# قرح — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AD/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%AD/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AD.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: قرح

القَرْحُةُ: واحدة القَرْحِ والقُروحِ. وقيل لامرئ القيس ذو القُروحِ لأن ملك الروم بعث إليه قميصاً مسموماً فتقرَّح منه جسده فمات. والقَرحُ والقُرْحُ لغتان. وقَرَحَهُ قَرْحاً: جرحه، فهو قريحٌ وقومٌ قَرْحى. قال الهذلي:
لا يُسْلِمونَ قَريحاً حلَّ وَسْطَهُـمُيوم اللقاء ولا يَشْوون من قَرحوا
وقَرِحَ جلده بالكسر يَقْرَحُ قَرْحاً، فهو قَرِحٌ، إذا خرجت به القروحُ. وأقْرَحَهُ الله. والقُرحةُ في وجه الفرس: ما دون الغرَّةِ. والفرسُ أقْرَحُ. وروضةٌ قَرْحاءُ: فيها نوَّارَةٌ بيضاء. قال ابن الأعرابي: ما كان الفرسُ أقْرَحَ، ولقد قَرِحَ يَقْرَحُ قَرَحاً. والقُرْحانُ: ضربٌ من الكمأة، الواحدة قُرْحانَةٌ. وبعيرٌ قُرحانٌ، إذا لم يصبه الجرب قط. وصبيٌّ قُرْحانٌ أيضاً، إذا لم يُجدر، يستوي فيه الواحد والاثنان والجمع. والاسم القَرْحُ. وأقْرَحَ القومُ، إذا أصاب ماشيتهم القَرْحُ. وقَرَحَهُ بالحقّ قَرْحاً، إذا استقبله به. ولقيته مُقارَحَةً، أي مواجهة. وقَرَحَ الحافِرُ قُروحاً، إذا انتهت أسنانه. والإناثُ قَوارحُ. وفي الأسنان بعد الثنايا والرَباعياتِ أربعةٌ قَوارحٌ. وكلُّ ذي حافر يَقْرَحُ، وكلُّ ذي خفٍّ يَبْزُلُ، وكلُّ ذي ظِلْفٍ يَصْلَغُ.
قال الأصمعيّ: قَرَحَتِ الناقةُ تَقْرَحُ قُروحاً، استبان حملها، فهي قارحٌ. والقَراحُ: المزرعة التي ليس عليها بناءٌ ولا فيها شجر، والجمع أقْرِحَةٌ. والماء القَراحُ: الذي لا يشوبه شيء. والقَريحَةُ: أوَّل ما يستنبط من البئر، ومنه قولهم: لفلان قَريحَةٌ جيِّدةٌ، يراد استنباط العلم بجودة الطبع. واقترحت عليه شيئاً، إذا سألته إيَّاه من غير رويَّةٍ. واقتراحُ الكلام: ارتجاله. واقْتَرَحْتُ الجملَ: إذا ركبته قبل أن يُركِبَ. والقِرْواحُ: الأرض البارزة للشمس لم يختلط بها شيء: قال أوس:
فَمَنْ بِنَجْوَتِهِ كَمَنْ بعَـقْـوَتِـهِوالمستكِنَّ كَمَنْ يمشي بقِرْواحِ
وناقةٌ قِرْواحٌ: طويلة القوائم. ونخلةٌ قِرْواحٌ، والجمع القَراويحُ. وقال سُويد بن الصامت:
أدينُ وما دَيْني عليكم بمَـغْـرَمٍولكن على الشُمِّ الجِلادِ القَراوِحِ

### Türkçe

**القَرْحُةُ**: **القَرْحِ** ve **القُروحِ**’un bir tanesi. Ve **امرئ القيس**’e **ذو القُروحِ** denildi; çünkü Rum meliki ona zehirli bir gömlek gönderdi de ondan bedeni yaralandı/çıbanlandı, böylece öldü. Ve **القَرحُ** ile **القُرْحُ** iki lehçedir. Ve **قَرَحَهُ قَرْحاً**: onu yaraladı; o hâlde o **قريحٌ**’dir ve bir kavim **قَرْحى**’dır. Hüzeylî dedi ki:
Onlar, karşılaşma gününde, aralarında ortasına inmiş bir **قَريحاً**’ı teslim etmezler; ve yaraladıklarını kızartmazlar.

Ve **قَرِحَ جلده** (kesre ile) **يَقْرَحُ قَرْحاً**; o hâlde o **قَرِحٌ**’dir; üzerinde **القروحُ** çıktığı zaman. Ve Allah onu **أقْرَحَهُ**. Ve atın yüzündeki **القُرحةُ**: **الغرَّةِ**’den aşağı olan şey. Ve at **أقْرَحُ**’tır. Ve **روضةٌ قَرْحاءُ**: içinde beyaz bir çiçek vardır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: At **أقْرَحَ** olmadı; ve andolsun **قَرِحَ يَقْرَحُ قَرَحاً**. Ve **القُرْحانُ**: keme’nin bir türü; bir tanesi **قُرْحانَةٌ**. Ve bir deve **قُرحانٌ**: uyuz ona asla isabet etmediği zaman. Ve bir çocuk da **قُرْحانٌ**: çiçek hastalığına tutulmadığı zaman; onda tek, iki ve çoğul eşit olur. Ve isim **القَرْحُ**’tır. Ve kavim **أقْرَحَ**: hayvanlarına **القَرْحُ** isabet ettiği zaman. Ve **قَرَحَهُ بالحقّ قَرْحاً**: onunla onu karşıladığı zaman. Ve onu **مُقارَحَةً** olarak gördüm; yani yüz yüze gelme. Ve toynaklı hayvan **قَرَحَ** **قُروحاً**: dişleri sona erdiği zaman. Ve dişiler **قَوارحُ**’tır. Ve dişlerde, **الثنايا** ve **الرَباعياتِ**’ten sonra dört tane **قَوارحٌ** vardır. Ve her toynak sahibi **يَقْرَحُ**; ve her deve tırnağı (yumuşak taban) sahibi **يَبْزُلُ**; ve her çift tırnak sahibi **يَصْلَغُ**.

Asma‘î dedi ki: Dişi deve **قَرَحَتِ** **تَقْرَحُ قُروحاً**: gebeliği belirginleşti; o hâlde o **قارحٌ**’tır. Ve **القَراحُ**: üzerinde bina olmayan ve içinde ağaç bulunmayan ekinlik; çoğulu **أقْرِحَةٌ**. Ve **الماء القَراحُ**: ona hiçbir şey karışmayan (su). Ve **القَريحَةُ**: kuyudan ilk çıkarılan şey; ondan onların sözü: Falanın **قَريحَةٌ**’si iyidir; tabiatın iyiliğiyle ilmi çıkarıp elde etmeyi kastederler. Ve ona bir şey **اقترحت**: onu, düşünce olmaksızın ondan istediğin zaman. Ve sözün **اقتراحُ**’ı: onu irticalen söylemektir. Ve deveyi **اقْتَرَحْتُ**: onu, bindirmeden önce bindiğim zaman. Ve **القِرْواحُ**: güneşe çıkık olan, ona hiçbir şey karışmamış yer; Evs dedi ki:
Kendi yüksek yerinde olan, kendi çukurunda olan gibidir; ve gizlenen, **قِرْواحِ**’ta yürüyen gibidir.

Ve bir dişi deve **قِرْواحٌ**: uzun bacaklı. Ve bir hurma ağacı **قِرْواحٌ**; çoğulu **القَراويحُ**. Süveyd b. es-Sâmit dedi ki:
Dinin gereğini yerine getiririm; ve size karşı dinim bir borç/ceza ile değildir; fakat yüksek, sert derili **القَراوِحِ** üzerinedir.
