# قرد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قرد

القاف والدال والراء معهما
ق د ر، ق ر د، ر د ق، د ق ر، ر ق د مستعملات قدر: القَدَرُ: القضاء الموفق، يقال: قَدره الله تقديراً.
وإذا وافق الشيء شيئاً قيل: جاء على قَدَرِه.
والقَدَريّة: قوم يكذبون بالقَدرِ.
والمِقدارُ: اسم القدر إذا بلغ العبد المِقدارَ مات.
والأشياء مقادير أي لكل شيء مقدار وأجل.
والمطر ينزل بمقِدار أي بقَدّرٍ وقدر مثقل ومجزوم، وهما لغتان.
والقَدْرُ: مبلغ الشيء.
وقول الله عز وجل: "وما قدروا الله حق قدره"، أي ما وصفوه حق صفته.
وقدِرَ على الشيء قُدْرةً أي ملك فهو قادِرٌ.
واقتدَرْتُ الشيء: جعلته قَدْراً.
والمُقتَدِر: الوسط، ورجل مُقتَدِرٍ الطول.
وقول الله عز وجل: "عند مليك مُقتَدرٍ" أي قادر.
وقَدَرَ الله الرِّزق قدراً يَقدِرُه أي يجعله بقَدْرٍ.
وسرج قَدْرٌ ونحوه أي وسط، وقَدَرٌ يخفف ويثقل.
وتصغير القِدْرِ قُدَيْر بلا هاء، ويؤنثه العرب.
والقَديرُ: ما طبخ من اللحم بتوابل، فإن لم يكن بتوابل فهو طبيخ.
ومرق مقدور أي مطبوخ.
والقُدارُ: الطباخ الذي يلي جزر الجزور وطبخها.
وقَدَرْتُ الشيء أي هيأته.
دقر: الدَّوقَرةُ: بقعة بين الجبال، وفي الغيطان انحسرت عنها الشجر، وهي بيضاء صلبة لا نبات فيها، وهي أيضاً منازل الجن يكره النزول بها، وتجمع الدَّواقيرَ.
ويقال للكذب المستشنع ذي الأباطيل ما جئت إلا بالدَّقاريرِ.
والدَّقرارةُ: الداهية، قال الكميت.
لن أبيت من الأسرار هينمة		على دَقاريرَ أحكيها وأفتعل
قرد: القِردُ: والقِردةُ الأنثى، ويجمع على قُرُود وقِرَدَة وأقرادٍ.
والقُرادُ: معروف، وثلاثة أقردةٍ ثم الأقرادُ والقرِدْانُ.
وقَرَّدْتُ البعير تقريداً أي ألقيت عنه القُراد.
وأقْرَدَ الرجل أي ذلك وخنع.
والقَرْدُ: لغة في الكرد أي العنق، وهم مجثم الهامة على سالفة العنق.
قال:
فجلله عضب الضريبة صارماً		فطبق ما بين الذؤابة والقَـرْدِ

والقَرِدُ من السحاب الذي تراه في وجهه شبه انعقاد في الوهم شبه بالوبر القَرِد والشعر القرد الذي انعقدت أطرافه.
وعلك قرد أي قد قرد أي فسدت ممضغته.
وقُرْدودةُ الظهر: ما ارتفع من ثبجه.
والقَرْدَدُ من الأرض: قرنة إلى جنب وهدة، وهذه أرض قَرْدَدٌ.
وقال: بقرقرة ملساء ليست بقَرْدَدِ رقد: الرُّقادُ والرُّقودُ: النوم بالليل، والرقدة أيضاً: همدة ما بين الدنيا والآخرة ويقول المشركون: "من بعثنا من مرقدنا هذا". إذا بعثوا، فردت الملائكة: "هذا ما وعد الرحمن وصدق المرسلون".
والرّاقودُ: حب كهيئة الأردبة يسيع داخله بالقار، ويجمع رواقيد.
درق: الدَّرقةُ: ترس من جلود، ويجمع على درقٍ وأدراق ودِراق.
والدَّورق: مكيال للشرب.
والدَّرْدَقُ: صغار الناس وأطفالهم، ومن الإبل، ويجمع دَرادِقَ.
والدَّرداق: دك صغير متلبد، فإذا حفرت كشفت عن رمل.
ردق: الرَّدقُ لغة في الردج كالشيرق لغة في الشيرج.
والرَّدَجُ عقي السخلة والصبي.

### Türkçe

**القاف** ve **الدال** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ق د ر**، **ق ر د**، **ر د ق**، **د ق ر**، **ر ق د** kullanımdadır. **قدر**: **القَدَرُ**: muvaffak kılınmış hüküm; “Allah onu bir takdir ile takdir etti” denir.

Bir şey bir şeye uygun düştüğünde: “Onun **قَدَرِه** üzere geldi” denir.

**والقَدَريّة**: **القَدرِ**i yalanlayan bir kavim.

**والمِقدارُ**: kul **المِقدارَ**a ulaştığında ölür; **القدر**in adı.

Eşyalar **مقادير**dir; yani her şey için bir miktar ve bir ecel vardır.

Yağmur **بمقِدار** ile iner; yani **بقَدّرٍ**; **قدر** (kelimesi) hem muhaffef hem de muthakkal olarak (okunur); ikisi iki lehçedir.

**والقَدْرُ**: şeyin ulaştığı miktar.

Aziz ve celil Allah’ın sözü: “**وما قدروا الله حق قدره**”; yani O’nu sıfatının hakkıyla vasfetmediler.

Bir şeye **قدِرَ** (kudret) ile **قُدْرةً**; yani sahip oldu; o hâlde o **قادِرٌ**dır.

**واقتدَرْتُ الشيء**: onu **قَدْراً** kıldım.

**والمُقتَدِر**: orta (olan); ve boyca **مُقتَدِرٍ** bir adam.

Aziz ve celil Allah’ın sözü: “**عند مليك مُقتَدرٍ**”; yani kâdir.

Allah rızkı **قدراً** ile **يَقدِرُه**; yani onu bir **قَدْرٍ** ile kılar.

**وسرج قَدْرٌ** ve benzeri: yani orta; ve **قَدَرٌ** (kelimesi) hafifletilir ve ağırlaştırılır.

**القِدْرِ**in küçültmesi **قُدَيْر**dir, **هاء**sız; Araplar onu müennes yapar.

**والقَديرُ**: baharatlarla etten pişirilmiş olan şey; eğer baharatlarla değilse o **طبيخ**tir.

**ومرق مقدور**: yani pişirilmiş.

**والقُدارُ**: deve kesimini ve onun pişirilmesini üstlenen aşçı.

**وقَدَرْتُ الشيء**: yani onu hazırladım.

**دقر**: **الدَّوقَرةُ**: dağlar arasında bir yer; ve vadilerde ağaçların ondan çekildiği (yer); o beyaz, serttir, içinde bitki yoktur; o aynı zamanda cinlerin meskenlerindendir, orada konaklamak hoş görülmez; **الدَّواقيرَ** diye çoğul yapılır.

Çirkin, uydurmalar sahibi yalana: “Ben ancak **بالدَّقاريرِ** ile geldim” denir.

**والدَّقرارةُ**: musibet; Kümeyt dedi ki:

لن أبيت من الأسرار هينمة		على **دَقاريرَ** أحكيها وأفتعل

**قرد**: **القِردُ**; ve dişisi **القِردةُ**; **قُرُود** ve **قِرَدَة** ve **أقرادٍ** üzerine cem olunur.

**والقُرادُ**: bilinen (şey); ve “üç **أقردةٍ**”, sonra **الأقرادُ** ve **القرِدْانُ**.

**وقَرَّدْتُ البعير تقريداً**: yani ondan **القُراد**ı attım.

**وأقْرَدَ الرجل**: yani bunu yaptı ve boyun eğdi.

**والقَرْدُ**: **الكرد** hakkında bir dildir; yani boyun; ve onlar, başın tepesinin boynun ön kısmı üzerine konduğu yerdir.

Dedi ki:

فجلله عضب الضريبة صارماً		فطبق ما بين الذؤابة و**القَـرْدِ**

**والقَرِدُ**: buluttan, yüzünde vehimde bir bağlanma benzeri gördüğün (şey); **الوبر القَرِد**e ve uçları bağlanmış **الشعر القرد**e benzetildi.

**وعلك قرد**: yani **قد قرد**; yani çiğnenmişi bozuldu.

**وقُرْدودةُ الظهر**: sırtın hörgücünden yükselen şey.

**والقَرْدَدُ من الأرض**: bir çukurun yanında bir çıkıntı; ve bu, **قَرْدَدٌ** bir arazidir.

Ve dedi ki: بقرقرة ملساء ليست ب**قَرْدَدِ**

**رقد**: **الرُّقادُ** ve **الرُّقودُ**: geceleyin uyku; ve **الرقدة** de: dünya ile âhiret arasındaki sükûnet; müşrikler derler ki: “**من بعثنا من مرقدنا هذا**”; diriltildiklerinde; melekler cevap verir: “**هذا ما وعد الرحمن وصدق المرسلون**”.

**والرّاقودُ**: **الأردبة** heyetinde bir tane; içi katran ile genişler; **رواقيد** diye çoğul yapılır.

**درق**: **الدَّرقةُ**: derilerden bir kalkan; **درقٍ** ve **أدراق** ve **دِراق** üzerine cem olunur.

**والدَّورق**: içmek için bir ölçek.

**والدَّرْدَقُ**: insanların küçükleri ve çocukları; ve develerden (olan); **دَرادِقَ** diye çoğul yapılır.

**والدَّرداق**: küçük, yapışık bir tepecik; kazdığında kum ortaya çıkarırsın.

**ردق**: **الرَّدقُ**: **الردج** hakkında bir dildir; tıpkı **الشيرق**ın **الشيرج** hakkında bir dil olması gibi.

**والرَّدَجُ**: oğlağın ve çocuğun dışkısı.
