye çıktığında, sığınan,
Çocuksuz, **رَقُوب** bir kadının acısı değildir.

Ebû Ubeyd dedi: Onların yanında mezhebi dünya musibetleri üzerinedir; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onu âhirette onların kaybı üzerine kıldı. Bu, manada onunla bunun zıddı değildir; fakat yerin başka bir yere çevrilmesidir; onun diğer hadisi gibi: “**إن المحْرُوبَ مِنْ حُرِبَ دينَه**.” Bu, malı soyulanın **محروب** olmadığı demek değildir.

Ve denildi: **الرّقوب**: izdihamla birlikte havuza yaklaşmayan dişi devedir; bu, onun keremindendir. Ebû Ubeyd bunu nakletti.

Leys dedi: **الرَّقَبة**: boynun kökünün arka tarafı. Ve **الأرقَب الرَّقَبانيّ**: kalın **رقَبة**’li.

Ve cariyeye **الرَّقَبانيّة** denir: **رَقْباء**; hür kadın bununla nitelenmez.

İbn Düreyd dedi: “Adam **رَقَبانٌ** ve ayrıca **رقبانيّ**” denir; kadına **رَقَبانيّة** denmez.

Allah sadakalar âyetinde dedi: “( **وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى الرِّقَابِ** ) (et-Tevbe: 60).”

Müfessirler dedi: “**وفي الرقاب**” onlar **المكاتَبون**’dur; ondan başlanıp bir köle satın alınarak azat edilmez.

Leys dedi: “Allah onun **رقبتَه**’sini azat etti” denir; “Allah onun **عُنقَه**’sini azat etti” denmez.

Ve **الرَّقيب**: yılanlardan habis bir türdür; çoğulu **الرَّقيبات** ve **الرُّقُب**.

Şemmer dedi: **المَرْقَبة** bir dağın başında veya bir kalede olan gözetleme yeridir; çoğulu **مراقب**.

Dedi: Ebû Amr dedi: **المَراقب**: yerden yükselen şeylerdir.

Ve şu beyit okundu:
Bir **ومَرْقبَةٍ** ki mızrak ucu gibi; başına çıktım,
Geniş bir boşlukta gözümü çevirip dururum.

Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) **العُمْرَى** ve **الرُّقْبَى** hakkında hadisinde: “O, kendisine **أُعمِرَها** verilene ve kendisine **أُرقِبَها** verilene ve onlardan sonra ikisinin vârislerine aittir.”

Ebû Ubeyd dedi: Bana İbn Uleyye, Haccâc’dan haber verdi: Ebû’z-Zübeyr’e **الرُّقْبى** hakkında sordu; dedi ki: Adamın, bir adama—ona bir ev bağışlamışken—şöyle demesidir: “Benden önce ölürsen, bana döner; senden önce ölürsem, o senindir.”

Ebû Ubeyd dedi: **الرُّقْبى**’nın aslı **المراقبة**’dendir; sanki ikisinden her biri ancak arkadaşının ölümünü **يَرْقُب** eder. Görmüyor musun, diyor ki: “Benden önce ölürsen bana döner; senden önce ölürsem o senindir”; bu sana **المراقبة**’yi haber verir.

Dedi: Onların bundan istedikleri, arkadaşına bir şeyle üstünlükte bulunmak, hayatta kaldığı müddetçe ondan faydalanmaktı; bağışlanan ölünce, onun vârislerine ondan hiçbir şey ulaşmasın diye. Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) sünneti bunun bozulmasıyla geldi: kim bir şeyi hayatında mülk edinirse, ölümünden sonra o, vârislerinindir.

Dedi: Bu bapta birçok eser geldi; ve o, bir **هِبَةً** bağışlayıp onda bir şart koşan herkes için bir asıldır: hibenin câiz olduğu ve şartın bâtıl olduğu.

Ve denir: “Falancaya bir ev **أرقبتُ**” ve “Ona bir ev **أعمَرْتُ**”: onu bu şartla ona verdiğin zaman; o **مرقَب**’dır ve ben **مُرْقِب**’im.

Ve denir: “Falanca bir malı **عن رِقْبَةٍ** olarak miras aldı”; yani: **عن كلالَةٍ** olarak; onu babalarından miras almadı. Ve “Bir şerefi **عن رِقْبَة** olarak miras aldı”: babaları şerefli kimseler değilse.

Kümeyt dedi:
Şeref ve cömertlik bir şan ve kerem idi;
O keremler **عن رِقَبِ** olarak miras alınmadı.

Yani: onu babalarından derece derece miras aldı; ve onu en öteden öteden miras almadı.

Ve **رَقيبُ الثريّا**: **الإكليل**’in başıdır.

Ferrâ şu beyiti okuttu:
Gerçekten, ey Allah’ın kulları, ben karşılaşmayacak mıyım
Büseyn’e ile; yahut **الثُّريّا** onun **رَقيبُها**’sı ile mi karşılaşır?

Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû’l-Heysem’i şöyle derken işittim: **الإكليل**: akrebin başıdır.

Ve denir: **الثُّريّا**’nın **رَقيب**’i, **الأنواء**’dan **الإكليل**’dir; çünkü o, asla doğmaz, ta ki o batsın; tıpkı **الغَفْر**’ün **الشَّرَطَين**’in **رقيب**’i olması gibi: **الغَفْر** doğmaz, ta ki **الشَّرَطان** batsın; ve tıpkı **الزُّبانَيَيْن**’in **البُطَين**’in **رقيب**’i olması gibi: ikisinden biri asla doğmaz, ancak arkadaşının düşmesi ve kaybolmasıyla; böylece ikisinden biri arkadaşına kavuşmaz. Ve yine **الشَّوْلَة** **الهَقْعة**’nin **رقيب**’idir; ve **النَّعائم** **الهَنْعة**’nin **رقيب**’idir. Ve **البَلْدة** **الذِّراع**’ın **رقيب**’idir.

Ve Leys dedi: Şiirin cüzlerinde, teczîe sırasında iki harf arasında **المُراقَبة** şudur: İkisinden birinin düşmesi ve ötekinin sabit kalmasıdır; ikisi birlikte düşmezler ve ikisi birlikte sabit kalmazlar. Bu, muzâri‘in **مَفاعيلُن**’unda tamam olması câiz değildir; ancak **مفاعيلُ** yahut **مَفَاعِلُنْ**’dur.
Dedi: Ordunun **رقيبُ**’i: onların öncü birliğidir. Adamın **رقيب**’i: evladından yahut aşiretinden onun arkasından gelenidir.
Her şeyin **رقيب**’i: onun sonudur; hatta **رقيب الغُبار** dediler.
Adiyy b. Zeyd, ordunun tozunu takip eden bir atı vasfederken dedi:
كأنَّ ريِّقَهُ شؤبوبُ غادية
لما تقفّى رقيب النَّقع مُسطارا
Yani: tozun sonunu takip etti.

**برق**: Leys dedi: **البَرَق** Arapçada dâhil (yabancı)dır;
onu kullanmışlardır; çoğulu **البِرْقان**’dır.
Asmaî: **بَرَقتِ السماءُ** ve **رَعَدتْ**; ve **بَرَقَ** adam **يَبرقُ** ve **رَعَد** **يَرْعُد**: tehdit ettiğinde.
İbn Ahmer dedi:
ما جَلّ ما بَعُدتْ عليكَ بلادُنا
وطِلابُنا فابرُق بأرضِك وارعُدِ
Ebû Nasr dedi: Asmaî’den başkasından **أبْرَقَ** ve **أرْعَدَ** işittim; yani: tehdit etti.
Dedim: Bu, Ebû Ubeyde’nin sözüdür; Asmaî onu inkâr eder ve “**بَرَق** ve **رَعَد**” derdi. Ebû Ubeyde, Kumeyt’in sözüyle delil getirdi:
أبرِقْ وأرْعِدْ يا يزي
دُ فما وَعيدُك لي بضائرْ
Hepsi der ki: “Şu ve şu yerde **أَرْعدنا** ve **أَبْرَقْنا**”; yani: şimşeği ve gök gürültüsünü gördük. Adamın kılıcıyla **أبرقَ** etmesi, **يُبرِق**: onunla parladığında.
Deveye, gebe kaldığında hâlbuki gebe değilken: “**قد أبرقتْ**” denir; ve **ناقةٌ مُبْرِق**; ve **نوقٌ مَباريق**.
Yine denir: **ناقةٌ بَروق**: kuyruğuyla kaldırdığında.
Silaha, parıltısını gördüğünde: “**رأيتُ البارقة**” denir.
Ve denir: “Dün gördüğün **البارقة** ne yaptı?”; yani içinde **بَرْق** bulunan bulut.
Allah, azîz ve celîl dedi: ( **الْقِيَامَةِ فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ** ) (Kıyâme: 7).
Ferrâ dedi: Âsım ve Medine ehli **بَرِق**’i râ’yı kesreli okudu; Nâfi‘ tek başına onu “( **فإذا بَرَقَ** )” râ’yı fethalı, **البَرِيق**’ten okudu; yani: dikildi (gözünü dikti). **برِق** okuyan kimsenin mânası: korktu. Tarafe dedi:
فنفْسك فانْعَ ولا تَنْعَنِي
وداوِ الكُلُوم ولا تَبرق
Der ki: Üzerindeki yaraların dehşetinden korkma.
Dedi: **برقَ** okuyan kimse der ki: korkudan gözlerini açtı. **برقَ بصَرُه** da yine böyledir.
Asmaî dedi: **بَرِقَ السِقاءَ** **يَبْرق** **برَقاً**; bu, sıcak ona isabet ettiğinde, köpüğü eriyip parçalanır da toplanmaz; “**سِقاءٌ بَرِق**” denir.
Lihyânî dedi: İçinde siyahlık ve beyazlık bulunduğu için **حبْلٌ أبرق**.
Dağa da **أبرقُ** denir; altındaki kumun **بُرْقة**’sı sebebiyle.
Asmaî dedi: **الأبرق** ve **البرقاء**: karışık kum taşlarıdır. **البُرْقَةُ** da böyledir.
Başkası dedi: **البُرقة**’nın çoğulu **بُرَق**; **الأبرَق**’ın çoğulu **أبارِق**; **البرقاء**’nın çoğulu **بَرْقاوَات**; **البُرْقة** ayrıca **بِراقاً** olarak da çoğul yapılır.
Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأبرق**: kumla karışık dağdır; o da **البُرْقة**’dır. İki renkten iki şey karıştırılırsa, muhakkak **بُرِقا** olmuştur. “Başını yağ ile **برَّقْتُ**.”
Şemir dedi: İbn Şümeyl dedi: **البُرْقة** taş ve toprak sahibidir; taşının baskın olanı beyazlıktır; içinde kırmızı ve siyah taşlar vardır; toprak beyaz, tozlu (a‘fer)dir; taşlarının ve toprağının rengiyle sana **يَبرُق** eder. Onu ancak renklerinin farklılığı **برَّقَ** etmiştir. Yamaçları ve sırtı, çokça ot ve ağaç bitirir; bazen yanında çayır olur.
Lihyânî: Denir: Koyundan erkek için **أبرَق** ve dişi için **بَرقاء**; binek hayvanlarından erkek için **أَبلَق** ve dişi için **بلْقَاء**; köpeklerden erkek için **أَبقَع** ve dişi için **بَقْعاء**.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Yemeği az bir yağlılıkla katıklandırdığında: “Onu **برقْتُه** **أبرُقُه** **بَرقاً**” dersin.
Lihyânî de onun benzerini söyledi. Dedi: **البُرْقة**: yemekte yağın azlığıdır.
Dedi: Denir: Adam **أَبرَقَ**: **البرق**’e yöneldi; yani onu kastetti. Bu gece bize **سحابةٌ برّاقةٌ وبارِقة** geçti.
Leys dedi: Falan, gözleriyle **برَّق** etti **تبريقاً**: şiddetli bakıştan dolayı onlarla parıldattığında.
Ve şu beyit okundu:
وطفِقَت بعينِها تَبْريقا
نحوَ الأميرِ تبتغِي تطليقا
Ve **البُرَاقُ**: peygamberlerin biniti olan bir hayvandır.
Lihyânî dedi: **إبريقٌ**: parıldayıcı olduğunda.
Dedi: Kadın **أبرقت** ve **برّقَت**: güzelleştiğinde ve kendini gösterdiğinde.
İbn Ahmer’in sözüne gelince:
تعلَّقْتَ إبْرِيقاً وعَلَّقْتَ جَعْبَة
لتَملِك حَيّاً ذا زُهاءٍ وجامِلِ
Bazıları dedi ki: Buradaki **الإبريقِ** kılıçtır; parıltısından dolayı onunla adlandırıldı.
Ve denildi: Buradaki **الإبريق** üzerinde parıltılar bulunan bir yaydır.
**الإبريق** ayrıca bir kaptır; çoğulu **أَباريق**’tir.
Ve **البَرْوَق**: bilinen bir bitkidir; Araplar der: “**أشْكَرُ من بَرْوَق**”; çünkü gökten düşen en az çiğ ile yeşerir.
Göze, gözbebeğinin siyahlığı ile göz akının beyazlığı birlikte olduğunda **بَرْقاء** denir.
İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû Sâ‘id dedi: **البَرِيقة**; çoğulu **برائِقُ**; o, üzerine iç yağı ve sadeyağ dökülen süttür.
Ve denir: “Suyu yağ ile **ابرِقُوا**”; yani üzerine azıcık yağ dökün. Bize bir yemeği yağ ve sadeyağ ile **برَقوا**; bunlar **التباريق**’tir.
Çekirgeye, içinde beyazlık ve siyahlık olduğunda **بُرْقان** denir.
Müerric dedi: Falan **برَّق** etti **تبريقاً**: uzak bir yolculuk yaptığında. Ve evini **برَّق** etti; yani süsledi ve bezedi. Falan, günahlarda **برَّق** etti: onlarda inatla ısrar ettiğinde. “İş bana **برَّق** etti”; yani bana güç geldi.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Bir adam bir iş yaptı; arkadaşlarından bazıları ona dedi ki: “**برّقتَ** ve **عرَّقتَ**.” Dedi: **برَّقتَ**’ın mânası: doğruluğu (mısdâkı) olmayan bir şeyle göz boyadın.
Ve **عرْقتَ**: azalttın. Ve şu beyit okundu:
لا تملأ الدَّلوَ وعرِّق فيها
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البُرْق**: sislerdir. **البُرْق**: açık göz(ler)dir.
Ve denir: “( **لكلِّ داخل بُرقة** )”; yani: şaşkınlık. Ve **البَرْق**: şaşkınlıktır.

**ربق**: Leys dedi: **الرِّبْق**: iptir; bir tanesi **رِبْقَة**.
Hadiste: ( “Kim şunu yaparsa, İslâmın **رِبقة**’sını boynundan çıkarmış olur.” ).
Ve **شاةٌ مَرْبوقةٌ** ve **شاةٌ مُرَبَّقَةٌ**.
Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan: Denir: ( “Ondan **أُمَّ الرُّبَيْق**’i **وُرَيْقٍ** üzerinde buldum.” ). Ve denir: **أريَق**; o da felâkettir.
Leys dedi: **أُمُّ الرُّبَيْق** savaşın ve şiddetlerin adlarındandır.
Ve recez söyleyen dedi:
أُمُّ الرُّبَيق والوُرَيق الأزنَم
Başkası dedi: **الربْقَة** **رِبَقاً** olarak çoğul yapılır.
Huzeyfe’den rivayet edildi ki dedi: ( “Kim cemaatten bir karış ayrılırsa, İslâmın **رِبْقَة**’sını boynundan çıkarmış olur.” ).
Şemir dedi: Yahyâ b. Âdem dedi: İslâmın **رِبْقة**’sıyla İslâmın bağını (akdini) kastetti.
Dedi: Cemaatten ayrılmanın mânası: sünneti terk etmek ve bid‘ate uymaktır.
Dedi: **الرِّبقَةُ**: siyah yünden bir dokumadır; eni **التِّكَّةَ**’nin eni gibidir; içinde kırmızı bir şerit vardır, yünden ( **عِهْنٍ** )dir; uçları düğümlenir; sonra çocuğun boynuna asılır; ondan bir eli, adamın kılıç askısından bir elini çıkardığı gibi çıkarılır. Bedevîler, çocuklarının boyunlarına nazardan dolayı **الرِّبق** asarlar.

**والرِّبْق** da ayrıca koyunun onunla bağlandığı şeydir; o, bir iptir: halka olarak iki kat edilir, sonra koyunun başı onun içine konur, sonra sıkılır. Bunu Benî Temîm’in bedevîlerinden işittim.

Ve denilir: **رَبَّق** adam ipinin kıvrımlarını; ve **رَبَّق** **أرباقةً**; eğer onu kuzu(lar) için hazırladıysa.

Ve ondandır onların sözü:
رَمَّدَت المِعْزَى فرَبِّق رَبِّق

Züheyr, toplulukları **رِبَقاً** kılmıştır; bir adamı överken şöyle dedi:
أشمُّ أَبيَضُ فيّاضٌ يفكِّكُ عن
أيدي العُناةِ وعن أَعْناقها الرِّبقا

bقر : el-A‘meş, el-Minhâl b. ‘Amr’dan; o da Sa‘îd b. Cübeyr’den; o da İbn Abbâs’tan rivayet etti; dedi ki: Süleyman bir kırda iken suya ihtiyaç duydu; derken **الْهُدْهُد**’ü çağırdı; o da yeri **بَقَر** etti, suyu buldu; sonra şeytanları çağırdı da su yerlerini, derinin yüzülmesi gibi yüzdüler; böylece su çıktı.

Şemir, kendi yazısıyla okuduğumda şöyle dedi: **بقَر**’ın mânası: su yerini gördü; suyu yerin altında gördü; Süleyman’a bildirdi; ta ki o da onun kazılmasını emretti.

Ve onun sözü: **فسَلخوا**; yani: suyu buluncaya kadar kazdılar.

Dedi: Ebû ‘Adnân, Ebû Nübâte’den: **المُبَقِّر**; yerde, atın toynağı miktarınca bir daire çizen kimsedir; o daireye **البَقرة** denilir.

Başkası şu beyti okudu:
بها مِثل آثارِ المُبَقِّر ملعبُ

El-Asma‘î dedi: **بقَّر** kavim çevrelerindekini; yani: kazdılar ve kuyular edindiler. Ve **بقَّر** çocuklar **يبقِّرون**: eğer **البُقَّيْرَى** oyununu oynadılarsa.

El-Leys dedi: **البُقَّار**; elleriyle topladıkları topraktır; sonra onu **قُمَزاً قُمَزاً** yaparlar; **القُمز** sanki ambarlar gibidir; o da **البُقّيْرَى**’dır.

Şu beyti okudu:
نِيطَ بحَقْوَيْها خَمِيسٌ أقمرُ
جَهْمٌ كبُقَّار الوليد أَشعَرُ

Muhammed b. Ali b. el-Hüseyn’e **( الباقر )** denilirdi; çünkü o, ilmi **بَقَر** etti; aslını bildi ve dalını çıkardı. **البَقْر**’ın aslı yarma ve açmadır. Zannederim, Süleyman için hüdhüdün yerin altından **بقر** etmesinden alınmıştır.

Ona **الباقر** ve **القُناقِن** ve **العرَّاف** denilir.

Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki o, **( نَهَى عن التَبقُّر في الأهل والمال )**.

Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: çokluğu ve genişliği kasteder.

Dedi: **التَّبقُّر**’ün aslı genişleme ve açılmadır; ondandır: “**بَقَرْتُ** karnını” denilmesi; ancak onu yarmam ve açmamdır.

Ebû ‘Ubeyd dedi: Ve bundan, Ebû Mûsâ’nın hadisi: Osman’ın öldürülmesinden sonra fitne gelince şöyle dedi: **( إنّ هذه الفتنةَ باقرةٌ كداءِ البَطْن لا يُدْرَى أنَّى يُؤتَى له )**; ancak onunla, din için bozucu olduğunu; insanlar arasını ayırıcı ve işlerini dağıtıcı olduğunu kastetti.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **بَقِر** adam **يَبقر** **بقراً** ve **بقْراً**; o, gözleri açıp bakar hâle gelip neredeyse görememesidir.

Dedim: Ebû’l-Heysem, el-Münzirî’nin bana haber verdiğine göre, **( بَقْراً )** sözünü, kāfın sükûnuyla, inkâr etti. Ve dedi: kıyas, **بَقَراً** “**فعلاً**” üzere(olmasıdır); çünkü o, lâzımdır, müteaddî değildir.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **البَقيرة**; bir **بُرْد** alınması, sonra yarılmasıdır; sonra kadın onu, iki yen ve yaka olmaksızın boynuna atar.

Ebû Nasr dedi: el-Asma‘î dedi: “Falancayı **بَقَرا** ve **بقِيرا** ve **باقُورة** ve **باقِراً** ve **بواقِر** gördüm”; hepsi, sığırın cem‘idir.

İbn Ebî Tarfah bana şu beyti okudu:
فسكّنتهُمْ بالقَول حتَّى كأنهم
بواقرُ جُلْحٌ أسكَنتها المراتعُ

Başkası dedi: Sığır topluluğuna **بَيْقورٌ** da denilir. Şu beyti okudu:
سَلَعٌ ما مِثلُه عشرٌ ما
عائلٌ ما وعالت البَيْقورا

Ve denilir: “Falanca **بَقرةً** sürüyerek geldi”; yani: bakmakla yükümlü olduğu kimseler(le).

El-Leys dedi: **الباقر**; çobanıyla birlikte sığır topluluğudur. Aynı şekilde **الجامل** de, çobanıyla birlikte deve topluluğudur.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **بَيْقَر** adam; eğer bir yerden bir yere hicret ettiyse.

Şu beyti okudu:
بأنَّ امرأ القيس بن تملكَ بَيْقرا

Dedi: Ve denilir: **بَيْقر**; eğer yorulduysa.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **بَيْقَر**; eğer şaşırdıysa. Ve **بَيْقر**: bir beldeden bir beldeye çıktı. Ve **بَيقر**: eğer şüphe ettiyse. Ve **بَيقَر**: eğer malı ve hizmetkârları toplamaya hırs gösterdiyse. Ondandır haberde gelen **التبقُّر**; o, mal toplamaya hırstır; ve onu men etmektir. Ve **بيْقر**: eğer öldüyse.

Şemir ondan rivayet etti ki şöyle dedi: **البَيْقَرة**: bozulmadır. Dedi: Ve adam malında **بيقَر** etti: eğer onda acele ettiyse.

Amr, babasından rivayet etti: **البَيْقَرةُ**: mal ve eşyanın çokluğudur.

Ebû ‘Ubeyde dedi: Adam koşuda **بَيْقَر** etti: eğer onda dayandıysa. Ve evi **بَيْقر** etti: eğer ona indi ve onu mesken edindiyse. Ve malında **بيْقَرَ** etti: eğer onu bozduysa.

İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
وقد كان زيدٌ والقعودُ بأرضه
كراعي أناسٍ أرسلوه فبيقرا

Dedi: **البيقرة**: bozulmadır. Ve onun sözü: **( كراعي أناس )**; yani: koyununu kurda zayi etti.

Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: At **بَيْقر** etti; eğer elini (ön ayağını) gevşekçe kaldırıp indirdiyse; tıpkı ayağıyla **يَصْفِن** etmesi gibi.

قبر : el-Leys dedi: **القبْر**: insanın gömütüdür. Ve **المقبَر**: mastardır; ve **المقبَرةُ**: yerdir. Ve **المقبرُ** da: kabrin yeridir.

Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den: **مَقبرَة** ve **مَقبُرة** denilir.

İbnü’s-Sikkît de bunun benzerini söyledi. Ve o, **المقبريّ** ve **المقْبُري**’dir.

Seleme, el-Ferrâ’dan, onun sözü hakkında: **( يَسَّرَهُ ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ )** (Abese: 21); yani: onu gömülür kıldı; onu kuşlara ve yırtıcılara atılanlardan kılmadı; ne de **النَّواويس**’e atılanlardan; sanki kabir, Müslümanın kendisiyle ikram olunduğu şeylerdendir.

Dedi: “**فقَبَره**” demedi; çünkü **القابر** eliyle gömendir; **المقبِر** ise Allah’tır; çünkü onu kabir sahibi kıldı; onun fiili, insanın fiili gibi değildir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **قَبَره**; eğer onu gömdüyse. Ve **أقبَرَه**: eğer bir insana kabir kazmasını emrettiyse.

Ez-Zeccâc dedi: **أقبَرَه**: içinde örtülüp saklanacağı bir kabir ona yaptı. Ve **قَبَره**: onu gömdü.

El-Leys dedi: **الإقبال**; ona bir kabir hazırlaması ve onu yerine indirmesidir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **أقبرتُه**; yani: ona, içinde gömüleceği bir kabir kıldım.

Dedi: Ebû ‘Ubeyde dedi: Benû Temîm, Haccâc’a—Sâlih’i öldürmüş ve asmıştı—şöyle dedi: **( أقبِرنا صالحاً )**; ve “Onu **قبرته**” (gömdüm) denilir: eğer onu gömdüyse.

Amr, babasından: “Falanca **رامعاً قبرَّاه** ve **رامعاً أنفَه** geldi”; eğer öfkeli geldiyse. Ve bunun benzeri: “Bize **فخا قِبراهُ** ile geldi”; ve “**وارِماً خَوْرَمتَه**” ile.

Şu beyti okudu:
لما أتانا رامعاً قِبِرّاه
لا يعرِف الحقَّ وليس يهْواهْ

İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki o dedi: **( إنَّ الدَّجّال وُلد مَقبوراً )**.

Ebû’l-Abbâs dedi: “**وُلد مقبوراً**” sözünün mânası: annesi onu, üzerinde, içinde yarık da delik de olmayan, kapalı bir deriyle doğurdu; ebe ona dedi ki: “Bu bir **سِلْعَةٌ**dır, çocuk değildir.” Annesi dedi ki: “Bilakis içinde çocuk vardır; o, onun içinde **مَقبور**dur.” Böylece onun üzerinden yardılar; o da ağlayarak ses verdi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **القَبيرة**; **القِبرة**’nin küçültmesidir; o da **القَنْفاء**’nın başıdır. Ve **القِبّراة** da: burnun ucudur; **قُبَيْرة** diye küçültülür.

İbn Düreyd dedi: **قَبور** ve **كَبوس** bir hurma ağacı; o, yükü (meyvesi) yaprak saplarının içinde olan ağaçtır. Ve **أرضٌ قبورٌ**: kapalı/örtülü (gizli)dir.

Ve denilir: **القنْبُرة** için **قُبُّرَة** ve **قُبَّرٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والراء وما يثلثهما)
(قرس)  القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ ***  كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم.
(قرش)  القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش: الجمع، يقال تَقَرَّشُوا، إذا تجمَّعوا. ويقولون: إنَّ قُريشاً سمِّيت بذلك. والمُقَرِّشة: السَّنة المَحْل، لأنَّ النّاسَ يضمُّون مواشِيَهم. ويقال: تقارَشَت الرِّماح في الحَرْب، إذا تداخَلَ بعضُها في بعض. ويقولون: إنَّ قريشاً: دابَّةٌ تسكن البحر تغلبُ سائرَ الدَّوابّ. قال:
وقريشٌ هي التي تَسْكُن البحـ *** ـرَ بها سمِّيت قريشٌ قريشا([1])
(قرص)  القاف والراء والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على قبضِ شيء بأطراف الأصابع مع نبْرٍ([2]) يكون. من ذلك: قَرَصتُه أقرُصُه قَرْصاً. والقُرْص معروفٌ، لأنّه عجينٌ يُقرَص قَرْصاً. وقرَّصت المرأةُ العجين: قَطَّعته قُرصةً قُرصة. ولَبَن قارصٌ: يَحذِي اللِّسان، كأنَّه يقرُصه قرصاً. ومن الباب: القوارص، وهي الشَّتائم، كأنَّ العِرْضَ يُقرَص قرصاً إذا قيل فيه ما لا يَحسُن. قال:

قوارصُ تأتِيني وتَحتقرونها *** وقد يملأُ القطرُ الإناءَ فيُفعِمُ([3])
قال ابن دُريد: "حُلِيٌّ مقرَّص، أي مرصَّع بالجواهر([4])"، وكأنَّ ذلك يكون مستديراً على صُورة القُرص.
ومما ليس من هذا الباب القُرَّاص: نبات([5]).
(قرض)  القاف والراء والضاد أصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على القطع. يقال: قَرَضت الشيءَ بالمقراض. والقَرْض: ما تُعطيه الإنسانَ من مالك لتُقْضَاه، وكأنَّه شيء قد قطعتَه من مالك. والقِراض في التِّجارة، هو من هذا، وكأنَّ صاحب المال قد قَطَع من ماله طائفةً وأعطاها مُقارِضَهُ ليتّجر فيها. ويقولون: [القريض([6])]: الجرة، في قولهم: "حالَ الجريضُ دُونَ القريض"؛ [والظاهر أنه أريد به([7])] الشِّعر، وهو أصح. ويقال: إنَّ فلاناً وفلاناً يتقارضان الثَّناء، إذا أثنَى كلُّ واحدٍ منهما على صاحبه. وكأنَّ معنى هذا أنَّ كلَّ واحدٍ منهما أقْرَضَ صاحبَه ثناءً كقَرضِ المال. وهو يَرْجع إلى القياس الذي ذكرناه.
(قرط)  القاف والراء والطاء ثلاثُ كلماتٍ عن غير قياس.
فالأولَى القُرْط، وهو معروفٌ، وقَرَّطَ فلانٌ فرسَه العنانَ، إذا طَرحَ اللِّجام في رأسه.
والثانية القُِرْطانُ والقُِرطاطُ للسَّرج، بمنْزلة الوَلِيَّة للرَّحْل. وربما استُعمل للرَّحل.
ويقال: ما جادَ فلانٌ بِقرْطيطةٍ، أي بشيءٍ يسير.
(قرع)  القاف والراء والعين معظمُ البابِ ضربُ الشيء. يقال قَرَعْتُ الشيءَ أقرَعُه: ضربتُه. ومُقارَعة الأبطال: قَرعُ بعضِهم بعضاً. والقَريع: الفَحْل، لأنَّه يَقرع الناقة. والإقراع والمُقارَعة: هي المساهمَة. وسمِّيت بذلك لأنَّها شيءٌ كأنَّه يُضرَب. وقارعتُ فلاناً فقرعتُه، أي أصابتني القُرعةُ دونَه. والقارعة: الشَّديدة من شدائد الدهر؛ وسمِّيت بذلك لأنَّها تقرع الناس، أي تضربُهم بشدَّتها. والقارعة: القِيامةُ، لأنَّها تَضرِبُ وتُصيب النَّاسَ بإقراعها. وقوارِعُ القرآن: الآياتُ التي مَن قَرأها لم يُصِبْه فزَع. وكأنها -واللهُ أعلمُ- سمِّيت بذلك لأنَّها تَقْرَع الجِنّ: والشَّاربُ يَقرَعُ بالإناء جبهته، إذا اشتفَّ ما فيه. ويقال* أقرَعَ الدَّابةَ بلجامِهِ، إذا كَبَحه.
ومن الباب: قولهم: رجلٌ قَرِعٌ، إذا كان يَقبل مشورةَ المُشير. ومعنى هذا أنَّه قُرِع بكلامٍ في ذلك فقبِله. فإنْ كان لا يقبلُها قيل: فلانٌ لا يُقرَع. ويقولون: أقرَعْتُ إلى الحقِّ إقراعاً: رجَعت.
ومن الباب القَرِيع، وهو السيِّد، سمِّي بذلك لأنه يعوَّلُ عليه في الأمور، فكأنَّهُ يقرَع بكثرةِ ما يُسأل ويستعان بهِ فيه. والدَّليل على هذا أنَّهم يسمُّونه مقروعاً أيضاً.
ثم يُحمَل على هذا ويستعار، فقالوا: أقرَعَ فلانٌ فلاناً: أعطاه خيرَ مالِه.
وخيارُ المال: قُرعتُه، وسمِّي لأنَّه يعَوَّل عليه في النَّوائب كما قلناه في القَرِيع.
وممّا اتّسعوا فيه والأصل ما ذكرناه: القَريعة، وهو خير بيتٍ في الرّبع، إن كان بَرْدٌ فخيارُ كِنِّهِ، وإن كان حرٌّ فخِيارُ ظلِّه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل القَرَع، وفَصِيلٌ مقرَّع. قال أوس:
لدى كلِّ أُخدودٍ يغادرنَ دارعاً ***  يُجَرُّ كما جُرَّ الفصيلُ المقرَّعُ([8])
والقَرَع أيضاً: ذَهابُ الشَّعَْر([9]) من الرأس.
(قرف)  القاف والراء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مخالطةِ الشيء والالتباس به وادِّراعِه. وأصل ذلك القَرْف، وهو كلُّ قَشْر. ومنه قِرْفُ الخُبْز، وسمِّي قِرفاً وقَرْفاً([10]) لأنه لباسُ ما عليه.
ومن الباب القَرْف: شيءٌ يُعمَل من جلودٍ يعمل فيه الخَلْع. والخلْع: أن يُؤخذ اللحمُ فيُطبخَ ويجعلَ فيه توابل، ثم يُفرَغ في هذا الخَلْع. قال:
وذُبْيانيَّةٍ وَصَّتْ بَنِيها ***  بأنْ كَذَب القراطفُ والقُروف([11])
ومن الباب: اقترفْتُ الشيء: اكتسبتُه، وكأنه لابَسَه وادَّرَعه. وكذلك قولهم: فلانٌ يُقرَف بكذا، أي يُرمَى به. ويقال للَّذِي يُتَّهم بالأمر: القِرْفةُ، يقول الرّجلُ إذا ضاع لـه شيءٌ: فلانٌ قِرْفَتي، أي الذي أتَّهِمُه، كأنَّه قد ألبسه الظِّنَّة. و [بنو([12])] فلانٍ قِرْفَتِي، أي الذي عندهم أظنُّ طَلِبَتي وبُغيتي. ويقولون: سَلْ بني فلانٍ عن ناقتك فإنَّهم قِرْفةٌ، أي تجدُ خَبَرها عنْدهم. وقياسُه ما قد ذكرناه. والفَرسُ المُقْرِف: المُدانِي الهُجْنة. يقولون: إن الْمُقرِف: الذي أبوهُ هجينٌ وأمُّه عربيّة. قال الشاعر([13]):
فإنْ نُتِجَتْ مُهراً كريماً فبالحَرَى *** وإن يكُ إقرافٌ فمن قِبَلِ الفَحلِ([14])
وقارفَ فلانٌ الخطيئةَ: خالَطَها. وقارفَ امرأتَه: جامَعَها؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما لباسُ صاحبِهِ. والقَرَفُ: الوَباء يكون بالبلد، كأنَّه شيء يصير مرضاً لأهله كاللِّباس. وفي الحديث أنَّ قوماً [شَكَوْا إليه([15])] وَبأَ أرضِهم فقال: "تَحوَّلُوا فإنَّ مِن القَرَف التَّلَفَ".
(قرق)  القاف والراء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: القَرِق: القاع الأملس. قال:
كأنَّ أيديهنَّ بالقاعِ القَرِقْ *** أيدي جوَارٍ يتعاطَيْنَ الوَرِقْ([16])
(قرم)  القاف والراء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حزٍّ أو قطعٍ في شيء. من ذلك القَرْم: قَرْم أنفِ البعير، وهو قطعُ جُليدةٍ منه للسِّمة والعلامةِ، وتلك القُطَيعة القُرامة. وقولهم: القَرْم: السيِّد، وكذلك المُقْرَم، فهو الذي ذكرناه، إنما يُقرَم لكرمه عندهم حتَّى يصير فحلاً، ثم يسمَّى بالقَرْم الذي يُقرَم به. وقال أوس:

إذا مُقْرَمٌ منا ذَرَا حدُّ نابِه ***  تخمَّطَ فينا نابُ آخَرَ مُقرَمِ([17])
ويقولون: إنَّ القُرَامةَ شيءٌ  يُقطَع من كِركرة البعير، يُنتفَعُ به عند القحط ويؤكل. ومنه القُرَامة، وهو ما لَزِق بالتَنُّور من الخبز. وسمِّي بذلك لأنَّه يُقرَم من التَّنُّور، أي ينحَّى عنه.
ومن الباب القَرْم، وهو تناوُلُ الحَمَلِ الحشيشَ أولَ ما يقْرِمُ أطرافَ الشَّجَر. والقِرام: السِّتْر: الرّقيق، وهو من قياس الباب، كأنَّه شيءٌ قد غُشِّيَ به الباب، فهو كالقُرمة التي تُقرَم من أنف البعير.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَرَم: شدَّةُ شهوةِ اللَّحم.
(قرن)  القاف والراء والنون* أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على جَمعِ شيءٍ إلى شيء، والآخَر شيءٌ ينْتَأ بقُوّة وشِدّة.
فالأوّل: قارنتُ بين الشَّيئين. والقِران: الحبلُ يُقرَن به شيئانِ. والقَرَن: الحَبْل أيضاً. قال جرير:
بلِّغْ خليفَتَنا إنْ كنتَ لاقِيَه *** أنِّي لدَى البابِ كالمشدود في قَرَنِ([18])
والقَرَن: جُعَيْبَةٌ صغيرة تُضَمُّ إلى الجَعبة الكبيرة. قال:
* فكلُّهمْ يَمشِي بقَوسٍ وقَرَنْ([19]) *
والقَرَن في الحاجبين، إذا التقَيا. وهو مقرونُ الحاجِبين بيِّنُ القَرَن. والقِرْن: قِرنُك في الشَّجاعة. والقَرْن: مثلُك في السِّنِّ. وقياسُهما واحد، وإنَّما فُرِق بينهما بالكسر والفتح لاختلاف الصِّفتين. والقِرَان: أن تقرن بين تَمرتين تأكلهما. والقِرانُ: أن تَقْرِن حَجَّةً بعُمرة. والقَرُون من النُّوق: المُقرَّنة القادِمَين والآخِرَين من أخلافها. والقَرون: التي إذا جَرَتْ وضعت يديها ورجليها معاً. وقولهم: فلان مُقْرِنٌ لكذا، أي مطيقٌ لـه. قال الله تعالى: ]سُبْحَانَ الَّذي سَخَّرَ لنا هذا وما كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ[ [الزخرف 13]؛ وهو القياس، لأنَّ معناه أنَّه يجوز أن يكون قِرناً له. والقَرِينة: نَفْس الإنسان، كأنهما قد تقارَنَا. ومن كلامهم: فلانٌ إذا جاذبَتْه قَرينةٌ بَهَرَها، أي إذا قُرِنت به الشَّديدة أطاقَها. وقَرِينةُ الرَّجُلِ: امرأتُه. ويقولون: سامحته قَرِينته وقَرُونته وقَرُونه، أي نفسه. والقارِنُ: الذي معه سَيفٌ ونَبْل.
والأصلُ الآخر: القَرْن للشّاةِ وغيرها، وهو ناتئ قويّ، وبه يسمَّى على معنى التشبيه الذَّوائبُ قروناً. ومن ذلك قول أبي سفيان في الرُّوم: "ذات القُرون([20])". كان الأصمعيُّ يقول: أراد قرونَ شُعورِهم، وكانوا يطوِّلون ذلك يُعرَفون به. قال مُرقِّش:
لات هَنَّا وليتني طَرَفَ الزُّ *** جِّ وأهلي بالشَّام ذاتِ القُرونِ([21])
ومن هذا الباب: القَرْن: عَفَلة الشَّاة تخرج من ثَفْرها. والقَرْن: جُبَيْلٌ صغيرٌ منفرد. ويقولون: قد أقرَنَ رُمحَهُ([22])، إذا رفَعَه. ومما شذَّ عن هذين البابين: القَرْن: الأمَّة من الناس، والجمع قُرون. قال الله سبحانه: ]وَقُرُوناً بَيْنَ ذلكَ كَثِيراً([23])[ [الفرقان 38].
والقَرْن: الدُّفعة من العَرَق، والجمع قُرون. قال زُهَير:
نعوِّدُها الطِّرادَ فكلَّ يومٍ *** يُسَنُّ على سنابِكها قُرونُ([24])
ومن النَّبات: القَرْنُوَة، والجلد المُقَرْنَى: المدبوغُ بها.
(قره)  القاف والراء والهاء كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: القَرَه في الجلد كالقَلَح في الأسنان، وهو الوَسَخ. يقال: رجلٌ أقْرَهُ وامرأةٌ قرهاء.
(قري)  القاف والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ واجتماعٍ. من لك القَرْية، سمِّيت قريةً لاجتماع النَّاس فيها. ويقولون: قَرَيت الماء في المِقْراةِ: جمعتُه، وذلك الماءُ المجموع قَرِيٌّ. وجمع القَرية قُرىً، جاءت على كُسْوةٍ وكُسىً. والمِقْراة: الجفْنة، سمِّيت لاجتماع الضَّيف عليها، أو لما جُمع فيها من طعام.
ومن الباب القَرْو، وهو كالمِعْصَرة([25]). قال:
أرمِي بها البَيداءَ إذْ أعرَضَتْ *** وأنت بين القَرْوِ والعاصر([26])
والقرو: حوضٌ معروفٌ ممدودٌ عند الحوض العظيم، تَرِدُه الإبل. ومن الباب القَرْو، وهو كلُّ شيءٍ على طريقةٍ واحدة. تقول: رأيت القوم على قَرْوٍ واحد. وقولهم إنَّ القَرْو: القصدُ؛ تقول: قروتُ وقرَيْت، إذا سلكت. وقال النابغة:
* يَقْرُوا الدَّكادِكَ من ذنبان([27]) والأكَما *

وهذا عندنا من الأوّل، كأنه يتبعها قريةً قرية. ومن الباب القَرَى: الظَّهر، وسمِّي قرىً لما اجتمع فيه من العِظام. وناقةٌ قَرْواءُ: شديدة الظَّهر. قال:
* مضبورةٍ قَرواء هِرْجابٍ فُنُقْ([28]) *
و*لا يقال للبعير أقْرَى.
وإذا هُمِز هذا الباب كان هو والأوّلُ سواءً. يقولون: ما قرأَتْ هذه النّاقةُ سَلَىً، كأنَّه يُراد أنَّها ما حَملَتْ قطُّ. قال:
ذِراعَيْ عَيطلٍ أدماءَ بِكرٍ *** هجانِ اللَّونِ لم تَقرأْ جنينا([29])
قالوا: ومنه القُرآن، كأنَّه سمِّي بذلك لجَمعِه ما فيه من الأحكام والقِصَص وغيرِ ذلك. فأمَّا أقْرأَتِ المرأةُ فيقال إنَّها من هذا أيضاً. وذكروا أنَّها تكون كذا في حال طُهرها، كأنَّها قد جَمَعَتْ دمها في جوفها فلم تُرْخِه. وناسٌ يقولون: إنما إقراؤها: خروجُها من طُهرٍ إلى حيض، أو حيضٍ إلى طُهْر. قالوا: والقُرْء: وقْتٌ، يكونُ للطُّهر مرَّةً وللحيض مرة. ويقولون: هبَّت الرِّياح لقارئها: لوقتِها. وينشدون:
شَنِئت العَقْرَ عَقْرَ بنِي شُليلٍ *** إذا هبَّت لقارِئها الرِّياحُ([30])
وجملة هذه الكلمة أنَّها مشكلة. وزعم ناسٌ من الفقهاء أنها لا تكون إلا في الطُّهر فقالوا:([31])...............................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
وهو من الباب الأول: القارئة، وهو الشَّاهد. ويقولون: الناس قواري الله تعالى في الأرض، هم الشُّهود. وممكنٌ أنْ يُحمَل هذا على ذلك القياس، أي إنَّهم يَقْرُون الأشياءَ حتَّى يجمعوها علماً ثمَّ يشهدون بها.

ومن الباب القِرةُ([32]): المال، من الإبل والغنم. والقِرَة: العِيال. وأنشدَ في القرة التي هي المال:
ما إنْ رأينا ملكاً أغارا *** أكثرَ منه قِرَةً وقارا([33])
ومما شذَّ عن هذا الباب القارية، طرف السِّنان. وحدُّ كلِّ شيءٍ: قارِيَتُه.
(قرب)  القاف والراء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خلاف البُعد. يقال قَرُبَ يَقْرُبُ قُرباً. وفلانٌ ذو قرابتي، وهو من يَقْرُبُ منك رحِماً. وفلانٌ قَرِيبِي، وذو قَرابتي. والقُرْبة والقُرْبَى: القَرابة. والقِراب: مُقارَبة الأمر. وتقول: ما قَرِبْتُ هذا الأمرَ ولا أقْرَبُه، إذا لم تُشَامَّهُ([34]) ولم تلتَبِسْ به. ومن الباب القَرَب، وهي ليلةُ ورودِ الإبلِ الماءَ؛ وذلك أنَّ القومَ يُسِيمون([35]) الإبلَ وهم في ذلك
يسيرونَ نحو الماء، فإذا بقيَ بينهم وبين الماء عشِيَّةٌ عجَّلوا نحوه، فتلك اللَّيلة ليلةُ القَرَب. والقارِب: الطَّالب الماءَ ليلاً. قال الخليل: ولا يقال ذلك لطالبهِ نهاراً. وقد صرَّفوا الفعلَ من القَرَب فقالوا: قَرَبْت الماء أقرُبهُ قَرَباً. وذلك على مثال طَلْبتُ أطْلُبُ طَلَباً، وحَلَبْتُ أحلُب حَلَباً. ويقولون: إنّ القارِب: سفينةٌ صغيرة تكون مع أصحاب السُّفن البَحْرية، تستَخَفُّ لحوائجهم؛ وكأنَّها سمِّيت بذلك لقُرْبِها منهم. والقُرْبانُ: ما قُرِّب إلى الله تعالى من نَسِيكةٍ أو غيرها.
ومن الباب: قُربانُ الملِك وقَرابِينه: وزراؤه وجُلساؤه. وفرسٌ مُقْرَبة، وهي التي تُرْتَادُ([36]) وتقرَّب ولا تُترَك أن تَرُود. قال ابنُ دريد: إنَّما يُفعَل ذلك بالإناث لئلاَّ يقرعَها فحلٌ لئيمٌ.
ويقال: قَرَّبَ الفرسُ تقريباً، وهو دون الحُضْر، وقيل تقريبٌ لأنَّه إذا أحْضَرَ كان أبعدَ لمداه. وله فيما يقالُ تقريبان: أدنى وأعلى. ويقال: أقرَبت الشَّاة، دنا نِتاجُها. قال ابن السِّكِّيت: ثوب مُقارِبٌ، إذا لم يكن جيِّداً. وهذا على معنى أنَّه مقارِبٌ في ثَمَنِه غيرُ بعيدٍ ولا غالٍ. وحكى غيرُه: ثوبٌ مُقارِبٌ: غير جيد، وثوب مقاربٌ: رخيص، والقياس في كلِّه واحد. وأمَّا الخاصرة فهي القُرْب، سمِّيت لقُرْبها من الجنب. وقال* قوم: سمِّيت تشبيهاً لها بالقِرْبة. قالوا: وهذا قياسٌ آخر، إنما هو من أن يضُمَّ الشيءَ ويحويَه. قالوا: ومنه القِراب: قرابُ السَّيف، والجمع قُرُب. قال الشّاعر([37]):
يا ربَّةَ البيتِ قُومِي غيرَ صاغرةٍ *** ضُمي إليكِ رِحالَ القومِ والقُرُبا
وقال الشاعر([38]) في القُرْب، وهي الخاصرة:
وكنتُ إذا ما قُرِّبَ الزّادُ مولعاً *** بكلِّ كميتٍ جَلْدةٍ لم تُوَسَّفِ([39])
مُدَاخَلةِ الأقرابِ غيرِ ضئيلةٍ *** كُميتٍ كأنَّها مزادةُ مُخْلِفِ
(قرت)  القاف والراء والتاء أُصَيلٌ يدلُّ على قُبْح في سَحْنة([40]). يقولون: قرِت وجه الرجل: تغيّر من حُزْن. وأصل ذلك من قَرَِت الدَّم، إذا يَبِس بين الجلد واللّحم. وهو دمٌ قارت. وقَرِتَ الجلدُ، إذا ضُرِبَ فاسودَّ.
(قرح)  القاف والراء والحاء ثلاثةُ أصولٍ صحيحةٍ: أحدُها يدلُّ على ألمٍ بجراحٍ أو ما أشبَهها، والآخَر يدلُّ على شيءٍ من شَوْب، والآخِر على استنباطِ شيء.
فالأوَّل القَرْح: قَرْح الجِلد يُجرَح([41]). والقَرْح: ما يخرُجُ به من قُروحٍ تؤلمه. قال الله تعالى: ]إنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ القَوْمُ قَرْحٌ مِثْلُه[ [آل عمران 140]. يقال قَرَحَه، إذا جَرحَه، والقريح: الجريح. والقَرِح([42]): الذي خَرَجَتْ به القُروح.
والأصل الثاني: الماء القَرَاح: الذي لا يشُوبُه غيره. قال:
بِتْنا عُذوباً وباتَ البقُّ يَلسَِبُنا *** نَشْوِي القَراحَ كأَنْ لا حيَّ بالوادِي([43])
والأرض القَرَاح: الطيِّبة التُّربة: التي لا يَخْلِطُ ترابَها شيءٌ. ومن الباب: رجل قُرْحانٌ وقومٌ قُرْحانونَ، إذا لم يُصِبْهم جُدَريٌّ ولا مرض. وهذا من الماء القَراح والأرضِ القَراح. والقِرْواحُ مثل القَراح. ويقال: القِرواح: الواسعةُ. وهو قريبٌ من الأوّل، لأنَّه تشوبها حُزُونة.
والأصل الثالث القريحة، وهو أوّل ما يُستنبَطُ من البِئر، ولذلك يقال: فلانٌ جيِّد القريحة؛ يراد به استنباط العِلم. ومنه اقترحت الجَمَل: ركبتُه قبل أن يُرْكِب([44]). واقترحتُ الشيءَ: استنبطتُه عن غير سَماعٍ.
ومما شذَّ عن هذه الأصولِ الثلاثة: القارح من الدَّوابِّ: ما انتهى سنُّه. قال الفرَّاء: قَرَحَ يَقْرُح قُرُوحاً، من خيل قُرحٍ([45]). وكلُّ الأسنانِ بالألف، مثل أَثْنَى وأرْبَعَ، إلا قرَح.
ومن الشاذّ القُرحة: ما دون الغُرَّة من البياض بوجه الفَرَس. قال: وروضةٌ قرحاء: في وسطها نَورٌ أبيض. قال ذو الرُّمّة:

حَوّاءُ قَرحاءُ أشراطيّةٌ وَكَفَتْ ***بها الذِّهابُ وحَفَّتْها البراعيمُ([46])
ويقولون: قَرَحَ فلانٌ فلاناً بالحقِّ، إذا استقبَله به. وهذا ممكنٌ أن يكون من باب الإبدال، والأصل قرَعه. وممكنٌ أن يكون كأنَّه جرحه بذلك.
 (قرد)  القاف والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّعٍ في شيءٍ مع تقطُّع. من ذلك السحابُ القَرِد: المتقطِّع في أقطار السماء يركبُ بعضُه بعضاً.
والصُّوف القَرِد: المتداخِلُ بعضُه في بعض. و [الأرض] القَرْدَدُ إذا ارتفعت إلى جنب وَهْدة([47]). وقُرْدُودةُ الظَّهْر: ما ارتفع من ثَبَجِه. وكلُّ هذا قياسُه واحد. وممكنٌ أن يكون القُرَادُ من هذا، لتجمُّع خَلْقِه.
وممَّا يشتقُّونه من لفظ القُراد: أقْرَدَ الرّجُل: لَصِقَ بالأرض من فزعٍ أو ذُلّ([48]). وقرِدَ: سَكَت([49]). ومنه قرَّدْتُ الرّجلَ تقريداً، إذا خدَعتَه لتُوقِعَه في مكروه.
--------------ـــ
([1]) البيت للمشمرخ بن عمرو الحميري، كما في الخزانة (1: 98) حيث تجد جملة الأقوال في تعليل تسمية قريش. وأنشده في المجمل واللسان (قرش) بدون نسبة. وانظر صبح الأعشى (1: 35).
([2]) نبر، أي ارتفاع، وفي الأصل: "نتر".
([3]) الفرزدق في ديوانه 657 واللسان (قرص). وقبله:
تصرم عني ود بكر بن وائل *** وما كاد عني ودهم يتصرم
([4]) الجمهرة (2: 357).
([5]) قيل إنه "البابونج".
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) ديوان أوس 11 واللسان (قرع).
([9]) في الأصل: "الشيء"، صوابه في المجمل.
([10]) كذا في الأصل. وفي المجمل وسائر المعاجم: "القرف" بالكسر فقط.
([11]) البيت لمعقر بن حمار البارقيّ، كما في اللسان (قرف، كذب) وإصلاح المنطق 17، 77، 324.
([12]) التكملة من اللسان.
([13]) هو حميدة بنت النعمان بن بشير، زوج روح بن زنباع. الأغاني (14: 125) وتنبيه البكري 31. وفي اللسان (سلل، هجن) أنها هند بنت النعمان بن بشير تقوله لزوجها روح بن زنباع.
([14]) كذا على الإقواء، ويطابقه ما في اللسان (هجن) وروى البكري: "فما أنجب الفحل" بلا إقواء، وقبله:
وما هند إلا مهرة عربية *** سليلة أفراس تجللها بغل
([15]) التكملة من المجمل.
([16]) الرجز في اللسان (قرق) وإصلاح المنطق 464.
([17]) ديوان أوس 27 واللسان (قرم، ذرا، خمط)؛ وقد سبق في (ذرا).
([18]) ديوان جرير 588 واللسان (قرن) والبيان (1: 329). بقوله لعون بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، كما في الديوان والبيان. وفي اللسان: "أبلغ أبا مسمع".
([19]) قبله في الصحاح واللسان والتاج (قرن) وتنبيه السكري 19 والبيان (3: 107): * يا ابن هشام أهلك الناس اللبن *
([20]) في اللسان: "وقال أبو سفيان بن حرب للعباس بن عبد المطلب، حين رأى المسلمين وطاعتهم لرسول الله صلى الله عليه وسلم واتباعهم إياه حين صلى بهم: ما رأيت كاليوم طاعة قوم ولا فارس الأكارم، ولا الروم ذات القرون".
([21]) المفضليات (2: 8) واللسان (قرن) ومعجم البلدان (الزج).
([22]) في الأصل: "ريحه"، صوابه في المجمل.
([23]) في الأصل: "بين ذلك سبيلا"، تحريف.
([24]) ديوان زهير 187 واللسان (قرن). ويروى: "تضمر بالأصائل كل يوم".
([25]) ويقال أيضاً لمسيل المعصرة ومثعبها، كما في اللسان والقاموس.
([26]) البيت للأعشى في ديوانه 245 واللسان (قرا).
([27]) كذا وردت الكلمة في الأصل. وفي الديوان 69: "من لبنان والأكما". وصدره: * حتى غدا مثل نصل السيف منصلتا *
([28]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 104 واللسان (غلا، قرا، هرجب، فنق) وقبله: * تنشطته كل مغلاة الوهق *
([29]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته المشهورة.
([30]) لمالك بن الحارث الهذلي في ديوان الهذليين (3: 83) واللسان (قرأ). وشليل، بهيئة التصغير: جد جرير بن عبد الله البجلي. الاشتقاق 302 وشرح الديوان.
([31]) بعده بياض في الأصل بمقدار أربعة أسطر.
([32]) الحق أن الكلمة من مادة (وقر)، وهي كالعدة من وعد. ومنه الوقير للغنم.
([33]) الرجز للأغلب العجلي، كما في اللسان (وقر، قور). وأنشده في المخصص (7: 133/ 8: 13).
([34]) شاممته مشامة: قاربته وتعرفت ما عنده بالاختبار والكشف.
([35]) يسيمونها: يرعونها. وفي الأصل: "يسمون".
([36]) وكذا وردت العبارة في المجمل، وصوابه "التي تدنى"، كما في الجمهرة (1: 272) واللسان والقاموس.
([37]) هو مرة بن محكان السعدي. الحماسة (2: 253) والحيوان (2: 352) والأغاني (20: 10) ومعجم المرزباني 383.
([38]) هو الأسود بن يعفر، كما في اللسان والتاج (وسف).
([39]) أنشده في اللسان (جلد) بدون نسبة.
([40]) السحنة، بالفتح، اللون. وفي الأصل: "سمجة"، تحريف.
([41]) في المجمل: "بجراح".
([42]) والقريح أيضاً.
([43]) أنشده في اللسان (لسب، شوا). وانظر مثيل هذا البيت في (عذب).
([44]) يركب، من قولهم أركب أي حان له أن يركب. وضبط في المجمل بفتح الكاف خطأ.
([45]) ويقال قُرَّح أيضاً بضم القاف وتشديد الراء المفتوحة.
([46]) ديوان ذي الرمة 53 واللسان (قرح، شرط، ذهب). وقد سبق في (ذهب).
([47]) في المجمل: "وأرض قردد إذا ارتفعت إلى جنب وهدة".
([48]) في الأصل: "وذل"، صوابه في المجمل.
([49]) في المجمل: "سكت من عي".

ـ

##### Türkçe

(قaf ve **راء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**قرس**)  **القاف** ve **الراء** ve **السين** sahih bir asıldır; soğuğa delâlet eder. Bundan: **القَرْس**: soğuk. Ve insan **قَرِس** olur, **قَرَساً**; şiddetli soğuktan elleriyle çalışmaya güç yetiremediği zaman. Ebû Zübeyd dedi:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ ***  كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
“**البرد** onu **أقرس** etti” denir. Ve bu babdan olmayanlardandır: **القُرَاسِية**: iri deve.

(**قرش**)  **القاف** ve **الراء** ve **الشين** sahih bir asıldır; toplama ve toplanmaya delâlet eder. Şu hâlde **القَرْش**: toplama; “**تَقَرَّشُوا**” denir, toplandıkları zaman. Ve derler ki: **قُريش** bununla adlandırılmıştır. Ve **المُقَرِّشة**: kıtlık yılıdır; çünkü insanlar hayvanlarını bir araya toplarlar. Ve “**تقارَشَت** mızraklar savaşta” denir; bir kısmı bir kısmının içine girdiği zaman. Ve derler ki: **قريش**: denizde oturan, diğer hayvanlara galip gelen bir hayvandır. Dedi:
وقريشٌ هي التي تَسْكُن البحـ *** ـرَ بها سمِّيت قريشٌ قريشا([1])

(**قرص**)  **القاف** ve **الراء** ve **الصاد** sahih bir asıldır; parmak uçlarıyla, bir kabartı([2]) bulunarak, bir şeyi kavramaya delâlet eder. Bundan: “Onu **قَرَصتُ**; **أقرُصُه**; **قَرْصاً**.” Ve **القُرْص** bilinir; çünkü o, **قَرْصاً** ile **يُقرَص** edilen bir hamurdur. Ve kadın hamuru **قرَّصت**: onu, **قُرصةً قُرصة** parçaladı. Ve **لَبَن قارصٌ**: dili yakar; sanki onu bir **قرصاً** ile **يقرُص**. Ve babdandır: **القوارص**; o da sövgülerdir; sanki, onda hoş olmayan şey söylendiğinde, ırz **قرصاً** ile **يُقرَص** edilir. Dedi:

قوارصُ تأتِيني وتَحتقرونها *** وقد يملأُ القطرُ الإناءَ فيُفعِمُ([3])

İbn Düreyd dedi: “**حُلِيٌّ مقرَّص**: yani mücevherlerle([4]) süslenmiş”; sanki bu, **القُرص** sûreti üzere yuvarlak olur.
Ve bu babdan olmayanlardandır: **القُرَّاص**: bir bitki([5]).

(**قرض**)  **القاف** ve **الراء** ve **الضاد** sahih bir asıldır; ve o, kesmeye delâlet eder. Denir: “Şeyi **قَرَضت** makasla (**بالمقراض**).” Ve **القَرْض**: malından insana verdiğin, sana geri ödenmesi için olan şeydir; sanki malından kestiğin bir şeydir. Ve ticarette **القِراض** da bundandır; sanki mal sahibi, malından bir taifeyi kesmiş ve onu, onunla ticaret etsin diye, **مُقارِض**’ine vermiştir. Ve derler ki: [**القريض**([6])]: testi; “**حالَ الجريضُ دُونَ القريض**” sözlerinde; [ve zâhir olan, onunla([7]) şiirin kastedilmiş olmasıdır]; ve o daha sahihdir. Ve denir: falan ve falan **يتقارضان** övgüyü; her biri arkadaşını övdüğü zaman. Sanki bunun mânası: her biri, malı ödünç vermek gibi, arkadaşına bir övgü **أقْرَضَ** etmiştir. Ve bu, zikrettiğimiz kıyasa döner.

(**قرط**)  **القاف** ve **الراء** ve **الطاء** kıyas dışı üç kelimedir.
Birincisi **القُرْط**tur; o bilinir. Ve falan, atının dizginini **قَرَّطَ** etti; gemi başına attığı zaman.
İkincisi, eyer için **القُِرْطانُ** ve **القُِرطاطُ**tur; semer için **الوَلِيَّة** menzilesindedir. Bazen semer için kullanılır.
Ve denir: falan, **بِقرْطيطةٍ** ile bile cömertlik etmedi; yani az bir şeyle.

(**قرع**)  **القاف** ve **الراء** ve **العين**: babın çoğu, bir şeyi vurmaktır. Denir: “Şeyi **قَرَعْتُ**; **أقرَعُه**: onu vurdum.” Ve yiğitlerin **مُقارَعة**’si: onların birbirlerini vurmasıdır. Ve **القَريع**: damızlık erkektir; çünkü o, dişiyi **يَقرع** eder. Ve **الإقراع** ve **المُقارَعة**: kura çekmedir. Bununla adlandırıldı; çünkü o, sanki vurulan bir şeydir. Ve “Falanla **قارعتُ** da onu **قرعتُ**” (denir); yani kura bana, ona değil, isabet etti. Ve **القارعة**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olanıdır; bununla adlandırıldı, çünkü insanları **تقرع** eder; yani şiddetiyle onları vurur. Ve **القارعة**: kıyamettir; çünkü o, **إقراع**’ıyla insanlara vurur ve isabet eder. Ve **قوارِعُ القرآن**: onu okuyan kimseye korku isabet etmeyen âyetlerdir. Ve sanki -Allah daha iyi bilir- bununla adlandırıldı; çünkü cinleri **تَقْرَع** eder: ve içen kimse, içindekini tamamen içtiği zaman, kapla alnını **يَقرَع** eder. Ve denir: “Hayvanı, gemiyle **أقرَعَ** etti”; onu dizginlediği zaman.
Ve babdandır: “Adam **قَرِعٌ**” sözleri; işaret edenin öğüdünü kabul ettiği zaman. Bunun mânası: bu hususta bir sözle **قُرِع** edildi de onu kabul etti. Eğer onu kabul etmezse: “Falan **لا يُقرَع**” denir. Ve “Hakka **أقرَعْتُ**; **إقراعاً**: döndüm” denir.
Ve babdandır **القَرِيع**; o, efendidir. Bununla adlandırıldı; çünkü işlerde ona dayanılır; sanki, çokça sorulup ondan yardım istendiği için, onunla **يقرَع** olunur. Bunun delili: onların ona **مقروعاً** da ad vermeleridir.
Sonra bu üzerine حمل edilir ve استعارة yapılır; şöyle dediler: “Falan, falana **أقرَعَ** etti”: malının hayırlısını ona verdi.
Ve malın seçkini: onun **قُرعتُه**’dur; ve bununla adlandırıldı; çünkü musibetlerde ona dayanılır; **القَرِيع** hakkında dediğimiz gibi.
Ve genişlettikleri şeylerdendir; asıl, zikrettiğimizdir: **القَريعة**; o, konak yerinde en iyi evdir: eğer soğuk varsa, onun sığınağının en iyisi; eğer sıcak varsa, gölgesinin en iyisi.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **القَرَع** ve **فَصِيلٌ مقرَّع**. Evs dedi:
لدى كلِّ أُخدودٍ يغادرنَ دارعاً ***  يُجَرُّ كما جُرَّ الفصيلُ المقرَّعُ([8])
Ve **القَرَع** ayrıca: baştan saçın([9]) gitmesidir.

(**قرف**)  **القاف** ve **الراء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeye karışmaya, onunla iltibas etmeye ve onu giyinmeye delâlet eder. Bunun aslı **القَرْف**tur; o, her kabuktur. Ondan: ekmeğin kabuğu **قِرْفُ الخُبْز**; ve **قِرفاً** ve **قَرْفاً**([10]) diye adlandırıldı; çünkü üzerindekinin giysisidir.
Ve babdandır **القَرْف**: derilerden yapılan bir şeydir; onda **الخَلْع** yapılır. Ve **الخلْع**: etin alınması, pişirilmesi ve içine baharat konulması; sonra bu **الخَلْع** içine boşaltılmasıdır. Dedi:
وذُبْيانيَّةٍ وَصَّتْ بَنِيها ***  بأنْ كَذَب القراطفُ والقُروف([11])
Ve babdandır: “Şeyi **اقترفْتُ**: onu kazandım”; sanki onu giyinmiş ve kuşanmıştır. Yine onların sözü: “Falan, şu ile **يُقرَف** olunur”; yani onunla itham edilir. Ve bir iş ile itham edilene **القِرْفةُ** denir. Adam, bir şeyi kaybolduğunda der ki: “Falan, benim **قِرْفَتي**’mdir”; yani itham ettiğim kimsedir; sanki ona zan giydirmiştir. Ve [**بنو**([12])] falanın, benim **قِرْفَتِي**’mdir; yani talebimin ve isteğimin onlarda olduğunu zannediyorum. Ve derler ki: “Falan oğullarına, deven hakkında sor; çünkü onlar **قِرْفةٌ**’dir”; yani onun haberini onların yanında bulursun. Ve kıyası, zikrettiğimiz şeydir. Ve **الفَرسُ المُقْرِف**: melezliğe yakın olandır. Derler ki: **الْمُقرِف**: babası melez, annesi Arap olan kimsedir. Şair([13]) dedi:
فإنْ نُتِجَتْ مُهراً كريماً فبالحَرَى *** وإن يكُ إقرافٌ فمن قِبَلِ الفَحلِ([14])
Ve falan, günahı **قارفَ** etti: ona karıştı. Ve karısını **قارفَ** etti: onunla cima etti; çünkü her biri, arkadaşının giysisidir. Ve **القَرَفُ**: beldede olan vebadır; sanki o, ehline giysi gibi hastalık olan bir şeydir. Hadiste: bir kavim [**شَكَوْا إليه**([15])] yerlerinin vebasını; o da dedi ki: “Göç edin; çünkü **القَرَف**ten helâk vardır.”

(**قرق**)  **القاف** ve **الراء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Derler ki: **القَرِق**: düz, kaygan taban. Dedi:
كأنَّ أيديهنَّ بالقاعِ القَرِقْ *** أيدي جوَارٍ يتعاطَيْنَ الوَرِقْ([16])

(**قرم**)  **القاف** ve **الراء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde yarma yahut kesmeye delâlet eder. Bundan: **القَرْم**: devenin burnunun **قَرْم**’u; damga ve alâmet için ondan bir deri parçasının kesilmesidir; ve o kesik parça **القُرامة**’dır. Ve onların sözü: **القَرْم**: efendi; yine **المُقْرَم**; işte o, zikrettiğimizdir: ancak, onlarda kereminden dolayı, damızlık oluncaya kadar **يُقرَم** edilir; sonra, onunla **يُقرَم** olunan **القَرْم** ile adlandırılır. Evs dedi:

إذا مُقْرَمٌ منا ذَرَا حدُّ نابِه ***  تخمَّطَ فينا نابُ آخَرَ مُقرَمِ([17])

Ve derler ki: **القُرَامة**: devenin gıdığından kesilen bir şeydir; kıtlıkta ondan faydalanılır ve yenir. Ondandır: **القُرَامة**; o da tandıra yapışan ekmektir. Bununla adlandırıldı; çünkü tandırdan **يُقرَم** edilir; yani ondan uzaklaştırılır.
Ve babdandır **القَرْم**: kuzunun, ilk defa ot yiyip ağaçların uçlarını **يقْرِم** ettiği sıradaki yemesidir. Ve **القِرام**: ince perde; babın kıyasındandır; sanki kapı, onunla örtülmüş bir şeydir; o da, devenin burnundan **تُقرَم** edilen **القُرمة** gibidir.
Ve bu babdan şâz olanlardandır: **القَرَم**: et iştahının şiddeti.

(**قرن**)  **القاف** ve **الراء** ve **النون** iki sahih asıldır; birisi bir şeyi bir şeye toplamaya delâlet eder; diğeri, kuvvet ve şiddetle kabaran bir şeye.
Birincisi: iki şey arasında **قارنتُ**. Ve **القِران**: iki şeyin onunla birleştirildiği iptir. Ve **القَرَن**: iptir de. Cerîr dedi:
بلِّغْ خليفَتَنا إنْ كنتَ لاقِيَه *** أنِّي لدَى البابِ كالمشدود في قَرَنِ([18])
Ve **القَرَن**: büyük sadaka eklenen küçük bir sadakçıktır. Dedi:
* فكلُّهمْ يَمشِي بقَوسٍ وقَرَنْ([19]) *
Ve **القَرَن** kaşlarda olur; birleştiği zaman. O, kaşları birleşik olandır; **القَرَن**’ı açıkça bellidir. Ve **القِرْن**: yiğitlikte senin dengindir. Ve **القَرْن**: yaşta senin gibidir. İkisinin kıyası birdir; ancak, iki sıfatın farklılığından dolayı kesre ve fetha ile ayrıldı. Ve **القِرَان**: iki hurmayı birleştirip yemendir. Ve **القِرانُ**: bir umreyi bir hacca birleştirmen. Ve develerden **القَرُون**: memelerinin ön ikisini ve arka ikisini birleştirilmiş olanlardır. Ve **القَرون**: koştuğunda ellerini ve ayaklarını birlikte koyan(lar)dır. Ve onların sözü: “Falan, şuna **مُقْرِنٌ**’dir”; yani ona güç yetirendir. Allah تعالى dedi: ]سُبْحَانَ الَّذي سَخَّرَ لنا هذا وما كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ[ [الزخرف 13]; ve o kıyastır; çünkü mânası: ona bir **قِرْن** olması caiz olur. Ve **القَرِينة**: insanın kendisi; sanki ikisi **تقارَنَا** etmiştir. Ve onların sözlerindendir: “Falan, onu bir **قَرينة** çekiştirdiğinde onu yener”; yani ona şiddetli olan bir şey eşlendiğinde ona güç yetirir. Ve erkeğin **قَرِينة**’si: karısıdır. Ve derler ki: “Onu, **قَرِينته**’si ve **قَرُونته**’si ve **قَرُونه**’si bağışladı”; yani nefsi. Ve **القارِنُ**: yanında kılıç ve ok bulunan kimsedir.
Diğer asıl: koyun ve başkası için **القَرْن**; o, güçlü bir çıkıntıdır; ve benzetme mânasıyla saç tutamlarına **قروناً** denir. Bundan, Ebû Süfyân’ın Rumlar hakkında sözü: “**ذات القُرون**([20])”. Asma‘î derdi ki: onların saçlarının **قرون**’unu kastetti; ve onlar onu uzatırlardı, onunla tanınırlardı. Murakkış dedi:
لات هَنَّا وليتني طَرَفَ الزُّ *** جِّ وأهلي بالشَّام ذاتِ القُرونِ([21])
Ve bu babdandır: **القَرْن**: koyunun, makatından çıkan **عَفَلة**’si. Ve **القَرْن**: tek başına küçük bir tepeciktir. Ve derler ki: “Mızrağını **أقرَنَ** etti”([22]); onu kaldırdığı zaman. Ve bu iki babdan şâz olanlardandır: **القَرْن**: insanlardan bir ümmet; çoğulu **قُرون**. Allah سبحانه dedi: ]وَقُرُوناً بَيْنَ ذلكَ كَثِيراً([23])[ [الفرقان 38].
Ve **القَرْن**: terden bir defa akıştır; çoğulu **قُرون**. Züheyr dedi:
نعوِّدُها الطِّرادَ فكلَّ يومٍ *** يُسَنُّ على سنابِكها قُرونُ([24])
Ve bitkiden: **القَرْنُوَة**; ve **الجلد المُقَرْنَى**: onunla tabaklanmış olandır.

(**قره**)  **القاف** ve **الراء** ve **الهاء**: sahihse bir kelimedir. Derler ki: deride **القَرَه**, dişlerdeki **القَلَح** gibidir; o, kir(=pas)tır. Denir: **رجلٌ أقْرَهُ** ve **امرأةٌ قرهاء**.

(**قري**)  **القاف** ve **الراء** ve illetli harf sahih bir asıldır; toplama ve birleşmeye delâlet eder. Bundan: **القَرْية**; içinde insanların toplanmasından dolayı **قريةً** diye adlandırıldı. Ve derler ki: “Suyu **قَرَيت** **المِقْراة**’de: onu topladım”; ve o toplanmış su **قَرِيٌّ**’dir. **القَرية**’nin çoğulu **قُرىً**’dır; **كُسْوةٍ** ve **كُسىً** üzere gelmiştir. Ve **المِقْراة**: çanak; misafirin onun üzerinde toplanmasından dolayı, yahut içinde toplanmış yemekten dolayı böyle adlandırıldı.
Ve babdandır **القَرْو**; o, **المِعْصَرة**([25]) gibidir. Dedi:
أرمِي بها البَيداءَ إذْ أعرَضَتْ *** وأنت بين القَرْوِ والعاصر([26])
Ve **القرو**: büyük havuzun yanında uzatılmış, develerin vardığı bilinen bir havuzdur. Ve babdandır **القَرْو**; o, tek bir tarz üzere olan her şeydir. Dersin ki: “Kavmi tek bir **قَرْوٍ** üzere gördüm.” Ve onların sözü: **القَرْو**: kasıttır; dersin ki: **قروتُ** ve **قرَيْت**; yol tuttuğun zaman. Nâbiga dedi:
* يَقْرُوا الدَّكادِكَ من ذنبان([27]) والأكَما *

Ve bu, bizim katımızda birincidendir; sanki onu köy köy izler. Ve babdan **القَرَى**: sırt; onda kemiklerden toplanmış olan şey sebebiyle **قرىً** diye adlandırıldı. Ve **ناقةٌ قَرْواءُ**: sırtı şiddetli. Dedi ki:
* مضبورةٍ قَرواء هِرْجابٍ فُنُقْ([28]) *
Ve deve için **أقْرَى** denilmez.
Ve bu bab hemzelenirse, o ve birinci eşit olur. Derler: Bu dişi deve bir **سَلَىً** okumadı; sanki onun hiç hamile kalmadığı kastedilir. Dedi ki:
ذِراعَيْ عَيطلٍ أدماءَ بِكرٍ *** هجانِ اللَّونِ لم تَقرأْ جنينا([29])
Dediler: Ve ondan **القُرآن**; sanki onda bulunan hükümleri, kıssaları ve bunun dışındakileri toplaması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ama kadının **أقْرأَتِ** olması için, bunun da bundan olduğu söylenir. Ve onun, temizlik hâlinde böyle olduğu zikredildi; sanki kanını iç boşluğunda toplamış da onu salıvermemiştir. Ve bir topluluk der ki: Onun **إقراؤها**’sı ancak, bir temizlikten hayza, yahut bir hayzdan temizliğe çıkmasıdır. Dediler: Ve **القُرْء**: bir vakittir; bir defa temizlik için, bir defa hayz için olur. Ve derler: Rüzgârlar onun **قارئها**’sı için esti: onun vakti için. Ve şu şiiri okurlar:
شَنِئت العَقْرَ عَقْرَ بنِي شُليلٍ *** إذا هبَّت لقارِئها الرِّياحُ([30])
Ve bu kelimenin bütünü, onun müşkil olduğudur. Ve fakihlerden bir topluluk, onun ancak temizlikte olacağını iddia etti; dediler:([31])...............................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Ve o birinci babdandır: **القارئة**; ve o şâhiddir. Ve derler: İnsanlar, yeryüzünde Allah Teâlâ’nın **قواري**’leridir; onlar şâhitlerdir. Ve bu, o kıyasa hamledilebilir: yani onlar şeyleri, onları bilgi olarak toplayıncaya kadar **يَقْرُون**; sonra onlarla şehâdet ederler.

Ve babdan **القِرةُ**([32]): mal; develerden ve koyunlardan. Ve **القِرَة**: iyâl. Ve mal olan **القرة** hakkında şu şiiri okudu:
ما إنْ رأينا ملكاً أغارا *** أكثرَ منه قِرَةً وقارا([33])
Ve bu babdan şâz olanlardan: **القارية**; mızrak ucunun ucu. Ve her şeyin sınırı: onun **قارِيَتُه**’dur.
(**قرب**)  **القاف** ve **الراء** ve **الباء**, uzaklığın zıddına delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **قَرُبَ يَقْرُبُ قُرباً**. Ve falan, benim **قرابتي** sahibidir; o, rahim bakımından sana yaklaşandır. Ve falan, benim **قَرِيبِي**’mdir; ve **ذو قَرابتي**’dir. Ve **القُرْبة** ve **القُرْبَى**: akrabalık. Ve **القِراب**: işin yaklaşması. Ve dersin: Bu işe ne **قَرِبْتُ** ne de onu **أقْرَبُه**; eğer onu **تُشَامَّهُ**([34]) etmediysen ve onunla karışmadıysan. Ve babdan **القَرَب**; o, develerin suya varış gecesidir; bu, kavmin develeri otlatmasıdır; onlar bu hâlde suya doğru yürürler; su ile aralarında bir akşam kalınca ona doğru acele ederler; işte o gece, **القَرَب** gecesidir. Ve **القارِب**: geceleyin suyu arayan. Halîl dedi: Onu gündüz arayana denilmez. Ve fiili **القَرَب**’dan tasrif ettiler; dediler: **قَرَبْت الماء أقرُبهُ قَرَباً**. Bu, **طَلْبتُ أطْلُبُ طَلَباً** ve **حَلَبْتُ أحلُب حَلَباً** misali üzeredir. Ve derler: **القارِب** küçük bir gemidir; deniz gemilerinin sahipleriyle birlikte olur; ihtiyaçları için hafifçe kullanılır; sanki onlara yakınlığı sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **القُرْبانُ**: Allah Teâlâ’ya bir kurban yahut başka bir şeyden yaklaştırılan şeydir.
Ve babdan: Melikin **قُربانُ**’ı ve onun **قَرابِينه**’i: vezirleri ve meclis arkadaşlarıdır. Ve **فرسٌ مُقْرَبة**: o, aranan ve yaklaştırılan, dolaşmasına bırakılmayan attır. İbn Düreyd dedi: Bu ancak dişilerle yapılır; aşağılık bir aygır onu aşmasın diye.
Ve denir: At **قَرَّبَ** bir **تقريباً** ile; ve o, **الحُضْر**’dan aşağıdır. Ve “**تقريبٌ**” denildi; çünkü **أحْضَرَ** edince, menzili sebebiyle daha uzak olur. Ve onun, denildiğine göre iki **تقريب**’i vardır: daha aşağı ve daha yukarı. Ve denir: Koyun **أقرَبت**; doğumu yaklaştı. İbnü’s-Sikkît dedi: **ثوب مُقارِبٌ**; eğer iyi değilse. Bu, onun fiyatında yakın olduğu, uzak ve pahalı olmadığı mânâsı üzeredir. Ve başkası nakletti: **ثوبٌ مُقارِبٌ**: iyi değil; ve **ثوب مقاربٌ**: ucuz; ve kıyas hepsinde birdir. Ama böğür, o **القُرْب**’dur; yan tarafa yakınlığı sebebiyle adlandırıldı. Ve bir kavim dedi: Ona, **القِرْبة**’ye benzetilerek ad verildi. Dediler: Bu başka bir kıyastır; ancak, şeyi birleştirip içine alması bakımındandır. Dediler: Ve ondan **القِراب**: kılıç kını; çoğulu **قُرُب**. Şair([37]) dedi:
يا ربَّةَ البيتِ قُومِي غيرَ صاغرةٍ *** ضُمي إليكِ رِحالَ القومِ والقُرُبا
Ve şair([38]) **القُرْب** hakkında —o böğürdür— dedi:
وكنتُ إذا ما قُرِّبَ الزّادُ مولعاً *** بكلِّ كميتٍ جَلْدةٍ لم تُوَسَّفِ([39])
مُدَاخَلةِ الأقرابِ غيرِ ضئيلةٍ *** كُميتٍ كأنَّها مزادةُ مُخْلِفِ
(**قرت**)  **القاف** ve **الراء** ve **التاء**, sûrette([40]) çirkinliğe delâlet eden bir asıldır. Derler: Adamın yüzü **قرِت**; hüzünden değişti. Bunun aslı, kanın **قَرَِت** olmasıdır; deri ile et arasında kuruduğu zaman. Ve o, **دمٌ قارت**tır. Ve deri **قَرِتَ**; vurulduğu zaman karardığında.
(**قرح**)  **القاف** ve **الراء** ve **الحاء** üç sahih asıldır: birincisi, yaralarla yahut onlara benzer şeylerle bir acıya delâlet eder; diğeri, bir karışım şeyine; diğeri, bir şeyin istinbâtına.
Birincisi **القَرْح**: derinin **قَرْح**’ı; yaralanır([41]). Ve **القَرْح**: acı veren yaralardan onunla çıkan şey. Allah Teâlâ dedi: ]إنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ القَوْمُ قَرْحٌ مِثْلُه[ [Âl-i İmrân 140]. Denir: Onu **قَرَحَه**; eğer onu yaraladıysa. Ve **القريح**: yaralı. Ve **القَرِح**([42]): yaralar çıkan kimse.
İkinci asıl: **الماء القَرَاح**; başkası onu karıştırmayan su. Dedi ki:
بِتْنا عُذوباً وباتَ البقُّ يَلسَِبُنا *** نَشْوِي القَراحَ كأَنْ لا حيَّ بالوادِي([43])
Ve **الأرض القَرَاح**: toprağı temiz olan; toprağına bir şey karışmayan. Ve babdan: **رجل قُرْحانٌ** ve **قومٌ قُرْحانونَ**; eğer onlara çiçek hastalığı yahut hastalık isabet etmediyse. Bu, **الماء القَراح** ve **الأرضِ القَراح**’tandır. Ve **القِرْواحُ** **القَراح** gibidir. Ve denir: **القِرواح** geniş olandır. Ve o, birincisine yakındır; çünkü ona sertlik karışır.
Üçüncü asıl **القريحة**; kuyudan istinbât edilen ilk şeydir; bu yüzden denir: Falan, **جيِّد القريحة**’dir; bununla ilmin istinbâtı kastedilir. Ve ondan: **اقترحت الجَمَل**; onu, binilmeden önce bindim([44]). Ve **اقترحتُ الشيءَ**: onu, işitme olmaksızın istinbât ettim.
Bu üç asıldan şâz olanlardan: hayvanlardan **القارح**; yaşı son haddine varmış olan. Ferrâ dedi: **قَرَحَ يَقْرُح قُرُوحاً**; **خيل قُرح**’dandır([45]). Ve bütün yaşlar, **أَثْنَى** ve **أرْبَعَ** gibi elif iledir; **قرَح** hariç.
Şâz olanlardan **القُرحة**: atın yüzündeki beyazlığın, **الغُرَّة**’den aşağı olanı. Dedi: Ve **روضةٌ قرحاء**: ortasında beyaz çiçek olan. Zü’r-Rumme dedi:
حَوّاءُ قَرحاءُ أشراطيّةٌ وَكَفَتْ ***بها الذِّهابُ وحَفَّتْها البراعيمُ([46])
Ve derler: Falan, falanı hak ile **قَرَحَ**; eğer onunla yüz yüze geldiyse. Bu, ibdâl babından olabilir; aslı **قرَعه**’dır. Ve olabilir ki, sanki onu bununla yaralamıştır.
(**قرد**)  **القاف** ve **الراء** ve **الدال**, bir şeyde toplanmaya, kopuklukla birlikte delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **السحابُ القَرِد**; göğün taraflarında parça parça olan; onun bir kısmı bir kısmına biner.
Ve **الصُّوف القَرِد**: bir kısmı bir kısmına girmiş olan. Ve [**الأرض**] **القَرْدَدُ**; bir çukurun yanına doğru yükseldiği zaman([47]). Ve **قُرْدُودةُ الظَّهْر**: sırtın hörgücünden yükselen şey. Ve bütün bunun kıyası birdir. Ve **القُرَادُ** bununla olabilir; yaratılışının toplanması sebebiyle.
Ve **القُراد** lafzından türettikleri şeylerden: Adam **أقْرَدَ**; korkudan yahut zilletle yere yapıştı([48]). Ve **قرِدَ**: sustu([49]). Ve ondan: Adamı **قرَّدْتُ** bir **تقريداً** ile; eğer onu aldattıysan ki onu bir kötülüğe düşüresin.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القرب والبعد يتقابلان. يقال: قربت منه أقرب (انظر: الأفعال 2/82)، وقربته أقربه قربا وقربانا، ويستعمل ذلك في المكان، وفي الزمان، وفي النسبة، وفي الحظوة، والرعاية، والقدرة.
فمن الأول نحو: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35]، ﴿ولا تقربوا مال اليتيم﴾ [الأنعام/152]، ﴿ولا تقربوا الزنا﴾ [الإسراء/32]، ﴿فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا﴾ [التوبة/28]. وقوله: ﴿ولا تقربوهن﴾ [البقرة/ 222]، كناية عن الجماع كقوله: ﴿لا يقربوا المسجد الحرام﴾ [التوبة/28]، وقوله: ﴿فقربه إليهم﴾ [الذاريات/27].
وفي الزمان نحو: ﴿اقترب للناس حسابهم﴾ [الأنبياء/1]، وقوله: ﴿وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون﴾ [الأنبياء/109] وفي النسبة نحو: ﴿وإذا حضر القسمة أولوا القربى﴾ [النساء/8]، وقال: ﴿الوالدان والأقربون﴾ [النساء/7]، وقال: ﴿ولو كان ذا قربى﴾ [فاطر/18]، ﴿ولذي القربى﴾ [الأنفال/41]، ﴿والجار ذي القربى﴾ [النساء/36]، ﴿يتيما ذا مقربة﴾ [البلد/15].
وفي الحظوة: ﴿ولا الملائكة المقربون﴾ [النساء/172]، وقال في عيسى: ﴿وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين﴾ [آل عمران/45]، ﴿عينا يشرب بها المقربون﴾ [المطففين/28]، ﴿فأما إن كان من المقربين﴾ [الواقعة/88]، ﴿قال نعم وإنكم لمن المقربين﴾ [الأعراف/114]، ﴿وقربناه نجيا﴾ [مريم/52]. ويقال للحظوة: القربة، كقوله: ﴿قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم﴾ [التوبة/99]، ﴿تقربكم عندنا زلفى﴾ [سبأ/37].
وفي الرعاية نحو: ﴿إن رحمة الله قريب من المحسنين﴾ [الأعراف/56]، وقوله: ﴿فإني قريب أجيب دعوة الداع﴾ [البقرة/186].
وفي القدرة نحو: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16]. قوله: ﴿ونحن أقرب إليه منكم﴾ [الواقعة/85]، يحتمل أن يكون من حيث القدرة. والقربان: ما يتقرب به إلى الله، وصار في التعارف اسما للنسيكة التي هي الذبيحة، وجمعه: قرابين. قال تعالى: ﴿إذ قربا قربانا﴾ [المائدة/27]، ﴿حتى يأتينا بقربان﴾ [آل عمران/183]، وقوله: ﴿قربانا آلهة﴾ [الأحقاف/28]، فمن قولهم: قربان الملك: لمن يتقرب بخدمته إلى الملك، ويستعمل ذلك للواحد والجمع، ولكونه في هذا الموضع جمعا قال: (آلهة)، والتقرب: التحدي بما يقتضي حظوة، وقرب الله تعالى من العبد: هو بالإفصال عليه والفيض لا بالمكان، ولهذا روي (أن موسى عليه السلام قال: إلهي أقريب أنت فأناجيك؟ أم بعيد فأناديك؟ فقال: لو قدرت لك البعد لما انتهيت إليه، ولو قدرت لك القرب لما اقتدرت عليه) (الحديث أخرجه ابن أبي شيبة في المصنف 1/108 وأحمد في الزهد عن كعب قال: قال موسى: أي رب، أقريب أنت فأناجيك، أم بعيد فأناديك؟ قال: يا موسى أنا جليس من ذكرني. قال: يا رب فإنا نكون من الحال على حال نعظمك أو نجلك أن نذكرك عليها. قال: وما هي؟ قال: الجنابة والغائط. قال: يا موسى اذكرني على كل حال.
انظر: الزهد لأحمد ص 86؛ والدر المنثور 1/470). وقال: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16]، وقرب العبد من الله في الحقيقة: التخصص بكثير من الصفات التي يصح أن يوصف الله تعالى بها وإن لم يكن وصف الإنسان بها على الحد الذي يوصف تعالى به نحو: الحكمة والعلم والحلم والرحمة والغنى، وذلك يكون بإزالة الأوساخ من الجهل والطيش والغضب، والحاجات البدنية بقدر طاقة البشر، وذلك قرب روحاني لا بدني، وعلى هذا القرب نبه عليه والسلام فيما ذكر عن الله تعالى: (من تقرب إلي شبرا تقربت إليه ذراعا) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم: (يقول الله عز وجل: أنا عند ظن عبدي، وأنا معه إذا ذكرني، فإن ذكرني في نفسه ذكرته في نفسي، وإن ذكرني في ملأ ذكرته في ملأ خير منهم، وإن تقرب إلي شبرا تقربت إليه ذراعا، وإن تقرب إلي ذراعا تقربت إليه باعا، ومن أتاني يمشي أتيته هرولة) متفق عليه: البخاري في التوحيد 13/384؛ ومسلم في الذكر والدعاء برقم 2675) وقوله عنه: (ما تقرب إلي عبد بمثل أداء ما افترضت عليه وإنه ليتقرب إلي بعد ذلك بالنوافل حتى أحبه... ) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله: (إن الله تبارك وتعالى قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب، وما تقرب إلي عبدي بشيء أحب إلي مما افترضته عليه، وما يزال عبدي يتقرب إلي بالنوافل حتى أحبه، فإذا أحببته كنت سمعه الذي يسمع به، وبصره الذي يبصر به... ) الحديث أخرجه البخاري في الرقاق، باب التواضع 11/341) الخبر. وقوله: ﴿ولا تقربوا مال اليتيم﴾ [الأنعام/152]، هو أبلغ من النهي عن تناوله؛ لأن النهي عن قربه أبلغ من النهي عن أخذه، وعلى هذا قوله: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35]، وقوله: ﴿ولا تقربوهن حتى يطهرن﴾ [البقرة/ 222]، كناية عن الجماع، وقال: ﴿ولا تقربوا الزنا﴾ [الإسراء/32]، والقراب: المقاربة. قال الشاعر:
*فإن قراب البطن يكفيك ملؤه*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*ويكفيك سوءات الأمور اجتنابها*
وهو لهلال بن خثعم، والبيت في الحيوان للجاحظ 1/383؛ والبخلاء ص 202؛ وعيون الأخبار 3/184)
وقدح قربان: قريب من الملء، وقربان المرأة: غشيانها، وتقريب الفرس: سير يقرب من عدوه، والقراب: القريب، وفرس لاحق الأقراب، أي الخواصر، والقراب: وعاء السيف، وقيل: هو جلد فوق الغمد لا الغمد نفسه، وجمعه: قرب، وقربت السيف وأقربته، ورجل قارب: قرب من الماء، وليلة القرب، وأقربوا إبلهم، والمقرب: الحامل التي قربت ولادتها. * قرح

- القرح: الأثر من الجراحة من شيء يصيبه من خارج، والقرح: أثرها من داخل كالبثرة ونحوها، يقال: قرحته نحو: جرحته، وقرح: خرج به قرح (انظر: الأفعال 2/77)، وقرح قلبه وأقرحه الله، وقد يقال القرح للجراحة، والقرح للألم. قال تعالى: ﴿من بعد ما أصابهم القرح﴾ [آل عمران/ 172]، ﴿إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله﴾ [آل عمران/140]، وقرئ: بالضم (قرأ بالضم أبو بكر وحمزة والكسائي وخلف. وهما لغتان، وقيل: المفتوح: الجرح، والمضموم: ألمه. انظر: الإتحاف ص 179). والقرحان: الذي لم يصبه الجدري، وفرس قارح: إذا ظهر به أثر من طلوع نابه، والأنثى قارحة، وأقرح: به أثر من الغرة، وروضة قرحاء: وسطها نور، وذلك لتشبيهها بالفرس القرحاء، واقترحت الجمل: ابتدعت ركوبه، واقترحت كذا على فلان: ابتدعت التمني عليه، واقترحت بئرا: استخرجت منه ماء قراحا، ونحوه: أرض قراح، أي: خالصة، والقريحة حيث يستنقر فيه الماء المستنبط، ومنه استعير قريحة الإنسان.

##### Türkçe

- **القرب** ve **البعد** birbirine karşıttırlar. Denilir: **قربت منه أقرب** (bak: **الأفعال** 2/82), ve **قربته أقربه قربا وقربانا**; ve bu, mekânda, zamanda, nisbet(bağlılık/akrabalık)te, itibar/itina (huzurda makbuliyet)te, gözetimde ve kudrette kullanılır.
Bunun birincisinden (mekândan) örnek olarak: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35]، ﴿ولا تقربوا مال اليتيم﴾ [الأنعام/152]، ﴿ولا تقربوا الزنا﴾ [الإسراء/32]، ﴿فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا﴾ [التوبة/28]. Ve onun sözü: ﴿ولا تقربوهن﴾ [البقرة/ 222] cinsel birleşmeye kinayedir; onun sözü gibi: ﴿لا يقربوا المسجد الحرام﴾ [التوبة/28]، ve onun sözü: ﴿فقربه إليهم﴾ [الذاريات/27].
Ve zamanda örnek olarak: ﴿اقترب للناس حسابهم﴾ [الأنبياء/1]، ve onun sözü: ﴿وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون﴾ [الأنبياء/109]. Ve nisbet(akrabalık)te örnek olarak: ﴿وإذا حضر القسمة أولوا القربى﴾ [النساء/8]، ve dedi: ﴿الوالدان والأقربون﴾ [النساء/7]، ve dedi: ﴿ولو كان ذا قربى﴾ [فاطر/18]، ﴿ولذي القربى﴾ [الأنفال/41]، ﴿والجار ذي القربى﴾ [النساء/36]، ﴿يتيما ذا مقربة﴾ [البلد/15].
Ve itibar/itina (huzurda makbuliyet)te: ﴿ولا الملائكة المقربون﴾ [النساء/172]، ve Îsâ hakkında dedi: ﴿وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين﴾ [آل عمران/45]، ﴿عينا يشرب بها المقربون﴾ [المطففين/28]، ﴿فأما إن كان من المقربين﴾ [الواقعة/88]، ﴿قال نعم وإنكم لمن المقربين﴾ [الأعراف/114]، ﴿وقربناه نجيا﴾ [مريم/52]. Ve itibar/itina için denilir: **القربة**; onun sözü gibi: ﴿قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم﴾ [التوبة/99]، ﴿تقربكم عندنا زلفى﴾ [سبأ/37].
Ve gözetimde örnek olarak: ﴿إن رحمة الله قريب من المحسنين﴾ [الأعراف/56]، ve onun sözü: ﴿فإني قريب أجيب دعوة الداع﴾ [البقرة/186].
Ve kudrette örnek olarak: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16]. Onun sözü: ﴿ونحن أقرب إليه منكم﴾ [الواقعة/85] kudret bakımından olmayı muhtemel kılar. Ve **القربان**: Allah’a kendisiyle yakınlık aranan şeydir; ve örfte, kurban olan ibadete isim olmuştur; onun çoğulu: **قرابين**. Yüce Allah dedi: ﴿إذ قربا قربانا﴾ [المائدة/27]، ﴿حتى يأتينا بقربان﴾ [آل عمران/183]، ve onun sözü: ﴿قربانا آلهة﴾ [الأحقاف/28]. Şu sözlerindendir: **قربان الملك**: hizmetiyle krala yakınlık arayan kimse için; ve bu, tekil ve çoğul için kullanılır; ve bu yerde çoğul olduğundan dedi: (**آلهة**). Ve **التقرب**: itibar/itina gerektiren şeyle meydan okuma/yarışma. Ve Yüce Allah’ın kula yakınlığı: mekân ile değil, ona ihsanı ve feyzi iledir; bunun için rivayet edildi: (Mûsâ عليه السلام dedi ki: Rabbim, sen yakın mısın da sana fısıldayayım? Yoksa uzak mısın da sana sesleneyim? Dedi: Senin için uzaklığı takdir etseydim ona varamazdın; senin için yakınlığı takdir etseydim ona güç yetiremezdin) (hadisi İbn Ebî Şeybe **المصنف** 1/108’de ve Ahmed **الزهد**’de Ka‘b’dan rivayet etti: Mûsâ dedi: Ey Rab, sen yakın mısın da sana fısıldayayım, yoksa uzak mısın da sana sesleneyim? Dedi: Ey Mûsâ, ben beni ananın hem-sohbetiyim. Dedi: Ey Rab, biz hâlden hâle oluruz; seni yüceltiriz yahut seni ulularız; o hâl üzere seni anmaktan çekiniriz. Dedi: O nedir? Dedi: cünüplük ve dışkı. Dedi: Ey Mûsâ, beni her hâl üzere an.
Bak: Ahmed’in **الزهد**’i s. 86; ve **الدر المنثور** 1/470). Ve dedi: ﴿ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴾ [ق/16]. Ve kulun Allah’a yakınlığı hakikatte: Allah تعالى ile vasıflanması sahih olan birçok sıfatla özelleşmektir; insanın bunlarla vasıflanması, Yüce’nin vasıflandığı sınır üzere olmasa da; örnek olarak: hikmet, ilim, hilm, rahmet ve zenginlik. Ve bu, cehalet, taşkınlık ve öfke pisliklerini; ve bedenî ihtiyaçları, beşerin gücü ölçüsünce gidermekle olur. Ve bu, bedenî değil ruhânî bir yakınlıktır. Ve bu yakınlığa, selâm onun üzerine olsun, Yüce Allah’tan naklettiği şeyde işaret etti: (Bana bir karış yakınlık arayana ben ona bir arşın yakınlık ararım) (hadis Ebû Hureyre’den: Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi: (Allah عز وجل buyurur: Ben kulumun zannı yanındayım; beni andığında onunlayım. Beni kendi içinde anarsa onu kendi nefsimde anarım; beni bir topluluk içinde anarsa onu onlardan daha hayırlı bir topluluk içinde anarım. Bana bir karış yakınlık ararsa ben ona bir arşın yakınlık ararım; bana bir arşın yakınlık ararsa ben ona bir kulaç yakınlık ararım; bana yürüyerek gelene ben koşarak gelirim) üzerinde ittifak edilmiştir: Buhârî **التوحيد** 13/384; Müslim **الذكر والدعاء** no 2675). Ve onun hakkında sözü: (Bir kul, üzerlerine farz kıldıklarımı eda etmek gibi bir şeyle bana yakınlık aramaz; ve o, bundan sonra nafilelerle bana yakınlık arar, ta ki onu severim...) (hadis Ebû Hureyre’den: Resûlullah dedi: (Allah تبارك وتعالى buyurdu: Bana bir velîme düşmanlık edene harp ilan etmişimdir. Kulum, kendisine farz kıldığım şeyden daha sevgili bir şeyle bana yakınlık aramaz. Kulum nafilelerle bana yakınlık aramaya devam eder, ta ki onu severim; onu sevince, onun işittiği kulağı, gördüğü gözü olurum...) hadis; Buhârî **الرقاق**’ta, **باب التواضع** 11/341’de çıkardı) haber. Ve onun sözü: ﴿ولا تقربوا مال اليتيم﴾ [الأنعام/152], onu yemekten nehiyden daha beliğdir; çünkü ona yaklaşmaktan nehiy, onu almaktan nehiyden daha beliğdir. Ve bunun üzere onun sözü: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35], ve onun sözü: ﴿ولا تقربوهن حتى يطهرن﴾ [البقرة/ 222] cinsel birleşmeye kinayedir. Ve dedi: ﴿ولا تقربوا الزنا﴾ [الإسراء/32]. Ve **القراب**: yaklaşma. Şair dedi:
*فإن قراب البطن يكفيك ملؤه*
(bu bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
*ويكفيك سوءات الأمور اجتنابها*
ve o, Hilâl b. Huth‘am’ındır; beyt **الحيوان**’da Câhiz 1/383; ve **البخلاء** s. 202; ve **عيون الأخبار** 3/184’dedir)
Ve **قدح قربان**: doluluğa yakın (neredeyse dolu). Ve **قربان المرأة**: ona yaklaşma/üstüne varma. Ve **تقريب الفرس**: koşusuna yakın bir yürüyüş. Ve **القراب**: yakın olan. Ve “**فرس لاحق الأقراب**”, yani böğürler (yanlar). Ve **القراب**: kılıç kılıfı. Ve denildi: o, kının kendisi değil, kının üstünde bir deridir. Ve onun çoğulu: **قرب**. Ve **قربت السيف وأقربته**. Ve **رجل قارب**: suya yaklaştı. Ve **ليلة القرب**. Ve **أقربوا إبلهم**. Ve **المقرب**: doğumu yaklaştı olan gebe. * **قرح**

- **القرح**: dışarıdan ona isabet eden bir şeyden, yaradan (cerahatten) olan izdir. Ve **القرح**: onun içerden olan izidir; kabarcık ve benzeri gibi. Denilir: **قرحته**; **جرحته** gibi. Ve **قرح**: onda **قرح** çıktı (bak: **الأفعال** 2/77). Ve **قرح قلبه** ve Allah onu **أقرحه**. Ve bazen **القرح** yaraya (cerahate) denilir; ve **القرح** acıya denilir. Yüce Allah dedi: ﴿من بعد ما أصابهم القرح﴾ [آل عمران/ 172]، ﴿إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله﴾ [آل عمران/140]. Ve (kelime) zamme ile okunmuştur (zamme ile Ebû Bekr, Hamza, Kisâî ve Halef okudu. Ve ikisi iki lugattır; ve denildi: fethalı olan: yara; zammeli olan: onun acısıdır. Bak: **الإتحاف** s. 179). Ve **القرحان**: çiçek hastalığı kendisine isabet etmemiş olan. Ve **فرس قارح**: azı dişinin çıkışından bir iz onda göründüğünde; ve dişisi **قارحة**. Ve **أقرح**: onda alın akından bir iz vardır. Ve **روضة قرحاء**: ortası çiçeklidir; bu, onu **الفرس القرحاء**’ya benzetmek içindir. Ve **اقترحت الجمل**: ona binmeyi icat ettim. Ve **اقترحت كذا على فلان**: ona karşı temenniyi icat ettim (ona bir şeyi dileme/istemeyi başlattım). Ve **اقترحت بئرا**: ondan saf su çıkardım. Ve benzeri: **أرض قراح**; yani: hâlis. Ve **القريحة**: ondan çıkarılan suyun toplandığı yer. Ve ondan, insanın **قريحة**’si (tabiatı/yaratılıştan gelen meleke) ödünç alınmıştır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ر ب
قرب منه وإليه واقترب منّي وقرّبته فتقرّب وقاربه وتقاربوا واقتربوا وهو يستقرب البعيد وتناوله من قرب ومن قريب ونزل قريباً‏.‏
وبينهم قربة وقربى وقرابة وهو قريبي وقرابتي وهم أقرباءي وأقاربي وقرابتي‏.‏
وبيننا نسب قريب وقراب‏.‏
قال‏:‏ فلما أن رأيت بني عليّ عرفت الودّ والنسب القرابا وتقرّب إلى الله بكذا وفعل ذلك تقرّباً إلى الله وقربة وطلبت بذلك القربة والحسبة‏.‏
وقرّب قرباناً‏.‏
ومعه ألف درهم أو قراب ذلك‏.‏
وفي مثل ‏"‏ الفرار بقراب أكيس ‏"‏ وسئل أعرابيّ عبر الوادي فقال‏:‏ الماء قرابة الركبتين‏.‏
وأقربت الحامل‏:‏ قرب ولادها‏.‏
وهو قربان من قرابين الملك‏:‏ من خواصه ومقرّبيه‏.‏
وفرس مقرب وخيلٌ مقربة وهو من مقربات الخيل وهي التي يقرّب مربطها ومعلفها لكرامتها‏.‏
وقرب الشجرة‏:‏ غشيها‏.‏
وله حمًى غير مقروب‏.‏
وقرب المرأة قرباناً‏.‏
وقربوا الماء‏:‏ طلبوه‏.‏
وإبل قوارب‏.‏
وهذه ليلة القرب‏.‏
وما له هارب ولا قارب‏.‏
وركبت في القارب إلى الفلك وهي سفينة صغيرة تكون مع الملاّحين تستخفّ لحوائجهم وسمعت أنهم يسمونه‏:‏ السنبوك‏.‏
وقرّب الفرس تقريباً وهو دون الحضر‏.‏
وسلّ السيف من قرابه وأقربه وقربه‏.‏
وسيف مقروب‏.‏
وفرس لاحق الأقراب‏.‏
كقولهم‏:‏ شاة ضخمة الخواصر‏.‏
وخرج إلينا متقرّباً‏:‏ متخصراً آخذاً بقربه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لقد قربت أمراً ما أدري ما هو‏.‏
وفلان يقرب أمراً لا يتسهل له‏.‏
وحيّا فلانٌ وقرّب إذا قال‏:‏ حيّاك الله وقرّب دارك وتقول‏:‏ دخلت على فلان فأهّل ورحّب وحيّا وقرّب‏.‏
وتقاربت إبل فلان‏:‏ قلّت‏.‏
وأخذ ماله يتقارب‏.‏
قال جندل‏:‏ غرّك أن تقاربت أباعري وأن رأيت الدهر ذا دوائر وشيء مقارب‏:‏ وسط‏.‏
ويقول الرجل لصاحبه يستحثه‏:‏ تقرّب تقرّب أي اعجل‏.‏
قال‏:‏ يا صاحبيّ ترحّلا وتقرّبا فلقد أنَى لمسافر أن يطربا وظهرت مقربات الماء‏:‏ تباشيره وهي حصى صغار إذا رآها من ينبط الماء استدلّ بها على قرب الماء‏.‏
وخذ في هذا المقرب وهو الطريق المختصر‏.‏

##### Türkçe

ق ر ب
**قرب** ondan ve ona; “bana yaklaştı” ve “beni yaklaştırdım” da; böylece o yaklaştı; ve ona yaklaştı; ve birbirlerine yaklaştılar; ve yaklaştılar; ve o, uzağı yakın sayar; ve onu yakından ve yakından ele aldı; ve yakın olarak indi.
Ve aralarında **قربة** ve **قربى** ve **قرابة** vardır; ve o benim **قريبي**mdir ve benim **قرابتي**mdir; ve onlar benim **أقرباءي**m ve benim **أقاربي**m ve benim **قرابتي**mdir.
Ve aramızda yakın bir **نسب** ve **قراب** vardır.
Dedi ki: “Ne zaman ki **بني عليّ**’yi gördüm, sevgi ve yakın nesebi tanıdım.” Ve Allah’a şu ile yaklaştı; ve bunu Allah’a bir yakınlaşma olarak ve bir **قربة** olarak yaptı; ve bununla **القربة** ve **الحسبة**yi talep ettim.
Ve bir **قربان** takdim etti.
Ve onunla bin dirhem vardır yahut bunun **قراب**ı.
Ve meselde: “**الفرار بقراب أكيس**”; ve bir bedevîye vadiyi geçmesi soruldu da dedi ki: “Su, dizlerin **قرابة**sı kadardır.”
Ve gebe **أقربت**: doğumu yaklaştı.
Ve o, kralın **قرابين**inden bir **قربان**dır: onun haslarından ve yakınlaştırılmışlarından.
Ve **مقرب** bir at ve **مقربة** atlar; ve o, atların **مقربات**ındandır; onlar, kerametlerinden dolayı bağlandıkları yerleri ve yemlikleri yaklaştırılanlardır.
Ve **قرب** ağacı: ona sokuldu.
Ve onun, **مقروب** olmayan bir **حمًى**sı vardır.
Ve kadına bir **قربان** olarak yaklaştı.
Ve suyu **قربوا**: onu aradılar.
Ve **قوارب** develer.
Ve bu, **ليلة القرب**tur.
Ve onun ne bir kaçanı vardır ne de bir **قارب**ı.
Ve **القارب** ile gemiye bindim; o, denizcilerle birlikte bulunan, ihtiyaçları için hafif tuttukları küçük bir gemidir; ve işittim ki ona şöyle diyorlarmış: **السنبوك**.
Ve atı **تقريباً** **قرّب** etti; ve o, **الحضر**dan aşağıdır.
Ve kılıcı **قرابه**sinden çekti; ve onu **أقربه** etti ve onu **قربه** etti.
Ve **مقروب** bir kılıç.
Ve **لاحق الأقراب** bir at.
Onların sözü gibi: “yanları iri bir koyun.”
Ve bize **متقرّباً** çıktı: kuşanmış, **قربه**sini tutmuş olarak.
Ve mecazdandır: “Bir işi **قربت** ettim; ne olduğunu bilmiyorum.”
Ve falan, kendisine kolay gelmeyen bir işi **يقرب** eder.
Ve falan selamladı ve **قرّب** etti; “Allah seni yaşatsın ve evini yakın kılsın” dediği zaman. Ve dersin ki: “Falana girdim de, ağırladı ve hoş karşıladı ve selamladı ve **قرّب** etti.”
Falanın develeri **تقاربت**: azaldı.
Ve malını alıyordu, **يتقارب** ederek.
Cündel dedi ki: “Develerimin **تقاربت** etmesi seni aldattı; ve zamanın döngüler sahibi olduğunu gördün.” Ve **مقارب** bir şey: orta.
Ve adam, arkadaşına onu hızlandırarak der ki: “**تقرّب تقرّب**”, yani “acele et.”
Dedi ki: “Ey iki arkadaşım, göç edin ve **تقرّبا** edin; çünkü yolcu için sevinmek vakti geldi.” Ve suyun **مقربات**ı ortaya çıktı: onun belirtileri; ve onlar, suyun çıktığı yerden onu görenin suyun yakınlığına onunla delil getirdiği küçük çakıllardır.
Ve bu **المقرب**de tut; o, kısaltılmış yoldur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القُرْبُ نقيضُ البُعْدِ.
قَرُبَ الشيءُ، بالضم، يَقْرُبُ قُرْباً وقُرْباناً وقِرْباناً أَي دَنا، فهو قريبٌ، الواحد والاثنان والجميع في ذلك سواء. وقوله تعالى: ولو تَرَى إِذ فَزِعُوا فلا فَوْتَ وأُخِذُوا من مكانٍ قريبٍ؛ جاءَ في التفسير:أُخِذُوا من تحتِ أَقدامهم. وقوله تعالى: وما يُدْرِيكَ لعلَّ الساعةَ قريبٌ؛ ذَكَّر قريباً لأَن تأْنيثَ الساعةِ غيرُ حقيقيّ؛ وقد يجوز أَن يُذَكَّر لأَن الساعةَ في معنى البعث. وقوله تعالى: واستمع يوم يُنادي المنادِ من مكانٍ قريبٍ؛ أَي يُنادي بالـحَشْرِ من مكانٍ قريب، وهي الصخرة التي في بيت الـمَقْدِس؛ ويقال: إِنها في وسط الأَرض ؛ قال سيبويه: إِنَّ قُرْبَك زيداً، ولا تقول إِنَّ بُعْدَك زيداً، لأَن القُرب أَشدُّ تَمكُّناً في الظرف من البُعْد؛ وكذلك: إِنَّ قريباً منك زيداً، وأَحسنُه أَن تقول: إِن زيداً قريب منك، لأَنه اجتمع معرفة ونكرة، وكذلك البُعْد في الوجهين؛ وقالوا: هو قُرابتُك أَي قَريبٌ منك في المكان؛ وكذلك: هو قُرابَتُك في العلم؛ وقولهم: ما هو بشَبِـيهِكَ ولا بِقُرَابة مِن ذلك، مضمومة القاف، أَي ولا بقَريبٍ من ذلك. أَبو سعيد: يقول الرجلُ لصاحبه إِذا اسْتَحَثَّه: تَقَرَّبْ أَي اعْجَلْ؛ سمعتُه من أَفواههم؛ وأَنشد: يا صاحِـبَيَّ تَرحَّلا وتَقَرَّبا، فلَقَد أَنى لـمُسافرٍ أَن يَطْرَبا التهذيب: وما قَرِبْتُ هذا الأَمْرَ، ولا قَرَبْتُه؛ قال اللّه تعالى: ولا تَقْرَبا هذه الشجرة؛ وقال: ولا تَقْرَبُوا الزنا؛ كل ذلك مِنْ قَرِبتُ أَقْرَبُ.
ويقال: فلان يَقْرُبُ أَمْراً أَي يَغْزُوه، وذلك إِذا فعل شيئاً أَو قال قولاً يَقْرُبُ به أَمْراً يَغْزُوه؛ ويُقال: لقد قَرَبْتُ أَمْراً ما أَدْرِي ما هو. وقَرَّبَه منه، وتَقَرَّب إِليه تَقَرُّباً وتِقِرَّاباً، واقْتَرَب وقاربه. وفي حديث أَبي عارِمٍ: فلم يَزَلِ الناسُ مُقارِبينَ له أَي يَقْرُبُونَ حتى جاوزَ بلادَ بني عامر، ثم جَعل الناسُ يَبْعُدونَ منه. وافْعَلْ ذلك بقَرابٍ، مفتوحٌ، أَي بقُرْبٍ؛عن
ابن الأَعرابي. وقوله تعالى: إِنَّ رحمةَ اللّه قَريبٌ من المحسنين؛ ولم يَقُلْ قَريبةٌ، لأَنه أَراد بالرحمة الإِحسانَ ولأَن ما لا يكون تأْنيثه حقيقيّاً، جاز تذكيره؛ وقال الزجاج: إِنما قيل قريبٌ، لأَن الرحمة، والغُفْرانَ، والعَفْو في معنًى واحد؛ وكذلك كل تأْنيثٍ ليس بحقيقيّ؛ قال: وقال الأَخفش جائز أَن تكون الرحمة ههنا بمعنى الـمَطَر؛ قال: وقال بعضُهم هذا ذُكِّر ليَفْصِلَ بين القريب من القُرْب، والقَريبِ من القَرابة؛ قال: وهذا غلط، كلُّ ما قَرُبَ من مكانٍ أَو نَسَبٍ، فهو جارٍ على ما يصيبه من التذكير والتأْنيث؛ قال الفراءُ: إِذا كان القريبُ في معنى المسافة، يذكَّر ويؤَنث، وإِذا كان في معنى النَّسَب، يؤَنث بلا اختلاف بينهم. تقول: هذه المرأَة قَريبتي أَي ذاتُ قَرابتي؛ قال ابن بري: ذكر الفراءُ أَنَّ العربَ تَفْرُقُ بين القَريب من النسب، والقَريب من المكان، فيقولون: هذه قَريبتي من النسب، وهذه قَرِيبي من المكان؛ ويشهد بصحة قوله قولُ امرئِ القيس: له الوَيْلُ إِنْ أَمْسَى، ولا أُمُّ هاشمٍ *  قَريبٌ، ولا البَسْباسةُ ابنةُ يَشْكُرا فذكَّر قَريباً، وهو خبر عن أُم هاشم، فعلى هذا يجوز: قريبٌ مني، يريد قُرْبَ الـمَكان، وقَريبة مني، يريد قُرْبَ النَّسب. ويقال: إِنَّ فَعِـيلاً قد يُحْمل على فَعُول، لأَنه بمعناه، مثل رَحيم ورَحُوم، وفَعُول لا تدخله الهاءُ نحو امرأَة صَبُور؛ فلذلك قالوا: ريح خَريقٌ، وكَنِـيبة خَصِـيفٌ، وفلانةُ مني قريبٌ. وقد قيل: إِن قريباً أَصلهُ في هذا أَن يكونَ صِفةً لمكان؛ كقولك: هي مني قَريباً أَي مكاناً قريباً، ثم اتُّسِـعَ في الظرف فَرُفِـع وجُعِلَ خبراً. التهذيب: والقَريبُ نقيضُ البَعِـيد يكون تَحْويلاً، فيَستوي في الذكر والأُنثى والفرد والجميع، كقولك: هو قَريبٌ، وهي قريبٌ، وهم قريبٌ، وهنَّ قَريبٌ. ابن السكيت: تقول العرب هو قَريبٌ مني، وهما قَريبٌ مني، وهم قَرِيبٌ مني؛ وكذلك المؤَنث: هي قريب مني، وهي بعيد مني، وهما بعيد، وهنّ بعيد مني، وقريب؛ فتُوَحِّدُ قريباً وتُذَكِّرُه لأَنه إِن كان مرفوعاً، فإِنه في تأْويل هو في مكان قريب مني. وقال اللّه تعالى: إِن رحمة اللّه قريب من المحسنين. وقد يجوز قريبةٌ وبَعيدة، بالهاءِ، تنبيهاً على قَرُبَتْ، وبَعُدَتْ، فمن أَنثها في المؤَنث، ثَنَّى وجَمَع؛ وأَنشد: لياليَ لا عَفْراءُ، منكَ، بعيدةُ *  فتَسْلى، ولا عَفْراءُ منكَ قَريبُ واقْتَرَبَ الوعدُ أَي تَقارَبَ. وقارَبْتُه في البيع مُقاربة. والتَّقارُبُ: ضِدُّ التَّباعد. وفي الحديث: إِذا تَقاربَ الزمانُ، وفي رواية: إِذا اقْترَبَ الزمان، لم تَكَدْ رُؤْيا المؤْمِن تَكْذِبُ؛ قال ابن الأَثير: أَراد اقترابَ الساعة، وقيل اعتدالَ الليل والنهار؛ وتكون الرؤْيا فيه صحيحةً لاعْتِدالِ الزمان. واقْتَربَ: افْتَعَلَ، من القُرْب. وتَقارَب: تَفاعَلَ، منه، ويقال للشيءِ إِذا وَلَّى وأَدْبَر: تَقارَبَ. وفي حديث الـمَهْدِيِّ: يَتَقارَبُ الزمانُ حتى تكون السنةُ كالشهر؛ أَراد: يَطِـيبُ الزمانُ حتى لا يُسْتَطالَ؛ وأَيام السُّرور والعافية قَصيرة؛ وقيل: هو كناية عن قِصَر الأَعْمار وقلة البركة.
ويقال: قد حَيَّا وقَرَّب إِذا قال: حَيَّاكَ اللّه، وقَرَّبَ دارَك. وفي الحديث: مَنْ تَقَرَّب إِليَّ شِـبْراً تَقَرَّبْتُ إِليه ذِراعاً؛ المرادُ بقُرْبِ العَبْدِ منَ اللّه، عز وجل، القُرْبُ بالذِّكْر والعمل الصالح، لا قُرْبُ الذاتِ والمكان، لأَن ذلك من صفات الأَجسام، واللّه يَتَعالى عن ذلك ويَتَقَدَّسُ. والمراد بقُرْبِ اللّه تعالى من العبد، قُرْبُ نعَمِه وأَلطافه منه، وبِرُّه وإِحسانُه إِليه، وتَرادُف مِنَنِه عنده، وفَيْضُ مَواهبه عليه. وقِرابُ الشيءِ وقُرابُه وقُرابَتُه: ما قاربَ قَدْرَه. وفي الحديث: إِن لَقِـيتَني بقُراب الأَرضِ خطيئةً أَي بما يقارِبُ مِلأَها، وهو  مصدرُ قارَبَ يُقارِبُ. والقِرابُ: مُقاربة الأَمر؛ قال عُوَيْفُ القَوافي يصف نُوقاً: هو ابن مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً *  يَزِدْنَ على العَديد قِرابَ شَهْرِ وهذا البيت أَورده الجوهري: يَرِدْنَ على الغَديرِ قِرابَ شهر. قال ابن بري: صواب إِنشاده يَزِدْنَ على العَديد، مِنْ معنى الزيادة على العِدَّة، لا مِنْ معنى الوِرْدِ على الغَدير. والـمُنَضِّجةُ: التي تأَخرت ولادتها عن حين الولادة شهراً، وهو أَقوى للولد. قال: والقِرابُ أَيضاً إِذا قاربَ أَن يمتلئَ الدلوُ؛ وقال العَنْبَرُ بن تميم، وكان مجاوراً في بَهْراءَ:
قد رابني منْ دَلْوِيَ اضْطِرابُها،
والنَّـأْيُ من بَهْراءَ واغْتِرابُها،
إِلاَّ تَجِـي مَلأَى يَجِـي قِرابُها
ذكر أَنه لما تزوَّجَ عمرو بن تميم أُمَّ خارجةَ، نقَلَها إِلى بلده؛ وزعم الرواةُ أَنها جاءَت بالعَنْبَر معها صغيراً فأَولدها عَمرو بن تميم أُسَيْداً، والـهُجَيْم، والقُلَيْبَ، فخرجوا ذاتَ يوم يَسْتَقُون، فَقَلَّ عليهم الماءُ، فأَنزلوا مائحاً من تميم، فجعل المائح يملأُ دَلْوَ الـهُجَيْم وأُسَيْد والقُلَيْبِ، فإِذا وردَتْ دلو العَنْبر تركها تَضْطَربُ، فقال العَنْبَر هذه الأَبيات.
وقال الليث: القُرابُ والقِرابُ مُقارَبة الشيءِ. تقول: معه أَلفُ درهم أَو قُرابه؛ ومعه مِلْءُ قَدَح ماءٍ أَو قُرابُه. وتقول: أَتيتُه قُرابَ العَشِـيِّ، وقُرابَ الليلِ. وإِناءٌ قَرْبانُ: قارَب الامْتِلاءَ، وجُمْجُمةٌ قَرْبَـى: كذلك. وقد أَقْرَبَه؛ وفيه قَرَبُه وقِرابُه. قال سيبويه: الفعل من قَرْبانَ قارَبَ. قال: ولم يقولوا قَرُبَ استغناء بذلك. وأَقْرَبْتُ القَدَحَ، مِنْ قولهم: قَدَح قَرْبانُ إِذا قارَبَ أَن يمتلئَ؛ وقَدَحانِ قَرْبانانِ والجمع قِرابٌ، مثل عَجْلانَ وعِجالٍ؛ تقول: هذا قَدَحٌ قَرْبانُ ماءً، وهو الذي قد قارَبَ الامتِلاءَ.
ويقال: لو أَنَّ لي قُرابَ هذا ذَهَباً أَي ما يُقارِبُ مِـْلأَه. والقُرْبانُ، بالضم: ما قُرِّبَ إِلى اللّه، عز وجل. وتَقَرَّبْتَ به، تقول منه: قَرَّبْتُ للّه قُرْباناً. وتَقَرَّبَ إِلى اللّه بشيءٍ أَي طَلَبَ به القُرْبة عنده تعالى. والقُرْبانُ: جَلِـيسُ الملك وخاصَّتُه، لقُرْبِه منه، وهو واحد القَرابِـينِ؛ تقول: فلانٌ من قُرْبان الأَمير، ومن بُعْدانِه. وقَرابينُ الـمَلِكِ: وُزَراؤُه، وجُلساؤُه، وخاصَّتُه. وفي التنزيل العزيز: واتْلُ عليهم نَبأَ ابْنَيْ آدمَ بالحق إِذ قَرَّبا قُرْباناً. وقال في موضع آخر: إِن اللّه عَهِدَ إِلينا أَن لا نُؤْمِن لرسولٍ حتى يأْتِـيَنا بقُرْبانٍ تأْكُلُه النارُ. وكان الرجلُ إِذا قَرَّبَ قُرْباناً، سَجَد للّه، فتنزل النارُ فتأْكل قُرْبانَه، فذلك علامةُ قبول القُرْبانِ، وهي ذبائح كانوا يذبحونها. الليث: القُرْبانُ ما قَرَّبْتَ إِلى اللّه، تبتغي بذلك قُرْبةً ووسيلة. وفي الحديث صفة هذه الأُمَّةِ في التوراة: قُرْبانُهم دماؤُهم. القُرْبان مصدر قَرُبَ يَقْرُب أَي يَتَقَرَّبُون إِلى اللّه بـإِراقة دمائهم في الجهاد. وكان قُرْبان الأُمَم السالفةِ ذَبْحَ البقر، والغنم، والإِبل. وفي الحديث: الصّلاةُ قُرْبانُ كلِّ تَقِـيٍّ أَي إِنَّ الأَتْقِـياءَ من الناس يَتَقَرَّبونَ بها إِلى اللّه تعالى أَي يَطْلُبون القُرْبَ منه بها. وفي حديث الجمعة: مَن رَاحَ في الساعةِ الأُولى، فكأَنما قَرَّبَ بدنةً أَي كأَنما أَهْدى ذلك إِلى اللّه تعالى كما يُهْدى القُرْبانُ إِلى بيت اللّه الحرام. الأَحمر: الخيلُ الـمُقْرَبة التي تكون قَريبةً مُعَدَّةً. وقال شمر: الإِبل الـمُقْرَبة التي حُزِمَتْ للرُّكوب، قالَـها أَعرابيٌّ مِن غَنِـيٍّ. وقال: الـمُقْرَباتُ من الخيل: التي ضُمِّرَتْ للرُّكوب. أَبو سعيد: الإِبل الـمُقْرَبةُ التي عليها رِحالٌ مُقْرَبة بالأَدَمِ، وهي مَراكِبُ الـمُلوك؛ قال: وأَنكر الأَعرابيُّ هذا التفسير. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: ما هذه الإِبلُ الـمُقْرِبةُ؟ قال: هكذا رُوي، بكسر الراءِ، وقيل: هي بالفتح، وهي التي حُزِمَتْ للرُّكوب، وأَصلُه من القِرابِ. ابن سيده: الـمُقْرَبةُ والـمُقْرَب من الخيل: التي تُدْنَى، وتُقَرَّبُ، وتُكَرَّمُ، ولا تُتْرَكُ أَن تَرُودَ؛ قال ابن دريد: إِنما يُفْعَلُ ذلك بالإِناث، لئلا يَقْرَعَها فَحْلٌ لئيم. وأَقْرَبَتِ الحاملُ، وهي مُقْرِبٌ: دنا وِلادُها، وجمعها مَقاريبُ، كأَنهم توهموا واحدَها على هذا، مِقْراباً؛ وكذلك الفرس والشاة، ولا يقال للناقةِ إِلاّ أَدْنَتْ، فهي مُدْنٍ؛ قالت أُمُّ تأَبـَّطَ شَرّاً، تُؤَبِّنُه بعد موته:
وابْناه! وابنَ اللَّيْل،
ليس بزُمَّيْل شَروبٍ للقَيْل،
يَضْرِبُ بالذَّيْل كمُقْرِبِ الخَيْل
لأَنها تُضَرِّجُ من دَنا منها؛ ويُرْوى كمُقْرَب الخيل، بفتح الراءِ، وهو الـمُكْرَم.
الليث: أَقْرَبَتِ الشاةُ والأَتانُ، فهي مُقْرِبٌ، ولا يقال للناقة إِلاّ أَدْنَتْ، فهي مُدْنٍ. العَدَبَّسُ الكِنانيُّ: جمع الـمُقْرِبِ من الشاءِ: مَقاريبُ؛ وكذلك هي مُحْدِثٌ وجمعُه مَحاديثُ. التهذيب: والقَريبُ والقَريبة ذو القَرابة، والجمع مِن النساءِ قَرائِبُ، ومِن الرجال أَقارِبُ، ولو قيل قُرْبَـى، لجاز. والقَرابَة والقُرْبَـى: الدُّنُوُّ في النَّسب، والقُرْبَـى في الرَّحِم، وهي في الأَصل مصدر. وفي التنزيل العزيز: والجار ذي القُرْبَـى.وما بينهما مَقْرَبَةٌ ومَقْرِبَة ومَقْرُبة أَي قَرابةٌ. وأَقارِبُ الرجلِ، وأَقْرَبوه: عَشِـيرَتُه الأَدْنَوْنَ. وفي التنزيل العزيز: وأَنْذِرْ عَشِـيرَتَك الأَقْرَبِـين. وجاءَ في التفسير أَنه لما نَزَلَتْ هذه الآية، صَعِدَ الصَّفا، ونادى الأَقْرَبَ فالأَقْرَبَ، فَخِذاً فَخِذاً. يا بني عبدالمطلب، يا بني هاشم، يا بني عبدمناف، يا عباسُ، يا صفيةُ: إِني لا أَملك لكم من اللّه شيئاً، سَلُوني من مالي ما شئتم؛ هذا عن الزجاج.وتقول: بيني وبينه قَرابة، وقُرْبٌ، وقُرْبَـى، ومَقْرَبة، ومَقْرُبة، وقُرْبَة، وقُرُبَة، بضم الراءِ، وهو قَريبي، وذو قَرابَتي، وهم أَقْرِبائي، وأَقارِبي. والعامة تقول: هو قَرابَتي، وهم قَراباتي. وقولُه تعالى: قل لا أَسْـأَلُكم عليه أَجْراً إِلا الـمَوَدَّة في القُرْبَـى؛ أَي إِلا أَن تَوَدُّوني في قَرابتي أَي في قَرابتي منكم. ويقال: فلانٌ ذو قَرابتي، وذو قَرابةٍ مِني، وذو مَقْرَبة، وذو قُرْبَـى مني. قال اللّه تعالى: يَتيماً ذا مَقْرَبَةٍ. قال: ومِنهم مَن يُجيز فلان قَرابتي؛ والأَوَّلُ أَكثر. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِلاَّ حامَى على قَرابته؛ أَي أَقارِبه، سُمُّوا بالمصدر كالصحابة. والتَّقَرُّبُ: التَّدَنِّي إِلى شَيءٍ، والتَّوَصُّلُ إِلى إِنسان بقُرْبةٍ، أَو بحقٍّ. والإِقْرابُ: الدُّنُوُّ.
وتَقارَبَ الزرعُ إِذا دَنا إِدراكُه.
ابن سيده: وقارَبَ الشيءَ داناه. وتَقَارَبَ الشيئانِ: تَدانَيا. وأَقْرَبَ الـمُهْرُ والفصيلُ وغيرُه إِذا دنا للإِثناءِ أَو غير ذلك من الأَسْنانِ.
والـمُتَقارِبُ في العَروض: فَعُولُن، ثماني مرات، وفعولن فعولن فَعَلْ، مرتين، سُمِّي مُتَقارِباً لأَنه ليس في أَبنية الشعر شيءٌ تَقْرُبُ أَوْتادُه من أَسبابه، كقُرْبِ المتقارِبِ؛ وذلك لأَن كل أَجزائه مَبْنِـيٌّ على وَتِدٍ وسببٍ. ورجلٌ مُقارِبٌ، ومتاعٌ مُقارِبٌ: ليس بنَفيسٍ. وقال بعضهم: دَيْنٌ مُقارِبٌ، بالكسر، ومتاعٌ مُقارَبٌ، بالفتح. الجوهري: شيءٌ مقارِبٌ، بكسرالراءِ، أَي وَسَطٌ بين الجَيِّدِ والرَّدِيءِ؛ قال: ولا تقل مُقارَبٌ، وكذلك إِذا كان رَخيصاً. والعرب تقول: تَقارَبَتْ إِبلُ فلانٍ أَي قَلَّتْ وأَدْبَرَتْ؛ قال جَنْدَلٌ: (يتبع...)
(تابع... 1): قرب: القُرْبُ نقيضُ البُعْدِ.... ...
غَرَّكِ أَن تَقارَبَتْ أَباعِري، *  وأَنْ رَأَيتِ الدَّهْرَ ذا الدَّوائِر ويقال للشيءِ إِذا وَلى وأَدبر: قد تَقارَبَ. ويقال للرجل القصير: مُتقارِبٌ، ومُتَـآزِفٌ.
الأَصمعي: إِذا رفَعَ الفَرَسُ يَدَيْه معاً ووَضَعَهما معاً، فذلك التقريبُ؛ وقال أَبو زيد: إِذا رَجَمَ الأَرضَ رَجْماً، فهو التقريبُ. يقال: جاءَنا يُقَرِّبُ به فرسُه. وقارَبَ الخَطْوَ: داناه.
والتَّقريبُ في عَدْوِ الفرس: أَن يَرْجُمَ الأَرض بيديه، وهما ضَرْبانِ: التقريبُ الأَدْنَى، وهو الإِرْخاءُ، والتقريبُ الأَعْلى، وهو الثَّعْلَبِـيَّة. الجوهري: التقريبُ ضَربٌ من العَدْوِ؛ يقال: قَرَّبَ الفرسُ إِذا رفع يديه معاً ووضعهما معاً، في العدو، وهو دون الـحُضْر. وفي حديث الهجرة: أَتَيْتُ فرسِي فركبتها، فرفَعْتُها تُقَرِّبُ بي. قَرَّبَ الفرسُ، يُقَرِّبُ تقريباً إِذا عَدا عَدْواً دون الإِسراع. وقَرِبَ الشيءَ، بالكسر، يَقْرَبُه قُرْباً وقُـِرْباناً: أَتاه، فقَرُبَ ودنا منه. وقَرَّبْتُه تقريباً: أَدْنَيْتُه. والقَرَبُ: طلبُ الماءِ ليلاً؛ وقيل: هو أَن لا يكون بينك وبين الماءِ إِلا ليلة. وقال ثعلب: إِذا كان بين الإِبل وبين الماءِ يومان، فأَوَّلُ يوم تَطلبُ فيه الماءَ هو القَرَبُ، والثاني الطَّلَقُ. قَرِبَتِ الإِبلُ تَقْرَبُ قُرْباً، وأَقْرَبَها؛ وتقول: قَرَبْتُ أَقْرُبُ قِرابةً، مثلُ كتبتُ أَكْتُبُ كتابةً، إِذا سِرْتَ إِلى الماءِ، وبينك وبينه ليلة. قال الأَصمعي: قلتُ لأَعْرابِـيٍّ ما القَرَبُ؟ فقال: سير الليل لِورْدِ الغَدِ؛ قلتُ: ما الطَّلَق؟ فقال: سير الليل لِوِرْدِ الغِبِّ. يقال: قَرَبٌ بَصْباصٌ، وذلك أَن القوم يُسِـيمُونَ الإِبلَ، وهم في ذلك يسيرون نحو الماءِ، فإِذا بقيَت بينهم وبين الماءِ عشيةٌ، عَجَّلوا نحوهُ، فتلك الليلةُ ليلةُ القَرَب. قال الخليل: والقارِبُ طالِبُ الماءِ ليلاً، ولا يقال ذلك لِطالِب الماءِ نهاراً. وفي التهذيب: القارِبُ
الذي يَطلُبُ الماءَ، ولم يُعَيِّنْ وَقْتاً.
الليث: القَرَبُ أَن يَرْعَى القومُ بينهم وبين الموْرد؛ وفي ذلك يسيرون بعضَ السَّيْر، حتى إِذا كان بينهم وبين الماءِ ليلةٌ أَو عَشِـيَّة، عَجَّلُوا فَقَرَبُوا، يَقْرُبونَ قُرْباً؛ وقد أَقْرَبُوا إِبلَهم، وقَرِبَتِ الإِبلُ.
قال: والحمار القارِب، والعانَةُ القَوارِبُ: وهي التي تَقْرَبُ القَرَبَ أَي تُعَجِّلُ ليلةَ الوِرْدِ. الأَصمعي: إِذا خَلَّى الراعي وُجُوهَ إِبله إِلى الماءِ، وتَرَكَها في ذلك تَرْعى ليلَتَئذٍ، فهي ليلةُ الطَّلَق؛ فإِن كان الليلةَ الثانية، فهي ليلةُ القَرَب، وهو السَّوْقُ الشديد. وقال الأَصمعي: إِذا كانتْ إِبلُهم طَوالقَ، قيل أَطْلَقَ القومُ، فهم مُطْلِقُون، وإِذا كانت إِبلُهم قَوارِبَ، قالوا: أَقْرَبَ القومُ، فهم قارِبون؛ ولا يقال مُقْرِبُون، قال: وهذا الحرف شاذ. أَبو زيد: أَقْرَبْتُها حتى قَرِبَتْ تَقْرَبُ. وقال أَبو عمرو في الإِقْرابِ والقَرَب مثله؛ قال لبيد: إِحْدَى بَني جَعْفَرٍ كَلِفْتُ بها، *  لم تُمْسِ مِني نَوْباً ولا قَرَبا قال ابن الأَعْرابي: القَرَبُ والقُرُبُ واحد في بيت لبيد. قال أَبو عمرو: القَرَبُ في ثلاثة أَيام أَو أَكثر؛ وأَقْرَب القوم، فهم قارِبُون، على غير قياس، إِذا كانت إِبلُهم مُتَقارِبةً، وقد يُستعمل القَرَبُ في الطير؛ وأَنشد ابن الأَعرابي لخَليج الأَعْيَويّ: قد قلتُ يوماً، والرِّكابُ كأَنـَّها *  قَوارِبُ طَيْرٍ حانَ منها وُرُودُها وهو يَقْرُبُ حاجةً أَي يَطلُبها، وأَصلها من ذلك.
وفي حديث ابن عمر: إِنْ كنا لنَلتَقي في اليوم مِراراً، يسأَل بعضُنا بعضاً، وأَن نَقْرُبَ بذلك إِلى أَن نحمد اللّه تعالى؛ قال الأَزهري: أَي ما نَطلُبُ بذلك إِلاَّ حمدَ اللّه تعالى. قال الخَطَّابي: نَقرُبُ أَي نَطلُب، والأَصلُ فيه طَلَبُ الماء، ومنه ليلةُ القَرَبِ: وهي الليلة التي يُصْبِحُونَ منها على الماءِ، ثم اتُّسِـعَ فيه فقيل: فُلانٌ يَقْرُبُ حاجتَه أَي يَطلُبها؛ فأَن الأُولى هي المخففة من الثقيلة، والثانية نافية. وفي الحديث قال له رجل: ما لي هارِبٌ ولا قارِبٌ أَي ما له وارِدٌ يَرِدُ الماء، ولا صادِرٌ يَصدُرُ عنه. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: وما كنتُ إِلاَّ كقارِبٍ وَرَدَ، وطالبٍ وَجَد. ويقال: قَرَبَ فلانٌ أَهلَه قُرْباناً إِذا غَشِـيَها.
والـمُقارَبة والقِرابُ: الـمُشاغَرة للنكاح، وهو رَفْعُ الرِّجْلِ. والقِرابُ: غِمْدُ السَّيف والسكين، ونحوهما؛ وجمعُه قُرُبٌ. وفي الصحاح: قِرابُ السيفِ غِمْدُه وحِمالَتُه. وفي المثل: الفِرارُ بقِرابٍ أَكْيَسُ؛ قال ابن بري: هذا المثل ذكره الجوهري بعد قِرابِ السيف على ما تراه، وكان صواب الكلام أَن يقول قبل المثل: والقِرابُ القُرْبُ، ويستشهد بالمثل عليه. والمثلُ لجابر بن عمرو الـمُزَنِـيّ؛ وذلك أَنه كان يسير في طريق، فرأَى أَثرَ رَجُلَيْن، وكان قائفاً، فقال: أَثَرُ رجلين شديدٍ كَلَبُهما، عَزيزٍ سَلَبُهما، والفِرارُ بقِرابٍ أَكْيَسُ أَي بحيث يُطْمَعُ في السلامة من قُرْبٍ. ومنهم مَن يَرويه بقُراب، بضم القاف. وفي التهذيب الفِرارُ قبلَ أَن يُحاطَ بك أَكْيَسُ لك. وقَرَبَ قِراباً، وأَقرَبَهُ: عَمِلَهُ.
وأَقْرَبَ السيفَ والسكين: عَمِل لها قِراباً. وقَرَبَهُ: أَدْخَلَه في القِرابِ. وقيل: قَرَبَ السيفَ جعلَ له قِراباً؛ وأَقْرَبَه: أَدْخَله في قِرابِه. الأَزهري: قِرابُ السيفِ شِبْه جِرابٍ من أَدَمٍ، يَضَعُ الراكبُ فيه سيفَه بجَفْنِه، وسَوْطه، وعصاه، وأَداته. وفي كتابه لوائل بن حُجْرٍ: لكل عشر من السَّرايا ما يَحْمِلُ القِرابُ من التمر. قال ابن الأَثير: هو شِـبْه الجِراب، يَطْرَحُ فيه الراكبُ سيفه بغِمْدِه وسَوْطِه، وقد يَطْرَحُ فيه زادَه مِن تمر وغيره؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي الرواية بالباءِ؛ هكذا قال ولا موضع له ههنا. قال: وأُراه القِرافَ جمع قَرْفٍ، وهي أَوْعِـيَةٌ من جُلُود يُحْمَلُ فيها الزادُ للسفر، ويُجْمَع على قُروف أَيضاً. والقِرْبةُ من الأَساقي. ابن سيده: القِرْبةُ الوَطْبُ من اللَّبَن، وقد تكون للماءِ؛ وقيل: هي الـمَخْروزة من جانبٍ واحد؛ والجمع في أَدْنى العدد: قِرْباتٌ وقِرِباتٌ وقِرَباتٌ، والكثير قِرَبٌ؛ وكذلك جمعُ كلِّ ما كان على فِعْلة، مثل سِدْرة وفِقْرَة، لك أَن تفتح العينَ وتكسر وتسكن. وأَبو قِرْبةَ: فَرَسُ عُبَيْدِ بن أَزْهَرَ.
والقُرْبُ: الخاصِرة، والجمع أَقرابٌ؛ وقال الشَّمَرْدَلُ: يصف فرساً: لاحِقُ القُرْبِ، والأَياطِلِ نَهْدٌ، *  مُشْرِفُ الخَلْقِ في مَطَاه تَمامُ التهذيب: فرسٌ لاحِقُ الأَقْراب، يَجْمَعُونه؛ وإِنما له قُرُبانِ لسَعته، كما يقال شاة ضَخْمَةُ الخَواصِر، وإِنما لها خاصرتانِ؛ واستعاره بعضُهم للناقة فقال:
حتى يَدُلَّ عليها خَلْقُ أَربعةٍ، *  في لازِقٍ لاحِقِ الأَقْرابِ فانْشَمَلا أَراد: حتى دَلَّ، فوضعَ الآتي موضعَ الماضي؛ قال أَبو ذؤيب يصف الحمارَ والأُتُنَ: فبَدا له أَقْرابُ هذا رائِغاً *  عنه، فعَيَّثَ في الكِنَانةِ يُرْجِـعُ وقيل: القُرْبُ والقُرُبُ، من لَدُنِ الشاكلةِ إِلى مَرَاقِّ البطن، مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ؛ وكذلك من لَدُنِ الرُّفْغ إِلى الإِبْطِ قُرُبٌ من كلِّ جانب.
وفي حديث الـمَوْلِدِ: فخرَجَ عبدُاللّه بن عبدالمطلب أَبو النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ذاتَ يوم مُتَقَرِّباً، مُتَخَصِّراً بالبَطْحاءِ، فبَصُرَتْ به ليلى العَدَوِيَّة؛ قوله مُتَقَرِّباً أَي واضعاً يده على قُرْبِه أَي خاصِرَته وهو يمشي؛ وقيل: هو الموضعُ الرقيقُ أَسفل من السُّرَّة؛ وقيل: مُتَقَرِّباً أَي مُسْرِعاً عَجِلاً، ويُجْمَع على أَقراب؛ ومنه قصيدُ كعب بن زهير: يمشي القُرادُ عليها، ثم يُزْلِقُه *  عنها لَبانٌ وأَقرابٌ زَهالِـيلُ التهذيب: في الحديث ثلاثٌ لَعيناتٌ: رجلٌ غَوَّرَ الماءَ الـمَعِـينَ الـمُنْتابَ، ورجلٌ غَوَّرَ طريقَ الـمَقْرَبةِ، ورجل تَغَوَّطَ تحت شَجرةٍ؛ قال أَبو عمرو: الـمَقْرَبةُ المنزل، وأَصله من القَرَبِ وهو السَّيْر؛ قال الراعي: في كلِّ مَقْرَبةٍ يَدَعْنَ رَعِـيلا
وجمعها مَقارِبُ. والـمَقْرَبُ: سَير الليل؛ قال طُفَيْلٌ يصف الخيل: مُعَرَّقَة الأَلْحِي تَلُوحُ مُتُونُها، *  تُثِـير القَطا في مَنْهلٍ بعدَ مَقْرَبِ وفي الحديث: مَن غَيَّر الـمَقْرَبةَ والـمَطْرَبة، فعليه لعنةُ اللّه. المَقْرَبةُ: طريقٌ صغير يَنْفُذُ إِلى طريق كبير، وجمعُها الـمَقارِبُ؛ وقيل: هو من القَرَب، وهو السير بالليل؛ وقيل: السير إِلى الماءِ. التهذيب، الفراء جاءَ في الخبر: اتَّقُوا قُرابَ الـمُؤْمن أَو قُرابَتَه، فإِنه يَنْظُر بنُور اللّه، يعني فِراسَتَه وظَنَّه الذي هو قَريبٌ من العِلم والتَّحَقُّقِ لصِدْقِ حَدْسِه وإِصابتِه. والقُراب والقُرابةُ: القريبُ؛ يقال: ما هو بعالم، ولا قُرابُ عالم، ولا قُرابةُ عالمٍ، ولا قَريبٌ من عالم. والقَرَبُ: البئر القريبة الماء، فإِذا كانت بعيدةَ الماء، فهي النَّجاءُ؛ وأَنشد: يَنْهَضْنَ بالقَوْمِ عَلَيْهِنَّ الصُّلُبْ، *  مُوَكَّلاتٌ بالنَّجاءِ والقَرَبْ يعني: الدِّلاء.
وقوله في الحديث: سَدِّدوا وقارِبُوا؛ أَي اقْتَصِدوا في الأُمورِ كلِّها، واتْرُكوا الغُلُوَّ فيها والتقصير؛ يقال: قارَبَ فلانٌ في أُموره إِذا اقتصد.
وقوله في حديث ابن مسعود: إِنه سَلَّم على النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وهو في الصلاة، فلم يَرُدَّ عليه، قال: فأَخذني ما قَرُبَ وما بَعُدَ؛ يقال للرجُل إِذا أَقْلَقَه الشيءُ وأَزْعَجَه: أَخذه ما قَرُبَ وما بَعُدَ، وما قَدُمَ وما حَدُثَ؛ كأَنه يُفَكِّرُ ويَهْتَمُّ في بَعيدِ أُمورِه وقَريـبِها، يعني أَيـُّها كان سَبَباً في الامتناع من ردِّ السلام عليه.وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: لأُقَرِّبَنَّ بكم صلاةَ رسولِ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي لآتِـيَنَّكم بما يُشْبِهُها، ويَقْرُبُ منها. وفي حديثه الآخر: إِني لأَقْرَبُكم شَبَهاً بصلاةِ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم.
والقارِبُ: السَّفينةُ الصغيرة، مع أَصحاب السُّفُنِ الكبار البحرية، كالجَنائب لها، تُسْتَخَفُّ لحوائجهم، والجمعُ القَوارِبُ. وفي حديث الدجال: فجلسوا في أَقْرُبِ السفينة، واحدُها قارِبٌ، وجمعه قَوارِب؛ قال: فأَما أَقْرُبٌ، فإِنه غير معروف في جمع قارِب، إِلاَّ أَن يكون على غير قياس؛ وقيل: أَقْرُبُ السفينةِ أَدانِـيها أَي ما قارَبَ إِلى الأَرض منها.والقَريبُ: السَّمَك الـمُمَلَّحُ، ما دام في طَراءَته. وقَرَبَتِ الشمسُ للمغيب: ككَرَبَتْ؛ وزعم يعقوب أَن القاف بدل مِن الكاف. والـمَقارِبُ: الطُّرُقُ.
وقُرَيْبٌ: اسم رجل.
وقَرِيبةُ: اسم امرأَة.
وأَبو قَرِيبةَ: رجل من رُجَّازِهم.
والقَرَنْبَـى: نذكره في ترجمة قرنب.

##### Türkçe

**القُرْبُ** **نقيضُ** **البُعْدِ**.
**قَرُبَ** **الشيءُ**، (ضمme ile), **يَقْرُبُ** **قُرْباً** ve **قُرْباناً** ve **قِرْباناً**; yani yaklaştı; o hâlde o **قريبٌ**dir; bunda bir, iki ve hepsi eşittir. Ve Yüce’nin sözü: “Ve eğer görseydin, hani korktular da artık kaçış yok; ve yakın bir yerden yakalandılar”; tefsirde geldi: ayaklarının altından yakalandılar. Ve Yüce’nin sözü: “Ve sana ne bildirir; belki saat yakındır”; **قريباً**’ı müzekker getirdi; çünkü **الساعة**’nin müennesliği hakikî değildir; ve müzekker kılınması câiz olur; çünkü **الساعة** diriliş mânâsındadır. Ve Yüce’nin sözü: “Ve dinle; münâdî yakın bir yerden seslendiği gün”; yani yakın bir yerden haşr ile seslenir; o da **بيت الـمَقْدِس**’teki kaya’dır; ve denilir ki: o yerin ortasındadır. Sîbeveyh dedi: “Şüphesiz senin yakınlığın Zeyd’dir” (**إِنَّ قُرْبَك زيداً**), “Şüphesiz senin uzaklığın Zeyd’dir” (**إِنَّ بُعْدَك زيداً**) demezsin; çünkü **القُرب** zarf içinde **البُعْد**’dan daha şiddetli yerleşiktir; ve aynı şekilde: “Şüphesiz senden yakın olan Zeyd’dir” (**إِنَّ قريباً منك زيداً**); ve onun daha güzeli, “Şüphesiz Zeyd sana yakındır” (**إِن زيداً قريب منك**) demendir; çünkü marife ile nekre bir araya geldi; ve iki veçhte de **البُعْد** böyledir. Ve dediler: “O senin **قُرابتُك**’ındır” yani mekânda sana yakın olandır; ve aynı şekilde: ilimde o senin **قُرابَتُك**’ındır. Ve onların sözü: “O senin benzerin değildir ve bundan bir **قُرَابة** da değildir”; **القاف**’ı dammeli; yani bundan bir yakın da değildir. Ebû Saîd: adam, arkadaşına onu acele ettirdiğinde (**اسْتَحَثَّه**) “**تَقَرَّبْ**” der; yani “acele et”; onu onların ağızlarından işittim; ve şu beyti okudu:
يا صاحِـبَيَّ تَرحَّلا وتَقَرَّبا، فلَقَد أَنى لـمُسافرٍ أَن يَطْرَبا

**التهذيب**: “Bu işe yaklaştım” (**قَرِبْتُ هذا الأَمْرَ**) da değil, “ona yaklaştım” (**قَرَبْتُه**) da değil; Allah Teâlâ dedi: “Ve şu ağaca yaklaşmayın” (**ولا تَقْرَبا هذه الشجرة**); ve dedi: “Zinaya yaklaşmayın” (**ولا تَقْرَبُوا الزنا**); bunların hepsi “yaklaştım” (**قَرِبتُ**) “yaklaşırım” (**أَقْرَبُ**)dandır.

Ve denilir: falan kimse bir işe yaklaşır (**يَقْرُبُ أَمْراً**) yani onu gazâ eder; bu, bir şey yaptığı yahut bir söz söylediği zaman olur ki onunla gazâ edeceği bir işe yaklaşır; ve denilir: “Ben bir işe yaklaştım; ne olduğunu bilmiyorum” (**لقد قَرَبْتُ أَمْراً ما أَدْرِي ما هو**). Ve onu ona yaklaştırdı (**قَرَّبَه منه**); ve ona yaklaştı (**تَقَرَّب إِليه**) **تَقَرُّباً** ve **تِقِرَّاباً**; ve yaklaştı (**اقْتَرَب**) ve ona yaklaştı (**قاربه**). Ebû Ârim hadîsinde: “İnsanlar ona yakınlaşanlar olmaya devam ettiler” (**مُقارِبينَ له**) yani yaklaşıyorlardı; nihayet Benî Âmir beldelerini geçti; sonra insanlar ondan uzaklaşır oldular.

Bunu bir yakınlıkla yap (**بقَرابٍ**), fethalı; yani bir yakınlıkla (**بقُرْبٍ**); İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Yüce’nin sözü: “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlerden yakındır” (**إِنَّ رحمةَ اللّه قَريبٌ من المحسنين**); **قَريبةٌ** demedi; çünkü rahmet ile ihsanı kastetti; ve müennesliği hakikî olmayan şey müzekker kılınabilir. Zeccâc dedi: ancak **قريبٌ** denildi; çünkü rahmet, mağfiret ve af tek bir mânâdadır; ve hakikî olmayan her müenneslik böyledir. Dedi: Ahfeş dedi: burada rahmetin yağmur (**الـمَطَر**) mânâsında olması câizdir. Dedi: Bazıları dedi ki: bu, **القُرْب**’dan olan **القريب** ile **القَرابة**’dan olan **القَريب** arasını ayırmak için müzekker kılındı. Dedi: Bu yanlıştır; mekândan yahut nesebden her ne yakın olursa, ona isabet eden tezkîr ve te’nîs üzere yürür. Ferrâ dedi: **القريب** mesafe mânâsında olursa müzekker de müennes de yapılır; neseb mânâsında olursa, aralarında ihtilâf olmaksızın müennes yapılır. “Bu kadın benim **قَريبتي**’mdir” dersin; yani benim **قَرابتي** sahibi. İbn Berrî dedi: Ferrâ, Arapların nesebden olan **القَريب** ile mekândan olan **القَريب** arasında ayırım yaptığını zikretti; derler ki: “Bu, nesebden benim **قَريبتي**’mdir; bu da mekândan benim **قَرِيبي**’mdir.” Ve sözünün doğruluğuna İmruü’l-Kays’ın sözü şahitlik eder:
له الوَيْلُ إِنْ أَمْسَى، ولا أُمُّ هاشمٍ *  قَريبٌ، ولا البَسْباسةُ ابنةُ يَشْكُرا
Böylece **قَريباً**’ı müzekker kıldı; hâlbuki o, Ümmü Hâşim hakkında haberdir. Buna göre câiz olur: “Bana yakındır” (**قريبٌ مني**) der; mekân yakınlığını kasteder; ve “Bana yakındır” (**قَريبة مني**) der; neseb yakınlığını kasteder. Ve denilir: **فَعِـيلاً** bazen **فَعُول** üzerine taşınır; çünkü onun mânâsındadır; **رَحيم** ve **رَحُوم** gibi; ve **فَعُول**’a **الهاء** girmez; “sabırlı kadın” (**امرأَة صَبُور**) gibi; bu yüzden “yırtıcı rüzgâr” (**ريح خَريقٌ**), “kıtlık yılı” (**كَنِـيبة خَصِـيفٌ**), ve “falanca benden yakındır” (**فلانةُ مني قريبٌ**) dediler. Ve denilmiştir ki: burada **قريباً**’ın aslı, mekân için sıfat olmasıdır; “O benden yakındır” (**هي مني قَريباً**) yani “yakın bir mekân (itibarıyla)”; sonra zarfda genişletildi; yükseltildi ve haber kılındı.

**التهذيب**: **القَريبُ** **البَعِـيد**’in zıddıdır; bir dönüşüm olarak olur; böylece erkek ve dişi, tekil ve çoğulda eşit olur; “O yakındır” (**هو قَريبٌ**), “O (kadın) yakındır” (**هي قريبٌ**), “Onlar yakındır” (**وهم قريبٌ**), “Onlar (kadınlar) yakındır” (**وهنَّ قَريبٌ**) demen gibi. İbnü’s-Sikkît: Araplar “O bana yakındır” (**هو قَريبٌ مني**), “İkisi bana yakındır” (**وهما قَريبٌ مني**), “Onlar bana yakındır” (**وهم قَرِيبٌ مني**) der; müennes de böyledir: “O (kadın) bana yakındır” (**هي قريب مني**), “O (kadın) bana uzaktır” (**وهي بعيد مني**), “İkisi uzaktır” (**وهما بعيد**), “Onlar (kadınlar) bana uzaktır” (**وهنّ بعيد مني**), ve “yakındır” (**وقريب**); böylece **قريباً**’ı tekil yapar ve onu müzekker kılar; çünkü eğer merfû ise, te’vîlde “o, bana yakın bir mekândadır” mânâsındadır. Allah Teâlâ dedi: “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlerden yakındır” (**إِن رحمة اللّه قريب من المحسنين**). Ve **قريبةٌ** ve **بَعيدة** (hâ ile) câiz olur; **قَرُبَتْ** ve **بَعُدَتْ**’e dikkat çekmek için; kim onu müenneste müennes kılarsa, tesniye eder ve cem‘ eder; ve şu beyti okudu:
لياليَ لا عَفْراءُ، منكَ، بعيدةُ *  فتَسْلى، ولا عَفْراءُ منكَ قَريبُ

Ve “vaad yaklaştı” (**اقْتَرَبَ الوعدُ**) yani birbirine yaklaştı (**تَقارَبَ**). Ve satışta ona yaklaştım (**قارَبْتُه**) bir yaklaştırma ile (**مُقاربة**).

Ve **التَّقارُبُ**: **التَّباعد**’ın zıddıdır. Ve hadîste: “Zaman birbirine yaklaştığında” (**إِذا تَقاربَ الزمانُ**); bir rivayette: “Zaman yaklaştığında” (**إِذا اقْترَبَ الزمان**), mü’minin rüyası neredeyse yalan çıkmaz. İbnü’l-Esîr dedi: kıyametin yaklaşmasını kastetti; ve “gece ile gündüzün dengelenmesi” denildi; ve zamanın dengeli oluşundan dolayı rüya onda doğru olur. Ve **اقْتَربَ**: **افْتَعَلَ**, **القُرْب**’dan. Ve **تَقارَب**: **تَفاعَلَ**, ondan; ve bir şeye, dönüp geri gittiğinde (**وَلَّى وأَدْبَر**) “yaklaştı” (**تَقارَبَ**) denilir.

Mehdî hadîsinde: “Zaman birbirine yaklaşır; nihayet yıl ay gibi olur” (**يَتَقارَبُ الزمانُ حتى تكون السنةُ كالشهر**); kastetti: zaman hoş olur da uzun sayılmaz; ve sevinç ve âfiyet günleri kısadır; ve “ömürlerin kısalığı ve bereketin azlığına kinaye” denildi.

Ve denilir: “**حَيَّا** ve **قَرَّب** etti” yani “Allah seni yaşatsın” (**حَيَّاكَ اللّه**) ve “evini yakın kılsın” (**وقَرَّبَ دارَك**) dediğinde.

Ve hadîste: “Kim bana bir karış yaklaşırsa, ben ona bir arşın yaklaşırım” (**مَنْ تَقَرَّب إِليَّ شِـبْراً تَقَرَّبْتُ إِليه ذِراعاً**); kulun Allah’a, عز وجل, yakınlığından murad, zikir ve salih amel ile yakınlıktır; zât ve mekân yakınlığı değildir; çünkü bu, cisimlerin sıfatlarındandır; Allah bundan yücedir ve mukaddestir. Ve Allah Teâlâ’nın kula yakınlığından murad, nimetlerinin ve lütuflarının ona yakınlığıdır; ve ona iyiliği ve ihsanıdır; ve onun katında ihsanlarının art arda gelmesidir; ve onun üzerine bağışlarının feyzidir.

Bir şeyin **قِرابُه** ve **قُرابُه** ve **قُرابَتُه**: onun miktarına yaklaşan şeydir. Ve hadîste: “Eğer beni yerin **قُراب**’ı kadar günahla karşılasan” (**بقُراب الأَرضِ خطيئةً**) yani onun dolusuna yaklaşan kadar; ve o, **قارَبَ يُقارِبُ**’in masdarıdır. Ve **القِرابُ**: işin yaklaşmasıdır; Uveyfü’l-Kavâfî, develeri vasfederken dedi:
هو ابن مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً *  يَزِدْنَ على العَديد قِرابَ شَهْرِ
Bu beyti Cevherî şöyle rivayet etti: “Gölcüğe bir ay **قِراب**’ı (kadar) varırlar” (**يَرِدْنَ على الغَديرِ قِرابَ شهر**). İbn Berrî dedi: onun doğru inşâdı “sayının üzerine bir ay **قِراب**’ı (kadar) artırırlar” (**يَزِدْنَ على العَديد**)dır; gölcüğe varma (**الوِرْد**) mânâsından değil, sayının üzerine artma mânâsındandır. Ve **الـمُنَضِّجةُ**: doğumu, doğum vaktinden bir ay geciken dişidir; bu, yavru için daha kuvvetlidir.

Dedi: ve **القِرابُ** ayrıca, kovanın dolmaya yaklaşmasıdır. Ve Anber b. Temîm dedi; Behra’da komşu idi:
قد رابني منْ دَلْوِيَ اضْطِرابُها،
والنَّـأْيُ من بَهْراءَ واغْتِرابُها،
إِلاَّ تَجِـي مَلأَى يَجِـي قِرابُها

Anıldı ki, **عمرو بن تميم** **أُمَّ خارجةَ** ile evlendiği vakit, onu kendi beldesine nakletti;

ve râviler iddia etti ki, onunla beraber küçük olarak **العَنْبَر**’i getirdi de **عَمرو بن تميم** ona **أُسَيْداً**’ı, ve **الـهُجَيْم**’i, ve **القُلَيْبَ**’i doğurttu; derken bir gün su istemeye çıktılar, üzerlerine su az geldi, bunun üzerine **تميم**’den bir su çıkaranı indirdiler; su çıkaran, **الـهُجَيْم**’in ve **أُسَيْد**’in ve **القُلَيْبِ**’in kovasını dolduruyor, **العَنْبر**’in kovası geldiği vakit onu çalkalanır halde bırakıyordu; bunun üzerine **العَنْبَر** bu beyitleri söyledi.

Ve **الليث** dedi: **القُرابُ** ve **القِرابُ** bir şeyin yaklaştırılmasıdır. Dersin ki: onunla bin dirhem vardır yahut onun **قُراب**’ı; ve onunla bir kadeh dolusu su vardır yahut onun **قُرابُه**’u. Ve dersin ki: ona **قُرابَ العَشِـيِّ**’de geldim, ve **قُرابَ الليلِ**’de.

Ve **إِناءٌ قَرْبانُ**: dolmaya yaklaştı; ve **جُمْجُمةٌ قَرْبَـى**: böyledir. Ve onu **أَقْرَبَه**; ve onda onun **قَرَبُه**’u ve **قِرابُه**’u vardır. **سيبويه** dedi: **قَرْبانَ**’dan fiil **قارَبَ**’dır.

Dedi: ve bununla yetinerek **قَرُبَ** demediler. Ve **أَقْرَبْتُ القَدَحَ**, onların sözünden: **قَدَح قَرْبانُ** dolmaya yaklaştığı vakit; ve iki kadeh **قَرْبانانِ**’dır ve cem‘i **قِرابٌ**’dır, **عَجْلانَ** ve **عِجالٍ** gibi; dersin ki: bu, suca **قَدَحٌ قَرْبانُ**’dur; ve o, dolmaya yaklaşmış olandır.

Ve denir: keşke benim için bunun **قُرابَ**’ı kadar altın olsaydı; yani onun dolusuna yaklaşan şey.

Ve **القُرْبانُ**, damme ile: Allah’a, عز وجل, yaklaştırılan şeydir. Ve onunla **تَقَرَّبْتَ**; ondan dersin ki: Allah için bir **قُرْباناً** **قَرَّبْتُ**. Ve Allah’a bir şey ile **تَقَرَّبَ**: yani onunla O’nun katında **القُرْبة**’yi talep etti, تعالى.

Ve **القُرْبانُ**: melikin meclis arkadaşı ve haslarıdır; ona yakınlığından dolayı; ve o, **القَرابِـينِ**’in biridir; dersin ki: falan, emirin **قُرْبان**’ındandır, ve onun **بُعْدانِه**’indendir. Ve melikin **قَرابينُ**’i: vezirleri, meclis arkadaşları ve haslarıdır. Ve aziz tenzilde: “Onlara, hak ile, Âdem’in iki oğlunun haberini oku; hani bir **قُرْباناً** **قَرَّبا** etmişlerdi.” Ve başka bir yerde dedi: “Şüphesiz Allah bize ahdetti ki, bir resule iman etmeyelim; ta ki bize ateşin yediği bir **قُرْبانٍ** getirsin.” Ve adam, bir **قُرْباناً** **قَرَّبَ** ettiği vakit, Allah’a secde ederdi; sonra ateş iner de onun **قُرْبانَه**’unu yerdi; işte bu, **القُرْبانِ**’ın kabulünün alâmetidir; ve onlar, kesmekte oldukları kurbanlıklardı. **الليث**: **القُرْبانُ**, Allah’a yaklaştırdığın şeydir; bununla bir **قُرْبةً** ve bir vesile arzu edersin. Ve hadiste, Tevrat’ta bu ümmetin sıfatı: “Onların **قُرْبانُهم**’u kanlarıdır.”

**القُرْبان** **قَرُبَ يَقْرُب**’un masdarıdır; yani cihadda kanlarını akıtmakla Allah’a yaklaşırlar. Ve geçmiş ümmetlerin **قُرْبان**’ı sığır, koyun ve deve kesmekti. Ve hadiste: “Namaz, her **تَقِـيٍّ**’nin **قُرْبانُ**’ıdır”; yani insanlardan **الأَتْقِـياء** onunla Allah’a yaklaşırlar; yani onunla O’na yakınlığı talep ederler. Ve cuma hadîsinde: “Kim birinci saatte giderse, sanki bir **بدنةً** **قَرَّبَ** etmiş gibidir”; yani sanki onu Allah’a, تعالى, hediye etmiş gibidir; nasıl ki **القُرْبانُ** Allah’ın haram evine hediye edilir. **الأَحمر**: **الخيلُ الـمُقْرَبة**; yakın, hazırlanmış olan. Ve **شمر** dedi: **الإِبل الـمُقْرَبة**; binmek için bağlanmış olan; bunu **غَنِـيٍّ**’den bir bedevî söyledi. Ve dedi: atlardan **الـمُقْرَباتُ**: binmek için zayıflatılmış olanlardır. **أَبو سعيد**: **الإِبل الـمُقْرَبةُ**; üzerinde deriden yakınlaştırılmış **رِحالٌ** bulunan; ve onlar meliklerin binekleridir; dedi: ve bedevî bu tefsiri inkâr etti.

Ve Ömer’in, رضي اللّه عنه, hadîsinde: “Bu **الإِبلُ الـمُقْرِبةُ** nedir?” Dedi: böyle rivayet olundu, **الراءِ**’nin kesresiyle; ve denildi: fetha iledir; ve o, binmek için bağlanmış olandır; ve aslı **القِرابِ**’dandır. **ابن سيده**: atlardan **الـمُقْرَبةُ** ve **الـمُقْرَب**: yaklaştırılan, yakın kılınan, ikram edilen ve otlamaya bırakılmayan; **ابن دريد** dedi: bu ancak dişilerle yapılır; aşağılık bir aygır onu aşmasın diye.

Ve gebe olan **أَقْرَبَتْ**, ve o **مُقْرِبٌ**’dir: doğumu yaklaştı; cem‘i **مَقاريبُ**’dur; sanki bunun üzere tekilini **مِقْراباً** diye vehmettiler; at ve koyun da böyledir; ve deve için ancak **أَدْنَتْ** denir; o halde o **مُدْنٍ**’dir; **تأَبـَّطَ شَرّاً**’ın annesi, ölümünden sonra onu mersiyeleyerek dedi:

وابْناه! وابنَ اللَّيْل،
ليس بزُمَّيْل شَروبٍ للقَيْل،
يَضْرِبُ بالذَّيْل كمُقْرِبِ الخَيْل

çünkü o, kendisine yaklaşandan kan bulaştırır; ve **كمُقْرَب الخيل** diye de rivayet olunur, **الراءِ**’nin fethasıyla; ve o, ikram edilendir.

**الليث**: koyun ve dişi eşek **أَقْرَبَتْ**; o halde o **مُقْرِبٌ**’dir; deve için ancak **أَدْنَتْ** denir; o halde o **مُدْنٍ**’dir. **العَدَبَّسُ الكِنانيُّ**: koyundan **الـمُقْرِبِ**’in cem‘i: **مَقاريبُ**; ve yine o **مُحْدِثٌ**’tir ve onun cem‘i **مَحاديثُ**’tir.

**التهذيب**: ve **القَريبُ** ve **القَريبة** **القَرابة** sahibi olandır; kadınlardan cem‘i **قَرائِبُ**, erkeklerden **أَقارِبُ**’dur; ve eğer **قُرْبَـى** denilseydi, câiz olurdu.

Ve **القَرابَة** ve **القُرْبَـى**: nesepte yakınlıktır; ve **القُرْبَـى** rahimde (akrabalık bağında)dır; ve o aslında masdardır. Ve aziz tenzilde: “ve **الجار ذي القُرْبَـى**.” Ve ikisi arasında **مَقْرَبَةٌ** ve **مَقْرِبَة** ve **مَقْرُبة** vardır; yani **قَرابةٌ**. Ve adamın **أَقارِبُ**’i ve **أَقْرَبوه**’u: en yakın aşiretidir. Ve aziz tenzilde: “Ve **عَشِـيرَتَك الأَقْرَبِـين**’i uyar.” Ve tefsirde geldi ki, bu âyet indiği vakit, **الصَّفا**’ya çıktı ve en yakından en yakına, kol kol çağırdı: “Ey **بني عبدالمطلب**, ey **بني هاشم**, ey **بني عبدمناف**, ey **عباسُ**, ey **صفيةُ**: ben sizin için Allah’tan hiçbir şeye malik değilim; malımdan ne isterseniz benden isteyin”; bu, **الزجاج**’dandır. Ve dersin ki: benimle onun arasında **قَرابة** vardır, ve **قُرْبٌ**, ve **قُرْبَـى**, ve **مَقْرَبة**, ve **مَقْرُبة**, ve **قُرْبَة**, ve **قُرُبَة**, **الراءِ**’nin dammesiyle; ve o benim **قَريبي**’mdir, ve **ذو قَرابَتي**’mdir; ve onlar benim **أَقْرِبائي**’mdir ve **أَقارِبي**’mdir. Ve avam der ki: o benim **قَرابَتي**’mdir, ve onlar benim **قَراباتي**’mdir. Ve O’nun sözü, تعالى: “De ki: ben sizden bunun üzerine bir ücret istemiyorum; ancak **القُرْبَـى**’da sevgi”; yani ancak benim **قَرابتي**mde beni sevmeniz; yani sizden bana olan akrabalığımda. Ve denir: falan benim **ذو قَرابتي**’mdir, ve benden **ذو قَرابةٍ**’dır, ve **ذو مَقْرَبة**’dir, ve benden **ذو قُرْبَـى**’dır. Allah تعالى dedi: “**يَتيماً ذا مَقْرَبَةٍ**.” Dedi: ve onlardan kimi “falan **قَرابتي**”yi câiz görür; ve birincisi daha çoktur. Ve Ömer’in, رضي اللّه عنه, hadîsinde: “Ancak **قَرابته** üzerine himaye etti”; yani onun **أَقارِبه**’i; sahâbe gibi masdar ile adlandırıldılar.

Ve **التَّقَرُّبُ**: bir şeye yaklaşmak, ve bir insana bir **قُرْبةٍ** ile yahut bir hak ile ulaşmaktır.

Ve **الإِقْرابُ**: yakınlıktır.

Ve ekin **تَقارَبَ** eder; olgunlaşması yaklaştığı vakit.

**ابن سيده**: ve bir şeyi **قارَبَ**: ona yakın oldu. Ve iki şey **تَقَارَبَ**: birbirine yaklaştı.

Ve tay, deve yavrusu ve başkası **أَقْرَبَ** eder; iki yaşına girmeye yahut dişlerden başka bir şeye yaklaştığı vakit.

Ve aruzda **الـمُتَقارِبُ**: **فَعُولُن**, sekiz defa; ve **فعولن فعولن فَعَلْ**, iki defa; **مُتَقارِباً** diye adlandırıldı; çünkü şiir binalarında, kazıkları sebeplerine, **المتقارب**’in yakınlığı gibi, yaklaşan bir şey yoktur; bu da şundandır: onun bütün cüzleri bir kazık ve bir sebep üzerine bina edilmiştir.

Ve **رجلٌ مُقارِبٌ**, ve **متاعٌ مُقارِبٌ**: nefis değildir. Ve bazısı dedi: **دَيْنٌ مُقارِبٌ**, kesre ile; ve **متاعٌ مُقارَبٌ**, fetha ile. **الجوهري**: **شيءٌ مقارِبٌ**, **الراءِ**’nin kesresiyle; yani iyi ile kötü arasında ortadır; dedi: ve **مُقارَبٌ** deme; ve yine böyledir, ucuz olduğu vakit.

Araplar der ki: **تَقارَبَتْ إِبلُ فلانٍ** yani azaldı ve geri döndü; Cendel dedi:
(Devam eder...)
(Devam... 1): قرب: **القُرْبُ** **البُعْدِ**’ün zıddıdır.... ...
Seni aldattı ki **تَقارَبَتْ أَباعِري** , *  ve sen zamanı döngüler sahibi gördün
Şeye, döndü ve geri gittiği zaman, denir: **قد تَقارَبَ**. Kısa boylu adama denir:
**مُتقارِبٌ** ve **مُتَـآزِفٌ**.
Asmaî: At iki elini birlikte kaldırıp ikisini birlikte koyduğu zaman, işte o
**التقريبُ**’dir; Ebû Zeyd dedi: Yeri taşlayarak taşladığı zaman, o **التقريبُ**’dir. Denir: Bize geldi, atı ile **يُقَرِّبُ**.
**وقارَبَ الخَطْوَ**: ona yaklaştı (adımlarını ona denk kıldı).
Atın koşusunda **التَّقريبُ**: iki eliyle yeri taşlamasıdır; ve o
iki türdür: **التقريبُ الأَدْنَى**; ve o **الإِرْخاءُ**’dır; ve **التقريبُ الأَعْلى**; ve o
**الثَّعْلَبِـيَّة**’dir. Cevherî: **التقريبُ** koşunun bir türüdür; denir: **قَرَّبَ الفرسُ** iki elini birlikte kaldırıp ikisini birlikte koyduğu zaman, koşuda; ve o **الـحُضْر**’dan aşağıdır. Hicret hadîsinde: “Atıma geldim de ona bindim, onu kaldırdım, benimle **تُقَرِّبُ**.” **قَرَّبَ الفرسُ**; **يُقَرِّبُ** **تقريباً**: hızlandırmadan aşağı bir koşu ile koştuğu zaman.
**وقَرِبَ الشيءَ** (kesre ile), **يَقْرَبُه** **قُرْباً** ve **قُـِرْباناً**: ona geldi; böylece ona yaklaştı ve ona yaklaştı. **وقَرَّبْتُه تقريباً**: onu yaklaştırdım. **والقَرَبُ**: geceleyin su aramaktır; ve denildi ki: seninle su arasında bir geceden başka bir şey olmamasıdır. Sa‘leb dedi: Develer ile su arasında iki gün olduğu zaman, suyu aradığın ilk gün **القَرَبُ**’dır, ikincisi **الطَّلَقُ**’tır.
**قَرِبَتِ الإِبلُ** **تَقْرَبُ** **قُرْباً**; ve **أَقْرَبَها**; ve dersin: **قَرَبْتُ** **أَقْرُبُ** **قِرابةً**, “**كتبتُ أَكْتُبُ كتابةً**” gibi, suya yürüdüğün zaman ve seninle onun arasında bir gece varken. Asmaî dedi: Bir bedevîye dedim: **القَرَبُ** nedir? Dedi ki: yarının suya varışı için gece yürüyüşü; dedim: **الطَّلَق** nedir? Dedi ki: öbür günün suya varışı için gece yürüyüşü. Denir: **قَرَبٌ بَصْباصٌ**; ve bu, kavmin develeri otlattığı içindir; ve onlar bu esnada suya doğru yürürler; su ile aralarında bir akşam kalınca, ona doğru acele ederler; işte o gece **القَرَب** gecesidir.
Halîl dedi: **القارِبُ** geceleyin su arayan kimsedir; gündüz su arayana bu denmez. Tehzîb’de: **القارِبُ**
suyu arayan kimsedir; bir vakit belirlememiştir.
Leys: **القَرَبُ** kavmin, kendileri ile su başı arasında otlatmasıdır; ve bu esnada yürüyüşün bir kısmını yürürler; nihayet su ile aralarında bir gece yahut bir akşam olunca, acele ederler de **فَقَرَبُوا**; **يَقْرُبونَ** **قُرْباً**; ve develerini **أَقْرَبُوا**;
ve **قَرِبَتِ الإِبلُ**.
Dedi ki: **والحمار القارِب** ve **العانَةُ القَوارِبُ**: ve onlar **القَرَبَ**’ı **تَقْرَبُ**; yani suya varış gecesini acele eder. Asmaî: Çoban develerinin
yüzlerini suya salıverdiği ve o gece onları bunda otlamaya bıraktığı zaman, o **الطَّلَق** gecesidir; eğer ikinci gece ise, o **القَرَب** gecesidir; ve o şiddetli sevktir.
Asmaî dedi: Develeri **طَوالقَ** olduğu zaman, “kavim **أَطْلَقَ**” denir; onlar **مُطْلِقُون**’dur; develeri **قَوارِبَ** olduğu zaman, “kavim **أَقْرَبَ**” dediler; onlar **قارِبون**’dur; **مُقْرِبُون** denmez. Dedi ki: ve bu harf şâzdır. Ebû Zeyd: **أَقْرَبْتُها** ta ki **قَرِبَتْ** **تَقْرَبُ**. Ebû Amr, **الإِقْرابِ** ve **القَرَب** hakkında bunun benzerini söyledi; Lebîd dedi:
Ca‘fer oğullarından birine tutuldum, *  benden ne bir nöbet ne de bir **قَرَبا** ile akşamlamadı
İbnü’l-A‘râbî dedi: Lebîd’in beytinde **القَرَبُ** ve **القُرُبُ** birdir. Ebû
Amr dedi: **القَرَبُ** üç günde yahut daha çoktadır; ve kavim **أَقْرَب** eder, onlar **قارِبُون**’dur, kıyasa göre olmaksızın, develeri **مُتَقارِبةً** olduğu zaman; ve **القَرَبُ** kuşta da kullanılır; İbnü’l-A‘râbî, Halîc el-A‘yavî için inşâd etti:
Bir gün dedim, binekler sanki *  suya varışı yaklaşmış kuşların **قَوارِبُ**’u gibi
Ve o, bir ihtiyacı **يَقْرُبُ**; yani onu ister; ve aslı bundandır.
İbn Ömer hadîsinde: “Günde defalarca mutlaka buluşurduk; bazımız bazımıza sorardı; ve bununla, Allah Teâlâ’yı hamdedinceye kadar, **نَقْرُبَ**.” Ezherî dedi: yani bununla Allah Teâlâ’yı hamdetmekten başka bir şey istemeyiz. Hattâbî dedi: **نَقرُبُ** yani isteriz; ve aslı su istemektir; ondan **ليلةُ القَرَبِ**: ve o, ondan suya sabahladıkları gecedir; sonra bunda genişletildi de “falanca ihtiyacını **يَقْرُبُ**” denildi; yani onu ister; böylece birincisi ağırın hafifletilmişidir, ikincisi olumsuzlayıcıdır.
Hadîste bir adam ona dedi: “Benim için ne bir kaçan var ne de bir **قارِبٌ**”; yani onun suya varan bir **وارِدٌ**’i yoktur, ondan dönen bir **صادِرٌ**’i de yoktur. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Ben ancak suya varmış bir **قارِبٍ** gibi ve bulmuş bir talip gibi idim.”
Denir: **قَرَبَ فلانٌ أَهلَه قُرْباناً** onu (kadınını) örttüğü (cinsel ilişkiye girdiği) zaman.
**والـمُقارَبة** ve **القِرابُ**: nikâh için **الـمُشاغَرة**’dir; ve o, bacağı kaldırmaktır.
**والقِرابُ**: kılıcın ve bıçağın kını ve benzerlerinin; çoğulu **قُرُبٌ**’dur. **الصحاح**’ta: **قِرابُ السيفِ** onun kını ve askısıdır. Meselde: “**الفِرارُ بقِرابٍ أَكْيَسُ**”; İbn Berrî dedi: Cevherî bu meseli, gördüğün üzere, **قِرابِ السيف**’den sonra zikretti; sözün doğrusu, meselden önce “**والقِرابُ القُرْبُ**” demesi ve meselle ona şahit getirmesiydi. Mesel, Câbir b. Amr el-Müzenî’nindir; bu, onun bir yolda yürürken iki adamın izini görmesi sebebiyledir; ve o bir iz sürücü idi; dedi ki: iki adamın izi; ikisinin de açlığı şiddetli, ganimeti aziz; ve “**الفِرارُ بقِرابٍ أَكْيَسُ**”; yani yakın bir yerden selâmete ümit bağlanacak şekilde. Onlardan kimi onu **قُراب** ile rivayet eder; kāfın zammıyla. Tehzîb’de: kuşatılmadan önce kaçmak senin için daha akıllıcadır. **وقَرَبَ قِراباً** ve **أَقرَبَهُ**: onu yaptı.
**وأَقْرَبَ السيفَ والسكين**: onlar için **قِراباً** yaptı. **وقَرَبَهُ**: onu
**القِرابِ**’a soktu. Ve denildi ki: **قَرَبَ السيفَ** ona **قِراباً** yaptı; **وأَقْرَبَه**: onu
kendi **قِرابِه**’ına soktu. Ezherî: **قِرابُ السيفِ** deriden bir torbaya benzer,
binitli kimse içine kılıcını kınıyla, kamçısını, asasını ve aletini koyar. Vâil b. Hucr’a yazısında: seriyyelerin her onuna, **القِرابُ**’ın hurmadan taşıdığı kadar vardır. İbnü’l-Esîr dedi: o, torbaya benzer; binitli kimse içine kılıcını kınıyla ve kamçısını atar; ve içine hurma ve başkasından azığını da atabilir; İbnü’l-Esîr dedi: Hattâbî rivayetin **ب** ile olduğunu söyledi; böyle dedi ve burada onun yeri yoktur. Dedi ki: ve ben onu **القِرافَ** görüyorum; **قَرْفٍ**’ün çoğulu; ve o, derilerden kaplardır; içinde yolculuk için azık taşınır; ve **قُروف** üzerine de toplanır.
**والقِرْبةُ**: su tulumlarındandır. İbn Sîde: **القِرْبةُ** sütten olan **الوَطْبُ**’dur; ve su için de olabilir; ve denildi ki: o, bir taraftan dikilmiş olandır; en az sayıda çoğulu: **قِرْباتٌ** ve **قِرِباتٌ** ve **قِرَباتٌ**; çok olanı **قِرَبٌ**’dir; ve aynı şekilde **فِعْلة** üzere olan her şeyin çoğulu; **سِدْرة** ve **فِقْرَة** gibi; sana, ayn’ı açman, kırman ve sükûn vermen vardır.
**وأَبو قِرْبةَ**: Ubeyd b. Ezher’in atıdır.
**والقُرْبُ**: böğür; çoğulu **أَقرابٌ**’dır; Şemerdel dedi: bir atı vasfeder:
**لاحِقُ القُرْبِ** ve **الأَياطِلِ** kabarık, *  yaratılışı yüksek, onun **مَطَاه**’ında tamamdır

**التهذيب**: **فرسٌ لاحِقُ الأَقْراب**; onu çoğul yaparlar; hâlbuki genişliğinden dolayı onun ancak iki **قُرُبانِ**’ı vardır; nitekim “**شاة ضَخْمَةُ الخَواصِر**” denir, hâlbuki onun ancak iki **خاصرتانِ**’ı vardır; ve onu bazıları deve için ödünç alıp şöyle dedi:
حتى يَدُلَّ عليها خَلْقُ أَربعةٍ، *  في لازِقٍ لاحِقِ الأَقْرابِ فانْشَمَلا
Şunu kastetti: “hatta delâlet etti”; böylece gelecek zamanı geçmiş zamanın yerine koydu; **أَبو ذؤيب** eşeği ve dişi eşekleri vasfederek dedi:
فبَدا له أَقْرابُ هذا رائِغاً *  عنه، فعَيَّثَ في الكِنَانةِ يُرْجِـعُ
Ve denildi: **القُرْبُ** ve **القُرُبُ**, **الشاكلةِ**’nin yanından karın **مَرَاقِّ**’ına kadar olan (kısımdır); **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibi; yine **الرُّفْغ**’ün yanından **الإِبْطِ**’a kadar her bir taraftan **قُرُبٌ** (vardır).

Ve **حديث الـمَوْلِدِ**’de: Peygamberin babası **عبدُاللّه بن عبدالمطلب** —Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun— bir gün **مُتَقَرِّباً** olarak, **البَطْحاءِ**’da **مُتَخَصِّراً** olarak çıktı; derken **ليلى العَدَوِيَّة** onu gördü; onun “**مُتَقَرِّباً**” sözü: yürürken elini **قُرْبِه**’nin, yani **خاصِرَته**’nin üzerine koyan demektir; ve denildi: o, **السُّرَّة**’den aşağıda olan ince yerdir; ve denildi: **مُتَقَرِّباً** yani hızlı, aceleci; ve **أَقراب** üzere çoğul yapılır; ondan **كعب بن زهير**’in kasidesi:
يمشي القُرادُ عليها، ثم يُزْلِقُه *  عنها لَبانٌ وأَقرابٌ زَهالِـيلُ

**التهذيب**: hadiste “üç lânetlenmiş (şey)” vardır: **الـمَعِـينَ الـمُنْتابَ** olan suyu derinleştiren bir adam, **طريقَ الـمَقْرَبةِ**’yi derinleştiren bir adam, ve bir ağacın altında dışkılayan bir adam; **أَبو عمرو** dedi: **الـمَقْرَبةُ** konaktır; aslı **القَرَبِ**’dendir ve o yürüyüştür; **الراعي** dedi:
في كلِّ مَقْرَبةٍ يَدَعْنَ رَعِـيلا
Onun çoğulu **مَقارِبُ**’dir. Ve **الـمَقْرَبُ**: gece yürüyüşüdür; **طُفَيْلٌ** atları vasfederek dedi:
مُعَرَّقَة الأَلْحِي تَلُوحُ مُتُونُها، *  تُثِـير القَطا في مَنْهلٍ بعدَ مَقْرَبِ
Ve hadiste: kim **الـمَقْرَبةَ** ve **الـمَطْرَبة**’yi değiştirirse, onun üzerine Allah’ın lâneti vardır. **المَقْرَبةُ**: büyük bir yola çıkan küçük bir yoldur; onun çoğulu **الـمَقارِبُ**’dir; ve denildi: o **القَرَب**’dendir ve o gece yürüyüşüdür; ve denildi: suya yürüyüştür.

**التهذيب، الفراء**: haberde geldi: **قُرابَ الـمُؤْمن**’den yahut **قُرابَتَه**’den sakının; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar; yani onun **فِراسَتَه**’sini ve ilme ve tahakkuka yakın olan zannını; **حَدْسِه**’nin doğruluğu ve isabeti sebebiyle.

Ve **القُراب** ve **القُرابةُ**: **القريبُ** (yakın olan); denir ki: o âlim değildir, ne de âlimin **قُرابُ**’u, ne de âlimin **قُرابةُ**’si, ne de âlime **قَريبٌ**.

Ve **القَرَبُ**: suyu yakın olan kuyu; eğer suyu uzak olursa, o **النَّجاءُ**’dır; ve şu beyit okundu:
يَنْهَضْنَ بالقَوْمِ عَلَيْهِنَّ الصُّلُبْ، *  مُوَكَّلاتٌ بالنَّجاءِ والقَرَبْ
Yani: kovalar.

Ve hadisteki “**سَدِّدوا وقارِبُوا**” sözü: bütün işlerde orta yolu tutun, onda aşırılığı ve eksikliği bırakın; denir ki: falan kimse işlerinde **قارَبَ** etti, yani orta yolu tuttu.

Ve **حديث ابن مسعود**’daki sözü: o, Peygambere —Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun— namazda iken selâm verdi de o ona karşılık vermedi; dedi ki: “beni **ما قَرُبَ وما بَعُدَ** aldı”; bir şey onu kaygılandırıp ürküttüğünde adama şöyle denir: onu **ما قَرُبَ وما بَعُدَ** ve **ما قَدُمَ وما حَدُثَ** aldı; sanki işlerinin uzağında ve yakınında düşünür ve kaygılanır; yani selâmına karşılık vermekten kaçınmanın sebebi hangisiydi. Ve **حديث أَبي هريرة**’de —Allah ondan razı olsun—: “Size Resûlullah’ın —Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun— namazını mutlaka **لأُقَرِّبَنَّ**”; yani size ona benzeyen ve ona yaklaşan şeyi mutlaka getireceğim.

Ve onun diğer hadisinde: “Ben, Resûlullah’ın namazına —Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun— benzerlik bakımından sizin en **أَقْرَبُكم**’uyum.”

Ve **القارِبُ**: büyük deniz gemilerinin sahipleri yanında, onlara yan gemiler gibi olan küçük gemidir; ihtiyaçları için hafifletilir; çoğulu **القَوارِبُ**’dir. Ve **حديث الدجال**’de: geminin **أَقْرُبِ**’ünde oturdular; onun teki **قارِبٌ**’dir, çoğulu **قَوارِب**’dir; dedi ki: **أَقْرُبٌ** ise, **قارِب**’in cem’inde bilinmiş değildir; ancak kıyas dışı olması müstesna; ve denildi: **أَقْرُبُ السفينةِ** onun en yakın kısımlarıdır; yani ondan yere doğru yaklaşan şeylerdir. Ve **القَريبُ**: tuzlanmış balıktır; tazeliğinde kaldığı müddetçe. Ve güneş batmaya **قَرَبَتِ**: **ككَرَبَتْ** gibidir; **يعقوب** da **القاف**’ın **الكاف**’tan بدل olduğunu ileri sürdü.

Ve **الـمَقارِبُ**: yollar.

Ve **قُرَيْبٌ**: bir adam adıdır.

Ve **قَرِيبةُ**: bir kadın adıdır.

Ve **أَبو قَرِيبةَ**: onların recez söyleyenlerinden bir adamdır.

Ve **القَرَنْبَـى**: onu **قرنب** maddesinin tercümesinde zikredeceğiz.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ر ب * * قُربَ * بالضم * قُرْبا * بضم القاف أي دنا وإنما قال الله تعالى ﴿إن رحمة الله قريب من المحسنين﴾ ولم يقل قريبة لأنه أراد بالرحمة الإحسان وقال الفراء * القَريبُ * في معنى المسافة يذكر ويؤنث وفي معنى النسب يؤنث بلا خلاف تقول هذه المرأة قريبتي أي ذات قرابتي و * قَرِبَهُ * بالكسر * قِرْبَاناً * بكسر القاف أي دنا منه و * القُرْبانُ * بضم القاف ما تقربت به الى الله تعالى تقول * قَرَّبْتُ * لله * قُرْبَاناً * و * تَقَرَّبَ * الى الله بشيء طلب به * القُرْبَةَ * عنده و * اقْتَرَبَ * الوعد * تَقارَبَ * وشيء * مُقارِبٌ * بكسر الراء أي وسط بين الجيد والرديء وكذا إذا كان رخيصا ولا تقل مقارب بفتح الراء و * القَرابةُ * و * القُرْبَى * القرب في الرحم وهو في الأصل مصدر تقول بينهما * قَرابَةٌ * و * قُرْبٌ * و * قُرْبَى * و * مَقْرَُبةٌ * بفتح الراء وضمهاو * قُرْبةٌ * بسكون الراء و * قُرُبةٌ * بضم الراء وهو قريبي وذو * قَرابتَتي * وهم * أقْرِبائي * و * أَقارِبي * والعامة تقول هو قرابتي وهم قراباتي

##### Türkçe

* ق ر ب * * **قُربَ** * damme ile * **قُرْبا** * **القاف**’ın dammesiyle; yani yaklaştı. Ancak Allah Teâlâ şöyle dedi: { Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlerden yakındır } ve **قريبة** demedi; çünkü rahmet ile ihsanı kastetti. El-Ferrâ dedi ki: * **القَريبُ** * mesafe mânâsında müzekker de gelir müennes de; nesep mânâsında ise ihtilafsız müennes gelir. “Bu kadın benim yakınımdır” dersin; yani benim akrabalığımın sahibi. Ve * **قَرِبَهُ** * kesre ile * **قِرْبَاناً** * **القاف**’ın kesresiyle; yani ona yaklaştı. Ve * **القُرْبانُ** * **القاف**’ın dammesiyle: Allah Teâlâ’ya onunla yaklaşılan şeydir. “Allah için bir قربان takdim ettim” dersin: * **قَرَّبْتُ** * Allah için * **قُرْبَاناً** *. Ve * **تَقَرَّبَ** * Allah’a bir şey ile; onunla O’nun katında * **القُرْبَةَ** *yı talep etti. Ve * **اقْتَرَبَ** * vaat. * **تَقارَبَ** * ve bir şey * **مُقارِبٌ** * **الراء**’ın kesresiyle; yani iyi ile kötü arasında orta. Keza ucuz olduğunda da (böyledir). **الراء**’ın fethasıyla مقارب deme. Ve * **القَرابةُ** * ve * **القُرْبَى** *: rahimdeki yakınlık; aslında ise masdardır. “İkisi arasında * **قَرابَةٌ** * ve * **قُرْبٌ** * ve * **قُرْبَى** * ve * **مَقْرَُبةٌ** * **الراء**’ın fethasıyla ve dammesiyle; ve * **قُرْبةٌ** * **الراء**’ın sükûnu ile; ve * **قُرُبةٌ** * **الراء**’ın dammesiyle” dersin. Ve o benim yakınımdır; ve * **قَرابتَتي** *nin sahibi; ve onlar * **أقْرِبائي** * ve * **أَقارِبي** *. Avam ise “o benim قرابتي’mdir ve onlar benim قراباتي’mdir” der.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَرُبَ
1 قَرُبَ ذ , aor. قَرُبَ , inf. n. قُرْبٌ (S, Mgh, O, Msb *) and قُرْبَةٌ and قَرَابَةٌ and قُرْبَى (Mgh, Msb) and مَقْرَبَةٌ, (Mgh,) [to which may be added some other syns. mentioned below with قُرْبٌ and قَرَابَةٌ,] It, and he, was, or became, near; (S, Mgh, O;) syn. دَنَا; (S, O;) contr. of بَعُدَ: (Mgh:) or قُرْبٌ is in place, and قُرْبَةٌ is in station, or grade, or rank, and قَرَابَةٌ and قُرْبَى are in الرَّحِم [meaning relationship, or relationship by the female side]; (Mgh, Msb, TA;) or, accord. to the T, قَرَابَةٌ is in النَّسَب [app. relationship in a general sense], and قُرْبَى is in الرَّحِم [app. as meaning relationship by the female side]: (TA:) You say, قَرُبَ مِنْهُ, (A, MA, Msb, K,) and اـِلَيْهِ; (A;) and قَرِبَهُ, (S, MA, O, K,) aor. قَرَبَ ; (S, K;) inf. n. (of the former verb, Msb) قُرْبٌ, (Msb, K,) or قُرْبٌ and قُرْبَةٌ &c. as above, (Msb,) or قُرْبٌ and مَقْرَبَةٌ and مَقْرُبَةٌ; (MA;) and (of the latter verb, S, MA, O) قِرْبَانٌ (S, MA, O, K) and قُرْبَانٌ; (K;) he (a man, S, O) was, or became, near to it; (S, A, MA, O, K;) syn. دَنَا: (S, A, O, K:) or the former verb means thus; but when one says لَا تَقْرَبْ كَذَا with fet-h to the ر, the meaning is, occupy not thyself with doing such a thing: (MF, TA, &c.:) or قَرِبْتُ الأَمْرَ, aor. قَرَبَ , and قَرَبْتُهُ, aor. قَرُبَ , i. e., like تَعِبَ and like قَتَلَ, inf. n. قِرْبَانٌ, signifies I did the thing, or affair; or I was, or became, near, or I approached, to it, or to doing it [or to doing something with it or to it]: an ex. of the former meaning is the saying [in the Kur xvii. 34], لَا تَقْرَبُوا الزِّنَا [Commit not ye fornication, or adultery; or, accord. to some, this is an ex. of the latter meaning]; and hence one says, قَرِبْتُ المَرْأَةَ, inf. n. قِرْبَانٌ, a metonymical phrase, meaning I compressed the woman: and an ex. of the latter meaning is the saying, لَا تَقْرَبُوا الحِمَى i. e. لَا تَدْنُوا مِنْهُ [meaning Approach not ye to doing, or to entering upon, the thing, or place, that is prohibited, or interdicted]. (Msb.) And the Arabs say, of a man, when a thing has disquieted, or disturbed, and grieved, him, أَخَذَهُ مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ, as though meaning (assumed tropical:) He became, or has become, disquieted by reason of near and remote circumstances of his case: (O:) or recent and old griefs took hold upon him. (Mgh in art. قدم. [See art. بعد.]) دَنَا مِنِّى وَقَرُبَ is expl. by Zj as meaning He drew near to me and drew nearer. (T in art. دلو: see 5 in that art.) [And several other verbs belonging to this art. are syn., or nearly so, with قَرُبَ or with قَرِبَ in senses expl. above. Thus ↓ اقرب is syn. with قَرُبَ in the first of the senses expl. above, like as أَدْنَى is with دَنَا, for its inf. n.] الاـِقْرَابُ signifies الدُّبُوُّ. (TA.) ↓ اقترب, also, is syn. with قَرُبَ in the first of the senses expl. above; (MA;) [i. e.] it is syn. with دَنَا: (Msb:) or it is syn. with ↓ تقارب, (S, O, K, TA,) signifying he, or it, drew near; (TA;) thus ↓ وَاقْتَرَبَ الوَعْدُ [in the Kur xxi. 97] signifies تقارب [meaning And the fulfilment of the promise shall draw near]: (S, O, TA:) and you say, اقترب مِنِّى [meaning He drew near to me]: (A:) it is also said that is has a more particular signification than قَرُبَ; for it denotes intensiveness in القُرْب; thus says Ibn-'Arafeh; probably meaning that it denotes labour and difficulty in the accomplishment of the act. (MF, TA.) ↓ تقرّب [likewise] is syn. with [قَرُبَ, i. e.] دَنَا, in the phrase تقرّب مِنْهُ: (O: [see قَرُبَ مِنْهُ:]) or it signifies he drew near, or approached, by little and little, (تَدَنَّى,) to a thing. (TA.) And الشَّىْءَ ↓ قارب, (ISd, TA,) or الأَمْرَ, (Msb,) [like قَرِبَهُ in many instances,] signifies He was, or became, near, or he approached, to the thing, or affair, or to doing it. (ISd, Msb, TA.) ― -b2- قَرُبَ, aor. قَرُبَ , inf. n. قُرْبٌ signifies also (assumed tropical:) He formed an opinion that was near to certainty. (MF.) ― -b3- In the phrase قَرَبَتِ الشَّمْسُ لِلْمَغِيبِ [meaning The sun was, or became, near to setting], like كَرَبَت, the ق is asserted by Yaakoob to be a substitute for ك. (TA.) -A2- قَرَبَ, aor. قَرُبَ ; inf. in. قِرَابَةٌ, He (a man) journeyed to water, there being between him and it a night's journey. (S, O.) [See also أَقْرَبَ القَوْمُ. Or,] accord. to Lth, you say, قَرَبُوا, aor. قَرُبَ , inf. n. قَرَبٌ [q. v.], meaning They, after pasturing their camels in the tract between them and the wateringplace, and journeying on during a part of the time until there remained between them and the water a night, or an evening, hastened in their course. (TA.) And قَرَبَ الاـِبِل [in some copies of the K الاـِبِلَ and in others الاـِبِلُ], aor. قَرُبَ , inf. n. قِرَابَةٌ; thus in the K; but accord. to Th, قَرَبَتِ الاـِبِلُ, aor. قَرُبَ , inf. n. قَرَبٌ; (TA;) i. e. The camels journeyed by night in order to arrive at the water on the morrow: (K, * TA:) and [a man says, of himself,] قَرَبْتُ, aor. قَرُبَ , inf. n. قِرَابَةٌ. (TA.) ― -b2- And قَرَبْتُ المَآءَ, aor. قَرُبَ , inf. n. قَرَبٌ, so in the Fs [of Th, meaning I journeyed to the water by night in order to reach it on the following morning]. (TA.) [Or] you say, قَرَبُوا المَآءَ, meaning They sought, or sought to attain, the water. (A.) ― -b3- And [hence] one says, فُلَانٌ يَقْرُبُ حَاجَتُهُ, meaning (assumed tropical:) Such a one seeks, or seeks to attain, the object of his want; from the seeking, or seeking to attain, the water: and hence the saying, in a trad., وَاـِنْ نَقْرُبُ بِذٰلِكَ اـِلَّا أَنْ نَحْمَدَ اللّٰهَ (assumed tropical:) We not seeking thereby [aught] save our praising God: thus expl. by El-Khattلbee. (Az, TA.) [Hence, also,] one says قَدْ قَرَبَ أَمْرًا لَا أَدْرِى مَا هُوَ (tropical:) [He has sought to accomplish an affair, I know not what it is]: (A, O: *) and فُلَانٌ يَقْرُبُ أَمْرًا لَا يَسْهُلُ لَهُ (tropical:) [Such a one seeks to accomplish an affair that will not be easy to him]. (A.) فُلَانٌ يَقْرُبُ أَمْرًا means (assumed tropical:) Such a one seeks, desires, or aims at, [the accomplishment of] an affair, when he does a deed, or says a saying, with that object. (T, O, TA.) -A3- قَرَبَ السَّيْفَ, (S, O,) inf. n. قَرْبٌ; (K;) and ↓ اقربهُ, (O,) inf. n. اـِقْرَابٌ; (K;) He put the sword into the قِرَاب [q. v.]: (S, O, K:) or the former, (accord. to the K,) or ↓ the latter, (accord. to the S and TA,) he made for the sword a قِرَاب: (S, K, TA:) or ↓ the latter has both of these significations: (O:) or the former verb is said of a sword or of a knife in the former sense; and in like manner ↓ the latter verb in the latter sense: or the former phrase signifies he made for the sword a قِرَاب; and ↓ the latter phrase, he put the sword into its قِرَاب: and one says, قِرَابًا ↓ قرّب and ↓ اقربهُ, meaning he made a قِرَاب. (TA.) -A4- قَرْبٌ [as an inf. n. of which the verb is قَرَبَ] also signifies The feeding a guest with the أَقْرَاب (O, K, TA) meaning flanks [of an animal or of animals, pl. of قُرْبٌ or قُرُبٌ]. (TA.) -A5- And قَرِبَ, (O, K,) with kesr to the ر, (O,) like فَرِح, (K,) [aor. قَرَبَ , inf. n. app. قَرَبٌ,] He (a man, TA) had a complaint (O, K) of his قُرْب or قُرُب, (K,) [i. e.] of his flank; (O;) as also ↓ قرّب, (O, * K, [in the former this verb is only indicated by the mention of its inf. n.,]) inf. n. تَقْرِيبٌ. (O, K.)

قرّبهُ
2 قرّبهُ ذ , inf. n. تَقْرِيبٌ, He made, or caused, to be, or become, near, caused to approach, or brought, or drew, near, him, or it. (S, O, Msb. *) [Hence the phrase قَرَّبَ اللّٰهُ دَارَكَ, which see in what follows.] ― -b2- [And hence, He made him to be a near associate; he made him an object of, or took him into, favour: and (agreeably with an explanation of the pass. in the Ham p. 184) he made him, or rendered him, an object of honour.] One says, قَرَّبَهُ مِنْهُ meaning He (a king, or a governor, or prince, [or any other person who was either a superioror an equal,]) made him to be to him a قُرْبَان, i. e. [a near associate, or] a consessor, or a particular, or special, associate or companion [&c.: see قُرْبَانٌ]. (TA.) ― -b3- قَرَّبَهُ اـِلَيْهِمْ, in the Kur li. 27, means He presented it, or offered it, to them: (Jel:) or he placed it, or put it, before them. (Bd.) And one says also, قرّب خَصْمَهُ اـِلَى السُّلْطَانِ [He brought, or placed, his adversary before the Sultلn]. (Mgh in art. رفع.) And ↓ قرّب لِلّٰهِ قَرْبَانًا [He offered, or presented, to God, an offering, or oblation]. (S, O: in the Msb, اـِلَى اللّٰهِ.) ― -b4- حَيَّا وَقَرَّبَ, (A, O,) inf. n. تَقْرِيبٌ, (K,) signifies (tropical:) He said, حَيَّاكَ اللّٰهُ وَقَرَّبَ دَارَكَ [May God preserve thee alive, or prolong thy life, and make thine abode to be near]: (A, O, K:) one says thus of a host to a visitor. (TA.) ― -b5- And التَّقْرِيبُ signifies also The denoting nearness. (Mughnee and K * voce أَوْ, and Kull pp. 82 and 83 and 124.) Thus what is termed تَصْغِيرُ التَّقْرِيبِ [The diminutive denoting nearness] is such as occurs in the saying, دَارِى قُبَيْلَ المَسْجِدِ [“ My house is a little before the mosque ”]. (Kull p. 124.) ― -b6- And The advancing an argument in such a manner as renders the desired conclusion a necessary consequence. (MF.) ― -b7- And A certain sort of عَدْو [or running] (S, O, K) of a horse: (S, O:) one says, of a horse, قرّب, inf. n. تَقْرِيبٌ, (S, A, O,) meaning he raised his fore legs together and put them down together (S, O, K *) in running: (S, O:) or he ran [as though] pelting the ground [with his hoofs]: (AZ, TA:) and it is also said of other animals than the horse: but not of the camel: (MF:) [one sort of] التقريب is [a rate] less than الحُضْرُ; (S, A, O;) and more than الخَبَبُ: (El-ءmidee, MF:) there are two sorts of تقريب, called أَعْلَى [which is a gallop] and أَدْنَى [which is a canter]: (S, O:) the former is termed الثَّعْلَبِيَّةُ; and the latter, الاـِرْخَآءُ. (TA.) -A2- See also 1, near the end, in two places.

قَارَبْتُهُ
3 قَارَبْتُهُ ذ , inf. n. مُقَارَبَةٌ [and قِرَابٌ], I was, or became, near to him, or it; contr. of بَاعَدْتُهُ. (Msb.) See 1, near the middle of the paragraph. ― -b2- One says of a vessel, (S, O, K,) قارب أَنْ يَمْتَلِئَ (S, O) or قارب الاِمْتِلَآءَ (K) [It was, or became, near to being full]: قارب [thus used] is the verb from قَرْبَانُ [q. v.], and قَرُبَ is not used in its stead. (Sb, TA.) And one says also, قارب مِلْأَهُ [It was, or became, nearly equal, or it nearly amounted, to what would fill it]. (Msb.), And قارب قَدْرَهُ [It was, or became, nearly equal, or equivalent, to its quantity, or amount; or it was, or became, nearly equivalent to it]. (K, TA.) [And hence the term أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ The verbs of appropinquation; as كَادَ &c.] ― -b3- قارب الخَطْوَ He made the stepping to be contracted; syn. دَانَاهُ; (AZ, K, TA;) [i. e. he made short steps: made his steps to be near together;] said of a horse. (TA.) And قارب كَلَامَهُ [He made the several portions of his speech, i. e. he made his words, to be near together; so that it means he uttered his speech rapidly]. (K in art. وط; &c.) And قارب بين الكَلِمَةِ وَالكَلِمَةِ فِى التَّسْبِيحِ [He made the words to follow one another nearly, or to be near together, in the act of praise, or the like.] (M in art. دنو.) And قَارَبْتُ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ i. q. دَانَيْتُ [I made the two affairs, or events, to be nearly uninterrupted]. (T, S, Msb, all in art. دنو.) ― -b4- قاربهُ also signifies He thought him, or it, to be near. (Ham p. 634.) And قارب الأَمْرَ He thought the thing. (MF.) ― -b5- And He interchanged with him good, or pleasing, speech. (O, K, TA.) ― -b6- And قارب فِى الأَمْرِ He pursued the right, or just, or middle, course, neither exceeding it nor falling short of it, in the affair. (O, * K, * TA.) ― -b7- And قَارَبْتُهُ فِى البَيْعِ [app. meaning, in like manner, I pursued a middle course with him in selling, or buying, with respect to the price demanded or offered, neither exceeding what was just nor falling short of it], (S, O,) inf. n. مُقَارَبَةٌ. (S.) ― -b8- مُقَارَبَةٌ and قِرَابٌ signify also The raising the leg [or legs, of a woman,] for the purpose of جِمَاع. (K.)

4 أَقْرَبَ see 1, second quarter. ― -b2- [Hence,] أَقْرَبَت, (S, A, O, K,) said of the pregnant, (A, TA,) or of a woman, and of a mare, and of a ewe or goat, (S, O, TA,) and also of an ass, (Lth, TA,) but [app.] not [properly] of a camel, (Lth, S, * O, * TA,) [though it is sometimes said of a camel, as in the S and O voce غَمُوس, and in the O and K in art. ك,] She was, or became, near to bringing forth. (Lth, S, A, O, K.) ― -b3- And اقرب said of a colt, and of a young camel, (K, TA,) &c., (TA,) He was, or became, near to the age of shedding his central incisors; (K, TA;) and likewise, to that of shedding other teeth. (TA.) ― -b4- And He nearly filled a vessel. (S, O, K.) ― -b5- لَأُقْرِبَنَّكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللّٰهِ occurs in a trad. of Aboo-Hureyreh, meaning I will indeed perform to you the like of, or what will be nearly the same as, the praying of the Apostle of God. (TA.) ― -b6- اقرب الاـِبِلَ He made the camels to journey by night in order to arrive at the water on the morrow: (O, * K, TA:) or اقربوا اـِبِلَهُمْ They, after pasturing them in the tract between them and the watering-place, and journeying on during a part of the time until there remained between them and the water a night, or an evening, hastened their camels. (Lth, TA.) ― -b7- And اقرب القَوْمُ The people, or party, became persons whose camels were performing a journey such as is termed قَرَبٌ: the part. n. is [said to be] ↓ قارب, not مُقْربٌ: (As, S, O:) the former of these is said by A'Obeyd to be anomalous: (S, O:) [but see قَرَبَ, which is expl. as having almost exactly the same meaning as that which is in this instance assigned to اقرب. And it is also mentioned in the TA, app. on the authority of AA, that the same phrase and the same anomalous part. n. are used when the people's camels are مُتَقَارِبَة (which means few, or near together): but I think that this word is a mistake of a copyist, for قَوَارِبُ: see قَارِبٌ.] -A2- See also 1, last quarter, in six places.

5 تَقَرَّبَ see 1, near the middle of the paragraph. ― -b2- [Hence] one says to his companion, urging him, تَقَرَّبْ, meaning (tropical:) Advance thou, or come forward: (A, TA:) or تَقَرَّبْ يا رَجُلُ, meaning hasten, O man. (As, O, L, K, TA.) Only the imperative mood in this sense is said to be used. (MF, TA.) ― -b3- And [hence, also,] تقرّب signifies He rendered himself near, or allied himself, [drew near, or ingratiated himself,] by affection and friendship. (TA, voce تَنَسَّبَ. [In this sense it is trans. by means of مِنْ.]) And He applied himself with gentleness, or courtesy, to obtain access, or nearness, to a man, by means of some act performed for that purpose, or by right. (TA. [In this sense it is trans. by means of اـِلَى.]) And one says, تقرّب مِنَ اللّٰهِ [He drew near unto God] by prayer or the like, and righteous actions: and تقرّب اللّٰهُ مِنْهُ [God drew near unto him] by beneficence towards him. (TA.) And تقرِّب بِهِ اـِلَى اللّٰهِ, (S, A, O, Msb, K, *) inf. n. تَقَرُّبٌ and تِقِرَّابٌ, (O, K,) the latter [of a rare form] like تِحِمَّالٌ and تِكِلَّامٌ and تِمِلَّاقٌ, (O,) He sought thereby nearness, to bring himself near, to draw near, or to approach, unto God; or to advance himself in the favour of God: (S, K, * TA:) and فَعَلَهُ تَقَرُّبًا اـِلَيْهِ [He did it by way of seeking nearness, &c., to Him]. (A.) -A2- تقرّب also signifies He (a man, O) put his hand upon his قُرْب (O, K, TA) i. e. his flank, (O, TA,) in walking; or, as some say, hastening, or going quickly. (TA.)

تقاربوا
6 تقاربوا ذ They were, or became, or drew, near, one to another: (S, * A, * Msb:) you say تقاربوا and ↓ اقتربوا [both app. signifying the same, like تخاصموا and اختصموا, and تخالطوا and اختلطوا, and تشاركوا and اشتركوا, &c.]. (A.) ― -b2- See also 1, second quarter. ― -b3- تقاربت اـِبِلُهُ means (tropical:) His camels became few, [because drawing near together,] (A, O, K, TA,) and (as is also said of other things, TA) declined, or became reduced to a bad state. (O, * K, * TA.) ― -b4- And [for the like reason, because of its becoming dense,] تقارب is said of seed-produce, or standing corn or the like, meaning (assumed tropical:) It became nearly ripe. (O, K, TA.) ― -b5- And hence [accord. to some], تَقَارَبَ الزَّمَانُ (assumed tropical:) [When the time becomes contracted], occurring in a trad., expl. in art. زمن, q. v. (TA.)

8 اـِقْتَرَبَ see 1, second quarter, in two places: ― -b2- and see also 6.

استقربهُ
10 استقربهُ ذ [contr. of استبعدهُ]. One says, هُوَ يَسْتَقْرِبُ البَعِيدَ [He reckons near that which is remote]. (A, Msb.)

قُرْبٌ
قُرْبٌ ذ [mentioned in the first sentence of this art. as an inf. n.] is the contr. of بُعْدٌ: (S, O:) [used as a simple subst., it signifies Nearness, and] it is said to be [properly, or primarily,] in respect of place; [i. e. vicinity;] as distinguished from قُرْبَةٌ &c. (Msb, TA.) You say, اـِنَّ قُرْبَكَ زَيْدًا [Verily Zeyd is in thy vicinity; i. e., near thee in respect of place]; but not اـِنَّ بُعْدَكَ زَيْدًا; because قُرْب is more capable of being used as an adv. n. of place than بُعْد: in like manner they said also ↓ هُوَ قُرَابَتَكَ, meaning [He is in thy vicinity; i. e.,] near thee in respect of place. (Sb, TA. [See also قَرِيبٌ.]) [And بِالقُرْبِ مِنْهُ is a phrase of frequent occurrence, meaning In the vicinity of, or near in respect of place to, him, or it.] And one says, تَنَاوَلَهُ مِنْ قُرْبٍ and ↓ مِنْ قَرِيبٍ [He took it, or took it with his hand, from a near place or spot]. (A, Msb.) And رَأَيْتُهُ مِنْ قُرْبٍ [and ↓ مِنْ قَرِيبٍ I saw him, or it, from a near place or spot, or from within a short distance]. (S in art. ام; &c.) ― -b2- It is also syn. with ↓ قَرَابٌ [signifying Nearness in respect of time] as used in the saying اِفْعَلْ ذٰلِكَ بِقَرَابٍ [i. e. Do thou that soon; like as one says, عَنْ ↓ قَرِيبٍ]: (K, TA:) accord. to the K, the word قراب in this case is like سَحَاب: but it is said in a prov., أَكْيَسُ ↓ الفِرَارُ بِقِرَابٍ, thus in the S, or, as some relate it, ↓ بِقُرَابٍ; and IB says, J has cited this prov. [next] after the قِرَاب of the sword, but should have said that القِرَابُ is also syn. with القُرْبُ, and should then have adduced the prov. as an ex. meaning The fleeing soon in eagerness of desire for safety [is more, or most, shrewd]: (TA:) [this rendering, however, requires consideration; for, accord. to Meyd, who gives only the reading بِقِرَابٍ, the meaning of the prov. is, that he who flees with the ↓ قِرَاب (by which is meant the scabbard) when the sword has passed away from his possession is more shrewd than he who causes, or suffers, the قِرَاب also to pass away from him: in Freytag's Arab Prov. ii. 210, both of these explanations are given; but قريب is there erroneously put for قُرْب.] ― -b3- See also قَرَابَةٌ. ― -b4- It is also a pl. of قَرِيبٌ [q. v.]. (TA in art. زلف.) -A2- قُرْبٌ also, and ↓ قُرُبٌ, (S, O, K,) the former of which is the original, (TA,) signify The خَاصِرَة [or flank]: (O, K:) or [the part] from the شَاكِلَة [which is syn., or nearly so, with خَاصِرَة,] to the مَرَاقّ [or soft parts] of the belly: (S, O, K:) and likewise from the رَفْغ [generally meaning groin] to the armpit, on each side: (TA:) [properly used in relation to a horse:] sometimes metaphorically used in relation to a she-camel, and to an ass [meaning a wild ass, and also to a man: see 5, last sentence]: (TA:) pl. أَقْرَابٌ; (T, S, O, K;) which is also used in the place of the dual. (T, TA.)

قَرَبٌ
قَرَبٌ ذ [mentioned in the latter half of the first paragraph of this art. as an inf. n.] is [said to be] a subst., signifying A journey to water when it is a night's journey distant: or, as As said, on the authority of an Arab of the desert, (S, O,) a journey by night in order to arrive at the water on the morrow; (S, O, K;) and so ↓ قِرَابَةٌ [which is also mentioned as an inf. n. in the latter half of the first paragraph of this art.]; (K;) a journey by night in order to arrive at the water on the second following day being called طَلَقٌ: (S, O:) and the seeking water by night: or, when it is not more than a night's journey distant: or the first day in which one journeys to water when it is two days distant; the second day being called طَلَقٌ: (K: [but the converse seems to be the truth, being asserted by several of the highest authorities, and agreeable with the derivation of each of the two words: see طَلَقٌ:]) or the night after which, in the morning, one arrives at the water: (TA:) and لَيْلَةُ القَرَبِ is the night in which people with their camels hasten to the water in a journey such as is termed قَرَبٌ بَصْبَاصٌ; this latter term being applied to signify a people's letting their camels pasture while they are journeying towards water; and when there remains an evening between them and the water, hastening towards it: (S, O:) or, as is said on the authority of As, لَيْلَةُ القَرَبِ is the second night after the pastor has turned the faces of his camels towards the water, and so left them to pasture; this second night being the night of hard driving; and the first night being called لَيْلَةُ الطَّلَقِ: accord. to AA, [the journey called] القَرَبُ is [the journey to water] during three days, or more. (TA.) And [hence] القَرَبَ is used to signify What is a night's journey distant. (S in art. نوب, in explanation of a verse cited in that art. [Or, accord. to IAar, قَرَب there signifies near, so as to be visited repeatedly: or, as AA says, at such a distance as to be visited once in three days.]) [See also a saying mentioned voce حَوْزٌ.] ― -b2- Also A well of which the water is near [to the mouth]. (O, K.)

قُرُبٌ
قُرُبٌ ذ : see قُرْبٌ, last sentence.

قُرْبَةٌ
قُرْبَةٌ ذ an inf. n. of قَرُبَ [q. v.: and used as a simple subst. signifying Nearness]; like قُرْبٌ: or the former is in station, or grade, or rank. (Mgh, Msb.) You say, طَلَبْتُ مِنْهُ القُرْبَةَ [I sought of him nearness of station, &c.; or admission into favour]. (A.) ― -b2- See also قَرَابَةٌ. ― -b3- Also, (A, O, Msb,) and ↓ قُرُبَةٌ, (Msb,) A thing [such as prayer, or any righteous deed or work,] whereby one seeks nearness, to bring himself near, to draw near, or to approach, unto God; or to advance himself in the favour of God; (A, * O, Msb;) as also ↓ قُرْبَانٌ: (S, O, Msb, K:) pl. of the first and second قُرَبٌ and قُرْبَاتٌ and قُرُبَاتٌ and قُرَبَاتٌ. (Msb.)

قِرْبَةٌ
قِرْبَةٌ ذ A kind of سِقَآء [or skin], (S, * O, * TA,) used for water: (S, O:) or a وَطْب [or skin] that is used for milk, and sometimes for water: (ISd, K:) or such as is sewed on one side: (K:) [the modern قِرْبَة, which is seldom, if ever, used for anything but water, is (if I may judge from my own observations and the accounts of others) always made of the skin of a goat about one year old or upwards: it consists of nearly the whole skin; only the skin of the head, and a small portion of that of each leg, being cut off: it has a seam extending from the upper part of the throat nearly to the belly, and sometimes a corresponding seam at the hinder part, but more commonly only a patch of leather over the fundament and navel: over the seam, or over each seam, is sewed a narrow strip of leather; and a mouth of leather is added in the place of the head: it is carried on the back, by means of a strap, or cord, &c., one end of which is generally attached to a cord connecting the two fore-legs; and the other, to the right hind leg:] the pl. (of pauc., S, O) is قِرْبَاتٌ, and قِرَبَاتٌ, and قِرِبَاتٌ, and (of mult., S, O) قِرَبٌ. (S, O, Msb, K.)

فِيهِ قَرَبَةٌ
فِيهِ قَرَبَةٌ ذ and ↓ قِرَابَةٌ are said of a vessel that is nearly filled [meaning In it is a quantity that nearly fills it]. (K, TA.) [See also قِرَابٌ.]

قُرُبَةٌ
قُرُبَةٌ ذ : see قُرْبَةٌ: ― -b2- and see also قَرَابَةٌ.

قُرْبَى
قُرْبَى ذ [mentioned in the first sentence of this art. as an inf. n.: and used as a simple subst.]: see قَرَابَةٌ, in five places: and see also قَرِيبٌ, latter half.

قَرْبَانُ
قَرْبَانُ ذ A vessel nearly full: fem. قُرْبَى: (S, O, K:) and pl. قِرَابٌ: (S, O:) you say قَدَحٌ قَرْبَانُ مَآءً i. e. [A drinking vessel] nearly full of water: and the ق in قربان is [said to be] sometimes changed into ك: (TA:) so accord. to Yaakoob; but ISd denies this. (TA in art. كرب.) -A2- See also the paragraph here following.

قُرْبَانٌ
قُرْبَانٌ ذ : see قُرْبَةٌ: [it may often be rendered An offering, or oblation: and hence it sometimes means a sacrifice, as in the Kur iii. 179:] pl. قَرَابِينُ. (Msb.) قُرْبَانُهُمْ دِمَآؤُهُمْ [Their offering to God is their blood, lit. bloods,] occurs in a trad. as cited from the Book of the Law revealed to Moses, and as referring to the Arabs; meaning, they seek to bring themselves near unto God by shedding their blood in fighting in the cause of religion; whereas the قربان of preceding peoples consisted in the slaughtering of oxen or cows, and sheep or goats, and camels. (TA.) And it is said in another trad., الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِىٍّ [The divinely-appointed act of prayer is the offering to God of every pious person]; meaning, that whereby the pious seek to bring themselves near unto God. (TA.) ― -b2- Also, (S, A, O, K,) and ↓ قَرْبَانٌ, (K,) but this latter is by some disapproved, (TA,) [A near associate; or] a particular, or special, (A, K,) associate or companion (A) or consessor; (K;) or a consessor; and a particular, or special, associate or companion; (S, ISd, O;) [or a familiar, or favourite;] of a king, (S, ISd, A, O, K,) or of a governor, or prince; (S, O;) [or of any person who is either a superior or an equal;] so called because of his nearness: (TA:) pl. قَرَابِينُ: (S, A, O, K:) and one says also, فُلَانٌ مِنْ قُرْبَانِ الأَمِيرِ [Such a one is of the near associates, &c., of the governor, or prince]; (S, O;) [for] قُرْبَانٌ is [said to be originally] an inf. n., and [therefore, as an epithet,] the same as sing. and dual and pl.: (so in a marginal note in one of my copies of the S:) or, in a phrase of this kind, it is a pl. of ↓ قَرِيبٌ. (A in art. بعد.)

قَرَابٌ
قَرَابٌ ذ : see قُرْبٌ, former half.

قُرَابٌ
قُرَابٌ ذ : see قَرِيبٌ, last quarter, in two places: ― -b2- and قُرْبٌ, near the middle: ― -b3- and قِرَابٌ, former half: ― -b4- and قُرَابَةٌ.

قِرَابٌ
قِرَابٌ ذ [an inf. n. of 3. And hence قِرَابَ as an adv. n. of time]. You say, أَتَيْتُهُ قِرَابَ العِشَآءِ I came to him near nightfall: and قِرَابَ اللَّيْلِ near night. (Lth, TA.) And 'Oweyf El-Kawلfee says, describing she-camels, (so in the TA and in one of my copies of the S,) or 'Oweyf El-Fezلree, (so in the O,)
هُوَ ابْنُ مُنَضِّجَاتٍ كُنَّ قِدْمًا
يَزِدْنَ عَلَى العَدِيدِ قِرَابَ شَهْرٍ
(O, TA) i. e. He is the off spring of [one of the] she-camels that went beyond the usual time of bringing forth, that used formely to exceed the computed [time] near a month: J give a different reading of this verse, يَرِدْنَ عَلَى الغَدِيِر; but the correct reading is that given above. (IB, TA.) ― -b2- See also قُرْبٌ, near the middle. ― -b3- قِرَابُ الشَّىْءِ and ↓ قُرَابُهُ and ↓ قُرَابَتُهُ signify What is nearly the equal in quantity, or amount, or nearly the equivalent, of the thing. (K.) One says, مَعَهُ أَلْفُ دِرْهَمٍ أَوْ قِرَابُهُ He has with him a thousand dirhems, or nearly the equal thereof: and مَعَهُ مِلْءُ قَدَحٍ مَآءً أَوْ قِرَابُهُ He has with him a cupful of water, or nearly the equal thereof. (Lth, TA.) And a poet says, (S,) namely, El- 'Ambar, (so in the O and TA,) or Es-Sinnabr, (so in the Mz, 49th نوع,) Ibn-'Amr, Ibn-Temeem, (O, TA, *)
اـِلَّا تَجِئْ مَلْأَى يَجِئْ قِرَابُهَا
[If a full bucket (دَلْوٌ being understood, as is indicated in the S and O and TA,) come not, what will be nearly the equal thereof will come]. (S, O, TA.) One says also, لَوْ أَنَّ لِى قِرَابَ هٰذَا ذَهَبًا i. e. [If there belonged to me] the quantity nearly sufficient for the filling of this [of gold]: and لَوْ جَآءَ بِقِرَابِ الأَرْضِ i. e. [If he brought] that which would be nearly the equal in quantity of the earth. (Msb.) And الرُّكْبَتَيْنِ ↓ المَآءُ قُرَابَةُ [The water is such as is nearly the equal in height of the two knees]. (A.) [See also قَرَبَةٌ.] -A2- Also The غِمْد [i. e. scabbard, or sheath,] of a sword, (K, TA,) or of a knife: (TA:) or the جَفْن [i. e. case, or receptacle,] of the غِمْد; (K, TA;) the جَفْن, which is a case, or receptacle, wherein is the sword together with its scabbard (بِغِمْدِهِ) and its suspensory belt or cord: (S, O, TA:) it is like a جِرَاب of leather, into which the rider, or rider upon a camel, puts his sword with its جَفْن [here meaning scabbard], and his whip, and his staff, or stick, and his utensils: (Az, TA:) or like the جِرَاب, into which one puts his sword with its scabbard (بِغِمْدِهِ), and his whip, and sometimes his travelling-provisions of dates &c.: (IAth, TA:) the pl. of the قِرَاب of the sword is قُرُبٌ [a pl. of mult.] (Msb, TA) and أَقْرِبَةٌ [a pl. of pauc.], like خُمُرٌ and أَخْمِرَةٌ pls. of خِمَارٌ. (Msb.) See also قُرْبٌ, latter half.

قَرِيبٌ
قَرِيبٌ ذ Near in respect of place: (S, O, Msb, K, * &c.:) in this sense used alike as sing. and pl. (Kh, ISk, T, O, Msb, K *) and dual, (ISk, TA,) and as masc. and fem., (AA, Kh, Fr, ISk, T, S, O, Msb,) as is also بَعِيدٌ in the contr. sense: (Kh, ISk, TA:) the Arabs say هُوَ قَرِيبٌ مِنِّى, (ISk, O, * TA,) and هُمَا قَرِيبٌ مِنِّى, and هُمْ قَرِيبٌ مِنِّى, (ISk, TA,) and هِىَ قَرِيبٌ مِنِّى, &c., meaning فِى مَكَانٍ قَرِيبٍ [in a place near, to me, or little removed from me:] (ISk, O, TA:) or when you say هِنْدٌ قَرِيبٌ مِنْكَ, it is as though you said هِنْدٌ مَوْضِعُهَا قَرِيبٌ مِنْكَ [Hind, her place is near to thee:] (AA, Msb:) hence, [in the Kur vii. 54,] اـِنَّ رَحْمَةَ اللّٰهِ قَرِيبٌ مِنَ المُحْسِنِينَ [Verily the mercy of God is near unto the welldoers]: (AA, ISk, O, Msb:) but it is allowable to say قَرِيبَةٌ, as also بَعِيدَةٌ: (ISk, O, Msb, TA:) or (accord. to Zj, TA) قريب is here without ة because رحمة is not really [but only conventionally] of the fem. gender: (S, O, TA:) [but this reason is not satisfactory, because it does not apply to other cases mentioned above:] and it is also said that it is without ة because it is assimilated to an epithet of the measure فَعُولٌ, which does not receive the fem. affix ة. (TA.) [Hence the phrase مِنْ قَرِيبٍ:] see قُرْبٌ, former half, in two places. And [hence also] you say, اـِنَّ قَرِيبًا مِنْكَ زَيْدًا [Verily Zeyd is in a place near to thee]; like as you say, اـِنَّ قُرْبَكَ زَيْدًا. (Sb, TA.) ― -b2- [Also Near in respect of time, whether future, as in the Kur xlii. 16, &c.; or past, as in the Kur lix. 15. And hence قَرِيبًا meaning Shortly after and before. And Nearly, as when one says, أَقَمْتُ بِالمَوْضِعِ قَرِيبًا مِنْ سَنَةٍ I remained, stayed, or abode, in the place nearly a year. Hence also the phrase عَنْ قَرِيبٍ:] see قُرْبٌ, near the middle. ― -b3- And Near as meaning related by birth or by marriage: (S, O, Msb, K:) [and generally used as an epithet in which the quality of a subst. is predominant, meaning a relation, or relative:] in this sense it receives the fem. form, by universal consent; so that you say, هٰذِهِ المَرْأَةُ قَرِيبَتِى [This woman is my relation]: (Fr, S, O, Msb: *) and likewise the dual form; so that you say, [هُمَا قَرِيبَانِ and] هُمَا قَرِيبَتَانِ [They two are relations]: (AA, Msb:) [and it has a pl., namely, أَقْرِبَآءُ;] you say, هُمْ أَقْرِبَائِى and أَقَارِبِى (S, A, O, K) [and أَقْرَبِىَّ, this last originally أَقْرَبُوىَ; the first signifying They are my relations; and the second and third, properly, being pls. of ↓ أَقْرَبُ, They are my nearer, or nearest, or very near, relations; though in the T the second is said to be pl. of قَرِيبٌ; and in most of the copies of the K, but not in all, (for in some the first of these three words is omitted, as it is also in the TA,) it is implied that أَقْرِبَآءُ and أَقَارِبُ and أَقْرَبُونَ (which are mentioned in the Msb without any distinction of meaning) are all to be understood in the latter sense]: and قُرْبٌ [also] is a pl. of قَرِيبٌ [app. in the sense here assigned to it], like as غُرْبٌ is of غَرِيبٌ; (TA in art. زلف;) and قَرْبَى is allowable as a pl. of فَرِيبٌ: (T, TA:) the pl. of قَرِيبَةٌ is قَرَائِبُ. (T, Msb, TA.) And like as you say, هُوَ قَرِيبِى [meaning He is my relation], as too you say, ↓ هُوَ ذُو قَرَابَتِى (S, O, K) and مِنِّى ↓ ذُو قَرَابَةٍ and منّى ↓ ذُو مَقْرُبَةٍ and مِنِّى ↓ ذُو قُرْبَى; (TA;) but not ↓ هُوَ قَرَابَتِى; (K;) [for only] the vulgar say this; as also هُمْ قَرَابَاتِى: (S, O:) or, accord. to Z, ↓ هُوَ قَرَابَتِى is allowable, being accounted for as a phrase in which the prefixed n. [ذُو] is suppressed; and it has moreover been asserted to be correct and chaste in verse and prose: ↓ قَرَابَةٌ also occurs in the trads. in the sense of أَقَارِبُ: it is said in the Nh to be an inf. n. used as an epithet, agreeably with general analogy: and in the Tes-heel it is said to be a quasi-pl. n. of قَرِيبٌ, like as صَحَابَةٌ is of صَاحِبٌ: (MF, TA:) [accord. to Mtr,] ↓ قَرَابَةٌ is correctly applicable to one and to a pl. number, as being originally an inf. n.; so that one says, هُو قَرَابَتِى and هُمْ قَرَابَتِى; though the chaste phrase is ذُو قَرَابَتِى applied to one; and ذَوَا قَرَابَتِى, to two; and ذَوُو قَرَابَتِى, to a pl. number. (Mgh.) ― -b4- And [it is also applied to relationship:] one says, بَيْنَنَا نَسَبٌ قَرِيبٌ and ↓ قُرَابٌ [Between us is a near relationship]. (A.) ― -b5- It signifies also Near, or allied, by affection and friendship. (TA voce تَنَسَّبَ.) [You say, فُلَانٌ قَرِيبٌ مِنَ النَّاسِ meaning Such a one is near, &c., or friendly and affectionate, to people, or mankind.] See also قُرْبَانٌ, last sentence. ― -b6- And one says, مَا هُوَ بِعَالِمٍ عَالِمٍ ↓ وَلَا قُرَابِ and عَالِمٍ ↓ قُرَابَةِ meaning قَرِيبِ عَالِمٍ [i. e. He is not learned nor near learned]. (TA.) And مِنْ ذٰلِكَ ↓ مَا هُوَ بِشَبِيهِكَ وَلَا بِقُرَابَةٍ meaning وَلَا بِقَرِيبٍ مِنْ ذٰلِكَ [i. e. He is not the like of thee nor near that]; (S, O;) or مِنْكَ ↓ وَلَا بِقُرَابَةٍ meaning بقَرِيبٍ [i. e., nor near the like of thee]. (K.) ― -b7- فُلَانٌ قَرِيبُ الثَّرَى; and قَرِيبُ الثَّرَى بَعِيدُ النَّبَطِ: see in arts. ثرى and نبط. -A2- Also, (O, K, TA,) but in some of the lexicons written قِرِّيبٌ, (TA,) Salted fish, while yet in its recent, moist, state. (O, K, TA.)

قَرَابَةٌ
قَرَابَةٌ ذ , (S, O, K,) which is originally an inf. n., (S,) [i. e., of قَرُبَ, as is also, app., every one of its syns. here following,] and ↓ قُرْبَى and ↓ قُرْبَةٌ and ↓ قُرُبَةٌ (S, O, K) and ↓ قُرْبٌ (S, O) and ↓ مَقْرُبَةٌ and ↓ مَقْرَبَةٌ (S, O, K) ↓ مَقْرِبَةٌ, (K,) all of them, (S, O, K,) or the first and ↓ قُرْبَى, (Msb,) signify Relationship, or relationship by the female side; (S, O, * Msb, K, * TA;) or the first has the former of these significations and ↓ قُرْبَى has the latter of them: (T, TA:) [in the S, القَرَابَةُ is expl. signifying القُرْبَى فِى الرَّحِمِ; and in the Mgh and Msb, it and ↓ القُرْبَى are expl. as being فِى الرَّحِمِ; but in the T, as cited in the TA, the former is expl. as being فِى النَّسَبِ, and ↓ القُرْبَى as being فِى الرَّحِمِ: see the first sentence of this art.:] you say, بَيْنِى وَبَيْنَهُ قَرَابَةٌ &c. [i. e. Between me and him is a relationship, or a relationship by the female side]. (S, O.) ― -b2- See also قَرِيبٌ, latter half, in six places.

قُرَابَةٌ
قُرَابَةٌ ذ : see قُرْبٌ, first quarter: ― -b2- and قِرَابٌ, in two places: and قَرِيبٌ, near the end, in three places. ― -b3- قُرَابَةُ المُؤْمِنِ and ↓ قُرَابُهُ signify The believer's فِرَاسَة [i. e. insight, or intuitive perception, &c.]; (Fr, O, K;) and his opinion, which is near to knowledge and assurance: occurring in a trad., in which it is said that one is to beware thereof, because he looks with the light of God. (Fr, O, TA. [See also فِرَاسَةٌ.])

قِرَابَةٌ
قِرَابَةٌ ذ : see قَرَبَةٌ: -A2- and see also قَرَبٌ.

جَاؤُوا قُرَابَى
جَاؤُوا قُرَابَى ذ , (IDrd, O, K,) the latter word similar to فُرَادَى, (IDrd, O,) They came near together. (IDrd, O, K.)

قُرَيْبَى
قُرَيْبَى ذ [dim. of قُرْبَى]. دُونَ كُلِّ قُرَيْبَى قُرْبَى [There is a relationship nearer than every relationship small in degree] is a prov. applied to him who asks of thee something wanted which one more nearly related to thee than he has asked of thee. (Meyd. [See another prov., app. similar in meaning and application, voce دَنِىٌّ, in art. دنو.])

قَرَّابٌ
قَرَّابٌ ذ A maker of [what are called] قرب [app. قُرُب, pl. of قِرَابٌ; or perhaps قِرَب, pl. of قِرْبَةٌ]. (TA.)

قَرْنَبٌ
قَرْنَبٌ ذ : &c.: see art. قرنب.

قَارِبٌ
قَارِبٌ ذ [part. n. of قَرَبَ said of a man journeying to water: and accord. to As and A'Obeyd, part. n. of أَقْرَبَ used in a similar sense; as such anomalous]. One seeking, or seeking to attain, [or journeying to,] water: so says Az, without specifying any time: (TA:) or, accord. to Kh, (S, O, TA,) one doing so by night; (S, O, K, TA;) not applied to one doing so by day. (S, O, TA.) And its pl. قَوَارِبُونَ signifies Persons whose camels are performing a journey such as is termed قَرَبٌ: (As, S, O:) see 4, latter half. The epithet applied to camels in this case is قَوَارِبُ; (S, O;) [of which see another explanation voce طَلَقٌ;] and this epithet is also used in relation to birds. (IAar, TA.) مَا لِى قَارِبٌ وَلَا هَارِبٌ occurs in a trad., meaning I have not any that goes to water nor any that returns from it. (L, TA. [See also هَارِبٌ.]) And حِمَارٌ قَارِبٌ means An ass hastening on in the night of arriving at the water. (Lth, TA.) -A2- Also A small سَفِينَة; (A, K;) i. e. (A,) [a skiff;] a ship's boat, used by the seamen as a convenient means af accomplishing their needful affairs; (S, A, O;) also called سُنْبُوكٌ [or سُنْبُوقٌ]: (A:) pl. قَوَارِبُ: and أَقْرُبٌ occurs in a trad., and is said to be also a pl. of قَارِبٌ; but IAth says that this is not known as a pl. قارب, unless as anomalous; and it is said that أَفْرُبُ السَّفِينَةِ means the nearest parts of the ship; i. e., the parts near [or next] to the land. (TA.)

قَوْرَبٌ
قَوْرَبٌ ذ Water over which, or against which, one has not power, or with which one cannot cope, by reason of its copiousness. (O, K.)

أَقْرَبُ
أَقْرَبُ ذ Nearer, and nearest, in respect of place, and in respect of time, &c.]: see قَرِيبٌ, in the middle of the paragraph.

ظَهَرَتْ تَقَرُّبَاتُ المَآءِ
ظَهَرَتْ تَقَرُّبَاتُ المَآءِ ذ (tropical:) The foretokens of water appeared; i. e. small pebbles, from seeing which the well-digger, when he has nearly reached a spring, infers that water is near. (A, TA.)

مَقْرَبٌ
مَقْرَبٌ ذ (A, O, K) and ↓ مَقْرَبَةٌ (O, K) (tropical:) A near, or the nearest, road or way: (A, O, K, TA:) or a small road or way, leading into a great one; said to be from القَرَبُ signifying “ the journeying by night, ” or “ the journeying [by night] to water: ” (TA:) or, the former, a conspicuous road or way; so says IAar: (TA voce مَطْرَبٌ:) and the latter, accord. to AA, a place of alighting or sojourning or abiding; from القَرَبُ signifying “ the ” journeying [by night &c.]: the pl. is مَقَارِبُ. (TA.)

مُقْرَبٌ
مُقْرَبٌ ذ A horse that is brought [or kept] near [to the tent, or dwelling], and treated generously, and not left to seek for pasture: fem. with ة:] or this is done only with mares, lest a stallion of low race should cover them: (IDrd, S, O, K:) or خَيْلٌ مُقْرَبَةٌ signifies horses that are [kept] near at hand, and prepared [for riding]: (El-Ahmar, TA:) or horses that have been prepared by scant food (ضُمِّرَتْ) for riding: (Sh, TA:) or horses of generous race, that are not confined in the pasturage, but are confined near to the tents, or dwellings, prepared for running. (R, TA.) And اـِبِلٌ مُقْرَبَةٌ Camels girded for riding: (Sh, O, K:) or camels upon which are saddles (رِحَال) cased with leather, whereon kings ride: but this explanation has been disallowed. (Aboo-Sa'eed [i. e. As], TA.) [See also مُكْرَبَاتٌ.]

مُقْرِبٌ
مُقْرِبٌ ذ A woman, and a mare, and a ewe or goat, (S, O,) and an ass, (Lth, TA,) near to bringing forth: (S, O, K, TA:) [said to be] not used in relation to a camel; (S, O, TA;) the epithet used in this case being مُدْنٍ: (TA:) [but see the verb:] the pl. is مَقَارِيبُ; (S, O, K, TA;) as though they had imagined the sing. to be مِقْرَابٌ. (TA.)

مَقْرَبَةٌ
مَقْرَبَةٌ ذ : see قَرَابَةٌ: -A2- and see also مَقْرَبٌ.

مَقْرُبَةٌ
مَقْرُبَةٌ ذ : see قَرَابَةٌ; and see also قَرِيبٌ, latter half.

مَقْرِبَةٌ
مَقْرِبَةٌ ذ : see قَرَابَةٌ.

المُقَرَّبُونَ
المُقَرَّبُونَ ذ : see الكَرُوبِيُّونَ. -A2- See also what here follows, in two places.

شَأْوٌ مُقَرِّبٌ
شَأْوٌ مُقَرِّبٌ ذ and ↓ مُقَرَّبٌ, and هَلْ مِنْ مُقَرِّبَةِ خَبَرٍ and خَبَرٍ ↓ مُقَرَّبَةِ, occur thus written, probably by mistake, the ق being thus put in the place of غ: see [مُغَرِّبٌ in] art. غرب. (TA.)

مُقَارَبٌ
مُقَارَبٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

شَىْءٌ مُقَارِبٌ
شَىْءٌ مُقَارِبٌ ذ , with kesr to the ر (tropical:) A thing of a middling sort, between the good and the bad: (S, O, K: *) and also a cheap thing: (S, O:) and ثَوْبٌ مُقَارِبٌ a garment that is not good: (Msb:) you should not say ↓ مُقَارَبٌ, (ISk, S, O, Msb,) with fet-h: (ISk, Msb:) you say also رَجُلٌ مُقَارِبٌ [a man of a middling sort]: and مَتَاعٌ مُقَارِبٌ [a commodity, or commodities, &c., of a middling sort, or cheap]: (TA:) or you say دِينٌ مُقَارِبٌ with kesr, [meaning a religion of a middling sort], and ↓ مَتَاعٌ مُقَارَبٌ with fet-h, (K, TA,) meaning [a commodity, &c.,] not precious. (TA.)

مُتَقَارِبٌ
مُتَقَارِبٌ ذ A short man: because his extremities are near together. (O.) ― -b2- And المُتَقَارِبُ is the name of The fifteenth metre of verse; (O;) the metre composed of فَعُولُنٌ eight times; (O, K; *) and [one species of] فَعُولُنْ فَعُولُنْ فَعَلٌ twice: (K:) so called because its أَوْتَاد are near together; there being between every two of them one سَبَب. (O, K. *)

##### Türkçe

**قَرُبَ**: yaklaştı.

1 **قَرُبَ** **ذ** , muzâri‘ **قَرُبَ** , mastar ismi **قُرْبٌ** (S, Mgh, O, Msb *) ve **قُرْبَةٌ** ve **قَرَابَةٌ** ve **قُرْبَى** (Mgh, Msb) ve **مَقْرَبَةٌ**, (Mgh,) [buna, aşağıda **قُرْبٌ** ve **قَرَابَةٌ** ile birlikte zikredilen başka bazı eşanlamlılar da eklenebilir,] O, ve o (erkek), yakın idi, yahut yakın oldu; (S, Mgh, O;) eşanlamlısı **دَنَا**; (S, O;) zıddı **بَعُدَ**: (Mgh:) yahut **قُرْبٌ** mekânda, **قُرْبَةٌ** ise makamda, yahut derecede, yahut rütbede; **قَرَابَةٌ** ve **قُرْبَى** ise **الرَّحِم**’dedir [akrabalık, yahut kadın tarafıyla akrabalık mânâsında]; (Mgh, Msb, TA;) yahut T’ye göre, **قَرَابَةٌ** **النَّسَب**’dedir [görünüşe göre genel mânâda akrabalık], **قُرْبَى** ise **الرَّحِم**’dedir [görünüşe göre kadın tarafıyla akrabalık mânâsında]: (TA:) Dersin ki, **قَرُبَ مِنْهُ**, (A, MA, Msb, K,) ve **اـِلَيْهِ**; (A;) ve **قَرِبَهُ**, (S, MA, O, K,) muzâri‘i **قَرَبَ**; (S, K;) mastar ismi (birinci fiilin, Msb) **قُرْبٌ**, (Msb, K,) yahut yukarıda olduğu üzere **قُرْبٌ** ve **قُرْبَةٌ** vb.; (Msb,) yahut **قُرْبٌ** ve **مَقْرَبَةٌ** ve **مَقْرُبَةٌ**; (MA;) ve (ikinci fiilin, S, MA, O) **قِرْبَانٌ** (S, MA, O, K) ve **قُرْبَانٌ**; (K;) o (bir adam, S, O) ona yakın idi, yahut ona yakın oldu; (S, A, MA, O, K;) eşanlamlısı **دَنَا**: (S, A, O, K:) yahut birinci fiil bu mânâyadır; fakat kişi **لَا تَقْرَبْ كَذَا** derse, **ر** üzerine fetha ile, mânâ: böyle bir şeyi yapmakla meşgul olma: (MF, TA, &c.:) yahut **قَرِبْتُ الأَمْرَ**, muzâri‘i **قَرَبَ**, ve **قَرَبْتُهُ**, muzâri‘i **قَرُبَ**, yani **تَعِبَ** gibi ve **قَتَلَ** gibi, mastar ismi **قِرْبَانٌ**, şu mânâya gelir: işi, yahut işi/olayı yaptım; yahut ona, yahut onu yapmaya, yakın oldum, yahut ona yaklaştım [yahut onunla bir şey yapmaya yahut ona bir şey yapmaya]: birinci mânânın örneği, şu söz(ler)dir [Kur’ân xvii. 34’te], **لَا تَقْرَبُوا الزِّنَا** [Zinaya yaklaşmayın; yahut bazılarına göre bu, ikinci mânânın örneğidir]; ve bundan dolayı denir ki, **قَرِبْتُ المَرْأَةَ**, mastar ismi **قِرْبَانٌ**, kinayeli bir ibare olarak, mânâsı: kadını sıktım: ve ikinci mânânın örneği şu sözdür: **لَا تَقْرَبُوا الحِمَى** yani **لَا تَدْنُوا مِنْهُ** [mânâ: yasaklanan, yahut men edilen, şeye yahut yere yapmaya, yahut girmeye, yaklaşmayın]. (Msb.) Ve Araplar, bir şey bir adamı huzursuz etmiş, yahut sarsmış, ve kederlendirmiş olduğunda, adam hakkında şöyle derler: **أَخَذَهُ مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ**, sanki mânâ (mecazî olarak varsayılan): hâlinin yakın ve uzak sebepleri yüzünden huzursuz oldu, yahut huzursuz olmuştur: (O:) yahut yeni ve eski kederler onu yakaladı. (Mgh, **قدم** maddesinde. [**بعد** maddesine bak.]) **دَنَا مِنِّى وَقَرُبَ** ifadesi, Zj tarafından “Bana yaklaştı ve daha da yaklaştı” mânâsıyla açıklanır. (T, **دلو** maddesinde: o maddede 5’e bak.) [Ve bu maddeye ait birkaç başka fiil, yukarıda açıklanan mânâlarda **قَرُبَ** yahut **قَرِبَ** ile eşanlamlıdır, yahut ona yakındır. Böylece ↓ **اقرب**, yukarıda açıklanan mânâların birincisinde **قَرُبَ** ile eşanlamlıdır; tıpkı **أَدْنَى**’nın **دَنَا** ile eşanlamlı olması gibi; onun mastar ismi için.] **الاـِقْرَابُ** **الدُّبُوُّ** mânâsına gelir. (TA.) ↓ **اقترب**, ayrıca, yukarıda açıklanan mânâların birincisinde **قَرُبَ** ile eşanlamlıdır; (MA;) [yani] **دَنَا** ile eşanlamlıdır: (Msb:) yahut ↓ **تقارب** ile eşanlamlıdır, (S, O, K, TA,) “o, yahut o (şey), yaklaştı” mânâsına gelir; (TA;) böylece ↓ **وَاقْتَرَبَ الوَعْدُ** [Kur’ân xxi. 97’de] **تقارب** mânâsına gelir [yani: Va‘din yerine gelmesi yaklaşacaktır]: (S, O, TA:) ve dersin ki, **اقترب مِنِّى** [mânâ: Bana yaklaştı]: (A:) ayrıca denilmiştir ki bunun, **قَرُبَ**’dan daha hususî bir mânâsı vardır; çünkü **القُرْب**’da şiddetliliği ifade eder; böyle der İbn-‘Arafeh; muhtemelen mânâsı: fiilin gerçekleştirilmesinde emek ve zorluğu ifade eder. (MF, TA.) ↓ **تقرّب** [keza] **قَرُبَ** ile, yani **دَنَا** ile, **تقرّب مِنْهُ** ibaresinde eşanlamlıdır: (O: [**قَرُبَ مِنْهُ**’a bak:]) yahut bir şeye azar azar yaklaştı, ( **تَدَنَّى** ,) mânâsına gelir. (TA.) Ve **الشَّىْءَ** ↓ **قارب**, (ISd, TA,) yahut **الأَمْرَ**, (Msb,) [birçok yerde **قَرِبَهُ** gibi,] şu mânâya gelir: şeye, yahut işe/olaya, yahut onu yapmaya, yakın oldu, yahut yaklaştı. (ISd, Msb, TA.) ― -b2- **قَرُبَ**, muzâri‘ **قَرُبَ** , mastar ismi **قُرْبٌ** ayrıca (mecazî olarak varsayılan) şu mânâya gelir: kesinliğe yakın bir kanaat oluşturdu. (MF.) ― -b3- **قَرَبَتِ الشَّمْسُ لِلْمَغِيبِ** ibaresinde [mânâ: Güneş batmaya yakın idi, yahut yakın oldu], **كَرَبَت** gibi, **ق**’nin **ك**’ye bedel olduğu Ya‘kūb tarafından ileri sürülür. (TA.) -A2- **قَرَبَ**, muzâri‘i **قَرُبَ** ; mastar ismi **قِرَابَةٌ**, O (bir adam) suya doğru yolculuk etti; onunla su arasında bir gecelik yolculuk varken. (S, O.) [Ayrıca **أَقْرَبَ القَوْمُ**’a bak. Yahut,] Lth’ye göre dersin ki, **قَرَبُوا**, muzâri‘i **قَرُبَ** , mastar ismi **قَرَبٌ** [bk.], mânâsı: develerini kendileriyle su yeri arasındaki bölgede otlattıktan ve zamanın bir kısmında yol aldıktan sonra, kendileriyle su arasında bir gece, yahut bir akşam kalınca, yürüyüşlerinde acele ettiler. (TA.) Ve **قَرَبَ الاـِبِل** [K’nin bazı nüshalarında **الاـِبِلَ** ve diğerlerinde **الاـِبِلُ**], muzâri‘i **قَرُبَ** , mastar ismi **قِرَابَةٌ**; K’de böyledir; fakat Th’ye göre **قَرَبَتِ الاـِبِلُ**, muzâri‘i **قَرُبَ** , mastar ismi **قَرَبٌ**; (TA;) yani: develer, ertesi gün suya varmak için geceleyin yolculuk etti: (K, * TA:) ve [bir adam kendisi hakkında] der ki, **قَرَبْتُ**, muzâri‘i **قَرُبَ** , mastar ismi **قِرَابَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ve **قَرَبْتُ المَآءَ**, muzâri‘i **قَرُبَ** , mastar ismi **قَرَبٌ**, Fs’de [Th’nin] böyledir [mânâ: ertesi sabah ona ulaşmak için suya geceleyin yolculuk ettim]. (TA.) [Yahut] dersin ki, **قَرَبُوا المَآءَ**, mânâ: suyu aradılar, yahut suya ulaşmayı aradılar. (A.) ― -b3- Ve [bundan dolayı] denir ki, **فُلَانٌ يَقْرُبُ حَاجَتُهُ**, mânâ (mecazî olarak varsayılan): falan kimse ihtiyacının maksadını arar, yahut ona ulaşmayı arar; suyu aramaktan, yahut suya ulaşmayı aramaktan: ve bundan dolayı, bir hadisteki söz:

Ve “biz bununla ancak Allah’ı övmeyi isteriz”: böylece **الخَطَّابِيّ** tarafından açıklanmıştır. (Az, TA.) [Bundan dolayı, ayrıca,] şöyle denir: **قَدْ قَرَبَ أَمْرًا لَا أَدْرِى مَا هُوَ** (mecaz:) [O, ne olduğunu bilmediğim bir işi gerçekleştirmeye yönelmiştir]: (A, O: *) ve **فُلَانٌ يَقْرُبُ أَمْرًا لَا يَسْهُلُ لَهُ** (mecaz:) [Falanca, kendisine kolay olmayacak bir işi gerçekleştirmeye yönelir]. (A.) **فُلَانٌ يَقْرُبُ أَمْرًا** demektir ki (mecaz:) Falanca, bir fiil işlediğinde yahut bir söz söylediğinde, o maksatla, bir işi [gerçekleştirmeyi] arar, ister veya hedefler. (T, O, TA.)

-A3- **قَرَبَ السَّيْفَ**, (S, O,) mastarı **قَرْبٌ**; (K;) ve ↓ **اقربهُ**, (O,) mastarı **اـِقْرَابٌ**; (K;) O, kılıcı **قِرَاب**’a koydu [bkz.]: (S, O, K:) yahut birincisi, (K’ye göre,) veya ↓ ikincisi, (S ve TA’ya göre,) kılıç için bir **قِرَاب** yaptı: (S, K, TA:) yahut ↓ ikincisi bu iki anlamın ikisine de sahiptir: (O:) yahut birinci fiil, birinci anlamda, bir kılıç yahut bir bıçak hakkında söylenir; ve aynı şekilde ↓ ikinci fiil, ikinci anlamda: yahut birinci ibare, “kılıç için bir **قِرَاب** yaptı” demektir; ve ↓ ikinci ibare, “kılıcı kendi **قِرَاب**’ına koydu” demektir: ve şöyle denir: **قِرَابًا** ↓ **قرّب** ve ↓ **اقربهُ**, yani o bir **قِرَاب** yaptı. (TA.)

-A4- **قَرْبٌ** [fiili **قَرَبَ** olan bir mastar olarak] ayrıca, misafiri **أَقْرَاب** ile doyurmak demektir; (O, K, TA) yani yanlar [bir hayvanın yahut hayvanların; **قُرْبٌ** veya **قُرُبٌ**’un çoğulu]. (TA.)

-A5- Ve **قَرِبَ**, (O, K,) **ر** üzerine kesre ile, (O,) **فَرِح** gibi, (K,) [muzârisi **قَرَبَ**, mastarı görünüşe göre **قَرَبٌ**,] O (bir adam, TA) **قُرْب**’undan veya **قُرُب**’undan, (K,) [yani] yanından, bir şikâyeti oldu; (O;) bunun gibi ↓ **قرّب** de; (O, * K, [birincide bu fiil yalnız mastarının zikriyle işaret edilmiştir,]) mastarı **تَقْرِيبٌ**. (O, K.)

**قرّبهُ**
2 **قرّبهُ** ذ , mastar ismi **تَقْرِيبٌ**, onu, yahut onu (bir şeyi), yakın kıldı veya yakın olur hâle getirdi; yaklaştırdı; ona, yahut ona (bir şeye), yaklaştırdı, yahut yakına getirdi, yahut yakına çekti. (S, O, Msb. *) [Bundan dolayı **قَرَّبَ اللّٰهُ دَارَكَ** ibaresi; ki bunun için aşağıda gelen şeye bak.] ― -b2- [Ve bundan dolayı, onu yakın bir yoldaş kıldı; onu lütuf konusu yaptı, yahut onu lütfa aldı: ve (Ham s. 184’te meçhulün bir açıklamasına uygun olarak) onu, yahut onu, bir ikram konusu yaptı.] Denir ki, **قَرَّبَهُ مِنْهُ**; mânâsı: O (bir kral, yahut bir vali, yahut bir emir, [yahut üstün veya denk olan herhangi başka bir kimse,]) onu kendisine bir **قُرْبَان** kıldı; yani [yakın bir yoldaş, yahut] bir sırdaş, yahut hususî, yahut özel bir yoldaş veya arkadaş [&c.: **قُرْبَانٌ**’a bak]. (TA.) ― -b3- **قَرَّبَهُ اـِلَيْهِمْ**, Kur li. 27’de, mânâsı: onu onlara takdim etti, yahut sundu: (Jel:) yahut onu onların önüne koydu, yahut yerleştirdi. (Bd.) Ve ayrıca denir ki, **قرّب خَصْمَهُ اـِلَى السُّلْطَانِ** [düşmanını Sultanın önüne getirdi, yahut koydu]. (Mgh, md. رفع.) Ve ↓ **قرّب لِلّٰهِ قَرْبَانًا** [Allah için bir قربان sundu, yahut takdim etti]. (S, O: Msb’de, **اـِلَى اللّٰهِ**.) ― -b4- **حَيَّا وَقَرَّبَ**, (A, O,) mastar ismi **تَقْرِيبٌ**, (K,) (mecazen:) şu sözü söyledi demektir: **حَيَّاكَ اللّٰهُ وَقَرَّبَ دَارَكَ** [Allah seni diri kılsın, yahut ömrünü uzatsın, ve meskenini yakın kılsın]: (A, O, K:) bir ev sahibi bunu bir ziyaretçiye söyler. (TA.) ― -b5- Ve **التَّقْرِيبُ** ayrıca Yakınlığı delâlet ettirme demektir. (Mughnee ve K * md. **أَوْ**, ve Kull s. 82 ve 83 ve 124.) Böylece **تَصْغِيرُ التَّقْرِيبِ** [yakınlığı delâlet eden küçültme] denilen şey, şu sözde vâki olan gibidir: **دَارِى قُبَيْلَ المَسْجِدِ** [“Benim evim mescidin biraz önündedir”]. (Kull s. 124.) ― -b6- Ve İstenen sonucun zorunlu bir netice olmasını sağlayacak bir tarzda delil ileri sürmek. (MF.) ― -b7- Ve Bir atın **عَدْو**’sunun [yahut koşmasının] belirli bir türü: (S, O, K) (S, O:) bir at hakkında denir ki, **قرّب**, mastar ismi **تَقْرِيبٌ**, (S, A, O,) mânâsı: koşarken ön ayaklarını birlikte kaldırdı ve birlikte indirdi: (S, O, K *) (S, O:) yahut [sanki] yeri toynaklarıyla döverek koştu: (AZ, TA:) ve bu, attan başka hayvanlar hakkında da söylenir; fakat deve hakkında değil: (MF:) **التقريب**’in [bir türü] **الحُضْرُ**’dan daha azdır; (S, A, O;) ve **الخَبَبُ**’dan daha fazladır: (El-ءmidee, MF:) **تقريب**’in iki türü vardır; **أَعْلَى** [ki bu bir dörtnal] ve **أَدْنَى** [ki bu bir rahvan] diye adlandırılır: (S, O:) birincisine **الثَّعْلَبِيَّةُ** denir; ikincisine ise **الاـِرْخَآءُ**. (TA.) -A2- Ayrıca 1’e bak: sonuna yakın, iki yerde.

**قَارَبْتُهُ**
3 **قَارَبْتُهُ** ذ , mastar ismi **مُقَارَبَةٌ** [ve **قِرَابٌ**], ona, yahut ona (bir şeye), yakın oldum veya yakın olur hâle geldim; **بَاعَدْتُهُ**’nun zıddı. (Msb.) 1’e bak: paragrafın ortasına yakın. ― -b2- Bir kap hakkında denir ki, (S, O, K,) **قارب أَنْ يَمْتَلِئَ** (S, O) yahut **قارب الاِمْتِلَآءَ** (K) [dolmaya yakın oldu, yahut dolu olmaya yakın oldu]: böyle kullanılan **قارب**, **قَرْبَانُ**’dan [bk.] olan fiildir; ve onun yerine **قَرُبَ** kullanılmaz. (Sb, TA.) Ve ayrıca denir ki, **قارب مِلْأَهُ** [onu dolduracak şeye neredeyse eşit oldu, yahut ona neredeyse ulaştı]. (Msb.) Ve **قارب قَدْرَهُ** [miktarına, yahut ölçüsüne, neredeyse eşit oldu, yahut ona neredeyse denk oldu; yahut ona neredeyse denk hâle geldi]. (K, TA.) [Ve bundan dolayı **أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ** terimi: yaklaşma fiilleri; **كَادَ** &c. gibi.] ― -b3- **قارب الخَطْوَ**: adımı daralttı; eş anlamlısı **دَانَاهُ**; (AZ, K, TA;) [yani kısa adımlar attırdı: adımlarını birbirine yakın kıldı;] at hakkında söylenir. (TA.) Ve **قارب كَلَامَهُ** [sözünün parçalarını, yani kelimelerini, birbirine yakın kıldı; böylece mânâsı: sözünü hızlı söyledi]. (K, md. وط; &c.) Ve **قارب بين الكَلِمَةِ وَالكَلِمَةِ فِى التَّسْبِيحِ** [tesbihte, yahut benzerinde, kelimeleri birbirini yakından takip eder kıldı, yahut birbirine yakın kıldı]. (M, md. دنو.) Ve **قَارَبْتُ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ**: **دَانَيْتُ** ile aynı mânâdadır [iki işi, yahut iki olayı, neredeyse kesintisiz kıldım]. (T, S, Msb, hepsi md. دنو.) ― -b4- **قاربهُ** ayrıca: onu, yahut onu (bir şeyi), yakın sandı demektir. (Ham s. 634.) Ve **قارب الأَمْرَ**: şeyi sandı. (MF.) ― -b5- Ve Onunla iyi, yahut hoş, söz alışverişinde bulundu. (O, K, TA.) ― -b6- Ve **قارب فِى الأَمْرِ**: işte doğru, yahut adil, yahut orta yolu tuttu; onu ne aştı ne de ondan geri kaldı. (O, * K, * TA.) ― -b7- Ve **قَارَبْتُهُ فِى البَيْعِ** [görünüşe göre mânâsı: aynı şekilde, satışta yahut alışta, istenen yahut teklif edilen fiyat bakımından, onunla orta yolu tuttum; ne adil olanı aştım ne de ondan geri kaldım], (S, O,) mastar ismi **مُقَارَبَةٌ**. (S.) ― -b8- **مُقَارَبَةٌ** ve **قِرَابٌ** ayrıca: **جِمَاع** maksadıyla [bir kadının] bacağını [yahut bacaklarını] kaldırmak demektir. (K.)

4 **أَقْرَبَ** bkz. 1, ikinci çeyrek. ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَقْرَبَت**, (S, A, O, K,) gebe olana (A, TA,) yahut bir kadına, ve bir kısrağa, ve bir koyuna yahut keçiye, (S, O, TA,) ve ayrıca bir eşeğe, (Lth, TA,) söylenir; fakat [görünüşe göre] bir deve hakkında [aslen] söylenmez, (Lth, S, * O, * TA,) [her ne kadar bazen deve hakkında da söylense; S ve O’da **غَمُوس** maddesinde, ve O ile K’da **ك** maddesinde olduğu gibi,] Doğurmaya yakın idi, yahut yakın oldu. (Lth, S, A, O, K.) ― -b3- Ve **اقرب** bir tay hakkında ve genç bir deve hakkında, (K, TA,) vb., (TA,) O, orta kesici dişlerini düşürme yaşına yakın idi, yahut yakın oldu; (K, TA;) ve aynı şekilde, başka dişleri düşürme yaşına da. (TA.) ― -b4- Ve bir kabı neredeyse doldurdu. (S, O, K.) ― -b5- **لَأُقْرِبَنَّكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللّٰهِ** Ebû-Hureyre’nin bir rivayetinde vârid olmuştur; mânâsı: Allah’ın Elçisi’nin namazının benzerini, yahut ona neredeyse aynı olanı, size mutlaka kılacağım. (TA.) ― -b6- **اقرب الاـِبِلَ** Develeri, ertesi gün suya varmak için gece yürüttü: (O, * K, TA:) yahut **اقربوا اـِبِلَهُمْ** Develerini, kendileriyle sulak yer arasındaki bölgede otlattıktan ve zamanın bir kısmında yürüdükten sonra, kendileriyle su arasında bir gece yahut bir akşam kalınca, develerini acele ettirdiler. (Lth, TA.) ― -b7- Ve **اقرب القَوْمُ** Kavim yahut topluluk, develeri **قَرَبٌ** diye adlandırılan bir yolculuğu yapan kimseler oldu: ism-i fâil [denilir ki] **قارب**’dır, **مُقْربٌ** değil: (As, S, O:) bunlardan birincisinin şâz olduğu A‘Obeyd tarafından söylenir: (S, O:) [fakat **قَرَبَ**’a da bkz.; orada, bu yerde **اقرب**’e verilen mânâya neredeyse tamamen aynı bir mânâ ile açıklanmıştır. Ve TA’da da, görünüşe göre AA’nın rivayetine göre, halkın develeri **مُتَقَارِبَة** (ki bu “az” yahut “birbirine yakın” demektir) olduğu zaman da aynı ibarenin ve aynı şâz ism-i fâilin kullanıldığı zikredilmiştir: fakat ben bu kelimenin bir müstensih hatası olduğunu düşünüyorum; doğrusu **قَوَارِبُ** olmalıdır: **قَارِبٌ**’a bkz.] -A2- Ayrıca 1’e bkz., son çeyrek, altı yerde.

5 **تَقَرَّبَ** bkz. 1, paragrafın ortasına yakın. ― -b2- [Bundan dolayı] kişi, arkadaşına onu teşvik ederek **تَقَرَّبْ** der; mânâsı (mecazen:) Yaklaş, yahut öne gel: (A, TA:) yahut **تَقَرَّبْ يا رَجُلُ**; mânâsı: Acele et, ey adam. (As, O, L, K, TA.) Bu mânâda yalnız emir kipinin kullanıldığı söylenir. (MF, TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı, ayrıca,] **تقرّب** şu mânâya gelir: Sevgi ve dostluk ile kendisini yakın kıldı, yahut akraba/bağlı kıldı, [yaklaştı, yahut gönül aldı]. (TA, **تَنَسَّبَ** maddesinde. [Bu mânâda **مِنْ** ile geçişli olur.]) Ve bir kimseye, bu maksatla yapılan bir fiil ile yahut hak ile, ona erişmek yahut yakınlık elde etmek için, yumuşaklıkla yahut nezaketle yöneldi. (TA. [Bu mânâda **اـِلَى** ile geçişli olur.]) Ve denir: **تقرّب مِنَ اللّٰهِ** [dua yahut benzeri ve sâlih ameller ile Allah’a yaklaştı]; ve **تقرّب اللّٰهُ مِنْهُ** [Allah, ona iyilikte bulunmakla ona yaklaştı]. (TA.) Ve **تقرِّب بِهِ اـِلَى اللّٰهِ**, (S, A, O, Msb, K, *) mastarı **تَقَرُّبٌ** ve **تِقِرَّابٌ**, (O, K,) ikincisi [nâdir bir vezinde] **تِحِمَّالٌ** ve **تِكِلَّامٌ** ve **تِمِلَّاقٌ** gibi, (O,) Bununla Allah’a yakınlık aradı; kendisini yakın kılmak için, yaklaşmak için, yahut Allah’a yönelmek için; yahut Allah’ın rızasında ilerlemek için: (S, K, * TA:) ve **فَعَلَهُ تَقَرُّبًا اـِلَيْهِ** [Onu, O’na yakınlık arayışı vb. yoluyla yaptı]. (A.) -A2- **تقرّب** ayrıca şu mânâya gelir: O (bir adam, O) yürürken; yahut bazılarına göre acele ederken yahut hızlı giderken, elini kendi **قُرْب**’unun (O, K, TA) yani böğrünün (O, TA) üzerine koydu. (TA.)

**تقاربوا**
6 **تقاربوا** ذ Birbirlerine yakın oldular, yahut yakınlaştılar: (S, * A, * Msb:) **تقاربوا** ve ↓ **اقتربوا** dersin [ikisi de görünüşe göre aynı mânâdadır; **تخاصموا** ve **اختصموا**, ve **تخالطوا** ve **اختلطوا**, ve **تشاركوا** ve **اشتركوا**, vb. gibi]. (A.) ― -b2- Ayrıca 1’e bkz., ikinci çeyrek. ― -b3- **تقاربت اـِبِلُهُ** şu mânâya gelir (mecazen:) Develeri azaldı, [çünkü birbirine yakınlaştılar,] (A, O, K, TA,) ve (başka şeyler hakkında da söylendiği gibi, TA) geriledi, yahut kötü bir hâle düşerek azaldı. (O, * K, * TA.) ― -b4- Ve [benzer sebeple, yoğunlaşması sebebiyle,] **تقارب** tohum mahsulü yahut ekin vb. hakkında söylenir; mânâsı (varsayılan mecaz:) Neredeyse olgunlaştı. (O, K, TA.) ― -b5- Ve bundan dolayı [bazılarına göre], **تَقَارَبَ الزَّمَانُ** (varsayılan mecaz:) [zaman daraldığında], bir rivayette vârid olup **زمن** maddesinde açıklanmıştır; ona bkz. (TA.)

8 **اـِقْتَرَبَ** bkz. 1, ikinci çeyrek, iki yerde: ― -b2- ve ayrıca 6’ya da bkz.

**استقربهُ**
10 **استقربهُ** ذ [**استبعدهُ**’nin zıddı]. Denir: **هُوَ يَسْتَقْرِبُ البَعِيدَ** [uzak olanı yakın sayar]. (A, Msb.)

**قُرْبٌ**

**قُرْبٌ** ذ [bu maddenin ilk cümlesinde bir mastar isim olarak anılmıştır], **بُعْدٌ**’ün zıddıdır: (S, O:) [yalın bir isim olarak kullanıldığında Yakınlık’ı ifade eder;] ve [aslen yahut öncelikle] mekân bakımından olduğu söylenir; [yani, yakın çevre;] **قُرْبَةٌ** vb.’den ayırt edilerek. (Msb, TA.) Sen, **اـِنَّ قُرْبَكَ زَيْدًا** dersin [Şüphesiz Zeyd senin yakın çevrendedir; yani, mekân bakımından sana yakındır]; fakat **اـِنَّ بُعْدَكَ زَيْدًا** demezsin; çünkü **قُرْب** mekân zarfı ismi olarak kullanılmaya **بُعْد**’den daha elverişlidir: aynı şekilde onlar ayrıca ↓ **هُوَ قُرَابَتَكَ** da dediler; bununla [O senin yakın çevrendedir; yani,] mekân bakımından sana yakın demek istediler. (Sb, TA. [Ayrıca **قَرِيبٌ**’e de bak.]) [Ve **بِالقُرْبِ مِنْهُ** onun, yahut onun bakımından, mekân bakımından yakın çevresinde, yahut ona mekân bakımından yakın anlamında, sık geçen bir ibaredir.] Ve denir: **تَنَاوَلَهُ مِنْ قُرْبٍ** ve ↓ **مِنْ قَرِيبٍ** [Onu yakın bir yerden yahut noktadan aldı; yahut eliyle aldı]. (A, Msb.) Ve **رَأَيْتُهُ مِنْ قُرْبٍ** [ve ↓ **مِنْ قَرِيبٍ**: Onu yakın bir yerden yahut noktadan, yahut kısa bir mesafeden gördüm]. (S, madde **ام**’de; vb.) ― -b2- Ayrıca ↓ **قَرَابٌ** ile eşanlamlıdır [zaman bakımından Yakınlık’ı ifade eder]; **اِفْعَلْ ذٰلِكَ بِقَرَابٍ** sözünde kullanıldığı gibi [yani: Bunu yakında yap; tıpkı kişinin **عَنْ** ↓ **قَرِيبٍ** demesi gibi]: (K, TA:) K’ye göre, bu durumda **قراب** kelimesi **سَحَاب** gibidir: fakat bir darbımeselde şöyle denir: **أَكْيَسُ** ↓ **الفِرَارُ بِقِرَابٍ**, S’de böyle; yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere ↓ **بِقُرَابٍ**; ve IB der ki: J bu darbımeseli [hemen] kılıcın **قِرَاب**’ından sonra zikretmiştir; fakat **القِرَابُ**’ın ayrıca **القُرْبُ** ile eşanlamlı olduğunu söylemeli ve sonra darbımeseli, emniyet arzusunun şiddetindeki aceleyle yakında kaçmanın [daha, yahut en,] akıllıca olduğu anlamına gelen bir örnek olarak getirmeliydi: (TA:) [Ne var ki bu tercüme düşünmeyi gerektirir; zira yalnız **بِقِرَابٍ** kıraatini veren Meyd’e göre darbımeselin manası şudur: kılıç mülkiyetinden çıkıp gittikten sonra ↓ **قِرَاب** (bununla kastedilen kındır) ile kaçan kimse, **قِرَاب**’ın da kendisinden çıkıp gitmesine sebep olan yahut buna razı olan kimseden daha akıllıcadır: Freytag’ın Arab Prov. ii. 210’unda bu iki açıklama da verilmiştir; fakat orada **قريب** yanlışlıkla **قُرْب** yerine konmuştur.] ― -b3- Ayrıca **قَرَابَةٌ**’e bak. ― -b4- Ayrıca **قَرِيبٌ**’in bir çoğuludur [bk.]. (TA, madde **زلف**’te.) -A2- **قُرْبٌ** ayrıca, ve ↓ **قُرُبٌ**, (S, O, K,) bunlardan birincisi asıldır, (TA,) **خَاصِرَة**’yi [yahut böğrü] ifade eder: (O, K:) yahut **شَاكِلَة**’den [ki bu, **خَاصِرَة** ile eşanlamlıdır yahut ona yakındır] karnın **مَرَاقّ**’ına [yahut yumuşak kısımlarına] kadar olan [kısım]: (S, O, K:) ve aynı şekilde her iki yanda **رَفْغ**’dan [genellikle kasık demektir] koltuk altına kadar: (TA:) [aslen at hakkında kullanılır:] bazen mecazen dişi deve hakkında ve eşek hakkında [yani yaban eşeği hakkında,] ve ayrıca insan hakkında kullanılır: bk. 5, son cümle]: (TA:) çoğulu **أَقْرَابٌ**’dur; (T, S, O, K;) ve bu, tesniyenin yerinde de kullanılır. (T, TA.)

**قَرَبٌ**
**قَرَبٌ** ذ [bu maddenin ilk paragrafının ikinci yarısında bir mastar isim olarak anılmıştır], [denildiğine göre] bir isimdir; suya, bir gecelik yol uzaklıkta olduğu zaman yapılan yolculuğu ifade eder: yahut As’ın, çölde yaşayan bir Arap’tan naklen söylediğine göre, (S, O,) ertesi gün suya varmak için geceleyin yapılan yolculuk; (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **قِرَابَةٌ** [ki bu da bu maddenin ilk paragrafının ikinci yarısında bir mastar isim olarak anılmıştır]; (K;) suya ikinci sonraki günde varmak için geceleyin yapılan yolculuğa ise **طَلَقٌ** denir: (S, O:) ve geceleyin su aramak: yahut, bir gecelik yoldan daha uzak olmadığı zaman: yahut su iki gün uzak olduğunda suya yolculuk edilen ilk gün; ikinci güne **طَلَقٌ** denir: (K: [fakat bunun tersinin doğru olduğu, en yüksek otoritelerden birçoğu tarafından ileri sürülmüş olup iki kelimenin türetimine de uygundur: **طَلَقٌ**’a bak:]) yahut sabahında suya varılan gece: (TA:) ve **لَيْلَةُ القَرَبِ**, insanların develeriyle, **قَرَبٌ بَصْبَاصٌ** diye adlandırılan bir yolculukta suya doğru acele ettikleri gecedir; bu son terim, bir kavmin, suya doğru yol alırken develerini otlatmaya bırakmasını; ve su ile aralarında bir akşam kaldığında ona doğru acele etmelerini ifade etmek için kullanılır: (S, O:) yahut As’ın rivayetine göre, **لَيْلَةُ القَرَبِ**, çobanın develerinin yüzlerini suya çevirdikten ve onları otlamaya bıraktıktan sonraki ikinci gecedir; bu ikinci gece, şiddetli sürüş gecesidir; birinci geceye ise **لَيْلَةُ الطَّلَقِ** denir: AA’ya göre, [**القَرَبُ** diye adlandırılan yolculuk] üç gün, yahut daha fazla, süren [suya yolculuktur]. (TA.) Ve [bundan dolayı] **القَرَبَ**, bir gecelik yol uzaklıkta olan şeyi ifade etmek için kullanılır. (S, madde **نوب**’da, o maddede zikredilen bir beytin açıklamasında. [Yahut IAar’a göre, orada **قَرَب** yakın demektir; öyle ki tekrar tekrar ziyaret edilir: yahut AA’nın dediği gibi, üç günde bir defa ziyaret edilecek bir mesafede.]) [Ayrıca **حَوْزٌ** maddesinde zikredilen bir söze de bak.] ― -b2- Ayrıca suyu [ağzına] yakın olan bir kuyu. (O, K.)

**قُرُبٌ**
**قُرُبٌ** ذ : **قُرْبٌ**’a bak, son cümle.

**قُرْبَةٌ**

**قُرْبَةٌ** ذ **قَرُبَ**’un mastar ismidir [bkz.: ve “yakınlık” mânâsını ifade eden yalın bir isim olarak kullanılır]; **قُرْبٌ** gibidir: yahut birincisi makamda, yahut derecede, yahut rütbede [yakınlıktır]. (Mgh, Msb.) Şöyle dersin: طَلَبْتُ مِنْهُ **القُرْبَةَ** [ondan makam vb. yakınlığını; yahut iltifata kabulü istedim]. (A.) ― -b2- Ayrıca **قَرَابَةٌ**’ya da bak. ― -b3- Yine, (A, O, Msb,) ve ↓ **قُرُبَةٌ**, (Msb,) Allah’a yakınlık aranan, kendisini yakınlaştırmak, yaklaşmak, yahut Allah’a yaklaşmak için vesile edinilen bir şey [namaz gibi, yahut her türlü salih fiil veya amel]; yahut Allah’ın rızasında kendisini ilerletmek; (A, * O, Msb;) bunun gibi ↓ **قُرْبَانٌ** da: (S, O, Msb, K:) birinci ve ikinci için çoğullar **قُرَبٌ** ve **قُرْبَاتٌ** ve **قُرُبَاتٌ** ve **قُرَبَاتٌ**’tır. (Msb.)

**قِرْبَةٌ**
**قِرْبَةٌ** ذ Su için kullanılan bir çeşit **سِقَآء** [yahut tulum/deri], (S, * O, * TA,) : (S, O:) yahut süt için kullanılan, bazen de su için [kullanılan] bir **وَطْب** [yahut tulum/deri]: (ISd, K:) yahut bir tarafından dikilmiş olan: (K:) [modern **قِرْبَة**, eğer kendi gözlemlerimden ve başkalarının anlatılarından hükmedersem, nadiren, hatta hiç, sudan başka bir şey için kullanılmaz; daima bir yaşında yahut daha büyük bir keçinin derisinden yapılır: neredeyse bütün deriden ibarettir; yalnız baş derisi ve her bir bacağın derisinden küçük bir parça kesilip çıkarılır: boğazın üst kısmından neredeyse karna kadar uzanan bir dikişi vardır; bazen arka tarafta buna karşılık bir dikiş de olur, fakat daha yaygın olarak yalnız makat ve göbek üzerine bir deri yaması [bulunur]: dikişin üzerine, yahut her bir dikişin üzerine, dar bir deri şeridi dikilir; ve başın yerinde bir deri ağız eklenir: bir kayış yahut ip vb. vasıtasıyla sırtta taşınır; bunun bir ucu genellikle iki ön bacağı birleştiren bir ipe, öteki ucu da sağ arka bacağa bağlanır:] bunun cem‘i (azlık için, S, O) **قِرْبَاتٌ**, ve **قِرَبَاتٌ**, ve **قِرِبَاتٌ**; ve (çokluk için, S, O) **قِرَبٌ**’dır. (S, O, Msb, K.)

**فِيهِ قَرَبَةٌ**
**فِيهِ قَرَبَةٌ** ذ ve ↓ **قِرَابَةٌ**, neredeyse dolu olan bir kap hakkında söylenir [mânâsı: içinde onu neredeyse dolduran bir miktar vardır]. (K, TA.) [Ayrıca **قِرَابٌ**’a da bak.]

**قُرُبَةٌ**
**قُرُبَةٌ** ذ : **قُرْبَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca **قَرَابَةٌ**’ya da bak.

**قُرْبَى**
**قُرْبَى** ذ [bu maddenin ilk cümlesinde mastar ismi olarak zikredilmiştir: ve yalın bir isim olarak kullanılır]: beş yerde **قَرَابَةٌ**’ya bak: ve ayrıca **قَرِيبٌ**’e, ikinci yarıya da bak.

**قَرْبَانُ**
**قَرْبَانُ** ذ Neredeyse dolu bir kap: müennesi **قُرْبَى**: (S, O, K:) ve cem‘i **قِرَابٌ**: (S, O:) şöyle dersin: قَدَحٌ **قَرْبَانُ** مَآءً yani [bir içme kabı] su ile neredeyse dolu: ve **ق** harfinin **قربان**’da bazen **ك**’ye çevrildiği [söylenir]: (TA:) böylece Yaakoob’a göre; fakat ISd bunu reddeder. (TA, **كرب** maddesinde.) -A2- Ayrıca burada bunu takip eden paragrafa da bak.

**قُرْبَانٌ**
**قُرْبَانٌ** ذ : **قُرْبَةٌ**’ye bak: [çoğu kez “takdime/kurban; sunu” diye tercüme edilebilir: buradan bazen bir kurban mânâsına gelir; Kur’ân iii. 179’daki gibi:] cem‘i **قَرَابِينُ**. (Msb.) **قُرْبَانُهُمْ دِمَآؤُهُمْ** [Allah’a sundukları onların kanlarıdır, lafzen kanlar,] Musa’ya indirilen Şeriat Kitabı’ndan nakledilerek ve Araplara işaret ederek bir hadiste vârid olmuştur; mânâsı, din uğrunda savaşta kanlarını akıtmakla Allah’a yakınlaşmayı ararlar; hâlbuki önceki kavimlerin **قربان**’ı öküzlerin yahut ineklerin, ve koyunların yahut keçilerin, ve develerin boğazlanmasından ibaretti. (TA.) Ve başka bir hadiste şöyle denilmiştir: الصَّلَاةُ **قُرْبَانُ** كُلِّ تَقِىٍّ [namaz, her takvâ sahibinin Allah’a sunduğu قربان’dır]; mânâsı, takvâ sahiplerinin kendileriyle Allah’a yakınlaşmayı aradıkları şeydir. (TA.) ― -b2- Yine, (S, A, O, K,) ve ↓ **قَرْبَانٌ**, (K,) fakat bu ikincisi bazılarınca hoş görülmez, (TA,) [yakın bir yoldaş; yahut] hususî, yahut özel, (A, K,) bir yoldaş yahut arkadaş (A) yahut nedim; (K;) yahut nedim; ve hususî, yahut özel, bir yoldaş yahut arkadaş; (S, ISd, O;) [yahut ünsiyetli/yakın; yahut gözde;] bir kralın, (S, ISd, A, O, K,) yahut bir valinin, yahut emîrin; (S, O;) [yahut üstün yahut denk olan herhangi bir kimsenin;] yakınlığından dolayı böyle adlandırılmıştır: (TA:) cem‘i **قَرَابِينُ**: (S, A, O, K:) ve ayrıca şöyle denir: فُلَانٌ مِنْ **قُرْبَانِ** الأَمِيرِ [falanca, valinin yahut emîrin yakın yoldaşlarındandır vb.]; (S, O;) [çünkü] **قُرْبَانٌ** [aslında] bir mastar ismidir, ve [bu sebeple, sıfat olarak] müfred ve tesniye ve cem‘ ile aynıdır: (S’nin nüshalarımdan birindeki kenar notunda böyle.) yahut, bu tür bir ibarede, ↓ **قَرِيبٌ**’in cem‘idir. (A, **بعد** maddesinde.)

**قَرَابٌ**
**قَرَابٌ** ذ : **قُرْبٌ**’e bak, ilk yarı.

**قُرَابٌ**
**قُرَابٌ** ذ : **قَرِيبٌ**’e bak, son çeyrek, iki yerde: ― -b2- ve **قُرْبٌ**’e, ortalara yakın: ― -b3- ve **قِرَابٌ**’a, ilk yarı: ― -b4- ve **قُرَابَةٌ**’ya.

**قِرَابٌ**
**قِرَابٌ** ذ [3. bâbın mastar ismidir. Buradan **قِرَابَ** zaman zarfı olarak]. Şöyle dersin: أَتَيْتُهُ **قِرَابَ** العِشَآءِ ona akşam karanlığına yakın geldim: ve **قِرَابَ** اللَّيْلِ geceye yakın. (Lth, TA.) Ve ‘Oweyf El-Kawلfee şöyle der, dişi develeri vasfederek, (TA’da ve S’nin nüshalarımdan birinde böyle,) yahut ‘Oweyf El-Fezلree, (O’da böyle,)
هُوَ ابْنُ مُنَضِّجَاتٍ كُنَّ قِدْمًا
يَزِدْنَ عَلَى العَدِيدِ **قِرَابَ** شَهْرٍ

(O, TA) i. e. O, [bir kısmı] doğurma hususunda alışılmış vaktin ötesine geçen dişi develerden [birinin] yavrusudur; eskiden hesaplanan [vakti] yaklaşık bir ay aşardı: J bu beytin farklı bir kıraatini verir, **يَرِدْنَ عَلَى الغَدِيِر**; fakat doğru kıraat yukarıda verilendir. (IB, TA.) ― -b2- Ayrıca **قُرْبٌ**, ortalara yakın [madde]ye de bak. ― -b3- **قِرَابُ الشَّىْءِ** ve ↓ **قُرَابُهُ** ve ↓ **قُرَابَتُهُ**, şeyin miktar veya tutar bakımından neredeyse eşiti yahut neredeyse dengi olan şeyi ifade eder. (K.) Şöyle denir: **مَعَهُ أَلْفُ دِرْهَمٍ أَوْ قِرَابُهُ** “Onun yanında bin dirhem, yahut onun neredeyse eşi vardır”: ve **مَعَهُ مِلْءُ قَدَحٍ مَآءً أَوْ قِرَابُهُ** “Onun yanında bir kadeh dolusu su, yahut onun neredeyse eşi vardır.” (Lth, TA.) Ve bir şair der ki, (S,) yani El-‘Ambar, (O ve TA’da böyle,) yahut Es-Sinnabr, (Mz, 49. **نوع**’da böyle,) İbn-‘Amr, İbn-Temeem, (O, TA, *)
اـِلَّا تَجِئْ مَلْأَى يَجِئْ قِرَابُهَا
[S, O ve TA’da işaret edildiği üzere (anlaşılan **دَلْوٌ** ile) “Dolu bir kova gelmezse, onun neredeyse eşi olan gelir.”] (S, O, TA.) Şöyle de denir: **لَوْ أَنَّ لِى قِرَابَ هٰذَا ذَهَبًا** i. e. [Bana ait olsaydı] bunun doldurulmasına neredeyse yetecek miktarda altın: ve **لَوْ جَآءَ بِقِرَابِ الأَرْضِ** i. e. [Getirseydi] yerin miktar bakımından neredeyse eşi olacak şeyi. (Msb.) Ve **الرُّكْبَتَيْنِ ↓ المَآءُ قُرَابَةُ** [Su, iki dizin yüksekliği bakımından neredeyse eşittir]. (A.) [Ayrıca **قَرَبَةٌ**’ye bak.] -A2- Ayrıca kılıcın **غِمْد**’i [yani kını, kılıfı], (K, TA,) yahut bıçağın: (TA:) yahut **غِمْد**’in **جَفْن**’i; (K, TA;) **جَفْن**, kılıcın kınıyla birlikte (**بِغِمْدِهِ**) ve askı kayışı yahut ipiyle içinde bulunduğu bir kılıf yahut kaptır: (S, O, TA:) deriden bir **جِرَاب** gibidir; içine atlı yahut deve üzerindeki binen, kılıcını **جَفْن**’iyle [burada kın anlamında], ve kamçısını, ve değneğini yahut sopasını, ve eşyalarını koyar: (Az, TA:) yahut **جِرَاب** gibidir; içine kişi kılıcını kınıyla birlikte (**بِغِمْدِهِ**), ve kamçısını, ve bazen hurma vb. yol azığını koyar: (IAth, TA:) kılıcın **قِرَاب**’ının çoğulu **قُرُبٌ**’dur [çokluk çoğulu] (Msb, TA) ve **أَقْرِبَةٌ**’dir [azlık çoğulu], tıpkı **خِمَارٌ**’ın çoğulları **خُمُرٌ** ve **أَخْمِرَةٌ** gibi. (Msb.) Ayrıca **قُرْبٌ**, son yarıma bak.

**قَرِيبٌ**
**قَرِيبٌ** ذ Mekân bakımından yakın: (S, O, Msb, K, * vb.:) bu anlamda tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılır, (Kh, ISk, T, O, Msb, K *) ve ikil olarak da, (ISk, TA,) ve eril ve dişil olarak da, (AA, Kh, Fr, ISk, T, S, O, Msb,) tıpkı zıt anlamda **بَعِيدٌ**’in de olduğu gibi: (Kh, ISk, TA:) Araplar der ki **هُوَ قَرِيبٌ مِنِّى**, (ISk, O, * TA,) ve **هُمَا قَرِيبٌ مِنِّى**, ve **هُمْ قَرِيبٌ مِنِّى**, (ISk, TA,) ve **هِىَ قَرِيبٌ مِنِّى**, vb., bununla **فِى مَكَانٍ قَرِيبٍ** [bana yakın bir yerde, yahut benden az uzak bir yerde] kastedilir: (ISk, O, TA:) yahut sen **هِنْدٌ قَرِيبٌ مِنْكَ** dediğinde, sanki **هِنْدٌ مَوْضِعُهَا قَرِيبٌ مِنْكَ** [Hind, onun yeri sana yakındır] demiş gibisindir: (AA, Msb:) bundan dolayı, [Kur’ân vii. 54’te,] **اـِنَّ رَحْمَةَ اللّٰهِ قَرِيبٌ مِنَ المُحْسِنِينَ** [Şüphesiz Allah’ın rahmeti iyilik edenlere yakındır]: (AA, ISk, O, Msb:) fakat **قَرِيبَةٌ** demek caizdir; tıpkı **بَعِيدَةٌ** gibi: (ISk, O, Msb, TA:) yahut (Zj’ye göre, TA) burada **قريب**’in ة’siz oluşu, **رحمة**’nin gerçekte [yalnızca örfen değil] dişil cinsiyetli olmamasındandır: (S, O, TA:) [fakat bu gerekçe tatmin edici değildir; çünkü yukarıda zikredilen diğer durumlara uygulanmaz:] ve ayrıca, ة’siz oluşunun sebebinin, ölçüsü **فَعُولٌ** olan bir sıfata benzetilmesi olduğu da söylenmiştir; bu ölçü dişillik eki ة almaz. (TA.) [Bundan dolayı **مِنْ قَرِيبٍ** ibaresi:] **قُرْبٌ**, ilk yarım, iki yerde, bak. Ve [bundan dolayı ayrıca] şöyle dersin: **اـِنَّ قَرِيبًا مِنْكَ زَيْدًا** [Şüphesiz Zeyd sana yakın bir yerdedir]; tıpkı **اـِنَّ قُرْبَكَ زَيْدًا** dediğin gibi. (Sb, TA.) ― -b2- [Ayrıca zaman bakımından yakın; ister gelecek olsun, Kur’ân xlii. 16 vb.’de olduğu gibi; ister geçmiş olsun, Kur’ân lix. 15’te olduğu gibi. Ve bundan dolayı **قَرِيبًا** “az sonra” ve “az önce” anlamında. Ve “neredeyse”; kişi **أَقَمْتُ بِالمَوْضِعِ قَرِيبًا مِنْ سَنَةٍ** dediğinde: “Yerde neredeyse bir yıl kaldım.” Bundan dolayı ayrıca **عَنْ قَرِيبٍ** ibaresi:] **قُرْبٌ**, ortalara yakın [madde], bak. ― -b3- Ve doğumla yahut evlilikle akraba anlamında yakın: (S, O, Msb, K:) [ve genellikle, bir ismin niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak kullanılır; “akraba, hısım” anlamında:] bu anlamda, ittifakla dişil şekli alır; öyle ki **هٰذِهِ المَرْأَةُ قَرِيبَتِى** dersin [Bu kadın benim akrabamdır]: (Fr, S, O, Msb: *) ve aynı şekilde ikil şekli de; öyle ki [**هُمَا قَرِيبَانِ** ve] **هُمَا قَرِيبَتَانِ** dersin [İkisi akrabadır]: (AA, Msb:) [ve bunun bir çoğulu vardır, yani **أَقْرِبَآءُ**;] **هُمْ أَقْرِبَائِى** ve **أَقَارِبِى** dersin (S, A, O, K) [ve **أَقْرَبِىَّ**, bu sonuncusu aslında **أَقْرَبُوىَ**; birincisi “Onlar benim akrabalarımdır” anlamındadır; ikincisi ve üçüncüsü ise aslında ↓ **أَقْرَبُ**’un çoğullarıdır: “Onlar benim daha yakın, yahut en yakın, yahut pek yakın akrabalarımdır”; her ne kadar T’de ikincinin **قَرِيبٌ**’in çoğulu olduğu söylense de; ve K’nin nüshalarının çoğunda, fakat hepsinde değil (zira bazılarında bu üç kelimeden birincisi düşürülmüştür; TA’da da böyledir), **أَقْرِبَآءُ** ve **أَقَارِبُ** ve **أَقْرَبُونَ**’un (Msb’de anlam ayrımı yapılmaksızın zikredilir) hepsinin bu son anlamda anlaşılması gerektiği ima edilir]: ve **قُرْبٌ** [ayrıca] **قَرِيبٌ**’in bir çoğuludur [burada ona verilen anlamda], tıpkı **غَرِيبٌ**’in çoğulu **غُرْبٌ** gibi; (TA, **زلف** maddesinde;) ve **قَرْبَى**, **فَرِيبٌ**’in bir çoğulu olarak caizdir: (T, TA:) **قَرِيبَةٌ**’nin çoğulu **قَرَائِبُ**’dir. (T, Msb, TA.) Ve tıpkı **هُوَ قَرِيبِى** dediğin gibi [“O benim akrabamdır” anlamında], yine ↓ **هُوَ ذُو قَرَابَتِى** (S, O, K) ve ↓ **ذُو قَرَابَةٍ** **مِنِّى** ve ↓ **ذُو مَقْرُبَةٍ** **منّى** ve ↓ **ذُو قُرْبَى** **مِنِّى** dersin; (TA;) fakat ↓ **هُوَ قَرَابَتِى** değil; (K;) [çünkü bunu ancak] avam söyler; tıpkı **هُمْ قَرَابَاتِى** gibi: (S, O:) yahut Z’ye göre, ↓ **هُوَ قَرَابَتِى** caizdir; baştaki ismin [**ذُو**] hazfedildiği bir ibare sayılarak açıklanır; ayrıca nazımda ve nesirde doğru ve fasih olduğu da ileri sürülmüştür: ↓ **قَرَابَةٌ** da rivayetlerde **أَقَارِبُ** anlamında vârid olur: Nh’de bunun, genel kıyasa uygun olarak, sıfat gibi kullanılan bir mastar isim olduğu söylenir: ve Tes-heel’de bunun **قَرِيبٌ**’in bir tür çoğul ismi olduğu söylenir; tıpkı **صَاحِبٌ**’in **صَحَابَةٌ**’si gibi: (MF, TA:) [Mtr’ye göre,] ↓ **قَرَابَةٌ**, aslında mastar isim olduğundan, bir tek kişiye de çoğula da doğru olarak uygulanır; öyle ki kişi **هُو قَرَابَتِى** ve **هُمْ قَرَابَتِى** der; her ne kadar fasih ibare, bir tek için **ذُو قَرَابَتِى**; iki için **ذَوَا قَرَابَتِى**; çoğul için **ذَوُو قَرَابَتِى** olsa da. (Mgh.) ― -b4- Ve [akrabalık için de uygulanır:] şöyle denir: **بَيْنَنَا نَسَبٌ قَرِيبٌ** ve ↓ **قُرَابٌ** [Aramızda yakın bir akrabalık vardır]. (A.) ― -b5- Ayrıca sevgi ve dostluk bakımından yakın, yahut müttefik, anlamına gelir. (TA, **تَنَسَّبَ** maddesinde.) [**فُلَانٌ قَرِيبٌ مِنَ النَّاسِ** dersin; yani “Falanca insanlara, yahut insanlığa, yakın… yahut dostça ve sevecendir.”] Ayrıca **قُرْبَانٌ**, son cümleye bak. ― -b6- Ve şöyle denir: **مَا هُوَ بِعَالِمٍ عَالِمٍ ↓ وَلَا قُرَابِ** ve **عَالِمٍ ↓ قُرَابَةِ**; bununla **قَرِيبِ عَالِمٍ** kastedilir [yani “O âlim değildir, âlime de yakın değildir”]. (TA.) Ve bundan: **مَا هُوَ بِشَبِيهِكَ وَلَا بِقُرَابَةٍ**; bununla **وَلَا بِقَرِيبٍ مِنْ ذٰلِكَ** kastedilir [yani “O senin benzerin değildir, buna da yakın değildir”]; (S, O;) yahut **وَلَا بِقُرَابَةٍ ↓ مِنْكَ**; bununla **بقَرِيبٍ** kastedilir [yani “senin benzerine de yakın değildir”]. (K.) ― -b7- **فُلَانٌ قَرِيبُ الثَّرَى**; ve **قَرِيبُ الثَّرَى بَعِيدُ النَّبَطِ**: **ثرى** ve **نبط** maddelerinde bak. -A2- Ayrıca, (O, K, TA,) fakat sözlüklerin bazısında **قِرِّيبٌ** yazılır, (TA,) henüz taze, nemli hâlindeyken tuzlanmış balık. (O, K, TA.)

**قَرَابَةٌ**
**قَرَابَةٌ** ذ , (S, O, K,) aslında bir mastar ismidir, (S,) [yani **قَرُبَ**’ın; ve burada ardından gelen eşanlamlılarının her biri de, görünüşe göre, böyledir,] ve ↓ **قُرْبَى** ve ↓ **قُرْبَةٌ** ve ↓ **قُرُبَةٌ** (S, O, K) ve ↓ **قُرْبٌ** (S, O) ve ↓ **مَقْرُبَةٌ** ve ↓ **مَقْرَبَةٌ** (S, O, K) ↓ **مَقْرِبَةٌ**, (K,) bunların hepsi, (S, O, K,) yahut birincisi ile ↓ **قُرْبَى**, (Msb,) Akrabalık’ı; yahut kadın tarafı cihetinden akrabalık’ı ifade eder; (S, O, * Msb, K, * TA;) yahut birincisi bu iki anlamdan birincisine, ↓ **قُرْبَى** ise bunların ikincisine sahiptir: (T, TA:) [S’de, **القَرَابَةُ**’nin **القُرْبَى فِى الرَّحِمِ** anlamına geldiği açıklanmıştır; ve Mgh ile Msb’de, onun ve ↓ **القُرْبَى**’nın **فِى الرَّحِمِ** olduğu açıklanmıştır; fakat TA’da nakledildiği üzere T’de, birincisi **فِى النَّسَبِ** olarak, ↓ **القُرْبَى** ise **فِى الرَّحِمِ** olarak açıklanmıştır: bu maddenin ilk cümlesine bak:] şöyle dersin: **بَيْنِى وَبَيْنَهُ قَرَابَةٌ** &c. [yani: Benimle onun arasında bir akrabalık, yahut kadın tarafı cihetinden bir akrabalık vardır]. (S, O.) ― -b2- Ayrıca **قَرِيبٌ**’e de bak; paragrafın ikinci yarısı, altı yerde.

**قُرَابَةٌ**
**قُرَابَةٌ** ذ : **قُرْبٌ**’a bak, ilk çeyrek: ― -b2- ve **قِرَابٌ**’a, iki yerde: ve **قَرِيبٌ**’e, sona yakın, üç yerde. ― -b3- **قُرَابَةُ المُؤْمِنِ** ve ↓ **قُرَابُهُ**, Müminin **فِرَاسَة**’sini [yani sezgi, yahut içten kavrayış, &c.]; (Fr, O, K;) ve onun, bilgiye ve yakîne yakın olan görüşünü ifade eder: bir hadiste vârid olmuştur; onda, bundan sakınılması söylenir; çünkü o, Allah’ın nuru ile bakar. (Fr, O, TA. [Ayrıca **فِرَاسَةٌ**’ye de bak.])

**قِرَابَةٌ**
**قِرَابَةٌ** ذ : **قَرَبَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **قَرَبٌ**’a da bak.

**جَاؤُوا قُرَابَى**
**جَاؤُوا قُرَابَى** ذ , (IDrd, O, K,) ikinci kelime **فُرَادَى** gibidir, (IDrd, O,) Yakın olarak birlikte geldiler. (IDrd, O, K.)

**قُرَيْبَى**
**قُرَيْبَى** ذ [**قُرْبَى**’nın tasğîri]. **دُونَ كُلِّ قُرَيْبَى قُرْبَى** [Her derecece küçük akrabalıktan daha yakın bir akrabalık vardır] bir darb-ı meseldir; senden, sana ondan daha yakın akraba olan birinin senden istediği bir şeye muhtaç olan kimse hakkında uygulanır. (Meyd. [Manaca ve uygulamada benzer olduğu anlaşılan başka bir mesel için, دنو maddesinde **دَنِىٌّ** lafzına bak.])

**قَرَّابٌ**
**قَرَّابٌ** ذ [denilen] قرب yapan kimse [görünüşe göre **قُرُب**, **قِرَابٌ**’ın çoğuludur; yahut belki **قِرَب**, **قِرْبَةٌ**’nin çoğuludur]. (TA.)

**قَرْنَبٌ**
**قَرْنَبٌ** ذ : &c.: قرنب maddesine bak.

**قَارِبٌ**
**قَارِبٌ** ذ [suya giden yolculuk eden adam hakkında söylenen **قَرَبَ**’ın ism-i fâili: ve As ile A’Obeyd’e göre, benzer bir manada kullanılan **أَقْرَبَ**’ın ism-i fâili; bu suretle şâz]. Su arayan, yahut suya erişmeyi arayan, [yahut suya yolculuk eden]: Az, bir vakit belirtmeksizin böyle der: (TA:) yahut Kh’ye göre, (S, O, TA,) bunu geceleyin yapan kimse; (S, O, K, TA;) gündüz yapan kimseye uygulanmaz. (S, O, TA.) Bunun çoğulu **قَوَارِبُونَ**, develeri **قَرَبٌ** diye adlandırılan bir yolculuk yapan kimseler demektir: (As, S, O:) 4’e bak, ikinci yarı. Bu durumda develere verilen sıfat **قَوَارِبُ**’dur; (S, O;) [bunun başka bir açıklaması için **طَلَقٌ** lafzına bak;] ve bu sıfat kuşlar hakkında da kullanılır. (IAar, TA.) **مَا لِى قَارِبٌ وَلَا هَارِبٌ** bir hadiste geçer; manası: Suya gidenim de yok, ondan dönenim de yoktur. (L, TA. [Ayrıca **هَارِبٌ**’e de bak.]) Ve **حِمَارٌ قَارِبٌ**, suya varma gecesinde acele eden bir eşek demektir. (Lth, TA.) -A2- Ayrıca küçük bir **سَفِينَة**; (A, K;) yani (A,) [bir kayık;] denizcilerin gerekli işlerini yerine getirmede elverişli bir vasıta olarak kullandıkları gemi sandalı; (S, A, O;) ayrıca **سُنْبُوكٌ** [yahut **سُنْبُوقٌ**] diye de adlandırılır: (A:) çoğulu **قَوَارِبُ**: ve **أَقْرُبٌ** bir hadiste geçer ve bunun **قَارِبٌ**’ın da bir çoğulu olduğu söylenir; fakat IAth, bunun, şâz olarak olmadıkça, قارب’ın bir çoğulu olarak bilinmediğini söyler; ve **أَفْرُبُ السَّفِينَةِ**’nin geminin en yakın kısımları demek olduğu söylenir; yani karaya yakın [yahut bitişik] kısımlar. (TA.)

**قَوْرَبٌ**
**قَوْرَبٌ** ذ Çokluğu sebebiyle, üzerinde yahut karşısında kişinin gücünün yetmediği, yahut baş edemediği su. (O, K.)

**أَقْرَبُ**
**أَقْرَبُ** ذ Mekân bakımından ve zaman bakımından, &c. daha yakın ve en yakın: **قَرِيبٌ**’e bak, paragrafın ortasında.

**ظَهَرَتْ تَقَرُّبَاتُ المَآءِ**
**ظَهَرَتْ تَقَرُّبَاتُ المَآءِ** ذ (mecaz:) Suyun ön belirtileri ortaya çıktı; yani küçük çakıl taşları; bunları görmekten, kuyu kazan kimse, bir kaynağa neredeyse ulaştığında, suyun yakın olduğunu çıkarır. (A, TA.)

**مَقْرَبٌ**
**مَقْرَبٌ** ذ (A, O, K) ve ↓ **مَقْرَبَةٌ** (O, K) (mecaz:) Yakın, yahut en yakın, yol veya güzergâh: (A, O, K, TA:) yahut büyük bir yola çıkan küçük bir yol veya patika; **القَرَبُ**’un “geceleyin yolculuk etmek” yahut “geceleyin suya yolculuk etmek” anlamından olduğu söylenir: (TA:) yahut birincisi, belirgin bir yol veya güzergâh; IAar böyle der: (TA, **مَطْرَبٌ** lafzında:) ve ikincisi, AA’ya göre, konaklama yahut ikamet etme yahut kalma yeri; **القَرَبُ**’un “... yolculuk etmek [geceleyin &c.]” anlamından: çoğulu **مَقَارِبُ**’dur. (TA.)

**مُقْرَبٌ**

**مُقْرَبٌ** ذ Çadıra yahut meskene yakın getirilen [veya yakın tutulan], cömertçe muamele edilen ve otlak aramak üzere salıverilmeyen bir at: dişili ة ile:] yahut bu, ancak kısraklarla yapılır; düşük soylu bir aygırın onları aşmaması için: (IDrd, S, O, K:) yahut **خَيْلٌ مُقْرَبَةٌ** yakın elde [tutulan] ve [binmek için] hazırlanmış atlar demektir: (El-Ahmar, TA:) yahut binmek için az yemle hazırlanmış (ضُمِّرَتْ) atlar: (Sh, TA:) yahut cömert soylu atlar; otlakta serbest bırakılmayan, bilakis çadırlara yahut meskenlere yakın yerde bağlı tutulan, koşu için hazırlanmış. (R, TA.) Ve **اـِبِلٌ مُقْرَبَةٌ** binmek için kuşanılmış develer: (Sh, O, K:) yahut üzerinde deriyle kaplanmış eyerler (رِحَال) bulunan, kralların bindiği develer: fakat bu açıklama reddedilmiştir. (Aboo-Sa'eed [yani As], TA.) [Ayrıca **مُكْرَبَاتٌ**’a bak.]

**مُقْرِبٌ**
**مُقْرِبٌ** ذ Doğurmaya yakın bir kadın, bir kısrak ve bir koyun yahut keçi, (S, O,) ve bir eşek, (Lth, TA): (S, O, K, TA:) [denilmiştir ki] deve hakkında kullanılmaz; (S, O, TA;) bu durumda kullanılan sıfat **مُدْنٍ**’dir: (TA:) [fakat fiile bak:] çoğulu **مَقَارِيبُ**’tur; (S, O, K, TA;) sanki tekili **مِقْرَابٌ** diye tasavvur etmişler gibi. (TA.)

**مَقْرَبَةٌ**
**مَقْرَبَةٌ** ذ : **قَرَابَةٌ**’ya bak: -A2- ve ayrıca **مَقْرَبٌ**’a da bak.

**مَقْرُبَةٌ**
**مَقْرُبَةٌ** ذ : **قَرَابَةٌ**’ya bak; ve ayrıca **قَرِيبٌ**’e de bak, ikinci yarı.

**مَقْرِبَةٌ**
**مَقْرِبَةٌ** ذ : **قَرَابَةٌ**’ya bak.

**المُقَرَّبُونَ**
**المُقَرَّبُونَ** ذ : **الكَرُوبِيُّونَ**’a bak. -A2- Ayrıca burada ardından gelen şeye, iki yerde, bak.

**شَأْوٌ مُقَرِّبٌ**
**شَأْوٌ مُقَرِّبٌ** ذ ve ↓ **مُقَرَّبٌ**, ve **هَلْ مِنْ مُقَرِّبَةِ خَبَرٍ** ve **خَبَرٍ** ↓ **مُقَرَّبَةِ**, böyle yazılmış olarak vâki olur; muhtemelen hata ile; böylece **ق**’nin **غ**’nin yerine konulmasıyla: [**مُغَرِّبٌ**’de] md. **غرب**’e bak. (TA.)

**مُقَارَبٌ**
**مُقَارَبٌ** ذ : sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**شَىْءٌ مُقَارِبٌ**
**شَىْءٌ مُقَارِبٌ** ذ , **ر** üzerine kesre ile (mecazen:) iyi ile kötü arasında, orta hâlli bir şey: (S, O, K: *) ve ayrıca ucuz bir şey: (S, O:) ve **ثَوْبٌ مُقَارِبٌ** iyi olmayan bir elbise: (Msb:) ↓ **مُقَارَبٌ** dememelisin, (ISk, S, O, Msb,) fetha ile: (ISk, Msb:) ayrıca **رَجُلٌ مُقَارِبٌ** [orta hâlli bir adam] dersin: ve **مَتَاعٌ مُقَارِبٌ** [orta hâlli yahut ucuz bir meta, yahut metalar, vb.]: (TA:) yahut **دِينٌ مُقَارِبٌ** kesre ile dersin, [orta hâlli bir din mânâsında], ve ↓ **مَتَاعٌ مُقَارَبٌ** fetha ile, (K, TA,) [meta, vb.] kıymetli olmayan mânâsında. (TA.)

**مُتَقَارِبٌ**
**مُتَقَارِبٌ** ذ Kısa boylu bir adam: çünkü uzuvları birbirine yakındır. (O.) ― -b2- Ve **المُتَقَارِبُ** şiirin on beşinci bahrinin adıdır; (O;) **فَعُولُنٌ**’ün sekiz defa tekrarından oluşan vezin; (O, K; *) ve [bir türü olarak] **فَعُولُنْ فَعُولُنْ فَعَلٌ**’ün iki defa [tekrarı]: (K:) buna, **أَوْتَاد**’ı birbirine yakın olduğu için bu ad verilmiştir; her ikisinin arasında bir **سَبَب** bulunmak üzere. (O, K. *)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَرَبَ
قَرَبَ U ( n. ac. قَرْب 1 ),
a.  Sheathed ( sword ).

b.  ( n. ac. قِرَاْبَة 23t ), Journeyed by night to the water.

c.  Sought to attain ( object ).

قَرِبَ
قَرِبَ A ( n. ac. قَرَب 4 ),
a.  see ( قَرُبَ ) ( a ), ( b ).

c.  Had a pain in the side. _ast;

قَرُبَ
قَرُبَ U ( n. ac. قُرْب 3 ,  قُرْبَة 3t ,  قُرْبَى 3ya ,  مَقْرَبَة 17t ,  قَرَاْبَة 22t ,  قِرْبَاْن 34 ,  قُرْبَاْن 35 )
a.  [ acc. or Min or Ila ], Was, became near to; neared, approached; was related to.

b.  Was imminent, impending ( event ).

قَرَّبَ
قَرَّبَ II ,
a.  Made to approach, to draw near; brought, drew near.

b.  Honoured; took into   his favour.

c.  [ acc. &  Ila ], Offered, presented to; brought before.

d.  Offered up ( sacrifice ).

e.  [ coll. ], Gave the Holy Communion to.

f.  Raised the fore feet together ( horse ).

g.  see I (a) .

قَاْرَبَ
قَاْرَبَ III ,
a.  Was near, close to; lived near, was the neighbour of.

b.  Approached, drew near to.

c.  Was on the point of; was nearly ( full &  c. ).

d.  Made short steps.

e.  Uttered repidly ( speech ).

f.  [ Bain ], Made to follow closely.

g.  Was affable, friendly, familiar with.

h.  [ Fī ], Acted rightly, wisely in.

i.  Believed to be near.

أَقْرَبَ
أَقْرَبَ IV ,
a.  Was near to bringing forth ( female ).

b.  Was nearly full ( vessel ).

c.  Nearly filled.

d.  see I (a) , ( b ).

تَقَرَّبَ
تَقَرَّبَ V
a.  [ Ila or Min ],  see ( قَرُبَ ) ( a ).

b.  Advanced, came forward; approached.

c.  [ Bi &  Ila ], Sought to gain the favour of, to ingratiate himself with.... by means of.

d.  [ Ila ], Sought to gain the intimacy of; sought to ally himself to.

e.  [ coll. ], Communicated, took the Sacrament.

تَقَاْرَبَ
تَقَاْرَبَ VI ,
a.  Were near, close together; approached each other.

b.  Was nearly ripe, ready &c.

اِقْتَرَبَ
اِقْتَرَبَ VIII
a.  [ Min ],  see ( قَرُبَ ) ( a ), ( b ) & VI ( a ).

اِسْتَقْرَبَ
اِسْتَقْرَبَ X ,
a.  Deemed, found near.

قَرْبَى
قَرْبَى 1ya ,
a.  fem. of قَرْبَاْنُ 33 .

قِرْبَة
قِرْبَة 2t , ( pl. قِرَب 7 ,  reg. &
a.  قِرِبَات ), Water-skin,

قُرْب
قُرْب 3 ,
a.  Nearness; vicinity; proximity, neighbourhood, vicinage.

b.  ( pl. أَقْرَاْب 38 ), Side; flank; groin.

قُرْبَة
قُرْبَة 3t , ( pl. قُرَب 9 ,  reg. &
a.  قُرَبَات ), Nearness; kinship, relationship; affinity.

b.  Good work, act of piety.

قُرْبَى
قُرْبَى 3ya ,
a.  see 3t (a) .

قَرَب
قَرَب 4 ,
a.  A night-journey to water.

قَرَبَة
قَرَبَة 4t ,
a.  Quantity that almost fills ( a vessel ).

قُرُب
قُرُب 10 ,
a.  see 3 (b) .

قُرُبَة
قُرُبَة 10t , ( pl. reg. ),
a.  see 3t (b) .

أَقْرَبُ
أَقْرَبُ 14 , ( pl. reg. &  أَقَاْرِبُ 37 ),
a.  Nearer; nearest, next.

b.  More probable, likelier; likeliest.

c.  Relation.

مَقْرَب
مَقْرَب 17 , ( pl. مَقَاْرِبُ 44 ),
a.  Nearest way; crossroad.

مَقْرَبَة
مَقْرَبَة 17t ,
a.  see 17 &  22t ( a ).

مَقْرِبَة
مَقْرِبَة 18t ,  مَقْرُبَة 19t ,
a.  see 22t (a) .

قَاْرِب
قَاْرِب 21 , ( pl. قَوَاْرِبُ 41 ),
a.  One seeking water by night.

b.  Boat; skiff; barque; canoe.

قَرَاْب
قَرَاْب 22 ,
a.  see 3 (a) .

قَرَاْبَة
قَرَاْبَة 22t ,
a.  Relationship, kinship, consanguinity.

b.  see 25 (b) .

قِرَاْب
قِرَاْب 23 , ( pl. قُرُب 10 ,  أَقْرِبَة 15t ),
a.  Sheath, scabbard; case.

b.  Equivalent; equal.

قِرَاْبَة
قِرَاْبَة 23t ,
a.  see 4 &  4t .

قُرَاْب
قُرَاْب 24 ,
a.  see 23 (b) .

قُرَاْبَة
قُرَاْبَة 24t ,
a.  Insight, intuitive perception.

b.  see 23 (b) .

قَرِيْب
قَرِيْب 25 , ( pl. أَقْرِبَآءُ 68 ),
a.  Near; nigh; close.

b.  Relative, relation.

c.  Neighbour.

d.  Salt-fish.

قَرِيْبَة
قَرِيْبَة 25t , ( pl. قَرَاْئِبُ 46 ),
a.  fem. of قَرِيْب 25 .

قَرْبَاْنُ
قَرْبَاْنُ 33 ,
a.  Nearly full ( vessel ),

b.  see 35 (b) .

قُرْبَاْن
قُرْبَاْن 35 , ( pl. قَرَابِيْن ),
a.  Offering, oblation; sacrifice.

b.  [ coll. ], Eucharist.

c.  Favourite, familiar, consessor, companion ( of a prince ).
N. Ag II, Bringing near.
b.  Offerer; sacrificer.

قَرَّبَ
N. Ac. قَرَّبَ II ,
a.  Approximation.

b.  Probabilily.

c.  Gallop.

d.  [ coll. ], Offering.

قَاْرَبَ
N. Ag. قَاْرَبَ III ,
a.  Midding; approximate; average; near.

قَاْرَبَ
N. P. قَاْرَبَ III ,
a.  Cheap.

أَقْرَبَ
N. Ag. أَقْرَبَ IV , ( pl. مَقَاْرِبُ 44 ,  مَقَاْرِيْبُ 65 ),
a.  Near to bringning forth ( female ).

أَقْرَبَ
N. P. أَقْرَبَ IV ,
a.  Thorough-bred ( mare ).

b.  Saddled.

تَقَاْرَبَ
N. Ag. تَقَاْرَبَ VI ,
a.  Near together, close.

b.  Short.

c.  A certain metre.

عَنْ قُرْبٍ
عَنْ قُرْبٍ عَن قَِيْبٍ
a.  Shortly; soon.

مِن قُرْبٍ
مِن قُرْبٍ مِن قَرِيْبٍ
a.  From close by; close to.

تَقْرِيْبًا
تَقْرِيْبًا ,  بِالْتَّقْرِيْب
a.  Approximatively, very nearly; thereabouts.

أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ
أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ
a.  The verbs of appropinquation.

هُوَ قُرْبَكَ
هُوَ قُرْبَكَ هُوَ قُرَابَتَكَ
a.  He is near thee.

هُوَ قَرَابَتِي
هُوَ قَرَابَتِي
a.  He is my relative.

جَاءُوا قُرَابَى
جَاءُوا قُرَابَى
a.  They came close together.

عِيْدُ الْقُرْبَان
عِيْدُ الْقُرْبَان
a.  [ coll. ], The feast of Corpus Christi.

##### Türkçe

**قَرَبَ**
**قَرَبَ** U ( n. ac. **قَرْب** 1 ),
a.  Kınladı (kılıcı).

b.  ( n. ac. **قِرَاْبَة** 23t ), Suya geceleyin yolculuk etti.

c.  (şeye) erişmeyi amaçladı (nesne).

**قَرِبَ**
**قَرِبَ** A ( n. ac. **قَرَب** 4 ),
a.  bkz. ( **قَرُبَ** ) ( a ), ( b ).

c.  Böğründe ağrısı oldu. _ast;

**قَرُبَ**
**قَرُبَ** U ( n. ac. **قُرْب** 3 ,  **قُرْبَة** 3t ,  **قُرْبَى** 3ya ,  **مَقْرَبَة** 17t ,  **قَرَاْبَة** 22t ,  **قِرْبَاْن** 34 ,  **قُرْبَاْن** 35 )
a.  [ acc. veya Min veya Ila ], Yakın oldu; yakınlaştı; yaklaştı; akraba oldu.

b.  Yakın (vuku bulacak) oldu, yaklaşmak üzere oldu (olay).

**قَرَّبَ**
**قَرَّبَ** II ,
a.  Yaklaştırdı, yakına getirdi; getirdi, yakına çekti.

b.  İzzet verdi; onu lutfuna aldı.

c.  [ acc. &  Ila ], (birine) arz etti, sundu; (huzura) getirdi.

d.  (Kurban) takdim etti.

e.  [ coll. ], Kutsal Komünyonu verdi.

f.  Ön ayakları birlikte kaldırdı (at).

g.  bkz. I (a) .

**قَاْرَبَ**
**قَاْرَبَ** III ,
a.  Yakın oldu, bitişik oldu; yakında oturdu, komşusu oldu.

b.  Yaklaştı, yakına geldi.

c.  Üzere oldu; neredeyse (tam ve s. gibi).

d.  Kısa adımlar attı.

e.  (Sözü) hızlıca söyledi.

f.  [ Bain ], Yakın yakın izlettirdi.

g.  Ünsiyetli oldu, dostça oldu, aşina oldu.

h.  [ Fī ], (işte) doğru, hikmetli davrandı.

i.  Yakın sanıldı.

**أَقْرَبَ**
**أَقْرَبَ** IV ,
a.  Doğurmaya yakın oldu (dişi).

b.  Neredeyse dolu oldu (kap).

c.  Neredeyse doldurdu.

d.  bkz. I (a) , ( b ).

**تَقَرَّبَ**
**تَقَرَّبَ** V
a.  [ Ila veya Min ], bkz. ( **قَرُبَ** ) ( a ).

b.  İlerledi, öne çıktı; yaklaştı.

c.  [ Bi &  Ila ], ... vasıtasıyla (birinin) lutfunu kazanmaya çalıştı; kendini sevdirmeye çalıştı.

d.  [ Ila ], (birinin) yakınlığını kazanmaya çalıştı; onunla ittifak kurmaya çalıştı.

e.  [ coll. ], Komünyon aldı, Sakramenti aldı.

**تَقَاْرَبَ**
**تَقَاْرَبَ** VI ,
a.  Yakın oldular, birbirine yakın oldular; birbirlerine yaklaştılar.

b.  Neredeyse olgun oldu, hazır oldu vb.

**اِقْتَرَبَ**
**اِقْتَرَبَ** VIII
a.  [ Min ], bkz. ( **قَرُبَ** ) ( a ), ( b ) & VI ( a ).

**اِسْتَقْرَبَ**
**اِسْتَقْرَبَ** X ,
a.  Yakın saydı, yakın buldu.

**قَرْبَى**
**قَرْبَى** 1ya ,
a.  **قَرْبَاْنُ** 33’ün müennesi.

**قِرْبَة**
**قِرْبَة** 2t , ( pl. **قِرَب** 7 ,  reg. &
a.  **قِرِبَات** ), Su tulumu,

**قُرْب**
**قُرْب** 3 ,
a.  Yakınlık; civar; yakınlık, komşuluk, civarlık.

b.  ( pl. **أَقْرَاْب** 38 ), Yan; böğür; kasık.

**قُرْبَة**
**قُرْبَة** 3t , ( pl. **قُرَب** 9 ,  reg. &
a.  **قُرَبَات** ), Yakınlık; akrabalık, hısımlık; sıhrî yakınlık.

b.  İyi iş, takva ameli.

**قُرْبَى**
**قُرْبَى** 3ya ,
a.  bkz. 3t (a) .

**قَرَب**
**قَرَب** 4 ,
a.  Suya gece yolculuğu.

**قَرَبَة**
**قَرَبَة** 4t ,
a.  (Bir kabı) neredeyse dolduran miktar.

**قُرُب**
**قُرُب** 10 ,
a.  bkz. 3 (b) .

**قُرُبَة**
**قُرُبَة** 10t , ( pl. reg. ),
a.  bkz. 3t (b) .

**أَقْرَبُ**
**أَقْرَبُ** 14 , ( pl. reg. &  **أَقَاْرِبُ** 37 ),
a.  Daha yakın; en yakın, en bitişik.

b.  Daha muhtemel, daha olası; en olası.

c.  Akraba.

**مَقْرَب**
**مَقْرَب** 17 , ( pl. **مَقَاْرِبُ** 44 ),
a.  En yakın yol; yol ayrımı.

**مَقْرَبَة**
**مَقْرَبَة** 17t ,
a.  bkz. 17 &  22t ( a ).

**مَقْرِبَة**
**مَقْرِبَة** 18t ,  **مَقْرُبَة** 19t ,
a.  bkz. 22t (a) .

**قَاْرِب**
**قَاْرِب** 21 , ( pl. **قَوَاْرِبُ** 41 ),
a.  Geceleyin su arayan kimse.

b.  Kayık; sandal; tekne; kano.

**قَرَاْب**
**قَرَاْب** 22 ,
a.  bkz. 3 (a) .

**قَرَاْبَة**
**قَرَاْبَة** 22t ,
a.  Akrabalık, hısımlık, kan hısımlığı.

b.  bkz. 25 (b) .

**قِرَاْب**
**قِرَاْب** 23 , ( pl. **قُرُب** 10 ,  **أَقْرِبَة** 15t ),
a.  Kın, kılıf; mahfaza.

b.  Denk; eşit.

**قِرَاْبَة**
**قِرَاْبَة** 23t ,
a.  bkz. 4 &  4t .

**قُرَاْب**
**قُرَاْب** 24 ,
a.  bkz. 23 (b) .

**قُرَاْبَة**
**قُرَاْبَة** 24t ,
a.  Basiret, sezgisel idrak.

b.  bkz. 23 (b) .

**قَرِيْب**
**قَرِيْب** 25 , ( pl. **أَقْرِبَآءُ** 68 ),
a.  Yakın; yakın; bitişik.

b.  Akraba, hısım.

c.  Komşu.

d.  Tuzlu balık.

**قَرِيْبَة**
**قَرِيْبَة** 25t , ( pl. **قَرَاْئِبُ** 46 ),
a.  **قَرِيْب** 25’in müennesi.

**قَرْبَاْنُ**
**قَرْبَاْنُ** 33 ,
a.  Neredeyse dolu (kap),

b.  bkz. 35 (b) .

**قُرْبَاْن**
**قُرْبَاْن** 35 , ( pl. **قَرَابِيْن** ),
a.  Takdime, sunu; kurban.

b.  [ coll. ], Evharistiya.

c.  Gözde, ünsiyetli, sırdaş, yoldaş (bir hükümdarın).
N. Ag II, Yaklaştıran.
b.  Sunan; kurban kesen.

**قَرَّبَ**
N. Ac. **قَرَّبَ** II ,
a.  Yaklaştırma.

b.  Olasılık.

c.  Dörtnal.

d.  [ coll. ], Sunu.

**قَاْرَبَ**
N. Ag. **قَاْرَبَ** III ,
a.  Orta; yaklaşık; ortalama; yakın.

**قَاْرَبَ**
N. P. **قَاْرَبَ** III ,
a.  Ucuz.

**أَقْرَبَ**
N. Ag. **أَقْرَبَ** IV , ( pl. **مَقَاْرِبُ** 44 ,  **مَقَاْرِيْبُ** 65 ),
a.  Doğurmaya yakın (dişi).

**أَقْرَبَ**
N. P. **أَقْرَبَ** IV ,
a.  Safkan (kısrak).

b.  Eyerlenmiş.

**تَقَاْرَبَ**
N. Ag. **تَقَاْرَبَ** VI ,
a.  Birbirine yakın, bitişik.

b.  Kısa.

c.  Belli bir vezin.

**عَنْ قُرْبٍ**
**عَنْ قُرْبٍ عَن قَِيْبٍ**
a.  Az sonra; yakında.

**مِن قُرْبٍ**
**مِن قُرْبٍ مِن قَرِيْبٍ**
a.  Yakından; yakına.

**تَقْرِيْبًا**
**تَقْرِيْبًا** ,  **بِالْتَّقْرِيْب**
a.  Yaklaşık olarak, hemen hemen; o kadar kadar.

**أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ**
**أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ**
a.  Yaklaşma fiilleri.

**هُوَ قُرْبَكَ**
**هُوَ قُرْبَكَ هُوَ قُرَابَتَكَ**
a.  O sana yakındır.

**هُوَ قَرَابَتِي**
**هُوَ قَرَابَتِي**
a.  O benim akrabamdır.

**جَاءُوا قُرَابَى**
**جَاءُوا قُرَابَى**
a.  Birbirine yakın olarak geldiler.

**عِيْدُ الْقُرْبَان**
**عِيْدُ الْقُرْبَان**
a.  [ coll. ], Corpus Christi bayramı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قرب
قَرِبَ - يَقْرَبُ
قَرِبَ - يَقْرَبُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يتحرك نحوه فيصل إليه ويناله بفعله وأثره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل والتأثير في بناء وتكوين كائن آخر "، وهي:
مَسَّ - يَمَسُّ، صَابَ - يَصِيبُ، سَامَ - يَسُوْمُ، وَسَمَ - يَسِمُ، أَثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ)، قَرِبَ - يَقْرَبُ
يفرق لقظاً:
قَرُبَ - يَقْرُبُ + كائن + من كائن: ضد " بَعُدَ - يَبْعُدُ ": يتحرك نحو كائن آخر (مكانياً أو زمانياً) فتنقص المسافة الفاصلة بينهما باستمرار حتى يصبح في وضع أبعد قليلاً من الالتصاق والوصول
قَرِبَ - يَقْرَبُ + كائن + شيئاً أو أمراً:  يتحرك نحوه فيصل إليه ويناله بفعله وأثره

قَرِبَ - يَقْرَبُ  -  تَقْرَبُ
 	﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ(28)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء
 	﴿وقلنا ياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(35)﴾ البقرة ﴿وياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة فكلا من حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين (19)﴾ الأعراف
 	﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا بالعهد إن العهد كان مسئولا(34)﴾ الإسراء
 	﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿ولا تقربوا الزنى إنه كان فاحشة وساء سبيلا(32)﴾ الإسراء
 	﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة ﴿ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض ولا تقربوهن حتى يطهرن فإذا تطهرن فأتوهن من حيث أمركم الله إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين(222)﴾ البقرة
 	﴿فإن لم تأتوني به فلا كيل لكم عندي ولا تقربوني(60)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [قرب] ق رب قُربَ بالضم قُرْبا بضم القاف أي دنا وإنما قال الله تعالى ﴿إن رحمة الله قريب من المحسنين﴾ ولم يقل قريبة لأنه أراد بالرحمة الإحسان وقال الفراء القَريبُ في معنى المسافة يذكر ويؤنث وفي معنى النسب يؤنث بلا خلاف تقول هذه المرأة قريبتي أي ذات قرابتي و قَرِبَهُ بالكسر قِرْبَاناً بكسر القاف أي دنا منه و القُرْبانُ بضم القاف ما تقربت به إلى الله تعالى تقول قَرَّبْتُ لله قُرْبَاناً و تَقَرَّبَ إلى الله بشيء طلب به القُرْبَةَ عنده و اقْتَرَبَ الوعد تَقارَبَ وشيء مُقارِبٌ بكسر الراء أي وسط بين الجيد والرديء وكذا إذا كان رخيصا ولا تقل مقارب بفتح الراء و القَرابةُ و القُرْبَى القرب في الرحم وهو في الأصل مصدر تقول بينهما قَرابَةٌ و قُرْبٌ و قُرْبَى و مَقْرَُبةٌ بفتح الراء وضمهاو قُرْبةٌ بسكون الراء و قُرُبةٌ بضم الراء وهو قريبي وذو قَرابتَتي وهم أقْرِبائي و أَقارِبي والعامة تقول هو قرابتي وهم قراباتي
الراغب
قرب
- القرب والبعد يتقابلان. يقال: قربت منه أقرب (انظر: الأفعال 2/82)، وقربته أقربه قربا وقربانا، ويستعمل ذلك في المكان، وفي الزمان، وفي النسبة، وفي الحظوة، والرعاية، والقدرة.
فمن الأول نحو: }ولا تقربا هذه الشجرة﴿[البقرة/35]،﴾ولا تقربوا مال اليتيم﴿[الأنعام/152]،﴾ولا تقربوا الزنا﴿[الإسراء/32]،﴾فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا﴿[التوبة/28]. وقوله:﴾ولا تقربوهن﴿[البقرة/ 222]، كناية عن الجماع كقوله:﴾لا يقربوا المسجد الحرام﴿[التوبة/28]، وقوله:﴾فقربه إليهم{ [الذاريات/27].
وفي الزمان نحو: }اقترب للناس حسابهم﴿[الأنبياء/1]، وقوله:﴾وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون﴿[الأنبياء/109] وفي النسبة نحو:﴾وإذا حضر القسمة أولوا القربى﴿[النساء/8]، وقال:﴾الوالدان والأقربون﴿[النساء/7]، وقال:﴾ولو كان ذا قربى﴿[فاطر/18]،﴾ولذي القربى﴿[الأنفال/41]،﴾والجار ذي القربى﴿[النساء/36]،﴾يتيما ذا مقربة{ [البلد/15].
وفي الحظوة: }ولا الملائكة المقربون﴿[النساء/172]، وقال في عيسى:﴾وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين﴿[آل عمران/45]،﴾عينا يشرب بها المقربون﴿[المطففين/28]،﴾فأما إن كان من المقربين﴿[الواقعة/88]،﴾قال نعم وإنكم لمن المقربين﴿[الأعراف/114]،﴾وقربناه نجيا﴿[مريم/52]. ويقال للحظوة: القربة، كقوله:﴾قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم﴿[التوبة/99]،﴾تقربكم عندنا زلفى{ [سبأ/37].
وفي الرعاية نحو: }إن رحمة الله قريب من المحسنين﴿[الأعراف/56]، وقوله:﴾فإني قريب أجيب دعوة الداع{ [البقرة/186].
وفي القدرة نحو: }ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴿[ق/16]. قوله:﴾ونحن أقرب إليه منكم﴿[الواقعة/85]، يحتمل أن يكون من حيث القدرة. والقربان: ما يتقرب به إلى الله، وصار في التعارف اسما للنسيكة التي هي الذبيحة، وجمعه: قرابين. قال تعالى:﴾إذ قربا قربانا﴿[المائدة/27]،﴾حتى يأتينا بقربان﴿[آل عمران/183]، وقوله:﴾قربانا آلهة{ [الأحقاف/28]، فمن قولهم: قربان الملك: لمن يتقرب بخدمته إلى الملك، ويستعمل ذلك للواحد والجمع، ولكونه في هذا الموضع جمعا قال: (آلهة)، والتقرب: التحدي بما يقتضي حظوة، وقرب الله تعالى من العبد: هو بالإفصال عليه والفيض لا بالمكان، ولهذا روي (أن موسى عليه السلام قال: إلهي أقريب أنت فأناجيك؟ أم بعيد فأناديك؟ فقال: لو قدرت لك البعد لما انتهيت إليه، ولو قدرت لك القرب لما اقتدرت عليه) (الحديث أخرجه ابن أبي شيبة في المصنف 1/108 وأحمد في الزهد عن كعب قال: قال موسى: أي رب، أقريب أنت فأناجيك، أم بعيد فأناديك؟ قال: يا موسى أنا جليس من ذكرني. قال: يا رب فإنا نكون من الحال على حال نعظمك أو نجلك أن نذكرك عليها. قال: وما هي؟ قال: الجنابة والغائط. قال: يا موسى اذكرني على كل حال.
انظر: الزهد لأحمد ص 86؛ والدر المنثور 1/470). وقال: }ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴿[ق/16]، وقرب العبد من الله في الحقيقة: التخصص بكثير من الصفات التي يصح أن يوصف الله تعالى بها وإن لم يكن وصف الإنسان بها على الحد الذي يوصف تعالى به نحو: الحكمة والعلم والحلم والرحمة والغنى، وذلك يكون بإزالة الأوساخ من الجهل والطيش والغضب، والحاجات البدنية بقدر طاقة البشر، وذلك قرب روحاني لا بدني، وعلى هذا القرب نبه عليه والسلام فيما ذكر عن الله تعالى: (من تقرب إلي شبرا تقربت إليه ذراعا) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم: (يقول الله عز وجل: أنا عند ظن عبدي، وأنا معه إذا ذكرني، فإن ذكرني في نفسه ذكرته في نفسي، وإن ذكرني في ملأ ذكرته في ملأ خير منهم، وإن تقرب إلي شبرا تقربت إليه ذراعا، وإن تقرب إلي ذراعا تقربت إليه باعا، ومن أتاني يمشي أتيته هرولة) متفق عليه: البخاري في التوحيد 13/384؛ ومسلم في الذكر والدعاء برقم 2675) وقوله عنه: (ما تقرب إلي عبد بمثل أداء ما افترضت عليه وإنه ليتقرب إلي بعد ذلك بالنوافل حتى أحبه... ) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله: (إن الله تبارك وتعالى قال: من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب، وما تقرب إلي عبدي بشيء أحب إلي مما افترضته عليه، وما يزال عبدي يتقرب إلي بالنوافل حتى أحبه، فإذا أحببته كنت سمعه الذي يسمع به، وبصره الذي يبصر به... ) الحديث أخرجه البخاري في الرقاق، باب التواضع 11/341) الخبر. وقوله:﴾ولا تقربوا مال اليتيم﴿[الأنعام/152]، هو أبلغ من النهي عن تناوله؛ لأن النهي عن قربه أبلغ من النهي عن أخذه، وعلى هذا قوله:﴾ولا تقربا هذه الشجرة﴿[البقرة/35]، وقوله:﴾ولا تقربوهن حتى يطهرن﴿[البقرة/ 222]، كناية عن الجماع، وقال:﴾ولا تقربوا الزنا{ [الإسراء/32]، والقراب: المقاربة. قال الشاعر:
- 366 - فإن قراب البطن يكفيك ملؤه
(هذا شطر بيت، وعجزه:
ويكفيك سوءات الأمور اجتنابها
وهو لهلال بن خثعم، والبيت في الحيوان للجاحظ 1/383؛ والبخلاء ص 202؛ وعيون الأخبار 3/184)
وقدح قربان: قريب من الملء، وقربان المرأة: غشيانها، وتقريب الفرس: سير يقرب من عدوه، والقراب: القريب، وفرس لاحق الأقراب، أي الخواصر، والقراب: وعاء السيف، وقيل: هو جلد فوق الغمد لا الغمد نفسه، وجمعه: قرب، وقربت السيف وأقربته، ورجل قارب: قرب من الماء، وليلة القرب، وأقربوا إبلهم، والمقرب: الحامل التي قربت ولادتها. * قرح
- القرح: الأثر من الجراحة من شيء يصيبه من خارج، والقرح: أثرها من داخل كالبثرة ونحوها، يقال: قرحته نحو: جرحته، وقرح: خرج به قرح (انظر: الأفعال 2/77)، وقرح قلبه وأقرحه الله، وقد يقال القرح للجراحة، والقرح للألم. قال تعالى: }من بعد ما أصابهم القرح﴿[آل عمران/ 172]،﴾إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله{ [آل عمران/140]، وقرئ: بالضم (قرأ بالضم أبو بكر وحمزة والكسائي وخلف. وهما لغتان، وقيل: المفتوح: الجرح، والمضموم: ألمه. انظر: الإتحاف ص 179). والقرحان: الذي لم يصبه الجدري، وفرس قارح: إذا ظهر به أثر من طلوع نابه، والأنثى قارحة، وأقرح: به أثر من الغرة، وروضة قرحاء: وسطها نور، وذلك لتشبيهها بالفرس القرحاء، واقترحت الجمل: ابتدعت ركوبه، واقترحت كذا على فلان: ابتدعت التمني عليه، واقترحت بئرا: استخرجت منه ماء قراحا، ونحوه: أرض قراح، أي: خالصة، والقريحة حيث يستنقر فيه الماء المستنبط، ومنه استعير قريحة الإنسان.
ملخص اللسان:
1.     قرب: القُرْبُ نقيضُ البُعْدِ.  قَرُبَ الشيءُ، بالضم، يَقْرُبُ قُرْباً وقُرْباناً وقِرْباناً أَي دَنا، فهو قريبٌ،
2.      تَقَرَّبْ أَي اعْجَلْ؛
3.     فلان يَقْرُبُ أَمْراً أَي يَغْزُوه، وذلك إِذا فعل شيئاً أَو  قال قولاً يَقْرُبُ به أَمْراً يَغْزُوه؛
4.     واقْتَرَبَ الوعدُ أَي تَقارَبَ. والتَّقارُبُ: ضِدُّ التَّباعد.
5.     ويقال للشيءِ إِذا وَلَّى وأَدْبَر: تَقارَبَ.
6.      وقِرابُ الشيءِ وقُرابُه وقُرابَتُه: ما قاربَ قَدْرَه.
7.      وإِناءٌ قَرْبانُ: قارَب الامْتِلاءَ،
8.     وتَقَرَّبَ إِلى اللّه بشيءٍ أَي طَلَبَ به القُرْبة عنده تعالى.
9.      والقُرْبانُ: جَلِـيسُ الملك وخاصَّتُه، لقُرْبِه منه،ذبائح كانوا يذبحونها.
10.                        وأَقارِبُ  الرجلِ، وأَقْرَبوه: عَشِـيرَتُه الأَدْنَوْنَ.
11.                        والتَّقَرُّبُ: التَّدَنِّي إِلى شَيءٍ، والتَّوَصُّلُ إِلى إِنسان بقُرْبةٍ، أَو بحقٍّ.
12.                        والإِقْرابُ: الدُّنُوُّ.
13.                       وتَقارَبَ الزرعُ إِذا دَنا إِدراكُه.
14.                       والقَرَبُ طلبُ الماءِ ليلاً وقيل هو أَن لا يكون بينك وبين الماءِ إِلا ليلة ،
15.                       وهو يَقْرُبُ حاجةً أَي يَطلُبها
16.                        ويقال قَرَبَ فلانٌ أَهلَه قُرْباناً إِذا غَشِيَها والمُقارَبة والقِرابُ المُشاغَرة للنكاح
17.                       والقُرْبُ الخاصِرة والقَرَبْ يعني الدِّلاء
18.                       وقوله في الحديث سَدِّدوا وقارِبُوا أَي اقْتَصِدوا في الأُمورِ كلِّها واتْرُكوا الغُلُوَّ فيها والتقصير يقال قارَبَ فلانٌ في أُموره إِذا اقتصد
19.                       والقارِبُ السَّفينةُ الصغيرة مع أَصحاب السُّفُنِ الكبار البحرية
لسان العرب
● - قرب: القُرْبُ نقيضُ البُعْدِ.  قَرُبَ الشيءُ، بالضم، يَقْرُبُ قُرْباً وقُرْباناً وقِرْباناً أَي دَنا، فهو قريبٌ، الواحد والاثنان والجميع في ذلك سواء. وقوله تعالى: ولو تَرَى إِذ فَزِعُوا فلا فَوْتَ وأُخِذُوا من مكانٍ قريبٍ؛ جاءَ في التفسير:أُخِذُوا من تحتِ أَقدامهم. وقوله تعالى: وما يُدْرِيكَ لعلَّ الساعةَ قريبٌ؛ ذَكَّر قريباً لأَن تأْنيثَ الساعةِ غيرُ حقيقيّ؛ وقد يجوز أَن يُذَكَّر لأَن الساعةَ في معنى البعث. وقوله تعالى: واستمع يوم يُنادي المنادِ من مكانٍ قريبٍ؛ أَي يُنادي بالـحَشْرِ من مكانٍ قريب، وهي الصخرة التي في بيت الـمَقْدِس؛ ويقال: إِنها في وسط الأَرض ؛ قال سيبويه: إِنَّ قُرْبَك زيداً، ولا تقول إِنَّ بُعْدَك زيداً، لأَن القُرب أَشدُّ تَمكُّناً في الظرف من البُعْد؛ وكذلك: إِنَّ قريباً منك زيداً، وأَحسنُه أَن تقول: إِن زيداً قريب منك، لأَنه اجتمع معرفة ونكرة، وكذلك البُعْد في الوجهين؛ وقالوا: هو قُرابتُك أَي قَريبٌ منك في المكان؛ وكذلك: هو قُرابَتُك في  العلم؛ وقولهم: ما هو بشَبِـيهِكَ ولا بِقُرَابة مِن ذلك، مضمومة القاف، أَي ولا بقَريبٍ من ذلك. أَبو سعيد: يقول الرجلُ لصاحبه إِذا اسْتَحَثَّه: تَقَرَّبْ أَي اعْجَلْ؛ سمعتُه من أَفواههم؛ وأَنشد:  يا صاحِـبَيَّ تَرحَّلا وتَقَرَّبا، فلَقَد أَنى لـمُسافرٍ أَن يَطْرَبا  التهذيب: وما قَرِبْتُ هذا الأَمْرَ، ولا قَرَبْتُه؛ قال اللّه تعالى:  ولا تَقْرَبا هذه الشجرة؛ وقال: ولا تَقْرَبُوا الزنا؛ كل ذلك مِنْ  قَرِبتُ أَقْرَبُ.  ويقال: فلان يَقْرُبُ أَمْراً أَي يَغْزُوه، وذلك إِذا فعل شيئاً أَو  قال قولاً يَقْرُبُ به أَمْراً يَغْزُوه؛ ويُقال: لقد قَرَبْتُ أَمْراً ما  أَدْرِي ما هو. وقَرَّبَه منه، وتَقَرَّب إِليه تَقَرُّباً وتِقِرَّاباً، واقْتَرَب وقاربه. وفي حديث أَبي عارِمٍ: فلم يَزَلِ الناسُ مُقارِبينَ  له أَي يَقْرُبُونَ حتى جاوزَ بلادَ بني عامر، ثم جَعل الناسُ يَبْعُدونَ منه.  وافْعَلْ ذلك بقَرابٍ، مفتوحٌ، أَي بقُرْبٍ؛عن  \<ص:663>  ابن الأَعرابي. وقوله تعالى: إِنَّ رحمةَ اللّه قَريبٌ من المحسنين؛ ولم يَقُلْ قَريبةٌ، لأَنه أَراد بالرحمة الإِحسانَ ولأَن ما لا يكون تأْنيثه حقيقيّاً، جاز تذكيره؛ وقال الزجاج: إِنما قيل قريبٌ، لأَن الرحمة، والغُفْرانَ، والعَفْو في معنًى واحد؛ وكذلك كل تأْنيثٍ ليس بحقيقيّ؛ قال: وقال الأَخفش جائز أَن تكون الرحمة ههنا بمعنى الـمَطَر؛ قال: وقال بعضُهم هذا ذُكِّر ليَفْصِلَ بين القريب من القُرْب، والقَريبِ من القَرابة؛ قال: وهذا غلط، كلُّ ما قَرُبَ من مكانٍ أَو نَسَبٍ، فهو جارٍ على ما يصيبه من التذكير والتأْنيث؛ قال الفراءُ: إِذا كان القريبُ في معنى المسافة، يذكَّر ويؤَنث، وإِذا كان في معنى النَّسَب، يؤَنث بلا اختلاف بينهم. تقول: هذه المرأَة قَريبتي أَي ذاتُ قَرابتي؛ قال ابن بري: ذكر الفراءُ أَنَّ العربَ تَفْرُقُ بين القَريب من النسب، والقَريب من المكان، فيقولون: هذه قَريبتي من النسب، وهذه قَرِيبي من المكان؛ ويشهد بصحة قوله قولُ امرئِ القيس:  له الوَيْلُ إِنْ أَمْسَى، ولا أُمُّ هاشمٍ *  قَريبٌ، ولا البَسْباسةُ ابنةُ يَشْكُرا  فذكَّر قَريباً، وهو خبر عن أُم هاشم، فعلى هذا يجوز: قريبٌ مني، يريد قُرْبَ الـمَكان، وقَريبة مني، يريد قُرْبَ النَّسب. ويقال: إِنَّ فَعِـيلاً قد يُحْمل على فَعُول، لأَنه بمعناه، مثل رَحيم ورَحُوم، وفَعُول لا تدخله الهاءُ نحو امرأَة صَبُور؛ فلذلك قالوا: ريح خَريقٌ، وكَنِـيبة خَصِـيفٌ، وفلانةُ مني قريبٌ. وقد قيل: إِن قريباً أَصلهُ في هذا أَن يكونَ صِفةً لمكان؛ كقولك: هي مني قَريباً أَي مكاناً قريباً، ثم اتُّسِـعَ في الظرف فَرُفِـع وجُعِلَ خبراً.  التهذيب: والقَريبُ نقيضُ البَعِـيد يكون تَحْويلاً، فيَستوي في الذكر والأُنثى والفرد والجميع، كقولك: هو قَريبٌ، وهي قريبٌ، وهم قريبٌ، وهنَّ قَريبٌ. ابن السكيت: تقول العرب هو قَريبٌ مني، وهما قَريبٌ مني، وهم قَرِيبٌ مني؛ وكذلك المؤَنث: هي قريب مني، وهي بعيد مني، وهما بعيد، وهنّ بعيد مني، وقريب؛ فتُوَحِّدُ قريباً وتُذَكِّرُه لأَنه إِن كان مرفوعاً، فإِنه في تأْويل هو في مكان قريب مني. وقال اللّه تعالى: إِن رحمة اللّه  قريب من المحسنين. وقد يجوز قريبةٌ وبَعيدة، بالهاءِ، تنبيهاً على قَرُبَتْ، وبَعُدَتْ، فمن أَنثها في المؤَنث، ثَنَّى وجَمَع؛ وأَنشد:  لياليَ لا عَفْراءُ، منكَ، بعيدةُ *  فتَسْلى، ولا عَفْراءُ منكَ قَريبُ  واقْتَرَبَ الوعدُ أَي تَقارَبَ. وقارَبْتُه في البيع مُقاربة.  والتَّقارُبُ: ضِدُّ التَّباعد. وفي الحديث: إِذا تَقاربَ الزمانُ، وفي  رواية: إِذا اقْترَبَ الزمان، لم تَكَدْ رُؤْيا المؤْمِن تَكْذِبُ؛ قال  ابن الأَثير: أَراد اقترابَ الساعة، وقيل اعتدالَ الليل والنهار؛ وتكون الرؤْيا فيه صحيحةً لاعْتِدالِ الزمان. واقْتَربَ: افْتَعَلَ، من القُرْب.  وتَقارَب: تَفاعَلَ، منه، ويقال للشيءِ إِذا وَلَّى وأَدْبَر: تَقارَبَ.  وفي حديث الـمَهْدِيِّ: يَتَقارَبُ الزمانُ حتى تكون السنةُ كالشهر؛  أَراد: يَطِـيبُ الزمانُ حتى لا يُسْتَطالَ؛ وأَيام السُّرور والعافية  قَصيرة؛ وقيل: هو كناية عن قِصَر الأَعْمار وقلة البركة.  ويقال: قد حَيَّا وقَرَّب إِذا قال: حَيَّاكَ اللّه، وقَرَّبَ دارَك.  وفي الحديث: مَنْ تَقَرَّب إِليَّ شِـبْراً تَقَرَّبْتُ إِليه ذِراعاً؛ المرادُ بقُرْبِ العَبْدِ  \<ص:664>  منَ اللّه، عز وجل، القُرْبُ بالذِّكْر والعمل الصالح، لا قُرْبُ الذاتِ والمكان، لأَن ذلك من صفات الأَجسام، واللّه يَتَعالى عن ذلك ويَتَقَدَّسُ. والمراد بقُرْبِ اللّه تعالى من العبد، قُرْبُ نعَمِه وأَلطافه منه، وبِرُّه وإِحسانُه إِليه، وتَرادُف مِنَنِه عنده، وفَيْضُ مَواهبه عليه.  وقِرابُ الشيءِ وقُرابُه وقُرابَتُه: ما قاربَ قَدْرَه. وفي الحديث: إِن  لَقِـيتَني بقُراب الأَرضِ خطيئةً أَي بما يقارِبُ مِلأَها، وهو  مصدرُ قارَبَ يُقارِبُ. والقِرابُ: مُقاربة الأَمر؛ قال عُوَيْفُ القَوافي يصف نُوقاً:  هو ابن مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً *  يَزِدْنَ على العَديد قِرابَ شَهْرِ  وهذا البيت أَورده الجوهري: يَرِدْنَ على الغَديرِ قِرابَ شهر. قال ابن بري: صواب إِنشاده يَزِدْنَ على العَديد، مِنْ معنى الزيادة على العِدَّة، لا مِنْ معنى الوِرْدِ على الغَدير. والـمُنَضِّجةُ: التي تأَخرت ولادتها عن حين الولادة شهراً، وهو أَقوى للولد.  قال: والقِرابُ أَيضاً إِذا قاربَ أَن يمتلئَ الدلوُ؛ وقال العَنْبَرُ  بن تميم، وكان مجاوراً في بَهْراءَ:  قد رابني منْ دَلْوِيَ اضْطِرابُها،  والنَّـأْيُ من بَهْراءَ واغْتِرابُها،  إِلاَّ تَجِـي مَلأَى يَجِـي قِرابُها  ذكر أَنه لما تزوَّجَ عمرو بن تميم أُمَّ خارجةَ، نقَلَها إِلى بلده؛  وزعم الرواةُ أَنها جاءَت بالعَنْبَر معها صغيراً فأَولدها عَمرو بن تميم أُسَيْداً، والـهُجَيْم، والقُلَيْبَ، فخرجوا ذاتَ يوم يَسْتَقُون، فَقَلَّ  عليهم الماءُ، فأَنزلوا مائحاً من تميم، فجعل المائح يملأُ دَلْوَ  الـهُجَيْم وأُسَيْد والقُلَيْبِ، فإِذا وردَتْ دلو العَنْبر تركها تَضْطَربُ،  فقال العَنْبَر هذه الأَبيات.  وقال الليث: القُرابُ والقِرابُ مُقارَبة الشيءِ. تقول: معه أَلفُ درهم أَو قُرابه؛ ومعه مِلْءُ قَدَح ماءٍ أَو قُرابُه. وتقول: أَتيتُه قُرابَ العَشِـيِّ، وقُرابَ الليلِ.  وإِناءٌ قَرْبانُ: قارَب الامْتِلاءَ، وجُمْجُمةٌ قَرْبَـى: كذلك. وقد أَقْرَبَه؛ وفيه قَرَبُه وقِرابُه. قال سيبويه: الفعل من قَرْبانَ قارَبَ.  قال: ولم يقولوا قَرُبَ استغناء بذلك. وأَقْرَبْتُ القَدَحَ، مِنْ قولهم: قَدَح قَرْبانُ إِذا قارَبَ أَن يمتلئَ؛ وقَدَحانِ قَرْبانانِ والجمع قِرابٌ، مثل عَجْلانَ وعِجالٍ؛ تقول: هذا قَدَحٌ قَرْبانُ ماءً، وهو الذي  قد قارَبَ الامتِلاءَ.  ويقال: لو أَنَّ لي قُرابَ هذا ذَهَباً أَي ما يُقارِبُ مِـْلأَه.  والقُرْبانُ، بالضم: ما قُرِّبَ إِلى اللّه، عز وجل. وتَقَرَّبْتَ به،  تقول منه: قَرَّبْتُ للّه قُرْباناً. وتَقَرَّبَ إِلى اللّه بشيءٍ أَي طَلَبَ به القُرْبة عنده تعالى.  والقُرْبانُ: جَلِـيسُ الملك وخاصَّتُه، لقُرْبِه منه، وهو واحد  القَرابِـينِ؛ تقول: فلانٌ من قُرْبان الأَمير، ومن بُعْدانِه. وقَرابينُ  الـمَلِكِ: وُزَراؤُه، وجُلساؤُه، وخاصَّتُه. وفي التنزيل العزيز: واتْلُ عليهم نَبأَ ابْنَيْ آدمَ بالحق إِذ قَرَّبا قُرْباناً. وقال في موضع آخر: إِن اللّه عَهِدَ إِلينا أَن لا نُؤْمِن لرسولٍ حتى يأْتِـيَنا بقُرْبانٍ  تأْكُلُه النارُ. وكان الرجلُ إِذا قَرَّبَ قُرْباناً، سَجَد للّه، فتنزل النارُ فتأْكل قُرْبانَه، فذلك علامةُ قبول القُرْبانِ، وهي  \<ص:665>  ذبائح كانوا يذبحونها. الليث: القُرْبانُ ما قَرَّبْتَ إِلى اللّه، تبتغي بذلك قُرْبةً ووسيلة. وفي الحديث صفة هذه الأُمَّةِ في التوراة: قُرْبانُهم دماؤُهم.  القُرْبان مصدر قَرُبَ يَقْرُب أَي يَتَقَرَّبُون إِلى اللّه بـإِراقة دمائهم في الجهاد. وكان قُرْبان الأُمَم السالفةِ ذَبْحَ البقر، والغنم، والإِبل. وفي الحديث: الصّلاةُ قُرْبانُ كلِّ تَقِـيٍّ أَي إِنَّ الأَتْقِـياءَ من الناس يَتَقَرَّبونَ بها إِلى اللّه تعالى أَي يَطْلُبون القُرْبَ منه بها. وفي حديث الجمعة: مَن رَاحَ في الساعةِ الأُولى، فكأَنما قَرَّبَ بدنةً أَي كأَنما أَهْدى ذلك إِلى اللّه تعالى كما يُهْدى القُرْبانُ إِلى بيت اللّه الحرام. الأَحمر: الخيلُ الـمُقْرَبة التي تكون قَريبةً مُعَدَّةً. وقال شمر: الإِبل الـمُقْرَبة التي حُزِمَتْ للرُّكوب، قالَـها أَعرابيٌّ مِن غَنِـيٍّ. وقال: الـمُقْرَباتُ من الخيل: التي ضُمِّرَتْ للرُّكوب. أَبو سعيد: الإِبل الـمُقْرَبةُ التي عليها رِحالٌ مُقْرَبة بالأَدَمِ، وهي مَراكِبُ الـمُلوك؛ قال: وأَنكر الأَعرابيُّ هذا التفسير.  وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: ما هذه الإِبلُ الـمُقْرِبةُ؟ قال: هكذا رُوي، بكسر الراءِ، وقيل: هي بالفتح، وهي التي حُزِمَتْ للرُّكوب، وأَصلُه من القِرابِ. ابن سيده: الـمُقْرَبةُ والـمُقْرَب من الخيل: التي تُدْنَى، وتُقَرَّبُ، وتُكَرَّمُ، ولا تُتْرَكُ أَن تَرُودَ؛ قال ابن دريد: إِنما يُفْعَلُ ذلك بالإِناث، لئلا يَقْرَعَها فَحْلٌ لئيم.  وأَقْرَبَتِ الحاملُ، وهي مُقْرِبٌ: دنا وِلادُها، وجمعها مَقاريبُ،  كأَنهم توهموا واحدَها على هذا، مِقْراباً؛ وكذلك الفرس والشاة، ولا يقال للناقةِ إِلاّ أَدْنَتْ، فهي مُدْنٍ؛ قالت أُمُّ تأَبـَّطَ شَرّاً،  تُؤَبِّنُه بعد موته:  وابْناه! وابنَ اللَّيْل،  ليس بزُمَّيْل شَروبٍ للقَيْل،  يَضْرِبُ بالذَّيْل كمُقْرِبِ الخَيْل  لأَنها تُضَرِّجُ من دَنا منها؛ ويُرْوى كمُقْرَب الخيل، بفتح الراءِ،  وهو الـمُكْرَم.  الليث: أَقْرَبَتِ الشاةُ والأَتانُ، فهي مُقْرِبٌ، ولا يقال للناقة إِلاّ أَدْنَتْ، فهي مُدْنٍ. العَدَبَّسُ الكِنانيُّ: جمع الـمُقْرِبِ من الشاءِ: مَقاريبُ؛ وكذلك هي مُحْدِثٌ وجمعُه مَحاديثُ.  التهذيب: والقَريبُ والقَريبة ذو القَرابة، والجمع مِن النساءِ  قَرائِبُ، ومِن الرجال أَقارِبُ، ولو قيل قُرْبَـى، لجاز.  والقَرابَة والقُرْبَـى: الدُّنُوُّ في النَّسب، والقُرْبَـى في الرَّحِم، وهي في الأَصل مصدر. وفي التنزيل العزيز: والجار ذي القُرْبَـى.وما بينهما مَقْرَبَةٌ ومَقْرِبَة ومَقْرُبة أَي قَرابةٌ. وأَقارِبُ  الرجلِ، وأَقْرَبوه: عَشِـيرَتُه الأَدْنَوْنَ. وفي التنزيل العزيز:  وأَنْذِرْ عَشِـيرَتَك الأَقْرَبِـين. وجاءَ في التفسير أَنه لما نَزَلَتْ هذه  الآية، صَعِدَ الصَّفا، ونادى الأَقْرَبَ فالأَقْرَبَ، فَخِذاً فَخِذاً.  يا بني عبدالمطلب، يا بني هاشم، يا بني عبدمناف، يا عباسُ، يا صفيةُ: إِني لا أَملك لكم من اللّه شيئاً، سَلُوني من مالي ما شئتم؛ هذا عن الزجاج.وتقول: بيني وبينه قَرابة، وقُرْبٌ، وقُرْبَـى، ومَقْرَبة، ومَقْرُبة، وقُرْبَة، وقُرُبَة، بضم الراءِ، وهو قَريبي، وذو قَرابَتي، وهم أَقْرِبائي، وأَقارِبي. والعامة تقول: هو قَرابَتي، وهم قَراباتي. وقولُه تعالى: قل لا أَسْـأَلُكم عليه أَجْراً إِلا الـمَوَدَّة في القُرْبَـى؛ أَي إِلا أَن تَوَدُّوني في قَرابتي أَي في قَرابتي منكم. ويقال: فلانٌ ذو قَرابتي، وذو  \<ص:666>  قَرابةٍ مِني، وذو مَقْرَبة، وذو قُرْبَـى مني. قال اللّه تعالى:  يَتيماً ذا مَقْرَبَةٍ. قال: ومِنهم مَن يُجيز فلان قَرابتي؛ والأَوَّلُ  أَكثر. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِلاَّ حامَى على قَرابته؛ أَي أَقارِبه، سُمُّوا بالمصدر كالصحابة.  والتَّقَرُّبُ: التَّدَنِّي إِلى شَيءٍ، والتَّوَصُّلُ إِلى إِنسان بقُرْبةٍ، أَو بحقٍّ.  والإِقْرابُ: الدُّنُوُّ.  وتَقارَبَ الزرعُ إِذا دَنا إِدراكُه.  ابن سيده: وقارَبَ الشيءَ داناه. وتَقَارَبَ الشيئانِ: تَدانَيا.  وأَقْرَبَ الـمُهْرُ والفصيلُ وغيرُه إِذا دنا للإِثناءِ أَو غير ذلك من  الأَسْنانِ.  والـمُتَقارِبُ في العَروض: فَعُولُن، ثماني مرات، وفعولن فعولن فَعَلْ، مرتين، سُمِّي مُتَقارِباً لأَنه ليس في أَبنية الشعر شيءٌ تَقْرُبُ أَوْتادُه من أَسبابه، كقُرْبِ المتقارِبِ؛ وذلك لأَن كل أَجزائه مَبْنِـيٌّ على وَتِدٍ وسببٍ.  ورجلٌ مُقارِبٌ، ومتاعٌ مُقارِبٌ: ليس بنَفيسٍ. وقال بعضهم: دَيْنٌ  مُقارِبٌ، بالكسر، ومتاعٌ مُقارَبٌ، بالفتح. الجوهري: شيءٌ مقارِبٌ، بكسرالراءِ، أَي وَسَطٌ بين الجَيِّدِ والرَّدِيءِ؛ قال: ولا تقل مُقارَبٌ، وكذلك إِذا كان رَخيصاً.  والعرب تقول: تَقارَبَتْ إِبلُ فلانٍ أَي قَلَّتْ وأَدْبَرَتْ؛ قال جَنْدَلٌ:  (يتبع...)
مقاييس اللغة:
(قرب) القاف والراء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خلاف البُعد. يقال قَرُبَ يَقْرُبُ قُرباً. وفلانٌ ذو قرابتي، وهو من يَقْرُبُ منك رحِماً. وفلانٌ قَرِيبِي، وذو قَرابتي. والقُرْبة والقُرْبَى: القَرابة. والقِراب: مُقارَبة الأمر. وتقول: ما قَرِبْتُ هذا الأمرَ ولا أقْرَبُه، إذا لم تُشَامَّهُ([34]) ولم تلتَبِسْ به. ومن الباب القَرَب، وهي ليلةُ ورودِ الإبلِ الماءَ؛ وذلك أنَّ القومَ يُسِيمون([35]) الإبلَ وهم في ذلك
يسيرونَ نحو الماء، فإذا بقيَ بينهم وبين الماء عشِيَّةٌ عجَّلوا نحوه، فتلك اللَّيلة ليلةُ القَرَب. والقارِب: الطَّالب الماءَ ليلاً. قال الخليل: ولا يقال ذلك لطالبهِ نهاراً. وقد صرَّفوا الفعلَ من القَرَب فقالوا: قَرَبْت الماء أقرُبهُ قَرَباً. وذلك على مثال طَلْبتُ أطْلُبُ طَلَباً، وحَلَبْتُ أحلُب حَلَباً. ويقولون: إنّ القارِب: سفينةٌ صغيرة تكون مع أصحاب السُّفن البَحْرية، تستَخَفُّ لحوائجهم؛ وكأنَّها سمِّيت بذلك لقُرْبِها منهم. والقُرْبانُ: ما قُرِّب إلى الله تعالى من نَسِيكةٍ أو غيرها.
ومن الباب: قُربانُ الملِك وقَرابِينه: وزراؤه وجُلساؤه. وفرسٌ مُقْرَبة، وهي التي تُرْتَادُ([36]) وتقرَّب ولا تُترَك أن تَرُود. قال ابنُ دريد: إنَّما يُفعَل ذلك بالإناث لئلاَّ يقرعَها فحلٌ لئيمٌ.
ويقال: قَرَّبَ الفرسُ تقريباً، وهو دون الحُضْر، وقيل تقريبٌ لأنَّه إذا أحْضَرَ كان أبعدَ لمداه. وله فيما يقالُ تقريبان: أدنى وأعلى. ويقال: أقرَبت الشَّاة، دنا نِتاجُها. قال ابن السِّكِّيت: ثوب مُقارِبٌ، إذا لم يكن جيِّداً. وهذا على معنى أنَّه مقارِبٌ في ثَمَنِه غيرُ بعيدٍ ولا غالٍ. وحكى غيرُه: ثوبٌ مُقارِبٌ: غير جيد، وثوب مقاربٌ: رخيص، والقياس في كلِّه واحد. وأمَّا الخاصرة فهي القُرْب، سمِّيت لقُرْبها من الجنب. وقال* قوم: سمِّيت تشبيهاً لها بالقِرْبة. قالوا: وهذا قياسٌ آخر، إنما هو من أن يضُمَّ الشيءَ ويحويَه. قالوا: ومنه القِراب: قرابُ السَّيف، والجمع قُرُب. قال الشّاعر([37]):
يا ربَّةَ البيتِ قُومِي غيرَ صاغرةٍ *** ضُمي إليكِ رِحالَ القومِ والقُرُبا
وقال الشاعر([38]) في القُرْب، وهي الخاصرة:
وكنتُ إذا ما قُرِّبَ الزّادُ مولعاً *** بكلِّ كميتٍ جَلْدةٍ لم تُوَسَّفِ([39])
مُدَاخَلةِ الأقرابِ غيرِ ضئيلةٍ *** كُميتٍ كأنَّها مزادةُ مُخْلِفِ
القاموس المحيط:
قَرُبَ منه، ككَرُمَ، وقَرِبَه، كَسَمِع، قُرْباً وقُرْباناً وقِرْباناً دَنَا، فهو قَريبٌ، للواحِد والجَمْعِ.
والمَقْرِبَةُ مُثَلَّثَةَ الرَّاءِ، والقُرْبَةُ، والقُرُبَةُ والقُرْبَى: القَرَابَةُ. وهو قَرِيبي وذُو قَرابَتِي، ولا تَقُلْ: قَرابَتِي. وأقْرِباؤُكَ وأقارِبُكَ وأقْرَبوكَ: عَشيرَتُك الْأَدْنَوْنَ. والقَرْبُ: إدْخالُ السَّيفِ في القِرابِ: للْغِمْدِ، أو لِجَفْنِ الغِمْدِ، كالإِقرابِ، أو اتِّخاذُ القِرابِ للسَّيفِ، وإطْعامُ الضَّيفِ الْأَقْرابَ. وبالضم، وبضَمَّتينِ: الخاصِرةُ، أو من الشَّاكِلَةِ إلى مَراقِّ البَطْنِ، ج: الْأَقْرابُ. وكفَرِحَ: اشْتَكاهُ، كقَرَّبَ تَقْريباً. وكقُفْلٍ: ع، وبالتَّحْريكِ: سَيْرُ اللَّيلِ لِوِرْدِ الغَدِ، كالقِرَابَةِ، وقد قَرَبَ الإِبِلَ، كَنَصَرَ، قِرابَةً، بالكسر، وأقْرَبْتُها، والبِئْرُ القَريبةُ الماءِ، وطَلَبُ الماءِ لَيْلاً، أو أنْ لا يكونَ بَيْنَكَ وبينَ الماءِ إلاَّ لَيْلَةٌ، أو إذا كانَ بينَكْما يومانِ فأوَّلُ يومٍ تَطْلُبُ فيه الماءَ: القَرَبُ، والثاني: الطَّلَقُ.
والقُرْبانُ، بالضم: ما يُتَقَرَّبُ به إلى اللَّهِ تعالى، وجليسُ المَلِكِ الخاصُّ، ويُفْتَحُ. وتَقَرَّبَ به تَقَرُّباً وتِقِرَّاباً، بكسرتينِ: طَلَبَ القُرْبَةَ به، ج: قَرابِينُ. وقَرابينُ أيضاً: وادٍ بنَجْدٍ. وقُرْبَةُ، بالضم: وادٍ. واقْتَرَبَ: تَقَارَبَ. وشيءٌ مُقارِبٌ، بالكسر: بينَ الجَيِّدِ والرَّديءِ، أو دَينٌ مُقارِبٌ، بالكسر، ومَتاعٌ مُقارَبٌ، بالفتح. وأقْرَبَتْ: قَرُبَ وِلادُها، فهي مُقْرِبٌ، ج: مَقاريبُ، والمُهْرُ
والفَصيلُ: دَنا للإِثْناءِ. وافْعَلْ ذلك بقَرابٍ، كَسحابٍ: بِقُرْبٍ. وقرابُ الشيء، بالكسر، وقُرابُه وقُرابَتُه، بضمِّهما: ما قارَبَ قَدْرَه. وإناءٌ قَرْبانُ، وصَحْفَةٌ قَرْبَى: قارَبا الامتِلاءَ. وقَدْ أقْرَبَهُ، وفيه قَرَبهُ وقِرابُه. والمُقْرَبَةُ: الفَرَسُ التي تُدْنَى وتُقْرَبُ، وتُكْرَمُ ولا تُتْرَكُ، وهو مُقْرَبٌ، أو يُفْعَلُ ذلك بالإِناثِ لئَلاَّ يَقْرَعَها فَحْلٌ لَئيمٌ، ومن الإِبِلِ: التي حُزِمَتْ للرُّكوبِ. والمُتَقارِبُ: " فَعولُنْ " ثَمانِيَ مَرَّاتٍ، وفَعولُنْ فَعولُنْ فَعَلْ مَرَّتينِ، لقُرْبِ أوتادِه من أسْبابِه. وقارَبَ الخَطْوَ: داناهُ. والمُقارَبَةُ والقِرابُ: رَفْعُ الرِّجْلِ للجِماعِ. والقِرْبَةُ، بالكسر: الوَطْبُ من اللَّبَنِ، وقد تكونُ للماءِ، أو هي المَخْرُوزَةُ من جانبٍ واحدٍ، ج: قِرْباتٌ وقِرِباتٌ وقِرَباتٌ وقِرَبٌ، وكذلك كُلُّ ما كان على فِعْلَةٍ، كفِقْرَةٍ وسِدْرَةٍ. وأبو قِرْبَةَ: فَرَس عُبيدِ بنِ أَزْهَرَ. وابنُ أبي قِرْبَةَ: أحمدُ بنُ عليِّ بنِ الحُسَينِ العِجْلِيّ، والحَكَمُ بنُ سِنانٍ، وأحمدُ بنُ داودَ، وأبو بكرِ بنُ أبي عَوْنٍ، وعبدُ اللَّهِ بنُ أيوبَ القِرْبِيُّونَ: مُحَدِّثونَ. والقارِبُ: السَّفينةُ الصغيرةُ، وطالِبُ الماءِ لَيْلاً. والقَريبُ: السمَكُ المَمْلوحُ ما دامَ في طَراءَتِه، وابنُ ظَفَرٍ: رسولُ الكُوفِيينَ إلى عُمَرَ، وعَبْدِيُّ مُحَدِّثٌ. وكزُبَيْرٍ: لَقَبُ والِدِ الْأَصْمَعِيِّ، ورئيسٌ للْخَوارجِ، وابنُ يَعْقوبَ الكاتِبُ. وقَريبَةُ، كَحبيبَةٍ: بنتُ زَيْدٍ، وبنتُ الحَارِثِ: صَحابِيَّتانِ، وبنتُ عبدِ اللَّهِ بنِ وهْبٍ، وأُخْرَى غيرُ مَنْسُوبَةٍ: تابِعيَّتانِ. وكجُهَيْنَةَ: بنتُ الحارِثِ، وبنتُ أبي قُحافَةَ، وبنتُ أبي أُمَيَّةَ، وقد تُفْتَحُ هذه: صَحابِيَّتانِ، ولا يُعَرَّجُ على قَوْلِ الذَّهَبِيِّ: لم أجِدْ بالضم أحَداً. والقُرابة، بالضم: القَريبُ. وما هو بِشَبِيهكَ ولا بِقُرابَةٍ مِنكَ، بالضم: بقَريبٍ. وقُرابَةُ المُؤْمِنِ، وقُرابُه: فِراسَتُه. وجاؤوا قُرابَى، كفُرادَى: مُتقارِبينَ. وكغُرابٍ: جَبَلٌ باليَمَنِ. والقَوْرَبُ، كَجَوْرَبٍ: الماءُ لا يُطاقُ كَثْرَةً. وذاتُ قُرْبٍ، بالضم: ع له يومٌ م. والمَقْرَبُ والمَقْرَبَةُ: الطريقُ المُخْتَصَرُ. وقُرْبَى، كحُبْلى: ماءٌ قُرْبَ تَبالَةَ، ولَقَبُ بعضِ القُرَّاءِ. وكشَدَّادٍ: لَقَبُ أبي علِيٍّ محمدِ بنِ محمدٍ الهَرَويِّ المُقْرِئ، وجماعةٍ من المُحَدِّثينَ. وتقارَبَت إِبِلُهُ: قَلَّتْ، وأدْبَرَتْ، والزَّرْعُ: دَنا إِدْراكُه. و " إذا تقارَبَ الزَّمانُ لم تَكَدْ رؤْيا المُؤْمِنِ تَكْذِبُ " ، المُرادُ: آخرُ الزَّمانِ، واقْتِرابُ الساعة، لأنَّ الشيءَ إذا قَلَّ تَقاصَرَتْ أطْرافُهُ، أو المرادُ: اسْتِواءُ اللَّيْلِ والنهارِ، ويَزْعُمُ العابِرُونَ أنَّ أصْدَقَ الْأَزْمانِ لوقوعِ العِبارةِ وقْتُ انْفِتاقِ الْأَنْوارِ، ووقْتُ إدْراكِ الثِّمارِ، وحينئذٍ يَسْتَوِي الليلُ والنَّهارُ، أو المرادُ زَمَنُ خُروجِ المَهْدِيِّ، حينَ تكونُ السَّنةُ كالشَّهرِ، والشَّهرُ كالجُمُعةِ، والجُمُعَةُ كاليَوْمِ، يُسْتَقْصَرُ لاسْتِلْذاذِه.
والتَّقْريبُ: ضَرْبٌ من العَدْوِ، أو أن يَرْفَعَ يَدَيْهِ مَعاً ويَضَعَهُما مَعاً، وأنْ يقولَ: حَيّاكَ اللَّهُ، وقَرَّبَ دارَكَ. وتَقَرَّبَ: وضَعَ يَدَه على قُرْبِه. وتَقَرَّبْ يا رَجُلُ: اعْجَلْ. وقارَبَه: ناغاهُ بكلامٍ حَسَنٍ، وفي الْأَمْرِ: تَرَكَ الغُلُوَّ، وقَصَدَ السَّدادَ.
تاج العروس:
ق ر ب قَرُبَ الشَّيءُ منه كَكَرُمَ وقَرِبَهُ كسَمِعَ وقَرِبَ كَنصَرَ وظاهرُ كلام المُصَنِّف على ما يأْتي أَنَّهما مُتَرَادِفَانِ وقد فَرَّق بينَهُمَا أَهل الأُصولِ قالوا: إِذا قيلَ : لا َتَقْرَبْ كذا بفَتْح الراءِ فمعناه: لا تَلْتبِسْ بالفِعْل؛ وإِذا كان بضَمِّ الرّاءِ كان معناه: لا تَدْنُ . قال شيخنا : وقد نَصَّ عليه أَربابُ الأَفْعَال . قُرْباً وقُرْباناً بضَمِّهِمَا وقرِْباناً بالكسر أَي دَنا فهو قَرِيبٌ للواحدِ والاثْنينِ والجَمْعِ
وقوله تعالَى : " وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فلا فَوْتَ وأُخِذوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ " جاءَ في التَّفْسِير : أُخِذوا من تحتِ أََقدامِهم . وقوله تعالَى : " ومَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السّاعَةَ قَرِيبٌ " ذكَّر قريباً ؛ لأَنَّ تأْنيثَ السّاعةِ غيرُ حقيقيٍّ . وقد يجوز أَنْ يُذَكَّرَ لأَِنَّ السّاَعَةَ في معنَى البَعْثِ وقولهُ تعالَى : " واسْتَمعْ يَوْمَ يُنَادِ المُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ " أَي : يُنَادي بالحشر من مكانٍ قريبٍ وهي الصَّخْرَة الَّتِي في بيتِ المَقْدِسِ ويقال إِنّهَا في وَسَطِ الأَرضِ . وقولهُ تَعَالَى : " إِنَّ رَحْمَةَ اللِه قَرِيبٌ منَ الُمحْسِنِينَ " ولم يَقلْ : " قَرِيبَةٌ " لأَنّهّ أَرادَ بالرَّحمة الإِحْسَانَ ولأِن مالا يكون تأْنيثهُ حقيقياًّ جاز تذكيرُهُ وقال الزَّجَّاج : إِنَّما قِيلَ " قَرِيبٌ من المحسنين " لأَنَّ الرَّحْمَةَ والغفْرَانَ والعَفْوَ في معنًى واحِد وكذلك كلُّ تأْنيثٍ ليس بحقيقيٍّ . قال وقال الأَخْفَشِ : جائزٌ أَنْ تكونَ الرَّحْمَة هنا بمعنَى المَطَر . قال : وقال بعضهم : هذا ذُكِّرَ للفَصْل بينَ القريب من القُرْبِ والقريبِ من القَرَابَةِ قال : وهذا غَلَطٌ ؛ كلُّ مَا قَرُبَ في مكان أَو نَسَب فهو جارٍ على ما يُصيبُهُ من التَّذكِير والتأْنِيث
قال الفَرّاءُ إِذا كان القريبُ في معنَى المَسَافة يُذَكَّرُ ويُؤَنَّث وإِذا كان في معنى النَّسَب يُؤَنَّث بلا اختلاف بينَهُمْ تقول : هذهِ المَرأَة قَرِيبَتي أي : ذات قرابتي
قال ابْن بَرِّىّ : ذَكَرَ الفرّاءُ أَنّ العَربَ تُفَرِّق بينَ القريب من النَّسَبِ والقَريبِ من المكانِ فيقولونَ : هذهِ قريبتي من النَّسَب وهذهِ قريبي من المَكَانِ ؛ ويشهَدُ بصِحَّة قوله قول امْرِئِ القَيْسِ :
" لَهُ الوَيْلُ إِنْ أَمْسَي ولا أُمُّ هاِشمٍقَرِيبُ ولا البَسْبَاسَةُ ابْنَة يَشْكُرَا فَذكَّرَ قَرِيباً وهو خبرُ عن أُمِّ هاِشمٍ فعلى هذا يجوز قريبُ منِّي يُرِيد قرْبَ المَكَانِ وقَرِيبَةُ مِنِّي يريد قُرْبَ النَّسَبِ
ويقال : إِنَّ فَعِيلاً وقد يُحْمَل على فَعُولٍ لأَنَّهُ بمعناهُ مثل : رَحِيم ورَحُوم ؛ وفَعُولُ لا تدخله الهَاءُ نحو : امْرَأَةُ صَبُورُ فلذلك قالوا : رِيحُ خَريقُ وكَتِيبَةُ خَصِيفُ وفلانَةُ منِّي قريبُ . وقد قيلَ : إِنَّ قَرِيباً أَصله في هذا أَنْ يكونَ صِفَةً لِمَكان كقولك : هِي منّي قريباً أَيْ مكاناً قَرِيباً ثمَّ اتُّسِعَ في الظَّرْفِ فرُفِعَ وجُعِلَ خَبَراً . وفي التَّهْذِيب : والقَرِيبُ نَقِيض البَعِيدِ يكون تحوِيلاً فيستوِي في الذَّكَر ِوالأُنْثَى والفَرْدِ والجميعِ كقولك : هو قريبُ وهي قريبُ وهمْ قريبُ وهُنَّ قريبُ . وعن ابن السِّكِّيتِ تقول العَرَبُ : هو قريبُ منِّي وهُمَا قريبُ منِّي وهُمْ قريبُ منِّي وكذلك المؤنَّث : هي قريبُ منِّي وهي بَعِيدُ منِّي وهُمَا بعيدُ وهُنَّ بعيدُ مِنِّي وقَرِيبُ فتوَحِّدُ قريباً وتذَكِّرُه ؛ لَأنّهَُ وإِنْ كان مرفوعاً فإِنَّه في تأْوِيلِ : هو في مكانٍ قريبٍ منِّي . وقال اللهُ تَعَالَى : " إنَّ رَحْمَةَ الِله قَرِيبُ منَ المُحْسِنِينَ "
وقد يَجُوز " قَرِيبةُ وبعيدة " بالهاءِ تَنْبِيهاً على : قَرُبَتْ وبَعُدَتْ فمَنْ أَنَّثها في المؤنَّث ثَنَّى وجَمَع ؛ وأَنشدَ :
لَيَالِيَ ولا عَفْرَاءُ مِنْكَ بَعِيدَةُ ... فَتَسْلَي ولا عَفْرَاءُ مِنْكَ قَرِيبُ هذا كلّه كلام ابنِ مَنْظورٍ فِي لسانِ العرب والأَزهريِّ في التَّهْذِيبِ وقد نقله شيخنا برُمَّته عنه كما نقلت
وفي المِصْبَاح : قالَ أَبو عَمْرِو بْن العَلاءِ : القَرِيبُ في اللُّغَةِ له معنيانِ أَحَدُهُما : قريبُ قرْبَ مكانٍ يستوي فيه المُذَكَّر والمُؤَنَّث يقال : زَيْدُ قريبُ منكَ وهندُ قريبُ منكَ ؛ ِلأَنَّه من قُرْبِ المكانِ والمسافةِ فكأَنَّه قيل : هِنْدُ مَوْضِعُهَا قَرِيبُ ؛ ومنه " إِنَّ رَحْمَةَ اللهِ قَرِيبُ مِن المُحْسِنٍينَ " والثّاني : قريبُ قُرْبَ قَرَابةٍ فيُطابِق فيُقال : هنْدُ قريبةُ وهما قريبتانِ . وقال الخليل : القَرِيبُ والبَعِيدُ يستوي فيهما المُذكَّرُ والمُؤَنَّث والجَمع . وقال ابْن الأَنباريّ فِي قوله تعالَى : " إِنَّ رَحْمَة اللهِ قَرِيبُ " : لا يجوز حَمْل التَّذكيرِ على معنى أَنَّ فَضْلَ اللهِ ؛ لأَنَّه صَرْفُ اللفظِ عن ظاهِره بَلْ لأَنَّ اللَّفْظَ وُضِعَ للتَّذْكِيرِ والتَّوحيدِ . وحَمَلَهُ الأَخْفَشُ على التأْويل . انتهى
قلْت : وقد سبَقَ عن اللّسَان آنفاً ومثلُهُ في حواشي الصِّحِاح والمُشْكل ِلابْنِ قُتَيْبَةَ
يُقَال : ما بينَهما مَقْربَةُ المَقْربَة مُثَلَّثَة الرَّاءِ والقُرْبُ والقُرْبَةُ والقُرُبَةُ بضَمِّ الرّاءِ والقُرْبَى بضمِّهِنَّ : الْقَرَابَة
وتقول : هو قَرِيبِي وذو قَرابَتِي ولاَ تَقُلْ : قَرَابَتِي ونسبه الجوهريّ إِلى العامَّةِ ووافَقَه الأَكثرونَ ومثله في دُرَّةِ الغَوّاصِ للحَرِيريّ
قال شيخنا : وهذا الّذي أَنكره جَوَّزهُ الزَّمَخْشَرِيُّ على أَنَّه مجازُ أَي على حذفِ مضافٍ ومثله جارٍ كثيرُ مسموعُ . وصَرَّح غيرُه بأَنَّهُ صحيحُ فَصيحُ نظماً ونثراً ووقع في كلام النُّبُوَّةِ : " هَلْ بَقِيَ أَحدُ من قَرَابَتِهَا " قال في النِّهَاية : أي أَقاربِها سُمُّوا بالمصدر وهو مُطَّرِدُ . وصَرَّح في التّسهيل بأَنَّه اسمُ جَمْعٍ لقَرِيبٍ كما قيل في الصَّحَابَة إِنَّه جمعُ لصاحِب . انتهى
وفي لسان العرب : وقوله تعالى : " قلْ لا أَسْأَلُكْم عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ المَوَدَّةَ في القُرْبَي " أَي : إِلاَّ أَنْ تَوَدُّونِي في قرابَتِي منكم . ويُقَال : فلانُ ذو قَرابَتِي وذو قَرَابَةٍ منِّي وذو مَقْرَبَةٍ وذو قُرْبَي منّي قال الله تعالَى : " يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ " قال : ومنهم مَنْ يُجِيز فلانُ قَرابَتِي والأَوّل أَكثرُ . وفي حديث عُمَرَ : " إِلاّ حامَي على قَرابَته " أَي : أَقارِبه سُمُّوا بالمصدر كالصَّحابة . وفي التَّهذِيب : القَرَابَة والقُرْبَى : الدُّنُوُّ في النَّسَبِ والقُرْبَى في الرَّحِمِ وهو في الأَصل مصدرُ وفي التَّنْزِيلِ العَزيزِ : " والجَارِ ذِي القُرْبَى " وأَقْرِباؤُكَ وأَقارِبُكَ وأَقْرَبُوك : عَشِيرَتكَُ الأَدْنَونَ وفي التَّنْزِيلِ : " وأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ " وجاءَ في التّفْسير : أَنَّه لَمّا نَزَلَتْ هذه الآية صَعِدَ الصَّفَا ونادَى الأَقْرَبَ فالأَقْرَبَ فَخِذاً فَخِذاً : " يَا بَنِي عَبْدِ المُطَّلِبِ يا بني هاشِمٍ يا بني عبدِ مَنَافٍ يا عبّاسُ يا صَفِيَّة إِنّي لا أََمْلِك لكم من اللهِ شيئاً سَلُونِي من مالي ما شِئتُمْ " هذا عن الزجَاج
والقَرْبُ أَي بالفَتْح : إِدخال السَّيْفِ أَو السِكِّينِ في القِرابِ والقِرَابُ : اسمُ لِلغِمْدِ وجمعُهُ قُرُبُ ؛ أَوْ لِجَفْنِ الغِمدِ
والّذي في الصَّحِاح : قِرابُ السيْفِ : جفْنهُ وهو : وِعَاءُ يكون فيه السَّيْف بغِمْدهِ وحِمَالَتِه وقال الأَزْهَريُّ : قِرابُ السَّيف : شِبْهُ جِرابٍ من أَدَمٍ يَضَعُ الرّاكبُ فيه سيفَهُ بجَفْنِه وسَوْطَهُ وعَصاهُ وأَدَاتَهُ . وفي كتابه لوائلِ بْنِ حُجْرٍ " لكلِّ عَشَرَةٍ من السَّرَايا ما يَحمل القِرابُ من التَّمْر " قال ابْن الأَثيرِ : هو شِبْهُ الجِراب يَطْرَح فيه الراكبُ سَيْفَه بغِمده وسَوْطَهُ ؛ وقد يطرح فيه زادَهُ من تَمْرٍ وغيرِه . قال ابن الأَثيرِ : قال الخَطَّابيُّ : الرِّواية بالبَاءِ هكذا قال ولا موضعَ له هُنَا قال : وأُرَاهُ " القِرَافَ " جمع قَرْفٍ وهي أَوْعِيَةُ من جُلودٍ يُحْمَل فيها الزَّادُ للسَّفَر ويُجْمَع على " قُرُوفٍ " أَيضاً كذا في لسان العرب . قلت : وهكذا في استدراك الغلط لأَبي عُبَيْدٍ القاسمِ بْنِ سَلاّمٍ وأَنْشَدَ :
وذُبْيَانِيَّةٍ وَصَّتْ بَنِيها ... بِأَن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوفُ كاُلإِقْراب أَو الإِقْرَاب : اتِّخَاذُ القِرَابِ للسَّيْفِ والسِّكِّين يقال : قَرَبَ قِراباً وأَقْرَبَهُ : عَمِلَهُ وأَقْرَبَ السَّيْفَ والسِّكِّينَ : عَمِلَ لها قِراباً
وَقَرَبَهُ : أًدْخَلَه في القِرَاِبِ . وقيلَ : قَرَبَ السَّيْفَ : جَعَلَ له قِرَاباً وأَقْرَبَهُ : أَدْخَلَهُ في قِرَابه
والقُرْبُ : إِطْعَام الضَّيفِ الأَقْرَابَ أَي : الخَواصِرَ كما يأْتي بَيانهُ
والقُرْبُ بالضَّمِّ على الأَصْل يقال بِضَمَّتَيْنِ على الأَتْباعِ مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ : الخَاصِرَة ؛ قال الشَّمَرْدَلُ يَصِفُ فَرَساً :
لاحِقُ القُرْبِ والأَياطِلِ نَهْدُ ... مُشْرِفُ الخَلْقِِ في مَطاهُ تَمَامُ أَو القُرْبُ والقُرْبُ : من لَدُنِ الشّاكِلَةِ إِلى مَرَاقِّ البَطْنِ وكذلك لَدُنِ الرُّفْغِ إِلى الإِبْطِ قُرُبُ من كلِّ جانِبٍ ج الأَقْرَابُ
وفي التّهْذِيب : فَرَسُ لاَ حِقُ الأَقراب يَجمعونَهُ وإِنَّمَا له قُرُبانِ لِسَعَتِه كما يقال : شاةُ ضَخْمَةُ الخَواصرِ وإِنَّما لها خاصِرَتانِ . واستعاره بعضُهم للنّاقة فقال :
حَتَّى يَدُلَّ عليها خَلْقُ أَرْبَعَةٍ ... في لاحِقٍِ لازِقِ الأَقْرَابِ فانْشَمَلا أَراد : حتّى دَلَّ فوضع الآتَي مَوْضِعَ الماضي . قال أَبو ذُؤَيبٍ يَصِفُ الحِمَارَ والأُتُنَ :
فَبَدَا لَهُ أَقْرَابُ هذا رائغاً ... عَجِلاً فَعَيَّثَ في الكِنَانَةِ يُرْجِعُ وفي قصيدة كَعْبِ بْنِ زُهَيْرٍ :
يَمْشِي القُرَادُ عليها ثمَّ يُزْلقُهُ ... عنها لَبَانُ وأَقْرَابُ زَهالِيلُ اللَّبَانُ : الصَّدْرُ والأَقْرابُ : الخَوَاصرُ والزَّهَاليلُ : المُلْسُ وقَرِب الرجُلُ كَفَرِح : اشْتَكاهُ أَي : وَجَعَ الخاصرِة كقَرَّب تَقْرِيباً
وقُرْبُ كقُفْلٍ : ع
وقال الأَصْمَعِيُّ : قلت لأَعْرَابّي : ما القَرَبُ ؟ أَي بالتَّحْرِيكِ ؟ فقال : هو سَيْرُ اللَّيْلِ لِوِرْدِ الغَدِ كالقِرَابَةِ أَي بالكَسْر وقد قَرَبَ الإِبِلَ كنَصَرَ هكذا في النُّسَخ والَّذِي عندَ ثعلبٍ : وقد قَرِبَت الإِبِلُ تَقْرَبُ قُرْباً . وقَرَبْتُ أَقْرُبُ قِرَابَةٍ مثل : كَتَبْتُ أَكتُبُ كِتَابَةً وأَقْرَبْتهَا أَي : إِذا سِرْتَ إِلى الماءِ وبينَكِ وبينَهُ ليلَةُ
والقَرَبُ : البِئرُ القَرِيبَةُ الماءِ فإِذا كانت بعيدةَ الماءِ فهي النَّجاءُ ؛ وأَنشدَ :
يَنْهضْنَ بالقَوْمِ عَلَيهِنَّ الصُّلُبْ ... مُوَكَّلاَتُ بالنَّجَاءِ والقَرَبْ يعني الدِّلاءَ
والقَربُ : طَلَبُ الماءِ لَيْلاً أَو أَنْ لا يَكونَ بَيْنَكَ وبَيْنَ الماءِ إِلاَّ لَيْلَةُ أَو إِذا كانَ بَيْنَكمَا يَوْمَانِ فأَوّل يومٍ تَطْلُبُ فيهِ الماءَ : القَرَبُ والثّاني : الطَّلَقُ قاله ثعلبٌ
وفي قول الأَصمعيّ عن الأَعرابِّي : وقُلتُ : ما الطَّلَقُ ؟ فقال : سَيْرُ اللَّيْلِ لِوِرْدِ الغِبِّ . يُقَال : قَرَبُ بَصْبَاصُ وذلك أَنَّ القَوْمَ يَسيرون بالإِبلِ نَحْوَ الماءِ فإِذا بَقِيَتْ بينَهُم وبينَ الماءِ عَشِيَّةُ عَجَّلوا نَحْوَهُ فتلك اللَّيْلَةُ ليلةُ القَرَبِ . قلْتُ : وفي الفَصِيح : وقَرَبْتُ الماءَ أَقْرُبُه قَرَباً ؛ والقَرَبُ : اللَّيْلَةُ الَّتِي تَرِدُ في صَبِيحَتِهَا الماءَ
قال الخَلِيلُ : والقَارِبُ : طالبُ الماءِ ليلاً ولا يُقَال ذلك لِطَالبِ الماءِ نَهاراً . وفي التَّهْذِيب : القَارِبُ الَّذي : يَطلبُ الماءَ ولَمْ يُعَيِّنْ وَقْتاً . وعن اللَّيْثِ : القَرَبُ أَنْ يَرْعَى القَوْمُ بيْنَهُمْ وبين المَوْرِد وفي ذلك يَسيرُون بعضَ السَّيْرِ حتّى إِذا كان بينهم وبينَ الماءِ ليلةُ أَو عَشِيَّةُ عَجَّلوا فَقَرَبُوا يَقْرُبُونَ قُرْباً ؛ وقد أَقْرَبُوا إِبِلَهُم . َ قال : والحِمارُ القَارِبُ الَّذي يَقْرَبُ القَرَبَ أَي : يُعجِّل ليلَةَ الوُرُود
وعن الأَصْمَعِيّ : إِذَا خَلَّى الرَّاعِي وُجُوهَ إِبِلِه إِلى الماءِ وتَرَكَهَا في ذلك تَرْعَى لَيلَتَئذٍ فهي ليلة الطَّلَقِ فإِنْ كان ليلة الثّانية فهي لَيْلَة القَرَبِ وهو السَّوْق الشَّدِيدُ
وقال أَيضاً إِذا كانَتْ إِبلهم طَوَالِقَ قيلَ : أَطْلَقَ القوم فهم مُطْلِقونَ وإِذا كانَتْ إِبِلهُمْ قوارِبَ قَالوا : أَقْرَبَ القَوْمُ فهم قَارِبُون ولا يُقَال : مُقْرِبُونَ . قال : وهذا الحَرفُ شاذُ
وقال أَبو عَمْرو : القَرَبُ في ثلاثةِ أَيّامٍ أَو أَكثَرَ . وأَقْرَبَ القَوْمُ فهم قارِبُونَ على غير قياسٍ : إِذا كانت إِبِلُهُمْ مُتَقَارِبَةً
وقد يُستعملُ القَرَبُ في الطَّيْرِ ؛ أَنشدَ ابْنُ الأَعْرَابِيّ لِخَليج :
قد قُلْتُ يوماً والرِّكَابُ كَأَنَّها ... قَوَارِبُ طَيْرٍ حانَ منها وُرُودُهَا وهُوَ يَقرُبُ حاجَتَهُ أَي : يَطْلُبُهَا وأَصلُهَا من ذلك . وفي حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ : إِنْ كُنَّا لَنَلْتَقِي في اليَوْمِ مِرَاراً يَسْأَلُ بعضُنا بعضاً وإِنْ نَقْرُبُ بذلكَ إلاَّ أَنْ نَحْمَدَ اللهَ تعالى " قال الأَزهريّ : أَي ما نطلُبُ بذلك إلاَّ حمْدَ اللهِ تعالى . قال الخَطّابُّي : نَقْرُبُ أَي : نَطلبُ الأَصل فيه طَلَبُ الماءِ ومنه : ليلةُ القَرَبِ ثم اتُّسِعَ فيه فقيلَ فيه : فلانُ يَقْرُبُ حاجَتَهُ أَي : يَطْلُبها ؛ فإِنْ الأُولَى هي المخفَّفة من الثَّقِيلة والثانية " نافيَةُ "
وفي الحديث قال لَهُ رَجُلُ : " مَالي قَارِبُ ولا هارِبُ " أَي : مالَهُ وَارِدُ يَرِدُ الماءَ ولا صادِرُ يَصْدُرُ عنه . وفي حديث عليٍّ كرَّم اللهُ وَجهَهُ : " وما كنتُ إلاّ كقَارِبٍ وَرَدَ وطالبٍ وَجَدَ " كذا في لسان العرب . والقُرْبَانُ بالضَمِّ ؛ ما يُتَقَرَّبُ به إِلى اللهِ تعالَى شَأْنُهُ تقولُ منهُ : قَرَّبْتُ إِلى اللهِ قُرْبَاناً وقال اللَّيْتُ : القُرْبانُ : ما قَرَّبْتَ إِلى اللهِ تعالَى تبتغي بذلك قُرْبَةً ووَسِيلةً ؛ وفي الحديث " صِفَةُ هذِه الأُمَّةِ في التَّوْرَاةِ : قُرْبَانُهُمْ دِمَاؤُهم " أَي : يتقرَّبُون إِلى الله بإِراقةِ دِماءهم في الجِهاد . وكان قُربانُ الأُمم السّالفةِ ذَبْحَ البَقَر والغَنَم والإِبِلِ . وفي الحديث : " الصَّلاةُ قُرْبانُ كلِّ تَقىٍّ أَي " أَنَّ " الأَتقياءَ من النّاسِ يتقرَّبُونَ بِهَا إِلى اللهِ تعالَى أَي : يطلُبُونَ القُرْبَ منه بها . والقُرْبانُ : جَلِيسُ المَلِكِ الخَاصُّ أَي : المُخْتَصُّ به . وعِبَارَةُ الجَوْهَرِيّ وابْنِ سِيدَهْ : جليسُ المَلكِ وخاصَّتُه لقُرْبه منه وهو واحِد القَرَابِين تقول : فُلانُ من قُرْبان المَلكِ ومن بُعْدانِه . وقَرَابِينُ الملكِ : وزراؤُهُ وجُلساؤُهُ وخاصَّتُهُ ويُفْتَحُ وقد أَنْكره جماعةُ . وقَرَّبَه ِللهِ : تَقَرَّبَ به إِلَى اللهِ تعالَى تَقَرُّباً وتِقِراباً بكَسْرَتَيْنِ معَ التَّشْدِيدِ أَي : طَلَبَ القُرْبَةَ والوَسيلةَ به عِنْدَهُ . ج قَرابِينُ . وقَرَابِينُ أَيضاً : وَادٍ بنَجْدٍ وقُرْبَةُ بالضَّمّ : وَادٍ آخَرُ . واقْتَرَبَ الوَعْدُ : أَي تَقَارَبَ والتَّقَارُبُ : ضِدّ التَّبَاعُدِ . ونقل شيخُنَا عن ابْنِ عَرَفَةَ : أَنَّ اقْتَرَبَ أَخَصُّ منْ قَرُبَ فإِنَّه يَدُلُّ على المُبَالغة في القُرْبِ . قلتُ : ولَعَلَّ وَجْهَهُ أَنّ افتعل يدُلُّ على اعتمالٍ ومَشَقَّةٍ في تحصيلِ الفِعْل فهو أَخَصُّ مِمَّا يدُلُّ على القُرْبِ بلا قَيْدٍ كما قالُوه في نظائره انتهى
ومن المجاز : شَيْءُ مُقَارَبُ بالكَسْرِ أَي : بكسر الرّاءِ على صِيغة اسم الفاعل : أَي وَسَطُ بَيْنَ الجَيِّدِ والرَّدِئِ ولا تَقُلْ : مُقَارَبُ بالفتح . وكذلك إِذا كان رَخيصاً كذا في الصّحاح
ويقال أَيضاً : رَجُلُ مُقَارِبُ ومَتَاعُ مُقَارِبُ أَوْ أَنّه : دَيْنُ مُقَارَبُ بالكَسْرِ ؛ ومَتَاعٌ مُقَارَبٌ بالفتح ومعناه أَي ليس بنفيس . قال شيخُنا : و منه أَخذ المُحَدِّثُونَ في أَبواب التَّعدِيل والتَّجرِيح : فلانُ مقارَبُ الحديثِ فإِنّهم ضبطوه بكسر الرّاءِ وفتحها كما نقله القاضي أَبُو بكر ابْنُ العَرَبيّ في شرح التِّرْمِذِيّ وذكره شُرَّاحُ أَلفيَّةِ الِعراقيّ وغيرُهُمْ
وَأَقْرَبَتِ الحَاملُ : قَرُبَ وِلاَدُهَا فهِيَ مُقْرِبٌ كمُحْسِن و ج مَقَارِيبُ كأَنهم تَوَهَّمُوا واحدها على هذا مِقْرَاباً وكذلك الفَرَسُ والشّاةُ ولا يقالُ للنَّاقَةِ إِلا أَدْنَتْ فهي مُدْنٍ . قالت أُمُّ تَأَبَّطَ شَراًّ تَرْثِيهِ بعدَ موتِه :
" وابْنَاهُ وابْنَ اللَّيْلْ
" لَيْسَ بزُمَّيْلْ
" شَرُوب لِلْقَيْلْ
" يَضْرِبُ بالذَّيْل
" كمُقْرَبِ الخَيْلْ لأَنَّهَا تَضْرَحُ منْ دنا منها ويُرْوَى : كمُقْرِبِ الخَيْل بفتح الرّاءِ وهو المُكْرَمُ . وعن اللَّيثْ : أَقْرَبَتِ الشَّاةُ والأَتانُ فهي مُقْرِبٌ ولا يُقَالُ للنَّاقة
وعن العَدَبَّسِ الكِنانِيّ : جمعُ المُقْرِب من الشّاءِ مَقارِيبُ وكذلك هي مُحْدِثٌ وجمعُهُ مَحَادِيثُ
وأَقْرَبَ المُهْرُ والفَصِيلُ وغيرُهُ : إذا دَنَا لِلإِثْناءِ أَوْ غيرِ ذلكَ من الاسْنَان . يُقَالُ : افْعَلْ ذلكَ بِقَرابٍ كسَحابٍ أَي بِقُرْبٍ . هكذا في نُسَخ القاموس ضُبِطَ كَسحاب . وفي الصِحَّاح : وفي المَثَل : إِنَّ الفِرارَ بِقرَابٍ أَكْيَسُ " قال ابْنُ بَرِّيّ : هذا المَثَلُ ذكره الجَوْهَرِيُّ بعدَ قِرَابِ السَّيْفِ على ما تراهُ وكان صوابُ الكلام أَنْ يقولَ قَبْلَ المَثَل : والقِرابُ : القُرْبُ ويَسْتَشْهِدَ بِالمَثَلِ عليه . والمَثَلُ لجابِرِ ابنِ عَمْرٍو المُزَنِيّ ؛ وذلكَ أَنَّهُ كان يسيرُ في طريقٍ فرأَى أَثر رجُلَيْنِ وكان قائفاً فقالَ : أَثرُ رجُلَيْنِ شديدٍ كَلَبُهما عَزيزٍ سَلَبُهما ؛ والفِرارُ بِقرَاب أَكْيَسُ . أَي بحيثُ يُطْمَعُ في السّلامة مِن قُرْب ومنهم يَرْويهِ " بقُرابٍ " بضمِ القاف . وفي التَّهذيب : الفِرار قبلَ أَنْ يُحاطُ بكَ أَكْيَسُ لك
قلتُ : فظهر أَنّ القِرَابَ بمعنى القُرْب يُثَلَّثُ ولم يتعرَّضْ له شيخُنا على عادته في ترك كثير من عبارات المَتْن
وقِرَابُ الشَّيءِ بالكَسْرِ وقُرَابُهُ وقُرَابَتُه بضمِّهِمَا : ما قارَبَ قَدْرَهُ وفي الحديث : إِنْ لَقِيتَنِي بِقُرابِ الأَرْضِ خَطِيئةً " أَي : بما يُقَارِبُ مِلأَهَا وهو مصدرُ قَارَبَ يُقَارِبُ . والقِرابُ : مُقَارَبَةُ الأَمْرِ قال عُوَيْفُ القَوَافِي يَصِفُ نُوقاً :
هُو ابنُ مُنَضَّجَاتٍ كُنَّ قِدْماً ... يَزِدْنَ على العَديدِ قِرَابَ شَهْرٍ وهذا البيتُ أَوردَهُ الجَوْهَرِيُّ : " يَرِدْنَ على الغَدِيرِ " قالَ ابْنُ بَرِّيّ : صَوابُ إِنشاده " يَزِدْنَ على العَدِيد " من معنى الزِّيادة على العِدَّة لا من معنى الوُرُود على الغدير . والمُنَضِّجَة : الَّتِي تأَخَّرتْ وِلادتُها عن حين الوِلادِة شهراً وهو أَقوَى للوَلَدِ
قال الجَوْهَريُّ : والقرابُ : إِذا قَارَبَ أَنْ يَمْتَلِىءَ الدَّلْوُ : قال : العَنْبَرُ بنُ تَمِيمٍ وكان مُجَاوِراً في بَهْراءَ :
قَدْ رابَنِي مِنْ دَلْوِىَ اضْطرابُهَا ... والنَّأْيُ مِنْ بَهْراءَ واغْتِرَابُها
" إِلاَّ تَجِيءْ مَلأَى يَجِئْ قِرَابُها ذُكِرَ أَنَّهُ لمّا تَزَوَّج عَمْرُو بْنُ تَمِيمٍ أُمَّ خَارِجَةَ نقلها إلى بلدِه ؛ وزعم الرُّوَاةُ أَنَهَا جَاءَت بالعَنْبَرِ معها صغِيرا فأَوْلَدَها عَمْرُو بْنُ تَميمٍ أُسَيْداً والهُجَيْمَ والقُلَيْبَ فخَرَجُوا ذاتَ يومٍ يستقون فقَلَّ عليهِمُ الماءُ فأَنْزَلُوا مائحاً من تَمِيم فَجعل المائحُ يملأُ دَلْوُ الهُجَيْمِ وأُسَيْدٍ القُلَيْبِ فإِذا وَرَدَتْ دَلْوَ العَنْبَرِ تَرَكَها تَضطربُ فقالَ العَنْبَرُ هذه الأَبياتَ : وقالَ اللَّيْثُ : الِقُرابُ : مُقَارَبَةُ الشَّيءِ تقول : معه أَلفُ دِرْهَمٍ أَو قُرَابُهُ ومَعَهُ مَلءُ قَدَحٍ ماءً أَو قُرَابُهُ وتقول : أَتَيته قُرَابَ العِشاءِ وقُرابَ اللَّيْلِ
وإِناءٌ قَرْبانُ كَسَحْبَان وتُبَدلُ قافُه كافاً . وَصَحْفَةٌ وفي بعض دوواين اللُّغَةِ : جُمْجُمَةٌ قَرْبَى : إِذا قَارَبَا الامتِلاءِ وقد أَقْرَبَهُ وفيهِ قَرَبَهُ مُحَرَّكَةً وقِرَابُهُ بالكسر . قال سِيبَوَيْهِ : الفِعْلُ من قَرْبانَ : قَارَبَ قال : ولم يَقُولُوا " قَرُبَ " استِغْنَاءً بذلك
وأَقْرَبْتُ القَدَحَ من قولهم : قَدَحٌ قَرْبَانُ إِذا قارَبَ أَنْ يَمْتَلِئَ وقَدَحَانِ قَرْبانانُ والجمع قِرَاب مثلُ عَجْلانَ وعِجال . تقولُ : هذا قَدَحٌ قَرْبانُ ماءً وهو الَّذي قد قارَبَ الامْتلاءَ . ويقال : لَوْ أَنَّ لي قُرَابَ هذا ذَهَباً أي ما يُقَارِبُ مِلأَهُ كذا في لسان العرب
والمُقْرَبَةُ بضمِّ المِيم وفتح الرّاءِ : الفَرَسُ الَّتِي تُدْنَى وتُقْرَبُ وتُكْرَمُ ولا تُتْرَكُ أَنْ تَرُودَ قاله ابْنُ سيدَهْ . هو مُقْرَبٌ أَو إِنَّمَا يُفْعَلُ ذلك بالإنَاثِ لِئلاَّ يَقْرَعهَا فَحْلٌ لَئيمٌ نقل ذلك عن ابْنِ دُرَيَدٍ . وقال الأَحْمَرُ : الخيلُ المقربة : الَّتِي تكون قريبةً مُعَدَّةً . وعن شَمِر : المُقْرَباتُ من الخيْل الَّتِي ضُمِّرَتْ لِلرُّكُوبِ . وفي الرَّوْضِ الأَنُفِ : المُقْرَباتُ من الخيْل : العِتاقُ الَّتِي لا تُحْبَسُ في المَرْعَى ولكن تُحْبَسُ قُرْبَ البُيُوتِ مُعَدَّةً لِلْعدُوّ . قال أَبو سعيدٍ : المُقْرَبَةُ من الإبل : الَّتِي عليها رِحالٌ مُقْرَبَةٌ بالأَدَمِ وهي مَراكبُ المُلوكِ ؛ قال : وأُنْكِرَ هذا التّفْسِيرُ . وفي حديثِ عُمَرَ رَضِيَ الله عنه " ما هذِه الإِبِلُ المُقْرِبَةُ ؟ " قال : هكذا رُوِىَ بكسر الرّاءِ وقيل : هي بالفَتح وهي الَّتِي حُزِمَتْ للرُّكُوبِ وأَصلُهُ من القِرابِ . والمُتَقَارِبُ في العَرُوضِ : فُعُولُنْ ثَمَانَ مَرَّاتٍ وفَعُولنْ فَعولنْ فَعَلْ مَرَّتَيْنِ سُمِّي به لِقُرْبِ أَوْتَادِهِ من أَسْبَابِه وذلك لأَنَّ كُلَّ أَجْزَائِهِ مَبْنِيٌّ على وَتَدٍ وسَبَبٍ وهو الخامِسَ عَشَرَ من الْبُحُور وقد أَنكر شيخُنَا على المصنِّف في ذكره في كتابه مع أَنّه تابَعَ فيه مَنْ تقدَّم من أَئمّة اللُّغَةِ كابْنِ مَنْظُور وابْنِ سِيدَهْ خصوصاً وقد سمى كتَابَهُ " البَحْرَ المُحِيطَ " كما لا يَخْفَى على المُنْصِفِ ذي العقل البَسِيط . وقَاربَ الفَرَسُ الخَطْوَ : إِذا داناهُ قاله أَبو زَيْدٍ وقَارَبَ الَّشْيءَ : دانَاهُ عن ابْنِ سِيدَهْ . وتَقاربَ الشَّيْئانِ : تَدَانَيَا . والتَّقَرُّبُ : التَّدَنِّي إِلى شَيءٍ والتَّوَصُّلُ إِلى إِنسانٍ بقُرْبَةٍ أَو بِحَقٍّ . والإِقْرَابُ : الدُّنُوُّ . يُقَال : قَرَبَ فُلاَنٌ أَهلَهُ قُرْبَاناً إِذا غَشِيَهَا . والمُقَارَبَةُ والقِرَابُ : المُشَاغَرَة وهو رَفْعُ الرِّجْلِ لِلْجِماعِ . والقِرْبَةُ بالكُسْرِ : من الأَسْقِيَةِ . وقال ابْنُ سِيدَهْ : القِرْبَةُ : الوَطْبُ مِن اللَّبَنِ وقد تكونُ للماءِ أَوْ هي المخروزةُ من جانبٍ واحد . ج أَي في أَدْنَى العَدَد : قِرْباتُ بكسر فسكون وقِرِباتُ بكسرتينِ إِتْباعاً وقِرَبَاتُ بكسر ففتح . وفي الكثير : قِرَبُ كِعَنبٍ وكَذلِكَ جمع كُلّ ما كان على فِعْلَةٍ كفِقْرَةٍ وسِدْرَة ونَحْوِهِما لك أَن تفتَحَ العينَ وتَكسِرَ وتُسَكِّنَ . وأَبُو قِرْبَةَ : فَرَسُ عُبَيْدِ بْنِ أَزْهَرَ . وابْنُ أَبِي قِرْبَةَ : أَحْمَدُ بنُ عَلِىّ بْنِ الحُسَيْنِ العَجْلِيُّ ؛ وأَبو عَوْنٍ الحَكَمُ بْنُ سِنَانٍ قال ابنُ القَرَّاب هكذا سَمَّي الواقِدِيُّ أَباهُ سِناناً وإِنَّما هو سُفْيانُ والأَوَّلُ تحريف من النّاسخ رَوَى عن مالِك بن ديِنارٍ وأَيُّوبَ وعنه ابنُهُ والمقدمّي . مات سنة 190 وأَحْمِدُ بنُ دَاوُودَ وأَبُو بَكْر بنُ أَبِي عَوْنٍ هو وَلَدُ الحَكَم بْنِ سِنانٍ واسْمُه عَوْن رَوَى عن أَبيه ؛ وعَبْدُ اللهِ بنُ أَيُّوبَ القِرْبِيُّون مُحَدِّثُونَ . والقَارِبُ : السَّفِينَةُ الصَّغِيرَةُ تكونُ مع أَصحَابِ السُّفُنِ الكِبَارِ البَحْريَّة كالجَنَائب لها تُستَخَفُّ لِحَوائجِهم والجمعُ القُوارِبُ وفي حديث الدَّجَّالِ : فجَلَسُوا في أَقْرُبِ السَّفِينةِ واحدها قارِبٌ وجَمْعُه قَوَارِبُ قال ابنُ الأَثِيرِ : فَأَمَّا أَقْرُبٌ فغيرُ معروف في جمع قارِبٍ إلاَّ أَنْ يكونَ على غيرِ قياسٍ . وقيل : أَقْرُبُ السَّفِينةِ : أَدَانِيها أَي : ما قَارَبَ الأَرْضَ منها . وفي الأَساس : إِنّ القَارِبَ هو المُسَمَّى بالسُّنْبُوكِ . والقارِبُ : طالِبُ الماءِ هذا هو الأَصل . وقد أَطْلَقَهُ الأَزْهَرِيٌّ ولم يُعَيِّنْ له وقتاً وقيَّدَهُ الخَلِيلُ بقوله : لَيْلاً كما تقدَّمَ البحثُ فيه آنفاً . والقَرِيبُ أَي : كَأَميرٍ وضُبطَ في بعض الأُمَّهاتِ كسكِّيتٍ : السَّمكُ المَمْلُوحُ ما دامَ في طَراءَتِهِ . قَريبُ بْنُ ظَفَرٍ : رسولُ الكُوفِيِّينَ إِلى عُمَرَ بْنِ الخَطَّابِ رضِيَ الله عنه
وقَرِيبٌ عَبْديٌّ أَي منسوب إلى عبدِ القَيْسِ مُحَدَّثٌ
وقُرَيْبٌ كزُبَيْرٍ : لَقَبُ والِدِ عبد المَلك الأَصْمَعيّ الباهِلِيّ الإِمامِ المشهور صاحبِ الأَقوالِ المَرْضِيَّةِ فِي النَّحْوِ واللُّغة وقد تقدّم ذكرُ مَوْلِدهِ ووفاته في المُقَدّمةِ . وقُرَيْبٌ : رَئِيسٌ للخَوارِج . ُقرَيْبُ بن يَعْقُوَب الكاتِبُ . وقَريبَةُ كَحَبِيبَة : بنْتُ زَيْدٍ الجُشَمَّيِة ذكرها ابْنُ حبيبٍ . وبنْتُ الحارِثِ هي الآتي ذكرُها قريباً فهو تَكْرارٌ : صَحَابيَّتانِ . وقَريبَةُ بِنتُ عبدِ اللهِ بنِ وَهْبٍ وأُخْرَى غَيْرُ مَنْسُوبَةٍ : تابِعَّيتَانِ وقُرَيْبَةُ بالضَّمِّ : بنت محمّد بن أَبي بكر الصَّدِّيق نُسب إِليها أَبو الحَسن عليُّ بْنُ عاصِمِ بْنِ صُهَيْبٍ القُرَيْبِيّ مَوْلَى قُرَيْبَةَ واسِطيٌّ كثير الخطإِ عن محمّد بن سوقة وغيره مات سنة 251 . وابْنِ أَبِي قَريبَةَ بالفتح : مصريٌّ ثقةٌ عن عطاءٍ وابْنِ سِيرِينَ وعنه الحَمّادانِ . وقُرَيْبَةُ كجُهَيْنَةَ : بنتُ الحارِثِ العُتْوَارِيَّةُ لها هِجرةٌ ذكرها ابنُ مَنْدَهْ ويقالُ فيها : قُرَيْرَةُ قاله ابنُ فهد . وبِنْتُ أَبِي قُحَافَةَ أُخْتُ الصِّدِّيقِ تَزَوَّجها قَيْسُ بْنُ سَعْدِ بْنِ عُبَاَدَةَ فلم تَلِدْ له . وبِنْتُ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ابْنِ عبدِ اللهِ المَخْزُوميّةُ ذكرها الجماعةُ وقَدْ تُفْتَحُ هذِهِ الأَخِيرَة : صَحَابِيَّاتٌ . ولا يُعَرَّجُ على قَوْلِ الإِمامِ شمسِ الدِّينِ أَبي عبدِ اللهِ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الذَّهَبِيّ وهو قوله في الميزان : لَمْ أَجِدْ بالضَّمِّ أَحَداً وقد وافقه الحافظ بْنُ حَجَرٍ تلميذُ المصنّف في كتابه لسان الميزان وغيره . قال سِيْبَوَيْهِ : تقولُ إِنَّ قُرْبَك زَيْداً ولا تقولُ : إِنَّ بُعْدَك زيداً ولا تقولُ : إِنَّ بُعْدَك زيداً لأَنَّ القُرْبَ أَشدُّ تَمَكُّناً في الظَّرْف من البٌعْد ؛ وكذلك إِنّ قَرِيباً منك زَيْداً وكذلك البعيدُ في الوجْهينِ . وقالوا : هو قُرَابَتُك القُرَابَةُ بالضَّمِّ : القَرِيبُ أي قَرِيبٌ منك في المكان . والقُرابُ : القَرِيب يقال ما هو بعالم ولا قُرابُ عالِمٍ ولا قُرَابَةُعالِمٍ ولا قَرِيبٌ من عالِمٍ . قولهم : مَا هُوَ بِشَبِيهِكَ ولا بِقُرَابَةٍ مِنْكِ بالضَّمِّ أَيْ بقَرِيبٍ من ذلك . في والتَّهذِيب عن الفَرَّاءِ : جاءَ في الخبر : " اتَّقُوا قُرَابَ المُؤْمِنِ وقُرَابَتَهُ ؛ فإِنَّهُ يَنْظُرُ بنُورِ الله " قُرَابَةُ المُؤمنِ وقُرَابُهُ بضمهما أَيْ فِرَاسَتُه وظَنُّه الَّذي هو قريبٌ من الِعلْم والَّتحَقُّقِ لِصدْقِ حَدْسه وإِصابته . وجاؤُوا قُرَابَي كفُرَادَي : مُتَقَارِبِينَ وقُرَابٌ كَغُرَابٍ : جَبَلٌ بالَيمَنِ . والقَوْرَبُ كجَوْرَبٍ : الماءُ لا يُطَاقُ كَثْرَةٍ . وذَاتُ قُرْبٍ بالضَّمِّ : ع لَه يَوْمٌ م أَيْ معروفٌ . قال ابْنُ الَأثِيرِ : وفي الحديث : " مَنْ غَيَّرَ المَطْرَبَة والمَقْرَبَةَ فعليه لَعْنَةُ الله " المَقْرَبُ والمَقْرَبَةُ : الطَّريقُ المُخْتَصَرُ وهو مَجازٌ . ومنه : خُذْ هذا المَقْرَبَةَ أَو هو : طريقٌ صغير يَنْفُذُ إلى طريقٍ كبير . قيل : هو من القَرَب وهو السَّيْرُ باللَّيْل ؛ وقيلَ : السَّيْرُ إِلى الماءِ . وفي التّهْذيب : في الحديث : " ثلاثٌ لَعِيناتٌ : رَجُلٌ غَوَّرَ الماءَ المَعِينَ المُنْتَابَ ورَجُلٌ غَوَّرَ طَرِيقَ المَقْرَبَةِ ورَجُلٌ تَغَوَّطَ تَحْتَ شَجَرَةٍ " قال أَبو عَمْرٍو : المَقْرَبَةُ : المَنْزِلُ وأَصلُهُ من القَرَبِ وهو السَّيْر ؛ قالَ الرّاعي :
" في كُلِّ مَقْرَبَةٍ يَدَعْنَ رَعِيلاَ وجمعُها مَقَارِبُ . وقال طُفَيْلٌ :
مُعَرَّقَةَ الأَلْحِي تَلُوحُ مُتُونُها ... تُثِيرُ القَطَا في مَنْهِلٍ بَعْدَ مَقرَبِ وقُرْبَى كَحُبْلَى : ماءٌ قُرْبَ تَبالَةَ كسَحابَة . وقُرْبَى : لَقَبُ بعضِ القُرَّاءِ . والقَرَّابُ كَشدّادِ : لِمَنْ يَعْمَلُ القِرِبَ وهو لَقَبُ أبي عَلِيٍّ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الهَرَوِيِّ المُقْرِىءِ ولقبُ جماعَةٍ من المُحَدِّثِينَ منهم عَطَاءُ بْنُ عبدِ اللهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ ثَعْلَبِ ابْنِ النُّعْمَانِ الدّارِميُّ الهَرَوِيُّ . من المَجَاز تقولُ العرب : تَقارَبَتْ إِبِلُهُ أَي : قَلَّتْ وأَدْبَرَتْ قال جَنْدَلٌ :
غَرَّكِ أَنْ تَقارَبَتْ أَبَا عِرِي ... وأَنْ رَأَيْتِ الدَّهْرَ ذا الدَّوائِرِ وتَقَارَبَ الزَّرْعُ : إِذا دنا إِدْراكُه ومنه الحديثُ الصَّحيحُ المشهور : إِذا تَقَارَبَ وفي روايةٍ : اقْتَرَبَ الزَّمَانُ لَمْ تَكَدْ رُؤْيا المُؤْمِنِ تَكْذِبُ قال أَهْلُ الغَرِيب : المُرادُ آخِرُ الزَّمانِ وقال ابن الأَثير : أُراهُ اقْتِرابَ السّاعَةِ لأَنَّ الشَّيْءَ إِذا قَلَّ تقاصَرَتْ أَطْرَافُهُ . يقال للشَّيْءِ إِذا وَلَّي وأَدْبَرَ : تَقَارَبَ كما تَقدَّم ؛ أَو المُرادُ اعِتدالُ أَي : استِواءُ اللَّيْلِ والنَّهَار . ويزعُم العَابِرُونَ لِلرُّؤْيا أَنَّ أَصْدقَ الأَزمانِ لوُقُوعِ الِعبَارة بالْكسر وهو التّأويل والتّفسير الّذي يَظهَرُ لأَرْبَابِ الفِرَاسة وَقْتُ انْفِتاقِ الأَنْوارِ أَي : بُدُوِّها وَقْتُ إِدْراكِ الثِّمارِ وحينئذٍ يَستوِى اللَّيْلُ والنَّهَارُ ويَعتدلانِ أَو المُرَاد زَمَنُ خُرُوجِ الإِمامِ القائمِ الحُجَّةِ المَهْديّ عليه السَّلام حِينَ يتقارَبُ الزّمانُ حتّى تَكُونَ السَّنةَُ كالشَّهْرِ والشَّهْرُ كالجُمُعَةِ والجُمُعَةُ كاليَوْمِ كما ورد في الحديث أَراد : يَطِيبُ الزَّمانُ حتّى لا يُستطالَ و يُسْتَقْصَرُ لاسْتِلْذاذِه وأَيّامُ السرورِ والعافيةِ قَصِيرَةٌ . وقيل : هو كنايةٌ عن قِصَرِ الأَعْمَارِ . وقِلَّة الَبرَكَةِ . أَنشد شيخُنا أَبُو عبدِ الله الفاسِيُّ في حاشيته قال : أَنشد شيخُنا أَبو محمّدٍ المسناوِيُّ في خطبة كتابٍ أَلَّفَهُ لسلطان العَصْر مولاي إِسماعيل ابْنِ مولاي علي الشَّريف الحَسَنّي رحمه الله تعالَى :
وأَقَدْتَ من جُرْحِ الزَّمَانِ فكُذِّبَتْ ... أَقْوَالُهمْ : جُرْحُ الزَّمانِ جُبَارٌ
وأَطَلْتَ أَيَّامَ السُّرُورِ فلم يُصِبْ ... من قالَ : أَيَّامُ السُّرُورِ قِصارُ والَّتقْرِيبُ : ضَرْبٌ من العَدْوِ قاله الجَوْهَرِيُّ أَو هو : أَنْ يَرْفَعَ يَدَيهِ مَعاً ويَضَعَهُما مَعاً نقل ذلك عن الأَصْمَعِيّ وهو دُونَ الحُضْرِ كذا في الأَساس وفي حديث الهِجرة : " أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُها فرفَعْتُها تُقَرِّب بي " قَرَّب الفَرَسُ يُقَرِّب تَقْرِيباً : إِذا عَدَا عَدْواً دُونَ الإِسراعِ . وقال أَبو زيد إِذا رجَمَ الأَرْضَ رَجْماً فهو التَّقْرِيبُ ويقال : جَاءَنا يُقَرِّبُ به فَرسُهُ . والتَّقْرِيبُ في عَدْوِ الفَرَسِ ضَرْبانِ : الَّتقْرِيِب الأَدْنَى وهو الإِرْخاءُ والتَّقْرِيبُ الأَعْلَى وهو الثَّعْلَبِيّةُ . ونقل شيخُنا عن الآمِدِيّ في كتاب المُوَزانة له : التّقْريبُ من عَدْوِ الخيلِ معروفٌ : والخَبَبُ دُونَه قال : وليس التَّقْرِيبُ من وصْفِ الإِبِلِ وخَطَّأَ أَبا تَمّامٍ في جعله من وصْفِها قال : وقد يكونُ لأَجناسٍ من الحيوان ولا يكون للإِبل قال : وإِنَّا ما رأَينا بعيراً قطّ يُقَرِّبُ تقريبَ الفَرَسِ . ومن المجاز : التَّقْرِيبُ وهو أَنْ يَقُولَ : حَيَّاكَ اللهُ وقَرَّبَ دارَك وتقولُ : دخَلْتُ عليه فأَهَّلَ ورَحَّبَ وحَيَّا وقَرَّبَ . وفي حديث المَوْلِد : " خرَجَ عبدُ اللهِ بْنُ عبدِ المُطَّلِبِ أَبو الَّنبيّ صلى الله عليه وسلم ذاتَ يوم مُتَقَرِّباً مُتَخَصِّراً بالبَطْحَاءِ فَبصُرتْ به لَيْلَى العَدَوِيةُ " يقال : تَقرَّبَ إِذا وَضَعَ يَدَهُ على قُرْبِهِ أَيْ : خاصرته وهو يمشِى وقيل مُتَقَرِّباً أَي مُسرعاً عَجِلاً . ومن الْمَجاز : تقول لصاحبِك تَستحثُّه : تَقَرَّبْ يا رَجُلُ أَيْ : اعْجلْ وأَسْرِع . رواه أَبو سعيدٍ وقال سَمِعْتُه من أَفواههم وأَنشد
يا صاحبَيَّ تَرَحَّلاَّ وتَقَرَّبَا ... فَلَقَدْ أَنَى لِمُسافِرٍ أنْ يَطْرَبَا
كذا في لسان العرب وفي الأَساس : أََي أََقْبل وقال شيخُنا هو بِناءُ صِيغةِ أََمرٍ لا يتصرَّف في غيره بل هو لازمٌ بصِيغةِ الأَمْر على قولٍ . وقاربَهُ : ناغاهُ وحَادَثَه بِكَلاَمٍ مُقَارِبٍ حَسَنٍ . يقال : قَاربَ فُلاَنٌ في الأَمْرِ : إِذا تَرَكَ الغُلُوَّ وقَصَدَ السَّدادَ وفي الحديث : " سَدِّدُوا وقارِبُوا " أَي : اقتصدوا في الأُمور كُلِّهَا واتْرُكُوا الغُلُوَّ فيها والتَّقصِيرَ . وممّا بقي على الُمصَنِّفِ : في الّتهذيب ويقال : فلانٌ يَقْرُبُ أَمْراً : أَي يَغْزُوهُ وذلك إِذا فَعَل شَيْئاً أو قال قولاً يَقْرُب به أَمراً يغزوه انتهى
ومن المَجَاز : يقال : لقد قَرَبْتُ أَمْراً لا أَدْرِي ما هو . كذا في الأَساس . وقَارَبْتُهُ في البَيْعِ مُقَارَبَة
وتَقَرَّب العبدُ من الله عَزَّ وجَلَّ بالذِّكْرِ والعملِ الصّالِحِ
وتَقَرَّب اللهُ عزَّ وجلَّ من العَبْدِ بالبِرِّ والإِحسان إِليهِ
وفِي التّهْذِيب : القَرِيبُ والقَرِيبَةُ : ذُو القَرَابَةِ والجَمْع من النِّساءِ : قَرَائِبُ ومن الرِّجالِ : أَقارِبُ ولو قيلَ : قُرْبَي لَجَازَ . والقَرَابَةُ والقُرْبَى الدُّنُوُّ في النَّسَبِ والقُرْبَى : في الرَّحِم وفي التَّنْزِيل العزيز : والجَارِ ذِي القُرْبَى انتهى
قلت : وقالوا : القُرْبُ في المكان والقُرْبَةُ في الرُّتْبَةِ والقُرْبَى والقَرابَةُ في الرَّحِمِ . ويقال للرَّجُلِ القَصِير : مُتَقَارِبٌ ومُتَآزِفٌ . وفي حديث أَبي هُرَيْرَةَ : " لأُقرِّبَنَّ بكم صَلاَةَ رَسُولِ اللهِ صلَّى الُلهُ عليه وسلم " أَي لآتِيَنَّكُمْ بما يُشْبِهُها ويَقْرُبُ منها . وقَرَبَتِ الشَّمسُ للمَغِيبِ كَكَرَبَتْ وزعَمَ يعقوبُ أَنّ القاف بَدَلٌ من الكاف . وأَبو قَرِيبَةَ : رَجُلٌ من رُجّازِهم . والقَرَنْبَي في عَينِ أُمّها حَسَنَةٌ يأْتي في " قرنب " . وظَهرَتْ تَقَرُّباتُ الْماءِ أَي : تَبَاشِيرهُ وهي حَصًى صِغارٌ إِذا رآها من يُنْبْطُ الماءَ استَدلَّ بها على قُرْبِ الماءِ . وهو مَجاز كما في الأَساس . ومما استدركه شيخُنا : قولُهم : قارَبَ الأَمْرَ : إِذا ظَنَّهُ قالُوا : لقُرْب الظَّنِّ من الَيقينِ ذكره بعضُ أَرباب الأشْتقاق ونُقِلَ عن العلاّمة ابْنِ أَبي الحَدِيدِ في شرح نَهْج البلاغة . ويُقَال : هل من مُقَرِّبَةِ خَبَرٍ ؟ بكسر الّراءِ وفتحها وأَصلُه البعدُ ومنه : شأْوٌ مُقَرِّبٌ . قلت : وقد سبق في " غ ر ب " ولعلَّ هذا تصحيفٌ من ذاك فراجِعْه . والتَّقْرِيبُ عندَ أَهلِ المعقُول : سَوْقُ الدَّليلِ بوجْهٍ يقتضي المطلوبَ . كذا نقله في الحاشية

##### Türkçe

قرب
**قَرِبَ - يَقْرَبُ**
**قَرِبَ - يَقْرَبُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: ona doğru hareket eder; ona ulaşır ve onu, fiili ve etkisiyle elde eder.
Ve lafız, “başka bir varlığın inşası ve teşekkülünde fiil ve etki” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَسَّ - يَمَسُّ**، **صَابَ - يَصِيبُ**، **سَامَ - يَسُوْمُ**، **وَسَمَ - يَسِمُ**، **أَثَرَ - يَأْثُرُ** (**أَثَرَ - يَأْثِرُ**)، **قَرِبَ - يَقْرَبُ**
Lafzen ayırt eder:
**قَرُبَ - يَقْرُبُ** + bir varlık + bir varlıktan: “**بَعُدَ - يَبْعُدُ**”ın zıddı: başka bir varlığa doğru (mekânca veya zamanca) hareket eder; böylece aralarındaki ayırıcı mesafe sürekli azalır; ta ki yapışma ve varıştan biraz daha uzak bir konuma gelinceye kadar.
**قَرِبَ - يَقْرَبُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: ona doğru hareket eder; ona ulaşır ve onu, fiili ve etkisiyle elde eder.

**قَرِبَ - يَقْرَبُ**  -  **تَقْرَبُ**
 	﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ(28)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء
 	﴿وقلنا ياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(35)﴾ البقرة ﴿وياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة فكلا من حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين (19)﴾ الأعراف
 	﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا بالعهد إن العهد كان مسئولا(34)﴾ الإسراء
 	﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿ولا تقربوا الزنى إنه كان فاحشة وساء سبيلا(32)﴾ الإسراء
 	﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة ﴿ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض ولا تقربوهن حتى يطهرن فإذا تطهرن فأتوهن من حيث أمركم الله إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين(222)﴾ البقرة
 	﴿فإن لم تأتوني به فلا كيل لكم عندي ولا تقربوني(60)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [قرب] ق رب **قُربَ** (ضمme ile) **قُرْبا** (قافın dammesiyle) yani yaklaştı; ve ancak Allah Teâlâ ﴿إن رحمة الله قريب من المحسنين﴾ dedi; **قريبة** demedi; çünkü rahmet ile ihsanı kastetti. Ve el-Ferrâ dedi: mesafe mânasında **القَريبُ** müzekker ve müennes gelir; nesep mânasında ise ihtilafsız müennes gelir. “Bu kadın benim yakınımdır” dersin; yani benim akrabalığım sahibi. Ve **قَرِبَهُ** (kesre ile) **قِرْبَاناً** (qafın kesresiyle) yani ona yaklaştı. Ve **القُرْبانُ** (qafın dammesiyle) Allah Teâlâ’ya yaklaşılan şeydir; “Allah için bir **قُرْبَاناً** yaklaştırdım” dersin. Ve **تَقَرَّبَ** Allah’a bir şey ile: onunla O’nun katında **القُرْبَةَ**yi talep etti. Ve **اقْتَرَبَ** vaad: **تَقارَبَ**. Ve **مُقارِبٌ** (râ’nın kesresiyle) bir şey: iyi ile kötü arasında orta; aynı şekilde ucuz olduğunda da; ve râ’nın fethasıyla **مقارب** deme. Ve **القَرابةُ** ve **القُرْبَى**: rahimde yakınlık; aslında masdardır. “Aralarında **قَرابَةٌ** ve **قُرْبٌ** ve **قُرْبَى** ve **مَقْرَُبةٌ** (râ’nın fethası ve dammesiyle) ve **قُرْبةٌ** (râ’nın sükûnu ile) ve **قُرُبةٌ** (râ’nın dammesiyle) vardır” dersin. Ve o benim yakınımdır ve benim akrabalığım sahibidir; ve onlar benim **أَقْرِبائي**m ve **أَقارِبي**mdir. Avam “o benim **قرابتي**mdir ve onlar benim **قراباتي**mdir” der.

الراغب
قرب
- Yakınlık ve uzaklık karşı karşıyadır. Denir: **قربت منه أقرب** (bak: الأفعال 2/82); ve **قربته أقربه قربا وقربانا**; ve bu, mekânda, zamanda, nisepte, itibar/itina, gözetim ve kudrette kullanılır.
Bunun birincisinden, şu gibi: }ولا تقربا هذه الشجرة﴿[البقرة/35]،﴾ولا تقربوا مال اليتيم﴿[الأنعام/152]،﴾ولا تقربوا الزنا﴿[الإسراء/32]،﴾فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا﴿[التوبة/28]. Ve sözü:﴾ولا تقربوهن﴿[البقرة/ 222] cinsel birleşmeye kinayedir;﴾لا يقربوا المسجد الحرام﴿[التوبة/28] sözü gibi. Ve sözü:﴾فقربه إليهم{ [الذاريات/27].
Ve zamanda, şu gibi: }اقترب للناس حسابهم﴿[الأنبياء/1]، ve sözü:﴾وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون﴿[الأنبياء/109]. Ve nisepte, şu gibi:﴾وإذا حضر القسمة أولوا القربى﴿[النساء/8]، ve dedi:﴾الوالدان والأقربون﴿[النساء/7]، ve dedi:﴾ولو كان ذا قربى﴿[فاطر/18]،﴾ولذي القربى﴿[الأنفال/41]،﴾والجار ذي القربى﴿[النساء/36]،﴾يتيما ذا مقربة{ [البلد/15].
Ve itibar/mertebede: }ولا الملائكة المقربون﴿[النساء/172]، ve Îsâ hakkında dedi:﴾وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين﴿[آل عمران/45]،﴾عينا يشرب بها المقربون﴿[المطففين/28]،﴾فأما إن كان من المقربين﴿[الواقعة/88]،﴾قال نعم وإنكم لمن المقربين﴿[الأعراف/114]،﴾وقربناه نجيا﴿[مريم/52]. Ve itibar için **القربة** denir;﴾قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم﴿[التوبة/99]،﴾تقربكم عندنا زلفى{ [سبأ/37] sözü gibi.
Ve gözetimde, şu gibi: }إن رحمة الله قريب من المحسنين﴿[الأعراف/56]، ve sözü:﴾فإني قريب أجيب دعوة الداع{ [البقرة/186].
Ve kudrette, şu gibi: }ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴿[ق/16]. Sözü:﴾ونحن أقرب إليه منكم﴿[الواقعة/85] kudret bakımından olmayı muhtemel kılar. Ve **القربان**: Allah’a yaklaşılan şeydir; ve örfte, kurban olan ibadetin adı olmuştur; çoğulu: **قرابين**. Allah Teâlâ dedi:﴾إذ قربا قربانا﴿[المائدة/27]،﴾حتى يأتينا بقربان﴿[آل عمران/183]، ve sözü:﴾قربانا آلهة﴿[الأحقاف/28]. “Kralın **قربان**ı” sözündendir: krala hizmetiyle krala yaklaşan kimse için; bu, tekil ve çoğul için kullanılır; ve burada çoğul olduğundan dolayı (آلهة) dedi. Ve **التقرب**: itibar gerektiren şeyle meydan okuma/yarışma. Ve Allah Teâlâ’nın kuldan yakınlığı: mekân ile değil, ona ihsan ve feyiz iledir; bunun için rivayet edildi: (أن موسى عليه السلام قال: إلهي أقريب أنت فأناجيك؟ أم بعيد فأناديك؟ فقال: لو قدرت لك البعد لما انتهيت إليه، ولو قدرت لك القرب لما اقتدرت عليه) ... Ve dedi:﴾ونحن أقرب إليه من حبل الوريد﴿[ق/16]. Ve kulun Allah’a yakınlığı hakikatte: Allah Teâlâ’nın vasfedilmesi sahih olan sıfatların çoğuyla tahassus etmektir; insanın onlarla vasfı, Teâlâ’nın vasfı olduğu sınırda olmasa da; hikmet, ilim, hilm, rahmet, zenginlik gibi. Bu, cehalet, taşkınlık, öfke ve bedenî ihtiyaçların pisliklerini, insan gücü ölçüsünce gidermekle olur; bu, bedenî değil ruhânî bir yakınlıktır. Ve bu yakınlığa, selâm onunla Allah Teâlâ’dan naklettiği sözde işaret etti: (من تقرب إلي شبرا تقربت إليه ذراعا) ... ve onun sözü: (ما تقرب إلي عبد بمثل أداء ما افترضت عليه وإنه ليتقرب إلي بعد ذلك بالنوافل حتى أحبه... ) ... haber. Ve sözü:﴾ولا تقربوا مال اليتيم﴿[الأنعام/152] onu yemekten nehiyden daha beliğdir; çünkü ona yaklaşmaktan nehiy, onu almaktan nehiyden daha beliğdir. Ve bunun üzerine sözü:﴾ولا تقربا هذه الشجرة﴿[البقرة/35]، ve sözü:﴾ولا تقربوهن حتى يطهرن﴿[البقرة/ 222] cinsel birleşmeye kinayedir. Ve dedi:﴾ولا تقربوا الزنا{ [الإسراء/32]. Ve **القراب**: yakınlık. Şair dedi:
- 366 - فإن قراب البطن يكفيك ملؤه

Ve **قدح قربان**: doluluğa yakın. Ve **قربان المرأة**: ona yaklaşma (cinsel). Ve **تقريب الفرس**: koşusuna yakın bir yürüyüş. Ve **القراب**: yakın. Ve “**فرس لاحق الأقراب**”: yani böğürler. Ve **القراب**: kılıç kılıfı; denildi ki: kının kendisi değil, kının üstünde bir deridir; çoğulu: **قرب**. Ve “kılıcı **قربت** ve **أقربته**”. Ve **رجل قارب**: suya yaklaştı. Ve **ليلة القرب**. Ve “develerini **أقربوا**”. Ve **المقرب**: doğumu yaklaşmış gebe. * قرح
- **القرح**: dışarıdan isabet eden bir şeyden, yaradan kalan iz; ve **القرح**: onun içten izi; kabarcık ve benzeri gibi. Denir: **قرحته**; **جرحته** gibi. Ve **قرح**: onda **قرح** çıktı (bak: الأفعال 2/77). Ve “kalbini **قرح** etti” ve Allah onu **أقرحه** etti. Ve bazen **القرح** yaraya denir; ve **القرح** acıya denir. Allah Teâlâ dedi: }من بعد ما أصابهم القرح﴿[آل عمران/ 172]،﴾إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله{ [آل عمران/140]؛ ve damme ile de okundu. Ve **القرحان**: çiçek hastalığı isabet etmemiş olan. Ve **فرس قارح**: azı dişinin çıkışından bir iz belirdiğinde; dişisi **قارحة**. Ve **أقرح**: alnındaki beyazlığın izi onda oldu. Ve **روضة قرحاء**: ortası çiçekli; bu, onu **الفرس القرحاء**ya benzetmek içindir. Ve **اقترحت الجمل**: ona binmeyi icat ettim. Ve “falana şunu **اقترحت**”: ona temenniyi icat ettim. Ve “bir kuyu **اقترحت**”: ondan saf su çıkardım. Ve benzeri: **أرض قراح**: yani hâlis. Ve **القريحة**: ondan çıkarılan suyun toplandığı yer; buradan insanın **قريحة**si (tabiatı/zekâsı) ödünç alınmıştır.
