# قرثع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AB%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%AB%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرثع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AB%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرثع

القرثع، كجعفر: المرأة الجريئة القليلة الحياء. قاله الليث، وقيل: هي البذية الفاحشة. قال الأزهري: القرثع والقردع: البلهاء، ونقله الجوهري أيضا، قال ابن الأثير: وفي صفة المرأة الناشز: هي كالقرثع، قال: هي البلهاء، ومثله قول الواصف أو الواصفة: ومنهن القرثع، ضري ولا تنفع. القرثع: الظليم، عن ابن عباد. قال أبو سعيد السكري في قول أبي عامر بن أبي الأخنس الفهمي:
  أقائد هذا الجيش لسنا بطرقة                      ولكن علينا جلد أخنس قرثع

  أي الأسد، يقول: لسنا نهزة، ولكن أشداء كالأسد. القرثع: دويبة بحرية لها صدفة، تكون في البحر. القرثع: الدنيء الذي لا يبالي ما كسب وصنع. في الصحاح، سئل أعرابي عنها، أي البلهاء، فقال: هي المرأة تكحل إحدى عينيها فقط، أي وتدع الأخرى وتلبس درعها، وفي الصحاح: قميصها، مقلوبا، ونقله الصاغاني عن الأصمعي. قال ابن السكيت: أصل القرثع: وبر صغار يكون على الدواب، كالقرثعة أيضا، ويقال: صوف قرثع، وتشبه به المرأة لضعفه ورداءته. قال الليث: قرثع، بلا لام: رجل من تغلب، ثم من أوس، وفي التبصير: رجل من أوس بن تغلب، كان شاعرا. انتهى. وفي العين: كان من أشد الناس سؤالا، فقيل في المثل: أسأل من قرثع، وقال فيه أعشى بني تغلب:
  إذا ما القرثع الأوسي وافى                      عطاء الناس أهلكني سؤالا كذا نص العباب، ووجدت بخط يوسف بن شاهين سبط الحافظ:
  عطاء الناس أوسعهم سؤالا قرثع: تابعي ضبي روى عن سلمان الفارسي - رضي الله عنه - وغيره، وعنه علقمة بن قيس، وسهم بن منجاب، وغيرهم. وأم قرثع: صحابية، روي عن عطاء، عنها، قالت: يا رسول الله أغلب على عقلي. القرثعة: الحسن الإيالة للمال، ولكن لا يستعمل إلا مضافا، يقال: هو قرثعة مال، أو قرثعة مال كزبرجة، الفتح عن الفراء، والكسر نقله الجوهري واقتصر عليه، أي يحسن رعيته، ويصلح على يديه، ومثله: ترعية مال. وتقرثع الشيء، إذا اجتمع. تقرثعت الضائنة، إذا تنفشت. ومما يستدرك عليه: قرثعة، بالفتح: تابعي كنيته أبو المختار، روى عن ابن عباس، وولده المختار بن قرثعة الواسطي، روى عن أبيه، وعنه أبو سفيان الحميري، ذكره الماليني، كذا في التبصير.

### Türkçe

**القرثع**, **كجعفر**: cesur, hayâsı az kadın. Bunu Leys söylemiştir; ve denildi ki: o, açık saçık küfürbazdır. Ezherî dedi ki: **القرثع** ve **القردع**: ahmak kadın; Cevherî de onu nakletti. İbnü’l-Esîr dedi ki: ve nâşize (başkaldıran) kadının sıfatında: “O, **كالقرثع** gibidir”; dedi ki: o, ahmaktır. Ve bunun benzeri, vasfeden erkek yahut vasfeden kadının sözü: “Ve onlardan **القرثع** (olan) vardır; zarar verir ve fayda vermez.” **القرثع**: devekuşu erkeği (**الظليم**), İbn Abbâd’dan. Ebû Saîd es-Sukkerî, Ebû Âmir b. Ebî’l-Ahnes el-Fehmî’nin sözü hakkında dedi:
  “Bu ordunun kumandanları mıyız? Biz **بطرقة** değiliz;
  fakat üzerimizde **جلد أخنس قرثع** vardır.”

  Yani aslan; “Biz ganimet kapma fırsatı (**نهزة**) değiliz; fakat aslan gibi şiddetliyiz” diyor. **القرثع**: kabuğu olan denizsel küçük bir canlı; denizde olur. **القرثع**: kazandığına ve yaptığına aldırmayan aşağılık kimse. **الصحاح**’ta: bir bedevîye onun hakkında soruldu; yani “ahmak kadın” (hakkında); o da dedi ki: “O, kadındır; iki gözünden yalnız birini sürmeler; yani ötekini bırakır ve zırhını giyer.” **الصحاح**’ta: “gömleğini (**قميصها**) ters (giyer)” (şeklindedir); Sâgânî bunu Asmaî’den nakletti. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **القرثع**’ın aslı: binek hayvanlarının üzerinde bulunan küçük tüylerdir; **كالقرثعة** da (böyledir). Ve denilir: **صوف قرثع**; kadın, zayıflığı ve kötülüğü sebebiyle ona benzetilir. Leys dedi ki: **قرثع**, lamsız: Tağlib’den, sonra Evs’ten bir adam. **التبصير**’de: Tağlib b. Evs’ten bir adam; şair idi. Bitti. **العين**’de: insanların en şiddetli soru soranı idi; bu sebeple meselde denildi: “**أسأل من قرثع** (Kurtha‘dan daha çok soran).” A‘şâ Benî Tağlib onun hakkında dedi ki:
  “Ne zaman **القرثع الأوسي** gelirse,
  insanların bağışı beni soru ile helâk etti.”

Bu, **العباب**’ın nassı böyledir; ve Hâfız’ın torunu Yûsuf b. Şâhîn’in hattıyla şunu buldum:
  “İnsanların bağışı, onların en genişi (olan) soru (soranı)dır.”

**قرثع**: Zebbî bir tâbiî; Selmân el-Fârisî’den - Allah ondan razı olsun - ve başkalarından rivayet etti; ondan da Alkame b. Kays, Sehm b. Mincâb ve başkaları rivayet etti. Ve **أم قرثع**: sahâbî kadın; Atâ’dan, ondan rivayet olundu; dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, aklıma galip geliyorum.” **القرثعة**: mala iyi idare; fakat ancak muzaf olarak kullanılır; denilir: “O, **قرثعة مال**dır” yahut “**قرثعة مال** **كزبرجة**”dır; fetha Ferrâ’dan; kesrayı Cevherî nakletti ve onunla yetindi; yani sürüsünü iyi güder; ve onun eliyle ıslah olur. Ve bunun benzeri: **ترعية مال**. Ve **تقرثع** şey, toplandığı zaman. **تقرثعت الضائنة**, kabarıp şiştiği zaman. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **قرثعة**, fetha ile: künyesi Ebû’l-Muhtâr olan bir tâbiî; İbn Abbâs’tan rivayet etti. Ve onun oğlu **المختار بن قرثعة الواسطي**, babasından rivayet etti; ondan da Ebû Süfyân el-Himyerî (rivayet etti). Mâlînî onu zikretti; **التبصير**’de böyledir.
